FRANC. RAB. MEDICUS

Qiium anno superiore Monspessuli aphorismes Hippocratis, et deinccps Gaicni artcra medicam frequenti audilorio publiée enarrarem, antisles darissime, annolaveram loca aliquoi in quibus interprétés mihi non admodum salisfaciebant. Collatis enim eorum traductionibus cum cxemplari græeanico, quod, præter ea qua> vulgo circumferuntur, liabebam vetustissimum, literisque lonieis elegantissinie, castigatissimeque exaratum, comperi illos quani plurima omisisse, quædam exotiea et notba adjecisse, quædam minus expressisse, non pauca invertisse vérins ijuam vertisse. Id quod si usqiiam alibi vitio verti solet, est etiam in medicorum libris piaculare. In quibus vocula unica, vel addita, vel expuncta, quin et apiculus inversus, aut præpostere adscri[)tus, multa bominum millia haud rare neci dédit. Xeipic vero bæc a me eo dici putes, velim, ut viras bene de literis meritos suggillom, eùçrjjAS'! fiip. Nam eorum laboribus et plurimum deberi arbitror, et me mm leviter profecisse agnosco. Sed sicubi ab eis erratum est, culpam totam in codiees quos scqiiebantur, eisdem nævis inustos rejiciendam censeo. Annotatiunrulas itaque illas Sebastianus Grypbius chalcugraphus ad unguem consummalus et perpolitus, cum nuper inter schedas meas vidisset, jamdiuquc in animo haberet priscoruni mcdicurum libros ea quæ in cætcris utitur diligentia, cui vix æqui- [)arabiiem reperias, typis cxcudcte, contendit a me multis verbis ut eas sinerem in communcm studiosorum utilitatem exire. Nec dilTicile fuit impetrare quod ipse alioqui ultro daturus eram. Si demum laboriosum fuit, quod quæ privatim niillo iinquam edendi consilio mibi excerpseram, ea sic describi flagitabat ut libre adscribi, cmpie in enebiridii formam redactu possint. Minus enim laboris ner pluscidum fortasse negotii fuisset, omnia ab integro latine reddere. Sic quia libre ipso erant quæ annotaveram aJtero tanto prolixiora, ne liber ipse deformiter excresccret, visum est loca duntaxat, veluti per transennam, indicare, in quibus Graci codiees adeundi jure essent. Hic non dicam qua ralione adductus sim, id quicquid est laboris, tibi ut dicarem. Tibi enim Jure debetur quicquid efficere opéra mea potest : qui me sic tua benignitatc usque fovisti ut quocumque oculos eircumferam oùSlv q oùoavo? T,Sà OâXaaoa munificentiæ tuæ sensibus mois übversetur. Qui sic pontificiæ dignitatis ad quam omnibus senatiis populique Pictonici suffragiis assumptus es, munia orbis, ut in te, tanquam in celebri illo Polycleti canone, nostrates episcopi absolutissimum probitatis, modestiæ, humanitatis exemplar, veramqiie illam virtutis ideam babeant, in quam contuentes, aut ad propositum sibi spéculum se, moresque suos componant, aut (quod ait Persius) virtutem videant, intabescantquc relicta. Boni itaque omnia consule, et me (quod facis) ama. "EpSieuo, «vT|p sùSoxipLtoTaTE, x«l euvu/^üv 8iaT^.ei.

LugOiiui. Mibus jolii 1532.

LETTRES DE RABELAIS

EPISTOLA NUNCUPATORIA

EX RELIQUIIS VENER1.ND.E ANTIQEITATIS : LÜCtr CÜSPIDII TESTAMENTCM CEM CONTRACTES VENDITIONIS ANTIQl'IS ROMANORUM TEMPQRIUUS INITCS

Luÿduni, apud Gryphium, 1532 FRANCISCUS RABELÆSUS D. ALMERICO DLCHARDO

CONSILIARIO REGIO UBELLORUMQrE IN HEGIA HAGISTRO

Habes a nobis munus, Almarirc darissime, exigiinm sanp, si molem specles, quodquc manum vlx inipleat : scd (mea qiiidem sententia) non indignum in quo tiim lui, tiim doctissimi cujusque lui similis oculi sese sistant. Idque est Lucii illius Cuspidii Testanientum ex inrendin, naufragio ac ruina vetustatis , falo quodam meliore servatum, qnod bine disredens ejiiscemodi esse censebas propter quod vadimonium deseri vel ad Dassiani Judieis tribunal possel. Neque vero tibi id uni |)rivatim manu describendiim putavi (qui tamen hoc ipsum optarc polius videbare), scd prima quaque occasione excudendum in exemplaria bis mille dedi... ne diulius ncsciant qua prise! illi Romani, dum disciplinas meliores florerent, in condendis teslamentis formula usi sint... Exspecto in dies no\Tim libellum tuum de Arehitectura Orbis, quem patet ex sanctioribus philosopliiæ scriniis deproroptum esse...

Lugduni, pridie nonas septembr. 153S.

EPISTOLA NUNCUPATORIA

TOPOGRAPHIiE ANTIQÜÆ ROM.E

JOANNE BARTHOLOMÆO MARLIANO AUCTORE Lugd., apud Seb. Gryphium, 1534

FRANC. RABELÆSUS, MEDICUS

CLARISS. DOCTISSmOQUE VIRO D. JOANNI BELLAIO PARISIENSI EPISCOPO, REGISQ. IN SANCTIORI CONSESSU CONSIUARIO

Ingens illc beneficionim cumulus quibus me nuper augendum omandumquo putasti, autistes clarissime, ita in memoria mea penitus insedit, nullo ut evelli modo, aut in oblivionem diutumitatis adduri posse confidam. Alqiie utinam mihi tam esset immortalitati laiidum tuarum satisfacere expeditum, quam certura est meritam tibi gratiam usque persolvcre, teqiie si non paribus ofTiciis (qui enini possem?), at justis tamen honoribus et memori mente remunerare. Nam

LETTRES DE RABELAIS

quod maxime mihi fuit optatum jam inde ex quo in literis politioribus aliqvem sensum habui, ut Italiam peragrarc, Romamquc orbis caput inviscre posscni, id tu mirifica quadam bcnignitatc præstitisti, perfccistique ut Italiam non inviscrem solum (quod ipsum per se plausibilc crat), sed cliam tecum invisercm, bomine omnium quos cœlum tegil doctissimo, bumanissimoque (quod nondum constilir quanti sit æstimandum). Mihi sane pluris fuit Romæ te quam Romam ipsam vidisse. Romæ fuisse, sortis cujusdam est in medio omnibus tantum non mancis et membris omnibus captis positæ : vidisse vero Romæ te incredibili hominum gratulatione florentera, voluplalis : rebus gerendis interfuisse, quo tempore nobilera illam legationem obires, cujus ergo Romam ab invictissimo rcge nostro Francisco missus eras, gloriæ : assidimm tibi fuisse cum sermonem rioi tûv xavà fip TT); Britanniæ Baa’.Xia in illo orbis terræ sanctissimo gratissimoque consilio inferrcs, felicitatis fuit. Quæ nos tum jucunditas perfudit, quo gaudio elati, qua sumus affecti lætitia, cum te dicentem spcclaremus, stupente sumnio ipso pontifice Clemente, mirantibus purpuratis illis amplissimi oi-dinis jiididbus, cunctis plaudcntibus? quos tu aculeos in eorum animis a quibus es ipse auditus cum delectatione rcliquisti? quanta in sententiis argutia, in disserendo subtilitas, majestas in respondendo, acnmonia in confutando, iibertas in dicendo enitebat? Dictio vero ilia tua erat pura sic ut latine loqui pene solus in Latio viderere : sic autem gravis ut in singulari dignitate onmis tamen adesset bumanitas ac lepos. Animadverti equidem sæpenumero virorum illic quicquid erat naris emunctioris vocare te Galliarum florem delibatum (quemadmodum est apud Ennium) prædicarcquc unum post hominum memoriam antistitcm parisienscm vere sacor,aiaÇEtv, et vero etiam cum Francisco rcge agi perbelte, qui Bellains liaberct in consilio, quibus aut temere Galba ullos aut gloria clariores, aut autoritate graviores, aut humanitate politiorcs tulit. Ante autem multo quam Romæ esseraus, idcam mihi quandam mente et cogitatione firniaveram canim rerum quarum me dcsidcrium co pertraxerat. Statueram enim primum quidem viros doctos, qui iis in locis jactationem babereni, per qnæ nobis via esset, convenire, confeircque cum eis familiariter, et audirc de ambiguis aliquot problematibus, quæ me anxium jamdiu habcbant. ücindc (quod artis erat meæ) plantas, animantia, et pliarmaca nonnulla contucri, quibus Galba carcrc, ilb abundare direbantur. Postremo, sic urbis facicm calamo perinde ac pcnicillo depingere ut ne quid esset quod non peregre reversus municipibus mois de bbris in promptu depromcrc possem. Eaque de re farraginem annotationura ex variis utriusque bnguæ autoribiis collectam mecum ipse detuleram. Ac primum quidem illud ctsi non usquequaqnc pro voto, baud male tamen successit. Plantas autem nuUas, sed ncc animantia ulla babct Itaba quæ non ante nobis et visa essent et nota. Unicam platanum vidimus ad spéculum Dianæ Aricinæ. Quod erat postrcmum id sic perfici diligenter, ut nulb notam magis domum esse suam quam Romam mihi Romæque viculos omneis putem. Neque non tu quod temporis vacuum crat in cclebri ilia tua et negotiosa legatione, id lubens collustrandis urbis monumentis dabas, ncc tibi fuit satis exposita vidisse, eruenda etiam curasti, coempto in cam rem vineto non contemnendo. Cum itaque manendum nobis ilbc esset diutius quam sperabas, et ut mihi studiorum mcorum fructus abquis constaret ad urbis topographiam aggrederer ascitis mecum Nicolao Regio, (^audioque Cappuisio, domesticis tuis juvenibus honestissirais, antiquitatisque studiosissimis, ecce tibi excudi cœptus est Marbani liber. Cujus mihi quidem levationi confcctio fmt, ut esse solet Juno Lucina cum ægre paricntibus adest. Eumdcm enim fœtum conccpcram, sed de cdicione angebar equi-