I. II
/// kal, ian. — Sancti Crescentis Viennensis episcopi. Traditur primum Crescentem discipulum Pauli apostoli Gallias venisse et Vienne aliquod temporis resedisse, ac verbum vite ibi primum praedicasse. Commémorât hoc beatus Stephanus pontifex in epistola quadam ad principem Francorum. Cui successit Zacharias episcopus martirio coronatus.
Haoioloob. — III kal.-episcopi om. — Traditur < autem > — < beati > Pauli — apostoli om, — < papa > pontifex -^ episcopus om, — 1. 3, CoD. Bkrm. bac.
Adon. — {Néroîif 54-68) : Quo temporc creditur Paulus ad Hispanias pcrvenisse et Arelatae Tropbimum, Viennae Crescentem discipulos suos ad praedicandum reliquisse. ~ {Trajan, 98-117) : Sub quo etiam imperatore gloriosissimus senex Zacbarias Viennensis ecclesiae episcopus martyrio coronatur. Nam primus Cresccns discipulus apostolorum Vien* nae aliquot annos resedit. Quo ad Galatiam reverso, etc. — » (Anasiase^ 491-518) ; Primus Crescens, sequens Zacbarias martyr.
Martyrologe^ S7 juin : Apud Galatiam b. Crescentis discipuii s. Pauli apostoli, qui ad Gallias transitum faciens verbo praedicationis multos ad fidem Cbristi convertit, Viennae civitate Galliarum per aliquot annos sedit, ibique Zacbariam discipulum pro se episcopum ordinavit. Rediens vero ad gentem cui specialiter fuerat episcopus datus, Galatas usque ad beatum finem vitae suae in opère Domini conforta vit.
99 décembre : Apud Arelatem natalis s. Tropbimi episcopi et confes*
soris, diacipuli apostolorum Pétri et Pauli. Eodem die s. Crescentis apostoli Pauli discipuli, Vieoneosis ecclesiae primi doctoris.
KaL iuL — Beati Martini Viennensis episcopî. Hic a sanctis apostolis Viennam missus, que urbs eo tempore in Galliis florentissima erat, iniunctum sibi officium longe lateque praedicando et docendo beatissimo fine complevit. Floruit sub temporibus Neronis, Vespasiani et Titi, Cuius festivitas agitur kal. iuli.
Haoioloob. — eo tempore om. — temporibus] tempore.
Adon. ~ (7*rq;an, 98-117) : Quo [Crescente] ad Galatiam reverso, tertius MartiDQs episcopus et discipulus apostolorum Viennae i*esedit.
Martyrologe, (•'juillet : Viennae, b. Martini tcrtii eiusdem urbis episcopî, ab apostolis ad praefatam urbem missi.
Kal, aug. — Sancti Veri episcopi Viennensis. Hic aetiam de discipulis et auditoribus apostolorum unus fuisse dicitur. Qui floruit maxime sub imperatoribus Traiano et Nerva.
EUqioloob. — Nerva. <Tunc temporisapud Ponthum Synopis civitatis episcopus Phocas gloriosissime martyrium duxit ; cuius sacratissimae reliquiae translatae sunt in Galliam, civitatem Viennam, ibique in eccle sia sanctorum Âpoetoloram repositae. >•
Adon. — {Trajan^ 98-117) : Verus Viennensis episcopus, qui unus fuit de discipulis et auditoribus apostolorum, Traiani temporibus doc* trina et confessione fidci floruit. Illis temporibus apud Pontum Synopis civitatis episcopus Pliocas gloriosissime martyrium duxit; cuius sacratissimae reliquiae translatae sunt in Galliam, in civitatem Viennam, ibique ÎD ecclesia sanctorum Apostolorum repositae.
Martyrologe^ 14 juillet : Âpud Pontum nataiis s. Pbocae episcopi civitatis Sinopis, qui sub Traiano imperatore, praefecto Africano, carccrem, vincula, ferrum, ignem etiam pro Ciiristo superavit. Cuius reliquiae in basilica Apostolorum in Galiia, civitate Vienna, babentur.
// non. mai. — Sancti lusti, Viennensis episcopi. Hic floruit temporibus Antonini cognomento Pii et Antonini minoris, quo tempore Hyreneus Lugdunensis adhuc presbyter habebatur. Huius lusti tempore fertur persecutio gravissima christianorum in Urbe Vienna fuisse, quando multi christianorum martirio
coronati sunt, inter quos Severinus, Exsuperus et Felicianus.
Quorum corpora mira revelatione postmodum reperta sunt.
Paulo ante et martirium illud clarissimum Lugduni consum-
^um est, quando sanctissimus diaconus Sanctus Viennensis
aliis Viennensibus martirio coronatus est.
.QiOLOQE. — Lugdunensis •< episcopus > — in urbe-christianoom, — illudj ibidem et — consummatum] cclebratum. ION. — (Hadrieriy 117-138) : Hoc itidem tempore et lustus, Viennensis siac episcopus, illustrissimus in confessione cxstitit. — (Anionin^ 161) : Viennensium episcopus lustus adhuc clarus habetur, Lagduium Pbolinus. — Marc-Aurèle (161-180) : In Galliis quoqge plurioii ose pro Christo sanguinetn fuderunt. lustus, Viennensis episcopus, ) tempore exilio maceratus, martyr gloriosus efficitur. Tune Photi- ^enerabilis scnex tempore interposito cum XLVIII ex Lugdunensi iennensi urbc martyrium suum implevit. Ncc multo post vindex rum lues muUasIate provincias, Italiam maxime Romamque vastavit. rinus, Exupcrius et Felicianus parvo tempore ante apud Viennam ^rio coronati.
riyrologe^ 19 novembre : Apud Viennam, ss. martyrum Severini, »erii et Feliciani , quorum corpora post multa annorum curricula revclantibus invcilta et a pontifice urbis clero et populo honorifice ita in basilica s. Romani, quae iam dictae civitatis parte oricntali (St, condigno honore condita sunt.
/ id. mai. — Sancti Dionisii episcopi Viennensis, praeclami in doctrina viri, qui floruit Marci Antonini Veri (1) imtoris tempore et Commodi fratris.
RN. — et Gomm. fr. ante M. Antonini.
QiOLOQB. — temporibus.
ON. — Commode (180-192) : Dionysius quoque, discipulorum Christi
or, Viennensem tune ecclesiam regebat. — Pertinax (193) : Huius
atque luliani, Severi quoque imperatorum temporibus» Dionysius,
diximus, Viennensis episcopus eruditissimus floruit.
7 non, ian. — Paracodae, sanctissimi Viennensis episcopi,
Léger 8*est embrouillé ici dans le toxto d'Adon, qui parle d*abord du I simultané de M. Antoninxis Verus (Marc-Aurèle) cum fralre L. Au- Commodo (Verus), puis du règne de L. Anloninus Commodus (Com-
LE LIVRE éPISCOPAL DE LÉGER. 181
qui nalurasicuti Dioaisius Grecus (1) fuit. Fuit autem temporibus Antonini Caracalle, Aurelii Alexandri et Maximi imperatorum.
Bbrn. — imperatoruiu] temporibus.
Haqioloob. — Tarcode.
Adon. — Sévère (\9^2{\) : Et Paracodes, Viennensis episcopus, clarus In fidei doctrina, clarus in confcssione persistons, mansit in episcopatu usque ad Maximini tempora.
//// non. ian. — Saneti Florenti Viennensis episcopi, cuius episcopatus et vita floruit Gordiani, Philippi, Decii, Galli et Volusiani temporibus, quando Novatus beati Cypriani presbyter Romam veniens Novacianam heresim condidit,
Haoiologk. ^ <C imperatorum >• temporibus.
Adon. — Gordien (238-244) : Florentinus quoquc , cpiscopus Viennensis, vita et doctrina cmicuit. Mansit ad Gaiieni et Volusiani impcrium, exsiliatusque martyrium complevit. — Gallus et Volusien (251-253) : Novatianus, Cypriani episcopi presbyter, Romam veniens novam baeresim condidit.
Martyrologe, 3 janvier : Saneti Florentii Viennensis episcopi et martyris, octavi eiusdem urbis.
XVIIII kal. ian, — Saneti Lupicini Viennensis episcopi. Hic floruit Valeriani et Gallieni temporibus, quando sanctus Cyprianus passus est, et Claudii, sub quo Paulus heresiarches, et Aureliani temporibus.
Haoioloqb. — Valeriani) Galeriani — <tempore> Claudii.
Adon. — Valérien et Gallien (253-268) : Tune tcmporis Lupicinus, Viennensis ecclesiae episcopus, clare floruit... Passus est autem b. Cyprianus. — Claude (268-270) : Malchion... adversus Paulum Saraosatenum, qui episcopus Antiochiae dogmatizabat Chrislum communis naturae bominem tantum fuisse... disputavit.
/// id. feb, — Saneti Simplide Viennensis episcopi, sub tem-
(1) Ceci est déduit, par conjecture, do l'aspect dos doux noms.
ti, Probi et Cari imperatorum, cuius tempore Mani- 1 haeresis exorta est.
- sub tempore-exoi'ta est om, QE. — ëimplicide — Titi.
- Aurélien (270-275) : Tune temporis insaaa Manichaeorum ritur. Quo tomporo Vienncnsis episcopus Sîmplides mirae floruit. Permansit autcm usque ad imperatoris Cari tempora. \oge^ il février: Apud Viennam, s. Simpiidis episcopi et con-
l, mart. — Sancti Paschasii, Viennensis episcopi, viri disertissimi et sanctitatis praecipui, qui sub temporileciani et Galerii floruit.
III kal. -episcopi om. — dissertissimi — Galerii] Valeriani.
- Dioclélien (284-305) : Maximinus et Severus a Valerio Maxisares facti sunt... Floruit et tune temporis vir disertissimus s, Viennensis eeelesiae episcopus.
loge, 22 février : Viennae, sancti Paschasii confessons atque admirandae sanctitatis.
n. — Sancti Claudii Viennensis episcopi, cuius tem- 3rabilis illa sinodus Nicena sub Constantino caelebran ferunt in catholico dogmate clarissimum fuisse et centos episcopos Arelate residentibus magnum in reli- 'uisse.
OB. — cath. dogm.] dieto concilie — <virum> clariss, —
- religionibus.
- Conslaniin (306-337) : Huius temporibus baeresis Ariana *^ieacnumque coneilium... congregatur... consulatu Paulin! et 10 eodemque tempore et illud saeratissimum coneilium apud soxcentorum episcoporum eolligitur, Martine tune episcopo ivilatis cxistente, apud Viennam Claudio in catholico dogmate
episcopo.
loge, l^f juin : Apud Viennam, sancti Claudii XI episcopi.
g. — Sancti Nectari episcopi Viennensis, sub tempore s, loviani et Iuliani imperatorum. Cuius tempore
Athanasius Alexandrinus et Hylarius Piclavensis clari habebantur. Huius tempore Antonius monachus moritur.
Haoioloob. — loviniani — habentur.
A DON. — Constance (337-361) : 7/ est beaucoup question cTAthanase et d*Hilaire: à propos de Vexil d'Atkanase à Trêves, il est dit : Florebat et tune temporis Ncetarius Viennensis episcopus, in doctrina fidei eximius, qui in Vasensi illa synodo venerabili priinus interfuit... et Patris etFilii et 6piritus sancti u nanti esse naturam et potestatem et deitatem et virtutem in ecclesia publiée praedicavitet docuit. Antonius monacbuscentesimo quinto aetatis anno in eren)o moritur. — Valentinien et Valens (364-378) : Nectarus Viennensis et Hilarius Pictaviensis moriuntur.
/// non. mai. — Sancti Nicetae Viennensis episcopi, sub quo lustus, sanctas episcopus Lugdunensis, mirae sanctitatis vir in Aegipto moritur, quem constat nutritum a sancto Paschasio beatique Claudii diaconum fuisse. Floruit autem temporibus Graciani et Theodosii augustorum.
Post hune fuit beatus Simplicius episcopus, ad quem beatus Zosimus papa scribit, qui tamen in cathalogo, nescimus qua de causa, non ponitur-
Haoioloob. — Nicetii.
Adon. — Gratien et Valentinien 11 (375-383) : Quo tempore Viennensem ecclesiam regebat Niceta, praeclarissimus in dogmate fidei episcopus. Scd et Lugdunensis episcopus lustus, mirae sanctitatis vir, qui postmodum relicta sedc sui episcopatus, inter sanclissimos patres anachoritas mira humilitatc latens, moritur in Aegypto... Constat autem hune venerabilem episcopum lustum sub Paschasio Viennensi nutritum, Claudii eiusdem urbis episcopi diaconum, postmodum ad sanctam Lugdunensem ecclesiam regcndam translatum.
V id. mai. — Sancti Mamerti Viennensis episcopi, viri praecipue sanctitatis et doctrine. Hic fuit temporibus Archadii et Honorii, quando Turonensis episcopus sanctus Martinus defunctus est. Inter huius episcopatu et beati Martini obitum LXX cucurrerunt anni. Tempore huius episcopatus Clodoveus rex Francorum primus christianus factus est, quem beatus Remigius Remorum episcopus cum exhercitu babtizavit.) lacet hic pontifex Mamertus in ecclesia Apostolorum foris murum civitatis, in dextera parte altaris. A transitu igitur sancti Martini
Viennensis episcopi usque ad transitum sancli Mamerti coUiguntur anni CCCXXXVIII. Permansit hic in episcopatu usque ad tempora Valentiniani et Marciani augustorum, quando sacra illa sinodus Calcidonensis DCXXX episcoporum, agente Leone pontifice caelebrata est, quando Euticetis error confutatus est. Huius tempore et Ephesina prima CC episcoporum/ quando Nestorius duas personas in domino lesu Christo praedicans anathematizatus est.
Haoioloob. — Viennensis om, — Honorii <imperatorum> — Inter huius-babtizavit, om. — Mamcrtus om. — A transitu-anatbematizatiis est om.
Adon. — i4rcadiU5 et llonorius (395-408) : Mainerlus Viennensis épiscopus insignissimus babetur, qui... inslituit litanias. Martinus Turonensis episcopus moritur... Clodionc roge defuncto... Meroveus successit... Post Meroveura Cbilciericus regnum adcplus regnavitannis XXIII. Cul successit ChlodoveuB, qui primus rex Francorum ebristianus factus est, a beato Remigio Uemonim episoopo instructus et baplizatas cum populo suo. — Théodose If et Valentinien ïll (425-450) : Per idem tempus Nestorius... molitur baeresim, adversus quem Ephesina synodus prima congregata eius impium dogma condcmnat. — Marcien et Valentinien JJi (450-455) : Quorum initie indusU'ia beatissimi I^onis papae Cbalcedonense concilium celebratur, ubi Eutyches cum Oioscoro Alexandrino episcopo condcmnatur. — Anaslase (491-518) : A transita s. Martini Viennensis tcrlii episcopi (nam primus Crescc-ns, sequens Zacbarias martyr) usque ad transitum Martini Turonorum episcopi (X/XC anni, et usque ad transitum s. Mamerti Viennensis ecctcsiae episcopi colliguntur anni CCCXXVIII.
Martyrologe^ ii mai: Viennae, beati Mamerti episcopi, qui ob imminentem cladem solemnes ante Ascensionem Domini litanias iiistituit.
XII kal. apriL — Sancti Ysicii Viennensis episcopi, senatoriae dignitatis primum viri, cui fuerunt duo filii infula sacerdolali praeclarissimi, ApoUinaris scilicet Valentine urbis beatissimus episcopus, et Avitus qui patri Vienne successit. Floruit sub Leone imperatore et Zenone, cuius tempore corpus Barnabae apostoli et Matthei evangelium eius slilo scriptum, ipso révélante repertum est ; Francis autem adhuc regnabat Clodoveus.
Bern. — senatorii.
Eaoiolooe. — II id. nov. — scilicet om. — <8ancti> Barnabae — ipso] Cbristo.
Adon. — Marcien et Valentinien II! (425-450) : Isicius tune temporis
Vienncnscm regebat ecclesiam , sextus a beato Paschasio... Qui episcopusfloruit usquc ad tcmpora Zenonis imperatoris. --Zenon (474-491) : Pcr idem tcmpus corpus Barnabae apostoli et evaDgelium Mattbaci eius stylo scriptum ipso révélante reperitur.
Martyrologe^ 16 mars : Apud Viennam s. Isicii episcopi.
Non. feb. — Sancti Aviti doctissimi et sanctissimi Viennensis episcopi. Hic sub imperatoribus Zenone et Anastasio floruit. Hic adversus heresim arrianam que tune non solum Affricam sed et Galliam Italiamque ex parte occupaverat, magno sudore decertavit, quod clarissima eius opéra testantur. Scribit enim dialogum heresim illam oppugnans, fidelissimo et doctissimo inmortalique ingenio, ad Gundebadum Burgundiorum regem filium Gundovei. Item alios libellos duos contra Nestorium et Eutbicen auctores erroris, luculentissimo et castigato satis eloquio. Item homelias diversis temporibus anni et multa alia tam prosaice quam metrice ad eruditionem omnis aecclesiae Dei composuit. Et multociens pro eruditione eius ab hereticis usque ad exilium et mortem pereclitatus est. Hic venerabilem abbatem monachorum Veranum episcopum Lugdunensibus dédit. Hic etiam sanctum Vivenciolum de grege presbyterorum Dei electum eisdem episcopum designavit. Huius temporibus gravissima persecutio Wandalorum caeterarumque gentium in Affrica excanduit, et Simachus pontifex per Africam et Sardiniam episcopis qui in exilio erant DL pecunias et vestes ministravit. Hic Sigismundum regem in flde pietatis erudivit, qui illo agente monasterium sanctorum martirum Agaunensium Mauricii sotiorumque eius construxit. Quem postmodum captum a Francis et occisum vehementissime doluit. Quantus autem in ecclesia dum vixerit quisquis scire ad plénum vult, post eius innumera in divinis laboribus opéra epitaphium ipsius iegat , et quantus fuerit videre poterit (1).
Quisquis mestiflcum tumuli dum cernis bonorem cespite concludi totum deflebis Avitum, exue sollicitas tristi de pectore curas, namque plena fldes celse quem gloria mentis,
(1) Cette épitaphe manque à THagiologe. En revanche, elle figure dans le manuscrit de Manno> Partsinus 2832, du IX* siècle. Cf. De Rossi, Inscr. christ., t. II, p. 262 et suiv.; Leblant, n« 402.
186 FASTES ÉPISGOPAUX DE l'aNCIENNE GAULE.
5 quem pietas, quem prompta manus, quem fama perennat, nil socium cum morte tenet, Quin prospice sancti gesta viri : primum florescens indole quanta spreverit antiquo demissos stemmate fasces, maturum teneris animum dum prestat in annis MO et licitum mundi voti virtute relegat.
Nec mora, pontificis sic digna insignia sumit, augeat ut soliti felicia cepta laboris.
Culmen dulcedini non obstat, pompa rigori, subicitur magnus, servat mediocria summus. .
15 Di3tribuit parcus, pascit ieiunus, amando terret, et austeris indulgentissima miscet.
Cunctantem suasu iuvit solamine mestum, iurgia diremit, certantes foedere iunxit.
Dissona veridicam fîngunt quae dogmata legeip
20 hortatu, ingenio, monitis meritisque subegit. Unus in, arce fuit quo quolibet ordine fandi orator nuUus similis nuUusque poeta, clamant quod sparsi per crebra volumina libri. Qui vixit vivit, perque omnia secula vivet.
Sepultus est in ecclesia Apostolorum, ad sinistram partem domus, in capite longioris macherie. Moritur Anastasio adhuc principe.
Haqioloob. — Scribit enim elc, omis^ jusqu'à la fin de VépUaphe, saecula vivet. — Moritur-principe om. Je restitue l'cpitaplie d'après le Paris. 2832 (P) et le ms, de Berne (B) : 4 celsa P — quam B — 5 promta B — perhennat B
— 6 sotium B — perspice B — 8 stomate B — 13 culmine B — dulcidini P
— rigoris B — 15 pascit om. B — ieiunus] gemmus B — 17 cunctant et suasu B — 18 fédère B — 19 que docmata B — 23 creba B — 24 quis P — per quae B.
Adon. — Anastase (491-518) : Avitus quoque Viennensis èpiscopus eloquentia et sanctitate praecipuus, cuius frater ApoUiDaris Valeutiae èpiscopus, miraculis insignis, Isicii senatoris primum viri, postca Viennensis cpiscopi, duo lumina, clarissiml filii. liicbeatus Avitus adversus haeresim Arianam quae tune non solum Africam sed etGalliam Italiamque magna ex parte occupa verat, magno sudorc deccrtavil, quod clarissima eius opéra testantur. Scribit enim diaiogum, haeresim iilam oppugnans, fidclissimo et doctissimo immortaliquo ingenio ad Gundcbaldum Burgundionum regem, filium Gundovci; item alios libellos duos contra Nestorium et Ëuticbem auctorcs erroris, luculentissimo et castigato satis sermone. Fuerunt et alia illius plura cximia opéra in Cbristi Ecclesia probatissima. Hic Sigismundum regeui in fidc pictatis erudivit, qui
agentc ilto postmodum monasterium sanctorum martyrum Ag Mauritii sociorumque cius constnixit. Quein postmodum c Francis occlsum vebemcntissimc doluit. Quantus autem in £ vixerity quisquis scire ad plénum vult, post eius innumeri laboribus opéra, epitapbium ipsius légat. Ibî quantus fuerlt \ rit, ubi inter alia sic metrice lusum est vcritate pura subnixi
Un us in arce fuit, cui quilibet ordine fandi orator nulius similis, nullusque poeta; clamant quod sparsi per crebra volumina libri. Qui vixit vivit, perque omnia saecula vivet.
Symmachus papa... per Africam et Sardiniam episcopis q erant pccunias et vestes ministravit... Contra bunc (Fausti sem) scribit lucidissima fide beatissimus Avitus Viennensis eius redarguens errorem.
Martyrologe, 5 février : Viennae, beati Aviti cpiscopi, ci industria atque admirabili doclrina tempore Gundobaldi reg tatione Arianae baerescos Galliae defcnsac sunt.
