I . Le mot de cette énigme semble être chauve-souris
94 Deuxième Partie.
curione Amandino Allifero, auctore. Parisiis, 1543. » (Je pense que les mots curione Amandino Allifero signifient : curé de Saint- Amand-l'Aillier, aujourd'hui Saint-Amand- Montrond.)
L'ouvrage est dédié à un ami de l'auteur, et peut-être aussi de Tor)', appelé Nicolas Rocheus (La Roche ?), qualifié Apollinex artis doctor eximius, dans l'épître dédicatoire, datée : « Tumultuarie, ex œdibus nostris Amandinis, kalendis ianuarii, 1 542. »
« Berosus Babilonensis, de his quœ prœcesserunt inundationem terrarum; item Myrsilus, de origine Turrenorum, etc. » In-4°, Paris, i5io, avec la petite marque des de Marnef {le Pélican) aux lettres E. I. G.
Cet ouvrage, imprimé par J. Marchand, aux frais de Geofrov de Marnef, le libraire éditeur, avait été préparé par Geofroy Tory, qui a mis en tête l'épître suivante :
Philibertiim Baboum, virum honcstissimum, Godofredus Torinus Bituricus saluiem plurinia iubet impartitiim.
Anno praeterito , quo tempore Pii Pontificis Maximi Cosmographiam imprimendam curavi , Berosum Babilonicum in antiquitatibus regnorum bellissime recognoscere et impressoribus non immutare dare venerat in mentem ; at, nescio quo aninio meo se tune agente, in aliud tempus , opéra dedita , rem propemodum divinam facturus, differre decrevi, distulissem quidem et in longissimum, atque, ut proverbio memoratur, ad calendas graecas, nisi, ut ita dicam, Berosus ipse, et quod non parvi apud me est, eritque semper, amicorum plusculi, quotidie ad aurem meam cum precibus quodam modo simul innuentes, Myrsilum, de
Bibliographie. 9j
origine Turrenorum, Catonem, in fragmentis, Archilocuin, Methastenem, Philonem, Xenophontem, deaequivocis, Sempronium, Fabium Pictorem, et Antoninum Pium, in fragmente itinerarii, coimprimendos efflagitanter desiderassent. Avarissimum est genus hominum, quod si libruni (librum dico inventu rarum) trium aut quatuor versiculorum habeat (more foriiiicarum Indias , necnon griforum , qui aurum penitus egestum cum summa pernicie attingentium custodire feruntur), continuo abstractum servat, cathenis et compedibus captivum et misellum prorsus incarcérât. Taie genus potius cum huiusmodi et formicis et grifis, quod et alii grifibus déclinant, curiosam et avaram illani singularis alicuius sibi habendi cupiditatem exercere, quam cum hominibus inhumanitatem, quod et melius forte dixerim immunitatem, habere deberet. Non solum nobis nati sumus, debemur et amicis, debemur et patrias '. Igitur ne ardenlis lucernas clarissimum lumen opprimere vellevidear, sub nomine tuo, Philiberte, civium Bituricorum ornatissime, gratiusculum reipublicas factum opinor daturus Berosianam antiquitatem cum aliis authoribus nominatim praescriptis in apertum, et studium omnibus commune iam libentius emitto. Vale.
Parrhisiis, apud Collegium Plesseiacum, 6 nonas maias 1510.
CI VI S
L'épître de Tory est du 2 mai i5 10; mais l'impression de l'ouvrage ne fut achevée que le 9 du même mois, comme on le voit par la souscription de la première édition, car il y eut au moins trois éditions distinctes de ce livre sous le nom de Tory, sans compter une foule d'autres publiées par divers éditeurs. Annius de Viterbe, autrement dit Jean Nanni, avait mis récemment en vogue les fables de Bérose, qu'il prétendait faire passer pour un document ancien ; et les savants étaient encore divisés sur l'authenticité de ce livre, que leurs disputes contribuaient
I . Tory a encore exprimé cette belle pensée en français dans son Champ fleiiry. (Voyez p. 21.)
96 Deuxième Partie.
à faire vendre. Tory paraît avoir pris parti pour Annius de Viterbe, puisqu'il prépara lui-même une édition du prétendu Bérose. C'est celle dont nous venons de citer la préface. Nous avons dit qu'il y avait eu trois éditions à son nom. En voici la description :
l'^ ÉDITION.
In- 4° de 28 feuillets numérotés en chiffres arabes, plus 4 feuillets liminaires.
Fol. I r°, titre : « Berosus Babilonicus, de his quas prEecesserunt inundationem terrarum; item Myrsilus, de origine Turrenorum; Cato, in fragmentis; Archilocus, in epitheto de temporibus; Metasthenes, de judicio temporum; Philo, in breviario temporum; Xenophon, de equivocis temporum; Sempronius , de divisione Italiœ; Q.. Fab. Pictor, de aureo seculo et origine urbis Romae; fragmentum itinerarii Antonini Pii; altercatio Adriani Augusti et Epictici. » — (Ici la marque des de Marnef , avec les lettres E. I. G., et les mots Le Pélican dans une banderole à gauche, n° i5 des Marques typographiques de M. Silvestre.) Au verso de ce feuillet, l'épitre de Tory. (Voyez p. 94.) Suivent 4 feuillets intercalaires, non numérotés, renfermant la table et un errata.
Fol. 2 ro. « Berosus, de his quae praecesserunt inundationem terrarum. » Suivent les autres pièces indiquées sur le titre, jusqu'au feuillet 28, où on lit :
« Impressum est hoc opus Parrhisiis, in Bellovisu, per .Toannem Marchant, impensis Godofredi de Marnef, anno Domini i5io, septimo idus maias 1. — CI VIS. )^