AU CARDINAL DU RELLAY

Monseigneur,

Si venant icy M. de Saini-Ay eusl eu la commodité de vous saluer à son partemenl, je ne fus, de présent, en telle nécessité et anxiété, comme il vous pourra exposer plus amplement. Car il m’afQrmoit qu’estiez en bon vouloir de me faire quelque aumosnc, advenant qu'il se trouvast homme sceur, venant de par deçà. Certainement, Monseigneur, si vous n’avez de moi pitié, je ne saclie que doive faire, sinon, en dernier desespoir, m’asservir à quelqu’un de par deçà, avec dommage et perle évidente de mes estudes. Il n’est possible de vivre plus frugalement que je fais, et ne me sçaurez si peu donner de tant de biens que Dieu vous a mis en main, que je..., en vivotant et m’entretenant honnestement, comme j’ay fait jusques à présent, pour l’honneur de la maison dont j’estois issu à ma départie de France.

Monseigneur, je me recommande très humblement à vostre bonne grâce et prie Nostre Seigneur vous donner, en parfaite santé, très bonne et longue rie.

Vostre 1res humble senileur.

François RABEL/VIS medicin-

De Metz, ce 6 tevrier (1547).

EPISTOLA AD B. SALIGNAGUM

BERNARDO SALIGNACO s. P.

[A JJESÜ CURISTO SERVATORE

Ceoigius ab Arminiaco, Rutenensis episcopus clarissimus, nuper ad me misft «bXaou’u ’ltüorjçou loToptov ’lo'jSaixrjv TtEpi àXeûuEWî, rogavilque, pro veteri noslra arnicilia, ut si quando hominem àÇ'.o'niorov naclus essem qui istuc proûcisceretur, eam tibi prima quaque occasione reddendam curarem. Lubens itaque ansam banc arripui, et occasionem tibi, pater mi humanissime, grato aliquo officie indirandi, quo te anime, qua te pielate colerem. Patrem te dixi, matrem etiara

LETTRES DE RABELAIS

diccrcm, si por indulgentiam milii id tuam liccret. Quod enim ulero gorontibus usui venirc quotidie cxperimur, ut quos nunquaiu viderunt fœtus alant, ah aerisquc anibienlis inconimndis tueantiir, aÙTO tojto ouy’ e-aOe;, qui me tibi de facie ignotura, nomine etiam ignobilem sic cducasti, sic castissimis divinæ tuæ düctrinæ ubcribus usque aluisti, ut quidquid sum et valeo, tibi id uni acceptum ni feram, liominum omnium qui sunt, aut aliis crunt in annis, ingratissimus sim. Salve ita(juc etiam atque etiam, pater amantissime, jjater decusque patriæ, lilloranim adsertor iXeÇixaxo;, veritatis propugnator invictissime.

Nuper rescivi ex Ililaiâo Bcrlulpbo, quo liic utor familiarissime, te ncscio quid moliri adversus calumnias llieronymi Aleandri, quem sus[)icaris sub persona factitii cujtisdam Scaligeri, advereum te scripsisse. Non patior te diutius animi pondéré, atque bac tua suspicione falli. Nam Scaliger ipse Veronensis est, ex ilia Scaligerorum exsulum familia, exsul et ipso. Nunc vero medicum agit apud Agennates. Vir niilii bene notus où [là tov Ai’ eùooxijjLaoOci; t’jzi voi'vuv SiâSoXo; EXEÎvo;, (b; ojveXcivTt ipixvai, xâ p.av îaxptzà oùx àvî-'.axrjutijv, x'àtXXa SI nocvxT) 7tàvTw; aOcO; w; oùx àXXo; nÛTZox’ où5c:ç. Ejus libnim nondum videre contigit, nec hue tôt jam mensibus delatiim est exemplar iilluni ; atque adeo suppressum puto ab iis qui Lutetiæ bene tibi volunt. Vale xcè ïùrjy wv SiàxEXs:.

Lugdmii, pridic caleod. decembr. 1532.

Tuus quatenus suus,

Fr. RABELÆSUS, medîcus.

EPISTOLA NUNCUPATORIA

EPIST. MEDICIN. MANARDI

F. RAB. MEDICUS ANDREO TIRAQUELLO

JUDICI ÆQUtSSIHO APUD PICTONES S. r. D.

Qui fit, Tiraquelle doctissime, ut in bac tanta scculi nostri luce, quo disciplinas omneis mcliores singulari qiiodam dcorum raunere postliminio receptas videmus, passim inveniantur, quibus sic affectis esse contigit, ut e donsa illa gothici temporis caliginc plus quam Cimmeria ad conspicuam solis facem oculos attollere aut nolint, arat nequeant ? An quod tut est in Eutbydemo Platonis) lv TcavxL ETCtxTjSEÙpiaxt oî piÈv yaùXot noXXoi, xat oùÔEvd; aÇiot, o! SÈ a-ouoaîot àXi'YOt, xai xo'j r.xrzôi aÇtoi. An vero quod ca vis est tenebrarum bujusremodi, ut quorum oculis scnicl insederint, eos suffusione immedicabili perpetuo sic hallucinari ncccsse sit, et cæoutire ; nullis ut postca coIIjtüs, aut conspiciliis jiivari possint : quemadmodum ab Aristotelc in Calcgoriis [scriptum legimus ; àro piÈv T7j; E^Eto; È;xi xrjv axdpqmv -yivExa'. p-ExadoXi), àno 8à xq; ox.prlaEoiç tr.i xxjV IÇiv àSùvaxov. Mihi sanc rem totam arbitranti, atque ad Critolai (quod aiuni)

LETTRES DE RABELAIS

libram expendenti, non aliunde ortum habcre istliæc erronira Odyssea, quain ab infami ilia philautia lanlopcrc a philosophis damnata vidctur, quæ simul ac hominos rcrum cxpcclendanim avci'sandarumqiic male consultos perculit, eorum sensus et aninios præstringcrc solet et fascinare, qiiominus videntes videant, intolligentcsque intelligant. Nam qiios plebs indocta aliquo in numéro habuit hoc nomine, qiiod exoticani aliijiiam et insignera reriim peritiam præ se ferrent, eis si personam banc xat XeovT7)v detraxcris, perfecerisque, nt cujus artis prætextu, luculenta eis rerura accessio facta est, eara vidgus meras præstigias, incplissimasqne inéptias esse agnoscat, quid aliud quam comicum oculos confixiss'c videberis ? ut qui pridem in orchestra sedcbant, vix in subselliis locum inveniani, donec eo vcntum sit ut moveant non risum tantum populo ac pueris, qui nunc passim nasum rhinocerotis liabent, sed stomachum et bilem, indigne ferentibus, quod sibi tandiu eorum dolis et versutia impositum sit. Proinde quemadmodum naufragio percimtibus usu venire didicimus, ut quam sive trabem, sive vestem, sive slipulam scmcl discissa pessumque eunte nave arripuerint, eam consertis manibus retineant, natandi intérim immemores ac securi, modo ne quod in manibus est, excidat, donec vasto guigite funditus Imuriantur : ad eum pene modum, amores i.sti nostri quibus libris a pueris insueverunt, etiam si confractam videant et undequaque biantem pscudologiæ scapbam, eos sic qua vi quaque injuria retentant, ut si extundantiir, animam quoque sibi e sedibus extundi putent. Sic vestra ista juris peritia cum eo evaserit, ut ad ejus instaurationem nibil jam desideretur, sont tamen etiam dum quibus exoleta ilia barbarorura glossemata excuti c manibus non possunt. In bac autem medicinæ ofllcina, quæ in dies magis ac magis exi)olitur, quotusquisque ad fiaigcm mcliorem se conferre enititiu- ? Bene es tamen, quod omnibus prope ordinibus subolevit quosdam esse inter medicos et censeii, quos si pcnitus inirospicias, inanes quidcm ipsos doctrinæ, fidei et consilii ; fastus vero, invidentiæ ac sordium plenos deprebendcs. Qui expérimenta per mortes agunt (ut es Plinii querela vêtus) a quibusque plus aliquanto periculi quam a morbis ipsis imminct. Magniqiie nunc ii démuni apud optimates fiunt, quos prisra‘ illius ac defecatæ medicinæ opinio commendat. Ea enim persuasio si latins invulescat, res nimirum ad manticam reditura est propre diem circulatoribus istis et planis, qui pauperiem longe latequc in humanis corporibus faccrc institerant.

Porro, inter eos qui nostra tempestate, ad restituendam iiitore suo priscam germanamque medicinam, aninii contentione adpulerunt, solebas tu, dum istic agerem, plausibilitcr milii laudare Manardum ilium ferrarienscm, mcdicum solertissimum doctissimumque ; ejusque epistolas priores ita probabas, ac si essent Pœone aut Æsculapio ipso dictante exceptæ. Kcci itaque pro summa mea in te ebservantia ut ejusdem posteriores epistolas, cum nuper ex Italia recepissem, eas tui nominis auspiciis excudendas invulgandasque dai'em. Memini enim et scio quam tibi ars ipsa medica, cui felicius promovendæ incumbimus, debeat, qui tam operose laudes ipsius ccicbraris in præclaris illis tuis in Pictonum leges municipales ÛTcopLVTjpLaoi. Quorum desiderio, ne diutius studiosorum animes torqueas te etiam atque etiam rugo. Vulc : saluta mibi clarissiraum virum d. antistitem Malleaccnsem, Mæcenatem meum benignissimum, si forte istic sit.

Lngduni, iii nonas junii 153:2

LETTRES DE RABELAIS

EPISTOLl NUXGUPATORIA

Al'HOBISMOBUM Hll'l’OCRATIS

Lyon, Sebast. Gryph., 1543, in-18

CLARISSIMO DOCTISSIMUQUE VIRO D. GOTEFREDO AB ESTISSACO

HALLEACENSI EPISOOP.