‹ Fragments philosophiques pour servir à l'histoire de la philosophieChapitre 118 sur 136 · TRADUCT. DU PHÉDON DU XII* OU XIIP SIÈCLE · texte numérisé non relu

TRADUCT. DU PHÉDON DU XII* OU XIIP SIÈCLE

TRADUCTION INEDITE DU PHEDON, DU DOUZIEME OU DU TREIZIÈME SlÈCI.E.

Le manuscrit de Sorbonne, coté autrefois 1147, et maintenant 1171, petit in-4°, renferme une vieille traduction latine du Phédon. C'est la même qui se trouve dans plusieurs bibliothèques de TEurope, à Leyde, à Venise, à Oxford, ainsi qu'une traduction latine du Méiion. On prétend que cette traduction, si littérale qu'elle laisse parfaitement paraître à travers ce mot à mot informe les leçons de l'auteur orii^inal, a été faite en Sicile au douzième siècle par un Grec nommé Aristippe, alors archidiacre de Catane*: mais rien de certain et de bien établi à cet égard; on n'a pas même toujours donné la date des divers manuscrits où cette traduction se rencontrait. Nous pouvons du moins assurer que notre manuscrit est bien du treizième siècle, ce qui permettrait de supposer alors une connaissance assez étendue de la philosophie platonicienne, puisqu'on possédait en latin le Timée, le Ménon et le Phédon.

« Ipse, o Fedon, affuisti Socrati illa die qua bibit far-

« macum in carcere, sive ab aliquo alio audivisti? Fedon.

« Ipse, o Echecrate. Echecrates, Quœ igitnr sunt quae

« dixit vir ante mortem et quomodo obiit? Libenter enim

« ego audirem. Namque neque civium Fliasiorum nemo

« penitus fréquentât nunc Athenas, neque quis peregrinus

« adventavit a tempore crebro abinde, qui equidem nobis

« certum quid nunciare quiret de hiis, prœter quam farma-

« cum cum bibisset expiravit \ cœterorum profecto nihil

1. Voyez dans le Phédon de Wyttenbach, réimpression de Leipzig, 1825, p. 113-116, une correspondance du savant hollandais et de Morelli,le célèbre bibliothécaire de Saint-Marc : «De duplici versione latina (Phsedonis et Menonis) saeculo >'i in Sicilia facta, nisi tu affîrmares, vix ego crederem. »

« habuit referre. Fedon. Neque de judicio igitur percunc « tatus es quo pacto fuit ? Echecrates. Nae ; hœc nempe « nobis relulit quidam et miramur equidem, quoniam « pridem lato eo multo posterius visus est mori. Qaid « igitur erat hoc, o Fedoa ? Fedon. Fors quaedam ipsi, o « Echecrate, coniigit; accidit enim pridie causam puppis « laureata navigii quam in Delum Atbenaei mittunt quot- « annis. Echecrates. Hoc vero quid est ? Fedon. Hoc est « illudnavigium, ul aiunt Atbeaaei, iu quo quoudam The- « seus in Cretam bis septem illos vehebat agens, et salvavit « equidem et ipse salvatus est. Itaque Apollini voverunt, « ut fertur, tune si salvarentur uniuscujusque anni specta- « culum actum ire in Delum, quae utique semper eliam « nunc adhuc ex i!Jo quotannis divo mittuntur. Quando « quidem ergo inchoant spectaculum, lex est eis in teni- « pore isto expiave uvbem et publiée nullum interimere «t priusquam in Delum abeat* navigium, et iterum veniat. « Hoc aulem interdum in multo tempore fit, quotiens « contingunt venli dctinentes eos. Inilium. certe spectacali « est, cum sacerdos ApoUinis coronet puppim navigii. « Hoc autem accidit, ut aio, pridie causam actum. Prop- « terea et multum tempus factum est Socrati in carcere, « qui inter causam quoque et mortem. »

Voici les dernières lignes :

« Sed vide si quid aliud dicis. Haec sciscitante, nili'l amplius respondit; immo modicum intermittens, movit se quîdem et bene revelavit eum et lumine statuif, intuitusque Grito comprehendit os et oculos. Hic vero finis, o Echecrates, amici nobis fuit, \iri, ut nos asserimus, eorumque nunc quorum experientiam habuimus optimi, et aliter prudentissimi atque jnstissimi. « Finit Fedonem Plato. »

Page 1