XVIII
X kal. mai. — Sancti Iuliani Viennensis episcopi. Hic sub lustiniano imperatore floruit, quo tempore Iohannes pontifex et Symmachus et Boetius consulares viri a Theoderico arcano occiduntur.
Adon. — Justin (518-527) : Après un récit de V ambassade et de la mort du pape Jean : Quo tempore Symmacbum atque Boetium consulares viros pro catholica pietate idem Theodericus occidit Iulianus Viennensis ecclesiae episcopus floruit.
Martyrologe, 22 avril : Viennae s. Iuliani episcopi et confessons.
IIH non. nov. — Sancti Domnini Viennensis episcopi. Hic sub lustiniano 11° principe floruit, quando Hildeiïcus rex Wandalorum episcopos ad ecclesias reverti easque instaurare praecepit, et Benedictus abbas virtutibus floruit. Hic doctissimus tam in divinis quam in saecularibus artibus emicuit, amator
(1) A partir d'ici, le manuscrit do Berne faisant défaut, le texte est celui de l'Hagiologe; quand j'ai cru devoir le corriger, j'ai indiqué en note la leçon du manuscrit avec le siglc H.
pauperum, redemptor captivorum et vita religionis probatissimae vixit, ut in epitaphio eius religiose est inscriptum (1) :
Domninus papa in nomine Christi pauper episcopus. Domninus res suas Domino qui mente dicata Omnigenas Christo dignis virtutibus offert, Mente castus et lege pius, facundia dives, Nescius iniusti dootusque rescindere culpas, Intemerata fide divina in sede locandus. Nil proprium cupiens redimit quos possidet hostis. Vestitum, pastuin, potum tectumque ministrat. Solus erit iussu Domini data morte superstes.
Qui autem tumulo eius condidit basilicam in fine epitaphii ita invenitur sculpsisse : Ex voîo Flavius Lacanius v. c. [cum] suis fecit de proprio basilicam secrelarium et porticum.
Var. — quando] quoniam H — ecclesias] ecclesiam H — Domnus H — Domino] Dro H — omnigenis Christum H — effert H — fides H — nihil H — data] in marg. : al. de H — omni genam Dubois — v. c] il c H — cum om. H, restitué cVaprès Dubois.
Adon. — Justin (518-527) : Post Transemundum Childericus... in Wandalis regnum suscepit... episcopos ab exilio reverti iussit eisque ecclesias reformare praecepit. — Justinien (527-565) : Benedictus abbas virtutum gloria claruit... Viennensis episcopus Dom<n>inus flornit. Hic tam in divinis quam in saecularibus artibus claruit, amator pauperum, redemptor captivorum. vitaque probatissimus.
XV kal. mai. — Sancti Pantagathi Viennensis episcopi, qui floruit supradicti Iustiniani imperatoris temporibus. Hic consularibus fascibus primum sublimis sed Christi humilitate primus, postmodum V annis episcopalem sedem fidelissime rexit, sub consulatu Paulini iunioris et Basiiii vita functus. Hic in Aurelianensi synodo II0 cum beato Lupo Lugdunensi residens XXXVI capitula pernecessaria omni statui ecclesiae promulgavit. Guius vitam in epitaphio eius lector ita descriptam inveniet (2) :
Sanctorum vitam transactis cursibus evi scriptis posteritas cernere magna cupit,
(1) Cette inscription ne s'est conservée que dans l'Hagiologe et dans l'édition de Dubois, Dibl. Floriac. Viennae antiquitales, p. 34. Cf. Leblant, n* 405.
(2) Cf. Leblant, n° 4'29.
ut valcat similis certis consistere veris atque procul tendat vivere post obitum.
5 Hoc igitur sancti conduntur mcmbra sepulchro Pantagati patris pontificisque pii, cuius vita fuit gemino sublimis honore,
fascibus insignis, religionc potons.
Arbitrio regum quaesturae cingula sumpsit 10 stemmate praecipuus, plus probitatc cluens ; dans cpulas primis largo et munerc gratas,
pauperibusque dédit, caelica régna petens.
Ingenio sollers ingenti dogmate fulsit,
orator magnus, vates et ipse fuit.
15 His igitur studiis primaevo flore iuvenlae
inter sumrnatos esse prior studuit.
In sobolem felix diviso munere vidit :
pars sacrata Deo, pars genitura manet.
Post matura vero quam cessit tempore vita 20 culmen apostolicum contulit aima fides.
Sic linquens mundum caelestem possidet areem,
qui sit praesidium, celsa Vienna, tibi.
Bissenum vitae conplevit tram i te lustrum
annis quinque super saecula nostra videns ;
25 in quibus aeternae contemplans praemia vitae
lucem perpetuam promeruitque suae
Sepultus est in oratorio beati Georgii qui est in sinistra parte ecclesiae Apostolorum.
Var. — 1. evi] eius H — 2 posteritas] praeteritis H — 5 igitur sancti] quia sacrati H — 11 et 1. m.] largo de munere H — gratas conieci; gâtas codd. — 13 solers H — ingenti] vigoris {var. vigore) H — 15 hic H — 17 sobole faelex H — vidit] peut-être faut-il corriger vivit — 18 sécréta H — 19 natura vivo ... viva (?) H — 21 Hic H — 22 Viennatibus H — 23 complevit H — 24 spreula... valens H — 25 premia P —
Adon — Justin 11 (565-578) : Pantagathus Viennensis ecclesiae episcopus floruit. Hic consularibus fascibus primum sublimis, sed Cbristi humilitate postmodum primus, V annis episcopalem sedem fidelissime rexit. Sub consulatu Paulini iunioris et Basilii vita functus est.
Martyrologe, i7 avril : Apud Viennam s. Pantagathi episcopi.
II id. nov. — Sancti Ysicii Viennensis episcopi. Et hic snb Iustiniano floruit. Qui resedit in Aurelianensi synodo, ubi de dogmatibus ecclesiasticis XXIII capitula sunt édita. Et hic cuius fuerit sanctitatis et cuius ante episcopatum potestatis
190 FASTES ÉPISCOPAUX DE i/ ANCIENNE GAULE.
titulus epitaphii eius pandit, positus iuxta sepulchrum beati Aviti(l) :
1 Praesulis iunctum tumuloquc Aviti Funus Haesici tegitur sepulchro qui cluens olim micuit honore pontificali.
5 Quique mundanis titulis peractis Quaestor et regum habilis, benigmis, ambiit demum habitare sacris incola tectis.
9 Cultibus Christi sapientei- haerens fautor et pacis studuit furentes reddere cives speciali voto mentis amicae.
13 Temporum mensor numéros modosvc calculo cernens strenuusque doctor unde fraterna docuit libenter agmina templis.
17 Septenum necdum peragens bilustrum corpus huic sedi posait beatae mente cum iustis habitans refulget luce perenni.
21 Quem soror Marcella gemens obisse ultimum praebens lacrimis levamcn nomen hic scalpsit titulumque fixit carminé parvo.
Var. — 2 Funes P : Omis H — 5 quinque H — 6 questor P — habitis H — 8 terris H — 9 herens P — 12 amice P — 13 modosuae P — 15 superna H — 16 templi H — 17 inlustrum H — 19 sanctis H — 20 per aevum H — 21 obiisse H — 22 prebens P — lachrymis H — 23 sculpsit H — finxit H.
Adon. — Justin 11 (565-578) : Cui (Pantagatho) successitin episcopatu Isicius, qui et ipse sub Iustiniano floruit.
XV kal. decemb. — Sancti Naamati Viennensis episcopi. Hic sub Iustiniano et Iustino imperatoribus floruit. Huius autem vitam titulus ipsius luce aperta pandit. (2) :
Humanos quicumque tremens sub pectore casus ingemis et lustras oculo manante sepulchra,
(1) Leblant, n° 413.
(2) Leblant, n° 425.
atque dolens nimio tecum maerore volutas
quod cunctos mors saeva voret, quod sepiat umbra 5 perpétue leti nullum solutura per aevum,
bue vultus couverte tuos, hue lumina flecte
et cape solamen posito maestissime fletu ;
aeternum quia vivit homo si iusta sequatur,
si teneat, Christique libens praecepta facessat 10 ut tenuit tumulo positus Namatius isto.
Qui cum iura daret commissis urbibus amplis
adiuncta pietate modis iustissima sauxit
patricius, praesul, patriae rectorque vocatus.
Hinc spraetis opibus, tituiis mundique reiectis 15 acterno sese placuit submittere régi
et parère Dei mandatis, omnibus aptus.
Sic postquam meritis servata et lege superna
maxima pontificis suscepit munera dignus,
quin etiam sumpto mercedes addit honore : 20 pauper laetus abit, nudus discedit opertus,
captivus plaudit liber sese esse redemptum,
civis agit grates tantoque antistite gaudet.
Inter se adversos inlata pace repressit.
Perfugium miseris erat et tutela benignis, 25 nobilis eloquiis et stemmate nobilis alto,
nobilior meritis et vitae clarior actu,
vivat ut aeternum et Christi laetetur amore.
Huius si quaeras aevum finemque salutis,
septies hic denos et très conpleverat annos 30 post fasces posuit vel cingula Symmachus aima (1)
iunior, et quintus decimus cum surgeret orbis,
ad summos animam caelos emisit opimam,
corpus humi mandans terrae terrena reliquit.
Sepultus est ad sinistram partem altaris Apostolorum ; deinde translatus est in basilicam s. Mariae et positus rétro altare.
Var. — 1 Humanis H — 3 merore P — 4 saepîat H — 5 laetis P : lucis H — 7 mestissime P — 9 lubens H — facesect H — 10 Naamatius H — 12 sanctissima H : idem in margine : al. iustissima — 17 scrvare H — 18 pont.) pro factis H — 19 addet P — honores H — 22 cuius P — 27 aeterni H — gratetur P — 28 queras P 29 conpleverant V : compleverat H — 30 Symmacus P — ampla H.
Adon. — Justin II : Hoc tempore Namatus Viennensis ecclesiae epis-
(1)11 s'agit ici du consul Symmaque de l'année 485: Namatius était né post cons. Symmachi, c'est-à-dire en 48G (cf. C. I. L., t. XII, n° 2485; Leblant, n° 388 A); il mourut, en 559 ou 560, après avoir vécu 73 ans, soit 14 lustres, le 15e étant commencé, quintus decimus cum surgeret orbis.
copus floruit, nobilis stem mate, sed nobilior vita et eloquio... Namatus episcopus Vicnnensis septuagesimo anno vitae suae defungitur.
Hlkal. decemb. — Sancti Philippi Yiennensis episcopi, temporibus Tiberii imperatoris. Cuius lempore Eutycius Constantinopolitanus episcopus de resurrectione carnis a beato Gregorio adhuc apocrysario convincitur : docebat enim corpus nostrum in resurrectione impalpabile, ventis aereque futurum esse subtilius.
Adon. — Tibère (578-582) : Philippus Vicnnensis episcopus clams floruit. Cuius tempore monasterium s. Andreac subterioris Vicnnae conditum a Remilla Eugenia, Ansemundi ducis filia, atquc sub testamento matri ccclesiae traditum. Nam aliud monasterium superius s. Andreae in colle civitatis situm iam erat. Fundaverat enim ipsum bcatissimus Leonianus temporibus s. Aviti eiusdem urbis episcopi, ubi eadem ipsa Remilla sub regulari disciplina nutrita fuerat.
Iil non. febr. — Sancti Evanti Viennensis episcopi. Hic resedit cum sancto Prisco Lugdunensi et Artemio Senonico et Remegïo Beturigae episcopis apud Matisconem, ubi pariter cum aliis sanctis episcopis XX capitula ecclesiastico ordini perfecta roboravit, ubi sanctus Syagrius Eduensis in eorum concilio pariter resedit.
Var. — Perfreta.
Adon. — Tibère (578-582) : Post Philippum Evantius vir sanctus episcopus Viennae levatus est. Hic cum sancto Prisco et Artemio Senonico et Remigio Biturigensi et cum aliis sanctis episcopis XX capitula ecclesiastica perfecte roboravit. Quibus consedit quoque Syagrius Eduennensis episcopus, vir summae sanctitatis.
Id. ian. — Sancti Veri Viennensis episcopi, sub Tiberio et Mauritiano imperatoribus, quando Erminigildus Gothorum régis filius ob catholicam fidem regno privatus in carcerem proiectus est, ad extremum nocte sancta dominicae Resurrectionis securi in capite percussus, martyr regnum caeleste intravit. Huius tempore sanctus Desiderius diaconi ministerio nexus ecclesiae serviebat.
Var. — Erminigildi.
Adon. — Maurice (582-602) : Ermenigildus Lewigildi Gothorum rogis filius ob fidei catholicae confessioncm inexpugnabilem a pâtre ariano regni privatus infulis, insuper in carcercm proiectus, ad extremum noctc sancta dominicac Rcsurrectionis securi in capite percussus, regnum caelcste pro terrcno rex et martyr intravit... Viennensis cpiscopus Venis claruit. Huius tempore Desidcrius Augustodunensis génère in ordine diaconi eeclesiae Viennensi serviebat.
Martyrologe, 13 janvier : Apud Viennam, s. Veri episcopi, qui praesedit eeclesiae post. s. Evantium.
X kal. iun. — Sanctus Desiderius Viennensis episcopus Mauritii imperatoris tempore floruit. Idem autem sanctus vir fuit enutritus a sanctissimo episcopo Naamato in ecclesiasticis doctrinis, a tempore Glotharii usque ad tempus Childeberti, cuius tempore in episcopatu sublimatus ubique reluxit. Augustudunensis génère usque ad maturiores annos Augustuduni nutritus, postmodum magisterio b. Veri Viennensis episcopi adhaesit. Passus est autem sub Theoderico Childeberti filio, Mauritio adhuc imperante, Gregorio magno doctore iam pontifice, quando Gothi a Recharedo, Leandro episcopo instante, ad catholicam fidem revertuntur. lacet sepultus rétro al tare Apostolorum extra urbem honorifice.
Adon. — Maurice (582-602) : ... intravit (1). Cuius frater Richaredus mox ut regnum post patrem accepit, omnem gentem Gothorum oui praeerat, instante Leandro Hispalitano episcopo qui et Ermenigildumdocuerat, ad catholicam fidem convertit... Vienncnsisepiscopus Verus, etc.. serviebat. Gregorius Romanae eeclesiae praesul et doctor eximius claruit. Post Verum episcopum sanctus Desiderius succedit. Hic beatissimus Brunichildem reginam ex impietatibus suis arguons a comitibus eius ipsa iubente in territorio Lugdunensi super fluvium Calaronam perimitur, martyrque gloriosus caeleste regnum ingreditur.
XVI kal. iul. — Sancti Domnoli Viennensis episcopi, imperante Phoca. Quo <tempore> instante beato Gregorio per Augustinum gens Anglorum fidem Ghristi suscepit. Regnabat autem Burgundionibus Theodericus Childeberti filius etClotarius Francis.
(1) Cf. ci-dessus, n° XXV.
194 FASTES ÉPISCOPAUX DE i/ ANCIENNE GAULE.
Var. — temporc om.
Adon. — Phocas (602-610) : Domnolus Viennensis episcopus tune florebat, vir strenuus et in redimendis captivis piissimus. — Unpeuplus haut, sous Maurice, il est parlé de la conversion de l'Angleterre et du roi Clotaire II, mais non de Thierry II.
XVIII kal. iul. — Sanctus Etherius Yiennensis episcopus, Eraclio Romanis imperante et Francis Glotario. Quo vivo ecclesia Romae b. Mariae virginis Rotunda consecrata est, quam Foca imperator Bonefacio episcopo concessit. Quo anno Persae Iherosolymis sancta loca prophanantes etiam crucem Chris ti inde aufferunt. Quo anno Anastasius monachus apud Persas martyrium suscepit eu m aliis LXX. Positus est in ecclesia s. Georgii.
Adon. — Heraclius (610-641) : Aetherius Viennensis, vir in omnibus eximius, praeclarus habetur. Chlotarius rex, etc. — Plus haut, sous Pho cas, mention de la consécration du Panthéon par le pape Bonifacr, et de la permission de Phocas. Toujours sous Phocas : Persae... Hierosolymam capiunt, ac destruentes ecclesias, sancta quoque loca profanantes, etiam vexillum dominicae crucis auferunt... — Sous Heraclius : Anastasius Persa, monachus, ... decollatus cum aliis LXX martyrium complevit.
Martyrologe, là juin : Viennae, s. Ethcrii episcopi.
VII kal. mai. — Sancti Clarentii Viennensis episcopi. Hic Gonstantino imperatore et Dagoberto Francorum rege claruit. Guius tempore Martinus papa GV per episcopos Romae congregatos damnavit Gyrum, Sergium, Pyrrhum et Paulum, qui nec unam nec duas in Ghristo voluntates confitendas esse dicebant quasi Christus nihil velle aut operari credendus sit. Huius episcopi temporibus Martinus papa exilio relegatus Chersonae moritur, signis ibi post mortem refulgens.
Adon. — Constant II (641-668) : Clarentius, vir satis eruditus, Viennensis episcopus claruit. — Un peu au-dessous : Constantinus... exposuit typum adversus catholicam fidem, nec unam nec duas voluntates aut operationes in Christo definiens esse confitendas, quasi nihil velle vel operari credendus sit Christus. Unde Martinus papa, congregata Romae synodo CV episcoporum, damnavit... Cyrum, Sergium, Pyrrhum et Paulum haereticos... Relegatus Chersonam ibidem vitam finivit, multis in eodem loco virtutum signis usque hodie refulgens.
Martyrologe, 25 avril : Apud Viennam s. Clarentii episcopi et confessons.
II1I id. dec. — Sancti Syndulfi Viennensis episcopi. Et hic Constantini imperatoris temporibus fuit, adhuc Dagoberto régnante. Guius tempore eclypsis solis facta est V non. maii et Constantinus imperator in balneo occisus.
Adon. — Constantin Pogonat (668-685) : Sindulphus, Viennensis ecclesiae episcopus, clarus habctur... Dagobcrtus rex ecclesias sanctorum ditavit. — Plus haut, sous Constant II : Facta est eclipsis solis V non. maii... Constantinus imperator post plurimas dcpraedationes in provinces factas occisus in balneo periit.
X kal. nov. — Sancti Hecdicii Viennensis episcopi, magnae religionis ut ferunt viri, temporibus Constantini filii Constantini, adhuc Dagoberto régnante. Guius tempore Nectarius (1) episcopus Antiochenus a CL episcopis, praesentibus legatis Agathonis papae, damnatus est cumsuis praedecessoribus Cyro et Sergio et sequacibus suis, et in eius loco Theophanius ordinatus est.
Adon. — Constantin Pogonat (668-685) : Sindulfo episcopo defuncto, Hecdicus Viennensis ecclesiae praesulatum suscepit, magnae religionis vir; claruit autem usque ad ultimum tcmpus Instiniani imperatoris, cuiuset tempore obiit. — Un peu plus haut, récit du VI* concile.
XIIII kal. febr. — Sancti Eoaldi Viennensis episcopi, sub tempore Iustiniani imperatoris, Francis régnante Clodovaeo filio Dagoberti; mansit autem usque ad initium regni Theoderici, quo tempore Wilibrot Frisionum episcopus a Sergio papa ordinatus est, imperator exilio Ponthi ob perfidiam relegatus.
(1) Il y a ici une confusion. Adon appelle correctement Macarius le patriarche d'Antioche qui fut déposé au VIe concile œcuménique. Mais, à propos de ce concile, il rappelle brièvement les cinq autres, et, à cette occasion, il nomme Neclarius, évéque de Constantinople, au temps du deuxième. Notre auteur aura lu trop rapidement et confondu les deux noms.
196 FASTES ÉPISCOPAUX DE i/ ANCIENNE GAULE.
Adon. — Justinien II (685-695) : Papa Scrgius ordinavit vencrabilem vii'um Wilibrodum cognominc Clcraentcm, Frisionum gcnti episcopum. Caldcoldus episcopus Viennenscm ecclcsiam rexit usque ad tempora Theodcrici régis. Iustinianus imperator, ob culpam pcrfidiae regni gloria privatus, exul in Pontum seccdit.
Martyrologe, il janvier : Apud Viennam s. Caaeldi episcopi.
Kal. april. — Sancti Dodolini Viennensis episcopi, Leone Romanis imperante et Francis Theoderico. Cuius tempore Sergius papa mirae magnitudinis ligni dominicae crucis partem diu abditam invenit. Huius temporibus claruit sanctus Cutbertus Lindisfarenus episcopus in multis miraculis.
Adon. — Léonce (Léo, 695-697) : Papa Scrgius... mirac magnitudinis portionem ligni salutiferi dominicae crucis interius reposiiam inspexit... Dodolcnus Viennensis episcopus clarus habetur... — // est ensuitebeaucoup question de Thierry (///). lleverentissimusecclesiae Lindisfarncnsis... antistes Cutbertus totam ab infantia usque ad finem vitam miraculorum signis inclytam duxit.
VII kal. iul. — Sancti Boboni Viennensis episcopi, Iustiniano imperatore, qui reversus de exilio regnabat cum Tiberio fîlio ; mansit usque ad tempora Philippini, occiso Iustiniano. Regnabat Francis adhuc Theodoricus; erat papa Gonstantinus.
Adon. — Tibère Apsimare (697-703) : Bobolinus, Viennensis ccclesiae episcopus, insignis claruit. — Plus loin, sous Justinien II (bis), il est question de la restauration de ce prince, cum Tiberio fîlio, de son renversement par Philippicus, et du pape Constantin.
1/7 non. nov. — Sancti Georgii Viennensis episcopi. Anastasius imperabat; Theodoricus adhuc Francis regnabat; Pepinus maior domus sub Sigiberto (1) Austrasiorum rege erat, cui suc-
(1) C'est, sans doute, de Dagobert 11(674-678) qu'il est ici question. Pépin d'Héristal fut, en effet, maire du palais sous ce prince. Son fils, Grimoald, devint maire de Neustrie, en 695, sous Childcbert III (695-711); il mourut, non sous ce prince, ni, à plus forte raison, sous son prédécesseur Clovis III (691-695), mais sous Dagobert III (711-715), en 714. Son père, Pépin, lui survécut quelques mois.
cessit Grimoldus filius , qui in carcere sub Glodovaco clcfccit. Quo tempore sanctus Leodegarius diversis poenis ab Ebroino afflictus ultimo decollatus est et Gerimus frater eius. atque aliis modis afflicti.
Adon. — Tibère (697-703) : Post quem (Bobolinum) Georgius, magnae virtutis opiscopus, in eadcm urbe constituitur. — Sous Léonce (695-097) : [Ebroinus]... sanctum Loodegarium diversis poenis affectum gladio percussit ; Gerinum quoque fratrem eius diu excruciatum peremit.
XI kal. feb. — Sancti Blidranni Viennensis episcopi. Theodosio imperante et Francis Glodovaeo cui successit frater eius Ghildebertus, cuius tempore sanctus Audoninus Rotomagensis episcopus. Quo tempore Pipinus Ansegelli filius et Martinus frater eius Austrasiorum regnum sub rege disponebant; sanctus Grimoaldus filius Pipini, vir in religione clarus, maior domus Francorum erat.
Adon. — Anastase II (713-714) : Clotarius (lisez Clodovaeus, Clovis 111), filius Theoderici puer, Francis regnavit annos très ; cui successit Ghildebertus frater eius, vir inclytus. Defuncto Northberto, maior domus Grimoldus Pïppini filius effectus est... Blidramnus, Viennensis ecclesiae episcopus. — Plus haut, sous Léonce (695-697), il est question de s. Ouen de Rouen; il est dit aussi que Martinus et Pippinus iunior, filius Anscgesili, regibus decedentibus dominabantur in Austria.
II id. oct. — Sancti Agrati (1) Viennensis episcopi, tempore Leonis imperatoris, régnante Francis Ghildeberto et Grimoaldo iusto viro maiore domus, cuius tempore Anastasius imperator a Tiberio captus iuramento clericus ac presbyter factus est.
Adon. — Justinien II bis (703-711): Regnavitque Philippicus loco Iustiniani (711); Francis adhuc Theodoricus regnabat (f 691) ; Dcodatus, Viennensis episcopus, magnae parsimoniae vir, florebat.
Non. iul. — Sancti Boaldi Viennensis episcopi, imperante Leone, Dagoberto Francis régnante filio Ghildeberti. Hic sanc-
(1) Sur cet eveque, cf. ci-dessus, p. 170.
tus episcopus Viennensem ecclesiam rébus auxit. Erat enim affinis Francorum regibus. Ecclesiam construxit infra civitatem in honore martyrum Thebaeorum, Mauritii sociorumque eius, et res ecclesiae ex eo maxime tempore titulantur ipsorum martyrum nomine, cum antea episcopii maior domus in honore VII Fratrum Machabaeorum ex antiquo a primis episcopis ibi consecrata fuerit.
Var. — res] très.
Adon. — Théodose III (714-716) : Eoldus Viennensis episcopus iam habebatur... — Léon III (716-741) :Tunc sanctus episcopus Eoldus Viennensem ecclesiam rébus auxit. Erat enim affinis Francorum regibus. Quique etiam infra civitatem in honore beatorum martyrum Thebacorum, Mauricii et socioruin eius, domunculam cryptatim construxit; ibique non mediocrem partem reliquiarum sive ex his martyribus sive ex aliis posuit. Atque ex eo tempore res ecclesiae nomine beati Mauricii attitulantur, quando ex antiquo et maior domus in honore septem martyrum Machabaeorum et facultates eiusdem ecclesiae sub nomine eorum a fidelibus offerrentur et consecratae manerent.
XXXVIIII
177 kal. iun. — Sancti Bobilini Viennensis episcopi, Leone imperante, Dagoberto Francos régente, cuius tempore Grimoldus vir iustus, cum pervenisset in basilica beati Landeberti niartyris Leodio. occisus est. Hoc tempore Leutprandus rex ossa beati Augustini ex Sardinia dato magno pretio Ticinis transtulit.
Adon. — Léon 111 (716-741) : Post Eoldum episcopum Bobolinus Viennensis episcopus successit. — Plus haut, sous Anastase II : Regnum suscepit Dagobertus; ... maior domus Grimoldus, vir modestus et iustus... peremptus est in basilica s. Landeberti. Ceci est placé sous l'épiscopai de Blidrannus. Sous celui d'Eoldus, Leutbrandus rex... depopulata Sardinia, ... ossa beati Augustini... dato pretio accepit et transtulit ea in Ticinum.
Non. iun. — Sancti Austroberti Viennensis episcopi, tempore Michaelis (1) imperatoris, Francis régnante Daniele quondam clerico, quem in regnum statuentes Chilpericum nuncuparunt, maiore domus existente Theoaldo Grimaldi filio. Tune temporis
(1) Cest Leonis qu'il faudrait.
Pipinus mortuus est, cum principatum obtinuisset XXVII annos, relicto Karlo in suolocomaiore domus sub Clodovaeo rege. Hic episcopus sanctus in villa quadam proprietatis suae Vilidiaco, non longe a Sequana fluvio sepultus est.
Var. — quadam] quondam — Sequano — sepultus est om.
Adon. — Léon III (716-741) : Huic (Bobolino) Austrobertus, vir strenuus et nobilis, episcopus succedit. Hic sepultus est in villa quadam proprietatis suae Vidiliaco, non longe a Sequana fluvio. — Plus haut, au temps d'Anastase II et de Blîdrannus : Pater eius (Grimoaldi) Theudoaldum in honore defuncti patris instituit Leodico, anno inc. dom. DCCXIIII in menseaprili. Nec multo post Pippinus pater eius mortuus est, eodem anno, medio decembri. Obtinuit autem princi|)atum sub nominatis regibus annis XX Vil... Sous Léon et Eoldus : Franci Danielem quemdam clericum... in regno stabiliunt atque Chilpericum nuncupant.
Non. iun. — Sancto vero Austroberto defuncto Villicarius succedit, qui ossa beatissimi martyris Ferreoli et caput beatissimi Iuliani intra Viennam transtulit, quia ecclesia ipsorum ultra flumen magno opère posita a Saracenis fuerat incensa. Hinc Vilicarius, quia noluit videre ecclesiam suam rébus sacris expoliatam. eo enim tempore Franci furioso et insano satis consilio res Deo oblatas in suo usu retorquere consiliati sunt, hic monasterium ss. martyrum Agaunensium ingressus vitam venerabilem duxit. Sicque dissipato et vastato tam intus quam foiïs episcopatu Viennensi, aliqui anni sine episcopo sunt transacti, laicis sacrilège et barbare res sacras Deo obtinentibus.
Var. — <et~>quia — magnopere.
Adon. — Léon 111 (716-741) : Willicarius Austreberto venerabili episcopo Viennae succedit. Qui ob cladem Sarracenorum, cum esset domus praeclarissima martyrum citra Rhodanum ab eis iam incensa, ossa beati Ferreoli cum capitc Iuliani martyris infra urbem transtulit, eisque accelerato opère non magno precio ecclesiam construxit, ubi et eorundem martyrum reliquias reverenter composuit. Idem Wilicarius, cum furioso et insano satis consilio Franci res sacras ecclesiarum ad usus suos rétorquèrent, videns Viennensem ecclesiam suam indecenter humiliari, relicto episcopatu, in monasterium sanctorum martyrum Agaunensium ingressus, vitam venerabilem duxit. Vastata et dissipata Viennensis et Lugdunensis provincia, aliquot annis sine episcopis utraque ecclesia fuit, laicis sacrilège et barbare res sacras ecclesiarum obtinentibus. — Constantin Copronyme (741-775) : ... Willicarius relicta Viennensi sede Romain primum abiit, ibique papae Stephano notus efficitur;
interiecto non multo temporc, Agauni monasterium martyrum in curam suscepit.
Adon. — Pépin (752-768) : Bertericus Viennenscm ecclesiam, homo simplex, suscepit rogcndam. — Plus loin, après Proculus : SepLimo i t ■ — nere in Aquitaniam per Viennam transitum facicns (Pippinus), ubi tune Viennenscm episcopatum post aliquot annos Bcrtcrico cuidam ex familia ecclesiae dédit, usque Sanctonas pervenit.
VI idus iun. — Commemoratio Proculi Viennensis episcopi, qui simplicis et bonae vitae fuit, sub Pipino Francis régnante. Perseveravit autem usque ad principia regni Karoli régis.
Adon. — Pépin (752-768) : Post ipsum (Bertericum) Proculus episcopus, similiter innocens et simplicis naturae.
X kal. rnart. — Commemoratio Ursi Viennensis episcopi, qui sub Karolo rege et postmodum imperatore simpliciter vivens defunctus est.
Adon, — Charlemagne (768-814) • Viennenscm tune tomporis ecclesiam Ursus, Ado Lugdunensem ecclesiam regebat.
XVIII kal. april. — Commemoratio Ultraiae Viennensis episcopi, qui tempore imperatoris Karoli. cum adhuc senex Ursus superviveret et cum esset Baiovarii generis homo, episcopatum Viennensem suscepit. Cuius tempore, agente pio principe Carolo, partem rerum suarum Viennensis ecclesia recepit. Rexit ecclesiam annis XI et sepultus est in ecclesia beati Stephani, ubi antecessor ipsius Ursus sepultus iacet.
Var. — 1. 3, Bauianni (en marge : non satis legitur).
Adon. — Charlemagne (768-814) : Post Ursum, nimiae simplicitatis episcopum, Vulferi, quem Vultreiam patrio nomine appcllarunt, Baioarius, Viennensem episcopatum suscepit... Porro Lugdunensem Lcidradus vir saeculari dignitati intentissimus et honori reipublicae utilis rexit ecclesiam, Viennensem Vulferi annis XI.
VI kal. febr. — Gommemoratio Barnardi Viennensis episcopi, viri solertis ingenii et eruditi, qui multo studio Vienncnsem ecclesiam rébus et clericis ornavit. Hic rexit eam annis XXXVI (1), et sepultus est in monasterio quod ipse aedificaverat a fundamentis in dioecesi sua supra Isaram fluvium, ubi et sanctorum martyrum Severini, Exuperii et Feliciani corpora transtulit.
Adon. — A la mort de Charlemagne (814) : Bernardus Viennensis episcopus erat. — A la mort de Louis le Pieux (840) : Bernardus adhuc et Agobardus Vienncnsem ecclesiam et Lugdunensem regcbant. Quiambo apud imperatorem delati, desertis ecclcsiis in Italiam ad filium imperatoris Chlotarium se contulerunt, et postmodum, piis imperatoribus agentibus, Agobardus Lugdunensem, Bernardus Vienncnsem sedem recepit.
// non. inl. — Gommemoratio Agilmari Viennensis episcopi, qui rexit ecclesiam suam annis VIII, et nono (2) defunctus quievit in pace. Sepultus est in ecclesia s. Pétri ad pedes s. Naamatii, indictione VII (859).
Adon. — A la mort de lf empereur Lothaire (855) : Bernardus Viennensis episcopus sub huius imperio moritur et Aglimatus Vienncnsem suscepit episcopatum.
XVII kal. ian. — Sancti Adonis Viennensis episcopi, mirae sanctitatis viri, anno ab incarnatione Domini DGGGLXXV, indictione VIII (3). Rexit autem ecclesiam suam XVI annos, et sepultus est in ecclesia Apostolorum Viennae.
XVI kal. octob. — Gommemoratio Otranni Viennensis episcopi.
(1) Il faut corriger, d'après l'épitaphe, XXXVI en XXXII ou XXXILI.
(2) Ces chiffres sont évidemment fautifs; la leçon parait être XVIII et
(3) L*indiction VIII se termine en 875, au 31 août; il faudrait ind. VI III, ce qui est peut-être la vraie leçon.
qui rexit ecclesiam suam annis VIII, et nono anno defunctus quievit in pace; et sepultus est in ecclesia sancti Pétri.
XVII kal. febr. — Bernonis Viennensis episcopi, qui ecclesiae suae praefuit annis XIII, et XIIII0 defunctus sepultus est in ecclesia sancti Georgii.
II kal. mai. — Commemoratio Raganfredi Viennensis episcopi, qui rexit ecclesiam suam annis VIII, et nono anno defunctus quievit in pace; et sepultus est in ecclesia sancti Pétri.
LU
XVI kal. ian. — Commemoratio Alexandri Viennensis episcopi, qui rexit (1) ecclesiam suam annis XXIIII et quievit in pace ; et sepultus est in ecclesia sancti Pétri.
lui
IIII kal. mart. — Commemoratio Sobonis Viennensis episcopi. qui praefuit (2) ecclesiae propriae annis XXI mensibus II diebus VIII; siquidem ordinatio episcopatus illius acta est XII kal. ian. Et sepultus est in ecclesia sancti Pétri [iuxta] (3) oratorium almae Genitricis Dei.
XII kal. iun. — Commemoratio sancti Theubaldi Viennensis episcopi, qui praefuit (4) annis XXX ecclesiae suae, et sepultus est in ecclesia sancti Mauritii et sanctorum Machabaeorum.
(1) Mentionné depuis 907 jusqu'au 13 novembre 926 (G. C , t. XVI, p. 11, 15). Mort le 17 décembre 926.
(2) Le premier acte qui le mentionne est du 25 décembre 927; le dernier, du 25 janvier 945. Son épiscopat a commencé le 21 décembre 927 et s'est prolongé jusqu'au 26 février 949.
(3) Je supplée ce mot, omis dans le manuscrit,
(4) Saint Thibaud a été sacré le dimanche 8 mars 957, après huit ans de vacance du siège; il mourut le 21 mai 1001 {Officium Sancti Theuderii abbalis, Gratianopoli, 1667, pp. 24-27; cf. G. de Manteyer, Les origines de la Maison de Savoie, Notes additionnelles, dans le Moyen Age, 1901, pp. 264-267).
XIHI kal. sept. — Gommemoratio Burgardi Viennensis archiepiscopi, qui praefuit (1) ecclesiae suae annis XXX, et sepultus [est] in ecclesia sancti Mauritii et sanctorum Machabeorum.
II id. iun. — Gommemoratio piae recordationis domni Leudegarii Viennensis ecclesiae archipraesulis , consanguinitatis linea Henrico Gallorum régi coniuncti, qui obiit circa (2) annum Domini MXL et iacet in ecclesia sancti Pétri, ante fores ecclesiae in mausolaeo marmoreo. Guius temporibus Herardus, famosissimus monachus sancti Pétri Viennae, xenodochium urbis Viennensis amplissime locupletavit.
Var. — Henrico 1°. Ce V° ne peut appartenir a la rédaction originale. Cette notice, du reste, a été ajoutée après coup-, cf. ci-dessus, p. 176.
Je crois devoir reproduire ici la série suivante, qui figure dans le premier des cartulaires de Grenoble (3). Le rédacteur de ce cartulaire n'avait probablement pas sous les yeux le livre de Léger; c'est d'après les chartes qu'il a pu établir la succession des archevêques de Vienne et leurs synchronismes avec les évoques de Grenoble. Ce texte a déjà été publié par Mabillon (4), par M. Marion (5) et par M. Holder-Egger (6).
Barnardus archiepiscopus.
Agilmarus archiepiscopus, cui contemporaneus fuit Ebbo Gratiano-
(1) Mentionné depuis le 17 juillet 1011 jusqu'au 27 décembre 1028. Son épitaphe porte qu'il mourut le 19 août 1031.
(2) Indication fausse. L'épiscopat de Léger doit avoir commencé peu après le 2 octobre 1031 (G. C, t. XVI, instr., p. 22); il se termina le 12 juin 1070.
(3) Parisinus 13879.
(4) Mabillon, Anal., p. 221.
(5) Cartulaires de Grenoble, p. G2.
(6) M. G. Scr., t. XIII, p. 375.
politanus episcopus, et idem Ebbo episcopus contemporaneus fuit sancti Adonis archiepiscopi.
Ottrannus archiepiscopus, successor sancti Adonis, cui contemporaneus fuit Bernerius, Gratianopolitanus episcopus.
Barnoinus archiepiscopus ; successor Othtranni, cui contemporaneus fuit Ysaac, Gratianopolitanus episcopus.
Raganfridus archiepiscopus, successor Barnoini, cui contemporaneus fuit Ysaac, Gratianopolitanus episcopus.
Alexander archiepiscopus, cui contemporaneus fuit Ysaac, Gratianopolitanus episcopus.
Sobo archiepiscopus, et contemporaneus eius Alcherius, Gratianopolitanus episcopus.
SanctusTheudbaldus archiepiscopus, et contemporaneus eius lsarnus, Gratianopolitanus episcopus.
Brocard us archiepiscopus, et contemporaneus eius Humbertus, Gratianopolitanus episcopus.
Leodegarius archiepiscopus.
Artmannus archiepiscopus.
Gormundus archiepiscopus.
Guido archiepiscopus.
