PLUTARQ. CAMILLE, XXIII. LES GAULOIS A ROME

la main et, lui touchant doucement le menton, lui rabattit la barbe qu'il avait fort touffue. Alors Papirius d'un coup de son bâton lui meurtrit la tête; le barbare tirant son épée le tue, et par suite les Celtes, se jetant sur les autres, les massacrent. Us en font autant de tous ceux qu'ils rencontrent, puis ils saccagent les maisons durant plusieurs jours, emmenant et emportant tout ce qui s'y trouvait. Enfin ils y mettent le feu par colère contre ceux du Capitole qui, au lieu d'obéir à leur appel, répondaient à leurs attaques par des coups et les repoussaient bel et bien de leur rempart1. C'est pour cela qu'ils détruisirent la ville et égorgèrent ceux qu'ils prirent, tous pareillement, hommes et femmes, vieillards et enfants.

XXIII. Le siège traînait en longueur, et les vivres manquaient aux Galates : ils se partagèrent; les uns, demeurant avec le roi, bloquèrent le Capitole, les autres coururent la campagne pour y faire du butin, se jeter sur les bourgades et les ravager, non pas tous ensemble, mais çà et là par cohortes et par compagnies, et parce qu'ils avaient, en raison de leurs succès, une haute idée d'eux-mêmes et ne craignaient rien, allant ainsi dispersés. Le corps le plus nombreux et le mieux composé marcha vers la ville des Ardéates, où vivait Camille sans s'occuper des affaires, depuis son exil, et en simple particulier, mais concevant les espérances, faisant les calculs non d'un homme qui désirait rester caché et éviter les ennemis, mais qui

1. Terme un peu vague pour rendre le διατειχισμα du texte, lequel indique l'enceinte continue, embrassant toute l'acropole, avec les temples et les divers édifices publics qui, la plupart fortifiés euxmêmes, formaient la tête et le cœur de la cité.

παραγένοιτο καιρός, άμυνεΐται σκοπουντος. Διό και τους Άρδεάτας όρων πλήθει μεν ικανούς οντάς, ενδεείς οέ τόλμης δι' άπειρίαν1 και μαλακίαν των στρατηγών, ένέβαλε λόγον εις τους νέους πρώτον, ώς « ου χρή τήν Ρωμαίων άτυχίαν, άνδρίαν Κελτών2 νομίζειν, ούδ' ά κακώς φρονήσασι συνέβη παθεΐν έκείνοις , έργα τών ουδέν εις το νικήσαι παρασχόντων, άλλα τύχης έπιδειξιν ήγεΐσθαι ■ καλόν μεν ου ν είναι και δια κινδύνων άπώσασθαι πόλεμο ν αλλόφυλο ν και βαρβαρικών , φ του κρατεΐν πέρας , ώσπερ τω πυρί, διαφθαρήναι το νικα>μενον * ου μήν άλλα και θαρρούσι και προθυμουμένοις αύτοΐς άκίνδυνον εν καιρώ την νίκην παρέξειν. » Τούτους τους λόγους τών νέων δεξαμενών, επί τους άρχοντας ήει και τους προβούλους τών Άρδεατών δ Κάμιλλος. (Wech., ρ. 141.) 'Ως δε κάκείνους συνέπεισεν, ώπλισε τους εν ηλικία πάντας, και συνείχε του τείχους εντός, άγνοείσθαι βουλό μένος υπό τών πολεμίων εγγύς όντων. Έπει δε τήν χώραν ίππασάμενοι, και βαρείς οντες υπό πλήθους τών αγομένων και φερομένων, άμελώς και ολιγώρως έν τω πεδίω κατεστρατοπέδευσαν, εκ δε τούτου νύξ επήλθε μεθύουσιν αύτοΐς, και σιωπή κατέσχε τό στρατόπεδον3 ■ πυθομενος ταύτα παρά τών κατασκόπων δ Κάμιλλος, εξήγε τους Άρδεάτας * και διελθών καθ' ήσυχίαν τον μεταξύ τόπον , περί μέσας τας νύκτας προσέμιξε τω χάρακι, κραυγή τε χρώμενος πολλή, και ταΐς σάλπιγξι πανταχόθεν έκταράττων ανθρώπους