‹ Fragments philosophiques pour servir à l'histoire de la philosophieChapitre 122 sur 136 · Cod. duplicationem · texte numérisé non relu

Cod. duplicationem

enini quœ consideratione percipiuntur verbis designari aeque convenieus de quo et quibus enuntietur vel interrogetur, ex arte considcrato qualiter secundum locutioncm utrumque ut ad disserendum designari conveniat, non minus attente consideranduni. Erit autem utrinque modus atlentionis non idem. De quibus enim et quœ enuntiari vel interrogari conveniat nostrœ institutionis rationi primo, ut docebitur, perspiciendum. Disserentis industria demum non videbitur eligendum. Hujus enim cognitionis ab bac arte principium \ reliquum ex arbitrio considerationis. Qualiter autem, de quo et quibus enuntietur vel interrogetur designandum, ut a pluribus ex loquendi rudimentis pernoscetur, ut disserenti conveniat, et ex uimia multitudine comperietur. Hujus enim cognitionis ab ea quam loquendi rudimentum vocamus principium, reliquum ex nostrœ artis eruditione, etc. » F° 253 v°. Explicit liber primiis Ada de Arte dialectîca : incipit seciindus.

« Ad prions a sequenti libro sit distinctiones quid in « hoc dicendum, quid in illo dictum interserere. De quo « et ad quid et qualiter artis disserendi institutio prœ- « monstravimus. A quibus disserendi principium in eorum « principiis duplicem, in ipsis dupliciter duplicem disse- « rentiattentionem prœscripsimus, de quo dicatet qualiter « id designet : post principia item duplicem : quid de eo « dicat et qualiter id assignat. De quibus autem dicat primo « in quatuor, denique distinctius distinximus, et ex hoc « principiorum gênera quœ sunt et ad quœ docuimus, etc.» Voici la dernière colonne : f" 262 r°. « De his inde quœ separate multiplicia appellamus an « electivià connumeranda sint an disciplinalibus dubitare « poterit, primam interrogabilium distinctionem reminis- « cens. Qiioniam eligentis arbitrio cxpositis sumenda est « ad hoc responsio, a disciplinalibus non electam difTerre (c invcnientur, Quoniam autem nec ad hujusmodi sic est, « ut non respondendum videtur, et non est œquo tum " affirmationis tum negationis ad hœc sit responsio. Nec « ex duobus tantum semper elegit. Ab electivis per eadem

« differre viclentur per quae disciplinalia ab electivis, a « principio distinxinms. Sed ne ibi dicta aut inter se aut » his dicendis contraria videri accidat, intelligantur eorum n quccdam, quae ad prima illa interrogabilium gênera in- « lernoscenda diximus, ne ut quœlibet unius generis a

« quibnslibet alterius internoscendum sed pleraque a

« plerisque et separate raultiplicia non disciplinalibus sed « electivis dicta ratione annuiitientur. Elective ergo quse- « rendorum multiplicia a simplicibus , et niultiplicium « gênera sex, ut dictum est, internoscantur. Dubitari au- « teai poterit quibus talium annumeranda sunt quae sic (?) «< quîeruntur ; ut an omne verbum sit ambiguuni, ut ait « Clirysippus, an nuUum, ut Diodorus, an nec omne née « nullum, utplurimis videtur. Quoniam(?)non huic et ta- « men affirmando respondetur", simplex autem quando(?) « dicetur, cum triplicatura videatur, sed nec aliquod prae- « dictorum quinque modorum multiplex apparet, Quo- « niam autem hujusmodi interrogatio dssimilitudine prin- « cipii non partis se det.... »

Le manuscrit s'interrompt brusquement avec ce mot. La dialectique d'Adam du Petit-Pont est donc ici incomplète. Mais ce que nous en avons vu n'est pas de nature à nous faire regretter bien vivement la perte du reste.

Le manuscrit de Saint-Germain n° 1112, in-4'', d'une écriture du douzième siècle, contient, outre l'épître apocryphe d'Aristote à Alexandre connue dans le moyen âge sous le nom de secretum secretoruin, et des règles d'Avicenne de conseri'atioiie sanitntis , deux opuscules de Guillaume de Couches intitulés : secnnda phllosophia et tertia phltosophia., dont \ Histoire littéraire de la France fait mention, tome XII, page 465. Gomme le dit V Histoire

littéraire , le premier de ces deux opuscules est un dialogue sur rantliropologie entre le maître et le disciple ; et le second, dans la même forme que le précédent, est un abrégé de cosmographie, tiré de ce que l'auteur avait dit sur ce sujet dans sa Pliilosopliia ininor, intitulée, dans l'édition qui en a été donnée parmiles œuvres de Bède, t. II, p. 206, Trept otSa^etov , sii^e quatuor libri de elemeutis philosophiœ. Ce dernier ouvrage lui-même n'est qu'un abrégé de la Magna de naturis philosophia, imprimée en deux volumes in-folio vers 1474, où Guillaume de Gonches embrassait toutes les matières qui intéressaient la philosophie de son temps. Ainsi, en suivant cet auteur dans ses différents écrits, nous le voyons procéder par résumés successifs de sa Philosophia magna : il la reprend tout entière dans sa Philosophia minor, et dans celle-ci il la décompose en Philosophia secunda et Philosophia tertia^ deux traités qui sont encore inédits.

Li' Histoire littéraire se borne à les indiquer en quleques lignes, pensant peut-être qu'ils ne renferment que ce qui déjà se trouvait avec plus d'étendue dans les deux grands ouvrages publiés. Mais, outre que cela est loin d'être vrai, il nous a paru convenable d'insister davantage sur deux écrits d'un personnage aussi considérable que Guillaume de Couches, et nous donnerons au moins la table des chapitres de la Philosophia secunda et de la Philosophia tertia, en y joignant in extenso quelques-uns des chapitres qui dans le premier de ces opuscules se rapportent plus particulièrement à la psychologie.

INOIPIUJVT CAPITULA IN LIBRO QUI DICITUK SECUNDA PHILOSOPHIA MAGISTRI WILLERMI DE CONCHIS.

De homine.

De sperniale.

Quarc pucri non coeunt

De matrice.

De sterililate.

De menstruis.

Page 1