DEUXIÈME PARTIE aTBftITS DES ŒUVRES DE GÉRARD DE GROOTE

•vper «plfllolUi» fUetla« pnedleatloiilbii» et •ennpelAiitIfi-

EgD Gerardus, dictus ieutonice Groet, coram omaipotenti Deo» coram omnibus Sanctis et coram vobis et omnibus hominibus, protestor firmiter, me circa ea quœ ûdei sunt, in ipso summo lapide Jesu-Christo fundamç^to, firmam, illibatam et cathoUcam fidem praedicasse et défendisse; atque, in via moruq^, sanas, cerlas et ii^dii^tiitatas Evangelicas, et Âpostolicas doctrinas et vias, secunduo^ ^ripturas divinitus inspiratas,docuisse et seminasse, sec^ndum sensus sanctorum Doctorum et Patrum : Ambrosii, Gregorii, Augustini, Hieronymi, Chrysostomi, Bernardi, Hugonis et Bicbaidi, quorum libros pro terrenis habeo.

Item, ea quœ circa jurs^ l^igiana aut materiam Decretalium scripsi, vel praedicavi, et ni^i^imo circa notorios fornicatores^ spero ab omnibus medullitus inlelligentibus, tanquam oerta, aut probabiliora, ant veriora, adl^ibit,o eo temperamento et moderaminequibuseapronuntiavi, aut ^cripsi, inveniri et probari. — Salvo semper judicio sacrosantae rqmanœ Ëcclesiae cui humiUime undique et ubique me submitto.

Et si (quod ^^[ longissime] me contra ûdem, Tel sanam docirinam, quam ubique defendi, quispiam dixisse me diceret, vel conGngeret, aut nominatim me exprimendo, aut si hoc non auderet, de prœcipuf§ verbis, diffinitionibusque circumloquendo, aut iogeniose me urendo^ secundum praesumptionem aut cleri, aut populi designaret, aut temerarie infamaret: falsum aut mendacium reperietur in efTectu. — Episcopalem reverentiam excipio, cui in hoc defero honorem debitum.

Si tamen [quod absit) quid r^periretur in literis principis populi et domini nostri Episcopi, respondeo quod beatus Bernardus ad literas quasdam &ummiPontifici3,cumasBensum malo prœbuisset

(i) Nous publions, pour la première fois, cette Protestation de matlre Gérard de Groote, d'après le Manuscrit de La Haye (n* iW, (ol. ilS^-HSv) qui est du milieu du xv* siècle, et où elle se trouve plus corn» plôte que dans la Vita Gerardi MagrU, de Thomas à Kempis» cap xviif .

respondit^ scilicet : « Pontificem nostrum aut ciroumifenttmi mendacio ; aut importuniUUe victum 1 »

I 2. ZwlcUJke Toesprmak (Extraito de la) (i).

De heilige leeraar StrPaulus spreekt, dat « de Rijk Gods^ dat hinnen uns is^ dat is geregtigheidy vrede en bltjdschap in den heiligen Geest. » Hy, die ooit met God wil regeren, of tôt God koinen, of dat God in hemkome en wone, die moetdie drie dingen in zich gevoelen of daarnaar trachten^ en zich inspannen om ze te hebben in zijne magt. Voor deze dingen zai men geene uitwendige oefening laten gaan. Aile uitwendige oefening, hetzij vasten, hetzij geeselen, hetzij waken of haren kleed te dragen, deze werken zijn al zoo goed en nuttig niet, dan als zij geregtigheid, vrede en blijdschap in den heiligen Geest inbrengen; want daarom zal men ze doen, en daarnaar meten en nemen, min of meer. En aile oefeningen, die geregtigheid, vrede en blijdschap in den heiligen Geest, of een van deze drie hinderen, die zijn schadelijk den mensch, en hindtflijk, en ongeordineerd, en die komen in den mensch uit ingeving van den vijand, en irit eîgenzin van den mensch, en uit zijne ingenomenheid met zichzelven. De Vijand geeft menig mensch in, zulke dingen te doen, die goed schijnen van buiten, en die ook goed zouden zijn, deed men ze uit goede gronden en regtmatiglijk. De Vijand geeft menig mensch lust tôt zulk een hard leven in, waarvan hij weet, dat het den mensch maakt krank van hoofd, toornig, kwaadaardig, of hovaardig, of waardoor hij den mensch daartoe brengt, dat hij in de meening is, iets goeds te doen, of in zijn eigen werk behagen te vinden. De Vijand weet wel, dat de werken, met uitwendig vertoon, zonder inwendige waarda, nîet Godes zijn, en, zonder inwendige geregtigheid, meer schadelijk dan vruchtbaar zijn.

Zoo vindt men vêle lieden^ die veel bidden en een moeijelijk leven leiden, en nogtans onregtvaardigzijn van hinnen, en greiig naar tijdelijk goed. Het goed^ dat zij onregtvaardig* gewonnen

(i) Cette allocution morale, un des rares fragments de l'œuvre de Groote qui nous ait été conservé en langue dietsch, a été retrouvée, en ld54, par M. le professeur van Yloten, dans un manuscrit du xve siècle de la Bibliothèque royale de La Haye (Fonds de Maestricht, n« 429) qui porte rinscriptiôn suivante : « Dit buecksken, dcù hier nos vokht, dat schreif meyiter Geraert der Grœt eynen pair luids^ om hoersên staet te berichten, ende, êeynden hem dat, ende beghint aldui, » Nous donnons le texte d'après l'orthographe moderne et grâce à Tobligeance de M. Campbell^ le savant administrateur de la Bibliothèque royale de La Haye.