I. II
ii iMé\ iAkH. — Saneti Crescentis Viennensis episcopi. Tradiuv iiuniuuJt Ort>8Contem discipulum Pauli apostoli Gallias ve- U3^^ «;i \Wuui> aliquod temporis resedisse, ac verbum vite ibi i4«uuii4i iii\uhUc;\88C. Commémorât hoc beatus Stephanus pon- Uo\ tu i,iywL4vvla quadam ad principem Francorum. Cui successit ^K^KU^uiCd^^copus martirio coronatus.
■UvWiiiih**» — * lU kal.-episcopi om. — Traditur < aulem > — , ^x^w * ïï^ikHU — apostoli om, — < papa > pontifex — episcopus ^^ U \ VW (UnN. bac.
Vv<^ V/>i#VH| 54*68) : Quo temporc creditur Paulus ad Hispanias
• ^\^jiV^ ^ '\firt*Uo Trophimam, VieDDac Crescentem discipulos suos
« ' r\^w4^.*M44!iMM^ r^Uquisse. — {Trajan, 98-117) : Sub quo eliam impe-
>^«^'**^. rkW<^VHMMMMili tenex Zacbarias Viennensis ecclesiae episcopus
'• *^AsU ' y^vf4Nèl\k<r« Nam primas Crescens discipulus apostolorum Vien-
' «'^^VK miH^* fModit. Quo ad Galatiam reverso, etc. -^ (Anastiise,
i\ ;s^k IHUMMi^'rftcenSy sequens Zacbarias martyr.
V.^...^, v.;.tK«i, T^^Min : Apud Galatiam b. Crescentis discipuli s. Pauli
'- ' «. i^ ^. vÙUial transitum faciens verbo praedicationis multos
li 'vvj ^'^*M invertit, Viennae civitate Galliarum per aliquot
i^, i^^i^ Sacbariam discipulum pro se episcopum ordinavit.
. '• .. -"< v.«^ ^4 )iv>lll«m cui specialiter fuerat episcopus datus, Galatas
*- ' ' *^Srv^YM^ tl^M^ ^itae suae in opère Domini confortavit.
'^ r . "V^.^ \itmi Arelatem nataiis s. Tropbimi episcopi et confea-
soris, discipuli apostolorum Pétri et Pauli. Eodcm die s. Crescentis apostoli Pauli discipuli, Viennensis ecclesiae primi doctoris.
Kal. iul, — Beati Martini Viennensis episcopi. Hic a sanctis apostolis Viennam missus, que urbs eo tempore in Galliis florentissima erat, iniunctum sibi offlcium longe lateque praedicando et docendo beatissimo flne complevit. Floruit sub temporibus Neronis, Vespasiani et Titi. Cuius festivitas agitur kal. iuli.
Haoiolooe. — co tempore om, — temporibusj tempore.
Adon. — (Trajan^ 98-117) : Quo [Crescentel ad Galatiam re verso, tcrtius Martinus episcopus et discipulus apostolorum Viennac resedit.
Martyrologe, i" juillet : Viennae, b. Martini lertii eiusdem urbis episcopi, ab apostolis ad praefatam urbem missi.
Kal. aug. — Sancti Veri episcopi Viennensis. Hic aetiam de discipulis et auditoribus apostolorum unus fuisse dicitur. Qui floruit maxime sub imperatoribus Traiano et Nerva.
Haoiolooe. — Nerva. ^Tunc temporis apud Ponthum Synopis civitatis episcopus Pbocas gloriosissime martyrium duxit ; cuius sacratissimac reliquiae translatae sunt in Galliam, civitatem Viennam, ibiquc in eccte sia sanctorum Apostolorum repositae. >>
Adon. — (Trajan^ 98-li7) : Verus Viennensis episcopus, qui unus fuit de discipulis et auditoribus apostolorum, Traiani temporibus doctrina et confessione Odei floruit. lUis temporibus apud Pontum Synopis civitalis episcopus Phocas gloriosissime marlyrium duxit ; cuius sacratissimae reliquiae translatae sunt in Galliam, in civitatem Viennam, ibique in ecclesta sanctorum Apostolorum repositae.
Martyrologe^ lé juillet : Apud Pontum natalis s. Phocae episcopi civitatis Sinopis, qui sub Traiano imperatore, praefecto Africano, carcerem, viucula, ferrum, ignem etiam pro Christo superavit. Cuius reliquiae in basilica Apostolorum in Gallia, civitate Vicnna, habentur.
// non, mai, — Sancti lusti, Viennensis episcopi. Hic floruit temporibus Antonini cognomento Pii et Antonini minoris, quo tempore Hyreneus Lugdunensis adhuc presbyter habebatur. Huius lusti tempore fertur persecutio gravissima christianorum in Urbe Vienna fuisse, quando multi christianorum martirio
coronati sunt, inter quos Severinus, Exsuperus et Felicianus. Quorura corpora mira revelatione postmodum reperta sunt. Paulo ante et martirium illud clarissimum Lugduni consummatum est, quando sanctissimus diaconus Sanctus VienneDsis cum aliis Viennensibus martirio coronatus est.
Haqiologb. — LugduneDsîs < cpiscopus > — in urbc-christianorum om, — illud] ibidem et — consummatam] cclebratum.
Adon. — {Hadrien^ 117-138) : Hoc itidem tcmpore et lustus, Viennensis ecclesiao cpiscopus, illustrissimus in confcssione cxstitit. — [Àntonin^ 138-161) : Vicnnensium cpiscopus lustus adhuc clarus babetur, Lugdunensium Pbolinus. — Marc-Àurèle (161-180) : In Galliis quoque plurimi glorioso pro Cbristo sanguincm fuderunt. lustus, Viennensis cpiscopus, longo tempore cxilio maceratus, martyr gloriosus efficitur. Tune Photinus venorabilis scnex tempore interposito cum XLVIII ex Lugdunensi et Vionncnsi urbc martyrium suum impicvit. Ncc multo post vindex scclerum lues multas latc provincias, Italiam maxime Romamque vastavit. Severinus, Exuperius et Felicianus parvo tempore ante apud Viennam inartyrio coronati.
Martyrologe ^ 19 novembre : Apud Viennam, ss. martyrum Severini, Ëxuperii et Feliciani , quorum corpora post multa annorum curricula ipais revelantibus inventa et a pontifice urbis clero et populo honorifice sublata in basilica s. Romani , quae iam dictae civitatis parte orientali aita est, condigno bonore condita sunt.
Vil id, viai, — Sancti Dionisii episcopi Viennensis, praeclarissiiui in doctrina viri, qui floruit Marci Antonini Veri (1) imperatoris tempore et Commodi fratris.
BtùRN. — et Comm. fr. ante M. Antonini.
Uaqioloqb. — temporibus.
Adon. — Commode (180-192) : Dionysius quoque, discipulorum Cbristi auditor, Viennensem tune ecclesiam regebat. — PerUnax (193) : Huius Aoiii atquo luliani, Severi quoque imperatorum temporibus, Dionysius, sicut diximus, Viennensis cpiscopus cruditissimus floruit.
mi non. ian, — Paracodae, sanctissimi Viennensis episcopi,
0) Léger s'est embrouillé ici dans lo texte d'Adon, qui parle d*abord du rtyuo simultuuè do Af. Antoninus Verus (Marc-Aurèlc) cum fralrc L. Aurclio Commodu (Verus), puis du règne de L. Antoninus Commodus (Commode).
qui nalurasicuti Dionisius Grecus (1) fuit. Fuit autem temporibus Antonini Caracalle, Aurelii Alexandri et Maximi imperatorum.
Bbrn. — imperatorum] temporibus.
Haqiologb. — Tarcodc.
Adon. — 5^tfére (193-211) : Et Paracodes, Vienncnsis episcopus, clarus in fidei doctrina, clarus in confcssionc persistons, mansit in episcopatu usque ad Maximini tempora.
//// non. ian. — Sancti Florenti Viennensis episcopi, cuius episcopatus et vita floruit Gordiani, Philippi, Decii, Galli et Volusiani temporibus, quandoNovatusbeati Cypriani presbyter Romam veniens Novacianam heresim condidit.
Hao!Oloob. — < imperatorum > temporibus.
Adon. — Gordien (238-244) : Florentin us quoquc , cpiscopus Vienncnsis, vita et doctrina cmicuit. Mansit ad Galieni et Volusiani imperium, cxsiliatusque martyrium complevit. — Gallus et Volusien (251-253) : Novatianus, Cypriani episc.opi presbyter, Romam veniens novam haeresim condidit.
Martyrologe, 3 janvier : Sancti Florentii Viennensis episcopi et martyris, octavi eiusdem urbis.
XVIIII kal. tan. — Sancti Lupicini Viennensis episcopi. Hic floruit Valeriani et Gallieni temporibus, quando sanctus Cyprianus passus est, et Claudii, sub quo Paulus heresiarches, et Aureliani temporibus.
Hagiologe. — Valeriani] Galeriani — <tempore> Claudii.
A DON. — Valérien et Gallien (253-268) : Tune temporis Lupicinus, Viennensis ecclesiae episcopus, clare floruit... Passus est autem b. Gyprianus. — Claude (268-270) : Malchion... adversus Paulum Samosatenum, qui episcopus Antiochiae dogmatizabat Cbristum communis naturae hominem tantum fuisse... disputavit.
/// id. feb, — Sancti Simplide Viennensis episcopi, sub tem-
(1) Ceci est déduit, par conjecture, de l'aspect des doux noms.
pore Tacili, Probi et Cari imperatorum, cuius lempore Manichaeorum haeresis exorta est.
Bern. — sub tempore-exorta est om,
Hauioloqb. — Simplicide — Titi.
Adon. — Aurélien (270-275) : Tudc temporis insana Manicbaeorum h.ieresis oritnr. Quo tomporc Vicnncnsis episcopus Simplidcs mirae saDCtitatis floruit. Permansit autem usque ad imperatoris Cari tempoi*a.
Martyrologe^ il février : Âpud Viennam, s. Simplidis cpiscopi et confessons.
VJII kal. mari. — Sancti Paschasii, Viennensis episcopi, viri ut fertur disertissimi et sanctitatis praecipui, qui sub tempori* bus Diocleciani et Galerii floruit.
Dbrn. VIII kal. -cpiscopi om. — dissertissimi — Galerii] Valeriani.
ÂDON. — DiocléUen (284-305) : Maximinus et Severus a Valerio Maximiano Caesares facti sunt... Ploruit et tune temporis vir disertissimus Paschasius, Viennensis ecclesiae episcopus.
Martyrologe, 22 février : Viennae, sancti Paschasii confessoris atque pontificis, admirandae sanctitatis.
Kal. itin. — Sancti Claudii Viennensis épiscopi, cuius tempore venerabilis illa sinodus Nicena sub Constantino caelebratur ; quem ferunt in catholico dogmate clarissimum fuisse et inter sexcentos episcopos Arelate residentibus magnum in religione lloruisse.
• Haoioloqe. — cath. dogm.] dicto concilie — <virum> clariss, — ducenlos — rcligionibus.
Adon. — Constantin (306-337) : Huius temporibus haeresis Ariana exoritur, Nicacnumque concilium... congregatur... consulatu Paulini et Iuliani. Uno eodemque tempore et illud sacratissimum concilium apud Arelaten scxcentorura cpiscoporum coUigitur, Martino tune episcopo ciusdcm civitatis cxistentc, apud Viennnm Claudio in catholico dogmate clarissimo episcopo.
Martyrologe, {•'juin : Apud Viennam, sancti Claudii XI cpiscopi.
Kal. aug. — Sancti Nectari épiscopi Viennensis, sub tempore Constantis, loviani et Iuliani imperatorum. Cuius tempore
Athanasius Alexandrinus et Hylarius Pictavensis clari habebantur. Huius tempore Antonius monachus moritur.
Haqioloob. — loviniani — habentur.
Adou. — Constance (337-361) : Il est beaucoup question (TAthanase et iPHilaire: à propos de l'exil d'Athanase à Trêves, il est dit : Florebat et tuDC temporis Ncctarius VienDensis episcopus, in doctrina fidei eximius, qui in Vasensi illa synodo venerabili primus interfuit... et Patris etFilii et Spiritus sancti unam esse uaturam et potestatem et deitatem et virtutem iu ecclesia publiée praedicavit et docuit. Antonius monachus ceutesinio quinto aetatis anno in eremo moritur. — Valentinien et Valens (364-378) : Nectarus Viennensis et Hilarius Pictaviensis morinntur.
/// non. mai. — Sancti Nicetae Viennensis episcopi, sub quo lustus, sanctus episcopus Lugdunensis, mirae sanctitatis vir in Aegipto moritur, quem constat nutritum a sancto Paschasio beatique Claudii diaconum fuisse. Floruit autem temporibus Graciani et Tbeodosii augustorum.
Post hune fuit beatus Simplicius episcopus^ ad quem beatus Zosimus papa scribit, qui tamen in catbalogo. nescimus qua de causa, non ponitur.
Haoioloob. — Nicetii.
Ado!!. -^ Gratien et Valentinien II (375-383) : Qoo tempore VieDnensem ecclesiam regebat Niceta, praeclarissimos io dogmate fidei episcopus. Scd et Lugdunensis episcopus lustus, mirae sanctitatis Tir, qui postmodum relicta sedc sui episcopatos, inter sanctîssimos patres aoacboritas mira bumililatc latens, moritur io Aegjpto... Constat aotem bunc venerabilem episcopom lustnm sub Paschasio Vieonensi nutritum, Claudii eiusdem urbis episcopi diaconum, postmodum ad sanctam Lugdunensera ecclesiam regeodam traoalatum.
V id. mai, — Sancti Mamerti Viennensis episcopi, viri praecipue sanctitatis et doctrine. Hic fuit temporibus Arcbadii et Honorii. quando Turonensis episcopus sanctus Martinus defunctus est. Inter huius episcopatu et beati Martini obitum LXX cucurrerunt anni. Tempore huius episcopatus Clodoveus rez Francorum primus christianus factus est, quem beatus Remigius Remorum episcopus cum ezhercitu babtixavit.) lacet hic pontifei Mamertus in ecclesia Apostolorum foris munim civi* tatis, in deztera parte aitaris. A transitu igitur sancti Martini
Vienncnsis cpiscopi iisque ad transitum sancti Mamerti coUiguntiir anni CCCXXXVIII. Permansit hic in episcopatu usque ad tempora Valenliniani et Marciani augustorum, quando sacra illa sinodus Calcidonensis DCXXX episcoporiim. agente Leone pontifice caelebrala est, quando Euticetis error confutatus est. Huius tempore et Ephesina prima CC episcoporum, quando Nestorius duas personas in domino lesu Christo praedicans anathematizatus est.
Hagioloob. — Vienncnsis om, — Honorii <imperalorum> — Inter huius-babtizavit, om, — Mamcrtus om, — A transitu-anatbematizatus est om.
AuoK.'^ A rcaclius et //onoriuj (395-408) : Mamcrtus Vienncnsis cpiscopus insignissimus babctur, qui... inslituit litanias. Martinus Turonensis cpiscopus moritur... Clodione roge dcfuncto... Meroveus successit... Post Morovcum Ciiilricricus rcgnum adeplus regnavit annis XXIII. Cul successit Cbiodoveu8, qui prinius rcx Francoruni christianus factus est, a bcnto Rcmigio Kcmorum c))isro|io instructus et baptizatas cum populo 8U0. — Thiodose II et Valentinien /// (455-450) : Pci* idem tempus Nestorius... molitui* haeiesim, adversus qucm Ephesina synodus prima congregata dus impium dogma condemnat. — Marcien et Valentinien m (450-455) : (juorum initie industria beatissimi Leonis papac Chalcedonensc concilium celcbratur , ubi Eutyches cum Dioscoro Alexandrino episcopo condcmnatur. — Anaslase (491-518) : A transit u s. Martini Vienncnsis tertii e|)iscopi (nam primus Crescons, sequens Zacharias martyr) usque ud transitum Martini Turonorum episcopi CCXC anni, et usque ad transitum s. Mamerti Vienncnsis ecclesiac episcopi colliguntur anni CCCXXVllI.
Martyrologe^ ii mai: Viennac, beati Mamerti episcopi, qui ob imminentem cladem solemnes ante Asccnsionem Domini litanias instituit.
XI J kal. april. — Sancti Ysicii Vienncnsis episcopi, senatoriae dignitatis primum viri, cui fuerunt duo filii infula sacerdotali praeclarissimi, Apollinaris scilicet Valentine urbis beatissimus episcopus, et Avitus qui patri Vienne successit. Floruit sub Leone imperatore et Zenone, cuius tempore corpus Barnabae apostoli et Matthei evangelium eius stilo scriptum, ipso révélante repertum est; Francis autem adhuc regnabat Clodoveus.
Bbrn. — senatorii.
Hagioloob. — II id. nov. — scilicet om. — <sancti> Barnabae ^ ipso] Cbristo.
Adon. — Marcien et Valentinien liJ (425-450) : Isicius tune temporis
Vicnncnscm rcgebat ecclesiam , sextus a beato Paschasio... Qui episcopus floruit usquc ad tcmpora Zenonis impcratoris. — Zenon (474-491) : Pcr idem tcmpus corpus Barnabaeapostoli et cvangelium Matthaci cius stylo sci'iptum ipso révélante rcperitur.
Martyrologe, 16 mars : Apad Vicnnam s. Isicii episcopi.
Non. feh. — Sancti Aviti doctissimi et sanctissimi Viennensis episcopi. Hic sub imperatoribus Zenone et Anastasio floruit. Hic adversus heresim arrianam que tune non solum Affricam sed et Galliam Italiamque ex parte occupaverat, magno sudore decertavit, quod clarissima eius opéra testantur. Scribit enim dialogum heresim illam oppugnans, fidelissimo et doctissimo inmortalique ingenio, ad Gundebadum Burgundiorum regem filium Gundovei. Item alios libellos duos contra Nestorium et Euthicen auctores erroris, luculentissimo et castigato satis eloquio. Item homelias diversis temporibus anni et multa alia tam prosaice quam metrice ad eruditionem omnis aecclesiae Dei composuit. Et multocJens pro eruditione eius ab hereticis usque ad exilium et mortem pereclitatus est. Hic venerabilem abbatem monachorum Veranum episcopum Lugdunensibus dédit. Hic etiam sanctum Vivenciolum de grege presbyterorum Dei electum eisdem episcopum designavit. Huius temporibus gravissima persecutio Wandalorum caeterarumque gentium in Affrica excanduit, et Simachus pontifex per Africam et Sardiniam episcopis qui in exilio erant DL pecunias et vestes ministravit. Hic Sigismundum regem in fide pietatis erudivit, qui illo agente monasterium sanctorum martirum Agaunensium Mauricii sotiorumque eius construxit. Quem postmodum captum a Francis et occisum vehementissime doluit. Quantus autem in ecclesia dum vixerit quisquis scire ad plénum vult, post eius innumera in divinis laboribus opéra epitaphium ipsius légat, et quantus fuerit videre poterit (1).
Quisquis mestiflcum tumuli dum cernis honorem cespite concludi totum deflebis Avitum, exue sollicitas tristi de pectore curas, namque plena fides celse quem gloria mentis,
(1) Cette épitaphe manque à l'Hagiologe. En revanche, elle figure dans le manuscrit de Manno, Parisinus Î83Î, du IX« siècle. Cf. De Rossi, Inscr, christ., t. II, p. 262 et suiv.; Leblant, n* 402.
5 quem pietas, quem pronipta manus, quem fama perennat, nil socium ciim morte tenet, Quin prospice sancti gesta viri : primum florescens indole quanta sprcverit antiquo demissos stemmate fasces, maturum teneris animum dum prestat in annis
10 et licitum mundi voti virtute relegat.
Nec mora, pontifîcis sic digna insignia èiimit, nugeat ut soliti felicia cepta laboris.
Culmen dulcedini non obstat, pompa rigorii «ubicitur magnus, servat mediocria summus.
t^ Distribuit parcus, pascit ieiunus, amando lorrol, et austeris indulgentissima miscet.
Cuuctantem suasu iuvit solamine mestum, iur^iu diremit, certantes foedere iunxit.
Di$^ona veridicam fingunt quae dogmata legem
î\^ horintu, ingenio, raonitis meritisque subegit. riui» in arce fuit quo quolibet ordine fandi \^r<i(or nuUus similis nullusque poeta, x'Umtiut quod sparsi per crebra volumina libri. \^u vîxil vivit, perque omnia secula vivet.
î^^mUu* 08t in ecclesia Apostolorum, ad sinistram partem ^^^'MutL^ ui cnpite longioris macherie. Moritur Anastasio adhuc
'^V'^V^VMikv •» Scribit cnim etc. omis, jusqu^à la fin d$ Vépitaphé, saecula '^•Vv^ MwU\uv|ulncipe om. Je restitue l'épilaphe d'après le Paris. 2832 (P) % I •♦'V ^ IVri«# (B) : 4 celsa P — quam B — 5 promta B — perhennat B — ^ %^«*.V^ M ~ |HM*S|)ico B — 8.8teraate B — 13 culmine B — dulcidiDÎ P «%(y%«K U - I& imscit om. B — ieiunns] gcmmus B — 17 cuDCtaot V ^w^Jt^ ^ «k 18 fédère B — 19 que docmata B — 23 creba B — \ <•**% ^ > ^MMT ijuao B.
Sv^>» ^'^M>$|«utf (491-518) : Avitus quoque Viennensis episcopus -...x^Nwo^H ^ Miivmiiito praecipuus, cuius frater Apollinaris Valentiae ^^rv>H. «*^'c^Htli« inaignis, Isicii senatoris primum viri, postca Vien- X v«A^^»è ^^o lumina, clarissimi filii. llicbeatus Avitus adversus -* V »^*^%^ \)UAU tune non solum Africam sed et Galliam Italiam- • ••**r*^ *\ •vvV^ \Hxnipaverat, magno sudorc decortavil, quod claris- *«^ Kv^-s <)N44tiilur. Scribit enim dialogum, haercsim illam oppu- ^ sï%NH.^e«^Mv^ «e^Hli^clissimo immortaliquc ingenio ad Gundebaldum ((^«^. « ^>^^««• s«(y^, Alium Gundovci ; item alios libellos duos contra ^:.*. <« Vi«H>)t^ auctores erroris, luculentissimo et castigato ^ .,.^.,^. ;\^««ijH tM alla illius plura cximia oporn in Christi Ecclc- ..^ <«»u*^ IK S^Umunduui regcm in fide pictatis erudivit, qui
agcntc illo poslmodummonasterium sanctorum martyrum Âgaunensium Mauritii sociorumque cius construxit. Quem postmodum captum et a Francis occisum vehemcntissimc doluit. Quantus autem in Ëcclesia Dei vixerit, quisquis scire ad plénum vult, post eius innumera in divinis laboribus opéra, epitaphium ipsius iegat. Ibi quantus fuerit videre potcrit, ubi inter alla sic metrice lusum est vcritate pura subnixum :
Unus in arce fuit, cul quilibet ordine fandi orator nullus similis, nuUusque poeta; clamant quod sparsi per crebia volumina libri. Qui vixit vivit, perque omnia saecula vivet.
Symmachus papa... per Âfricam et Sardiniam episcopis qui in exilio erant pccunias et vestes ministravit... Contra hune (Faustum Regensem) scribit lucidissima fide bcatissimus Âvitus Viennensis episcopus, eius redargucns errorem.
Martyrologe^ 5 février : Vicnnae, beati Âviti episcopi, cuius fide et industria atque admirabili doctrina tempore Gundobaldi régis ab infcstatione Ârianae haerescos Galliae defcnsae sunt.
