QUESTIONS RELATIVES AU SECOND LIVRE
Ulrum nalnralia habenl in se principium motus.
Utrum lîomo finis omnium.
De diffinitione materiae.
Utrum sit necesse ponere locum propter corpus.
Utrum possiblle locum adaequari locato.
Utrum necesse sit ponere vaciium in rerum natura.
Utrum possibile est ponere in vacuo aliquam translationem.
Utrum rarum ac densum sint formîe substantiales vel accidentales.
An ista reperiantur unice in mixtis et miscibilibus.
An rarefactio et condensatio sint motus vel mutationes.
Utrum tempus sit.
Utrum tempus sit apud animam vel extra.
Utrum tempus possit esse sine comparatione ad animam.
Quid sit tempus secundum genus suum.
Utrum tempus sit substantia vel accidens.
Utrum tempus sit numerus motus.
Utrum scilicet tempus sit numerus numerans vel numeratus.
Quid sit instans.
Quid sit subjectum praecisum instantis.
Quomodo instans faciat tempus.
Utrum sit unum instans, vel plura.
De comparatione seternitatis ad tempus, utrum sint diversae mensurae.
Utrum seternum et tempus sint idem.
De unitate temporis.
Quomodo numerus est unus.
Utrum motus sit in tempore.
Utrum motus sit in prsedicamento quantitatis.
Utrum sit in prsedicamento relationis.
Utrum sit in praedicamento qualitatis.
Utrum motus sit actus.
Utrum motus sit existentia in actu vel in potentia.
Utrum motus vadat in quantitatem.
Quid est quies.
Utrum quies fit actus.
Quid est simul esse.
Qua? sint tangentia.
Quid est tactus.
Utrum quies naturalis opponatur motui.
De diffinilione materisequae est : materia est ex quo aliquid sit.
De diffinitione rgmia* qu* est : forma est quae aliquid erat esse '.
1. Traduction laline inintelligible clcl'obscnre locnlion: x'o tI fjv F.Tvat, sur laquelle voyez Fragmekts de philosophie ancienne, (/e la Mdtapliyiu/iie d'Jrislolc, p. 199-200.
De difinitione eflicientis quce est : efficiens est unum principium primum motus vel mutationis.
De descriptione finis quae est : finis est causa omnis.
Utrum casus et fortuna sint.
Utrum casus et fortuna sint entia.
Utrum casus et fortuna sint causse per se vel per accidens.
Utrum ea quœ fmnt a natura sunt de necessitate et tempore.
Utrum fortuna sit causa inlinita.
Utrum ars imitatur natura m.
De hoc quod dicit^ quod ars multa jwtest facere quae natura non potest.
Utrum aranea faciat telas, formicae colligant grana, aves faciant nidos a natura vel ab intellectu et arle.
Utrum peccata et monstra in natura possint pervenire.
Utrum in elementis sint monstra et peccata.
Utrum haec sint in plantis.
Utrum in corporibus materialibus eveniant peccata et monstia.
Utrum h?ec in putrefactis eveniant.
Utrum ha?c eveniant in animalibus per propagationem gênera tionis.
Utrum haec ex parte materise accidant,
Utrum hsec a j)arte efficientis.
Utrum haec a parte formas.
Utrum haec a parte continentis nihil recipientis possunt contingere.
Utrum haec ex commixtione seminum proveniant.
Les questions relatives au troisième livre sont bien moins nombreuses. Elles roulent sur le mouvement et Finfini. Nous en transcrivons seulement quelques-unes .
Hic incipiunt quaestiones supra tercium librum. Hic de difûnitione motus qua? est : motus est actus entis in potentia, etc.
Utrum de infmito possit esse scienlia.
Cujus considerationis sit ipsum infinitum.
Utrum infinitum sit rerum ])rincipium.
Utrum infinitum sit ut materia, sicut dicit in littcra.
Les questions sur le quatrième livre, Queestlones quarti hbri^ se rapportent à l'espace, au vide et au temps.
Quasritur hic de loco utrum locus sit.
Utriim oninia sint in loco.
Utrum corpora naturalia sint in loco.
Utrum illa naturalis potentia per quam gravia deorsum feruntur et levia sursum, debeat ipsiloco attribui.
Utrum locus habeat trinam dimensionem.
Utrum dimensio locl sit eadem cum dimensione corporis.
Utrum punctus sit locus.
Utrum punctus sit in loco.
Utrum locus sit materia.
Utrum locus sit forma.
Utrum locus sit aliquid rei.
Utrum locus sit spatium a corporibus separatum, médium inter extrenia contineutis et contenti.
Utrum locus fuit ante constitutionem nuuidi.
DF. VACUO.
Utrum vacuum sit.
Utrum vas plénum aère potest recipere tantum de aqua quantum acciperet, si nlbil esset.
Utrum in vacuo sit possibile motum ficri. Utrum in vacuo possit esse quies alicujus mobilis.
DE TE.AIPORE.
Utrum tempus sit.
Utrum partes temporis esse secundum successionem quamdam sufBciat ad soi existentiam.
Utrum aliqua pars temporis sit ens actu, scilicet praesens.
Utrum tempus sit substantia vel accidens .
Dato ({uod sit accidens, cuj us accidens sit; scilicet utrum sit Cjuantitas vel qualitas.
Dato quod sit quantitas, utrum sit continua vel discreta.
Utrum motus habeat essentiam.
Utrum tempus sit motus.
Utrum tenqius possit esse sine motu.
Quare tempus magis diffinitur per motum quam per quietem.
Ici s'arrête la table des questions sur la Physique tl'Aristote; elle ne dépasse pas le quatrième livre; et quand on
examine la glose elle-même, on trouve qu'elle ne s'étend pas au delà. Elle commence au feuillet 6, et se termine au feuillet 29. Ces vingt-trois feuillets développent un peu plus les questions ci-dessus indiquées, et en donnent des solutions qui ne sont pas sans intérêt. Cette glose ressemble assez, au moins pour la forme, à celle de l'ami et et du maîtie de Roger Bacon, Robert Grosse-tête, évêque de Lincoln, sur ce même ouvrage* d'Aristote. Elle est divisée par livres, et elle est comme éclairée par des titres placés au haut des pages et qui marquent les matières traitées, par exemple, De principiis fiatarx, Decausis, etc. D'ailleurs il est impossible d'élever le moindre doute sur l'autlienticité de cette glose ; car le premier livre commence ainsi : Çusestiones pri/ni Phyaicoî'uin Rogeri BacJdni. C'est bien le nom de Bacon qui est ici indiqué, tout défiguré qu'il est. Après ce premier écrit de Bacon en vient un autre, encore sur la Physique d'Aristote. Cette nouvelle glose est plus étendue que la précédente. Elle porte le même nom d'auteur : Incipiuiit quxstioiies super lihrum Pliysicoruni a niagistro dicto Bacon. C'est vraisemblablemeut une autre rédaction, faite par quelque élève, du même enseignement , comme nous possédons trois rédactions ^ du commentaire d'Olympiodore sur le Phédon. Cette rédaction-ci a beaucoup de ressemblance avec la première ; mais elle est plus complète, sans embrasser encore toute la physique. La division par livres est accompagnée d'une autre par pièces^ pecise, division toute extérieure qui partage le manuscrit par cahiers de quatre feuillets. Le nouveau commentaire comprend depuis le feuillet 29 jusqu'au feuillet 73.
Fol. 29, recto, col. 1 . Incipiuut quaestiones super librum Pliysicorum a magistro dicto Bacon. Prima pecia super primum physicoruai.
1 . Elle a été insérée sous le titre de Summa Lincolnïensis, dans l'édition du commentaire de saint Thomas sur la Physique d'Aristote, Venetus^ 1557, in- fol.
2. Frag.iients de philosophie awcxenhe, Olympïodore sur le Phédon, p. 496.
Fol. 33, r». Secuiula pecia super primum libriim physicorum a uiagisti'o R. B.
Fol. 34, verso, col. 2. Super secundum physicorum.
Fol. 37, r°, col. 1. Tcrtia j)ecia super secundum physicorum a magistroR. B.
Fol. 40, v°, col. 2. Super tertium physicorum.
Fol. 41, r°, col, 1. Quarta pecia super tertium physicorum a inagistro R. B.
Fol. 43, r°, col. 1. Iiicipiunt (luaestiones super ([uartuui physicorum.
Fol. 43, r°, col. 1. Quinta pecia super quartum physicorum a magistro R. B .
Fol. 49, r°, col. i . Sexta pecia super quartum physicorum a magistro R. B.
Fol. 53, v°,col. 2. Inclpit liber quintus physicorum.
Fol. 56, r°, col. 2. Supra sextum physicorum.
Fol. 63, \°, col. 2. Supra sextum physicorum.
Les gloses conliauent ainsi sans beauconp d'ordre jusque vers la fin du fol. 73.
Cette seconde glose sur la Physique a elle-même sa table des matières à la suite de celle dont nous avons donné un extrait. Nous en lirons un certain nombre de questions nouvelles qui font voir que Roger Bacon pi'it part aussi à la grande controverse sur la nature des Universaux * .
Incipiunt quaestiones primi libri Physicoruui a magistro dicto Bacon .
Utrum universale quod estres prius est quam particulare.
Utrum idem universale comparatum ad suum particulare sit prius quantum ad intentionem.
Utrum idem universale sic comparatum ad suum particulare ait prius vel posterius quantum ad intentionem naturae universalis.
De comparatione universalis ad suum particulare, secundum quod universale est intentio communis praedicabilis, utrum universale commune prajdicabile sit prius ([uam suum particulare, quantum ad operationem naturtc particularis.
Quid illorum sit notius quantum ad naturam.
1. Dans la liste des écrits de Bacon, donnée par Jebb, il en est un qui porte ce titre : De univeisalibus ^ lib. I.
ki6 APPENDICE.
Voici encore quelques questions sur la notion de la matière et de la forme dans la doctrine péripatéticienne.
Utrum materia sit médium inter ens et non ens,
Uti'um materia sit aliquid per modum positionis vel per modum privalionis.
Utrum materia sit ens in potentia vel actu.
An sit aliqua prima materia vel non.
An sit aliqua una materia prima vel plures.
Quomodo materia est una.
Utrum materia prima possit cognosci ab intellectu cognoscente.
Utrum possit cognosci ab intellectu prima causa.
Utrum possit cognosci ab intellectu humano.
Utrum materia prima omnino sit materialis.
Quœ forma facit raateriam iialuralem.
An aliqua sit forma naturalis prima.
Si sit, utrum sit una vel plures.
An illa forma prima sit causa prima, et verlitur.
An illa forma est una unitate generis vel speciei vel indivldui .