‹ Gerard de Groote: un précurseur de la réforme au quatorzième siècleChapitre 43 sur 43 · lie Maaiuerlt de BanoTre (Ul|« 8S · texte numérisé non relu

lie Maaiuerlt de BanoTre (Ul|« 8S

Pour compléter ce que nous avons dit de ce manuscrit, dans la note 1 de la page 54, nous ajouterons quelques détails sur son contenu. 11 renferme les sept pièces suivantes :

i<* « Ex quadam epistola magistri G. Groet, » au folio 111^.

2® « Item, epist. ejusd. m. G. missa ad quendam Carthusiensem iofirmum in capite », du folio 111^ au folio 113' (1).

3^ « Testimonium magistri Wilhelmi a Salvavarilla^qui se trouve au bas du folio 113' et au bas du folio 119^; pour remplir la marge vide (2).

¥ « Epist. carens inscriptions » du folio 113v au 117% qui commence par ces mots : « Prœdilecte in eorde meo in J. C. Literas augustiarum et pressurarum (3).

(1) C'est la lettre à Jean d'Arnhem, publiée par J. Clarisse, d'après le Manuscrit d'Utrecht, dans V^iArchief voorfierkelijke Geschiedenit», tomellli p. 1-4; et par de Ram, d'après les Manuscrits do Strasbourg, dans le Bulletin de la Commission royale de Belgique, 3* série, tome U, p. 71.

(à) Cest le témoignage rendu par Guillaume de Saivavarilla, dans sa lettre au pape Urbain YI, qui a été reproduit par Thomas à Kempis, au cbap. XVIII de sa Vita mag. Gerardû

(3) C'est la lettre publiée par de Ram, sous ce titre : Ad quemdam BeH' giosum tentatum, d'après les manuscrits de Louvain et de Strasbourg; ouvr. cité, tome II, p. 83.

APPENDIGB. 99

& « Incip. Ep. ad. qd Professum y>, du folio », llTr à llS"" (1).

&* Ex episl. ad qd clericum nomine Bertholdum.

^o Incip. ex alia ejusd. Epistoia ad prœpositum qd in Vîrîdi Valle (ad Rusebroec), folio 119^ (2).

I^ous publions ci-9prôs les pièces 1» et 6<> ,qui sont inédites, et qui ont été collationnées sur Toriginal par Tobligeance de M.Comperl, secrétaire de la Bibliothèque royale de Hanovre.

N* 1. — Ex quadam epistol» nuinlstri CS. Clroot.

c Quid est solacium prœsencie corporalis, ut umbrae prœtericns, et fumus evanescens, quoniam est sine alio fructu formali profecturum? Visio coq>oralis et carnalis est, alteri spiritual i profutura. Nonne inter homines Pilatus et Herodes viderunt GbristumVQuid eis profuit? Nec maxime profuisset Ghristum portavisse, et vidisse, et conclamassse, nisi eum spiritualiter concepisset et Intellexisset. Ymmo nisi et prœsencia corporalis Ghristi ab apostolis ablata fuisset, Spiritus Sanctus non venisset. Item beatus Augustinus in libro de Baptismo déclarât, quod oporteat omnem hominem utentem ratione, in eis quœ ûdei sunt, spiritualiter intelligere, ut spiritualis fiât ; at saltem niti et laborare ad hoc, ut spiritualiter intelligat, et spiritualis efficiatur, ut ea quœ Dei sunt percipiat....

N* 6. — Ex EplBt. md qd deiicum nomlBe Bertoldim (3).

Frater prœdilecte, non recedo a tua germanitate, qua unius Patris divina gratia fratres in spiritu nos constituit. Quam fralernitatem si reJinqueremus, necesse esset principem relinquere et dÎTinum exemplare. Quem in secreto animo, in interiore homine, divines complexus noscendo, concepimus. Nec mirum si Spiritus Dei, in nobis existons, a nobis non sentiretur ; quum intellectualem animam nos habere non gustamus. Si proprius spiritus nobis ignotus est, nobis inexistens, quid mirum si Spiritus Dei, qui vere Deus est absconditus, licet in nobis sit, nobis minime declaratur? Nam sœpe serpens callida ignaros alloquitur, per singulos

(1; A été publiée par de Ram, ouvr. cité, tome II, p. 93.

(2) C'est un fragment de la 2* lettre de Groote à Ruysbroek, publiée par le D' Nolte, d'après le Manuscrit de Liège dans la Theologische QuaV' taUchrift de Tubingen, tome LU, p. 280 seq.

(3) Cette lettre est la même que la 2e du Manuscrit de La Haye (n* 154*^, adressée à Berthold ten Hâve, l'un des riches, converti par Gérard de Groote et qui contribua largement k la fondation du monastère de Windetheim.

100 aÊRUtD DE QROOTE.

dies : ■ Ubi est Deus tuas ? * Inde est quod proni sumus ad infelioras domos, et tracti sumus ad carnalia; quia Deam et ceterna noD agDoscimua, nec gustamus.

UDum rogo te, Frater prœdilQcta, quod a Deo, nt reraciter, percepi: non golam animam Deo desponsasti, sad corpus virgineum TOto obtulisti, ut totus Dei et divinus efQci possls. Rogo, inquam. te, ut reddas Deo quod distinere tuU et voverunt labié tua. Non déclines ad sinistram, uec mei^eris in profundum, si eris Bdelis in promisses. Serra Deo Mem, quce bosti serranda est ; et care societates mundanas et vanas. < Beatus vir, ait Psalmus, qui non respexit ad vanitates et insanias falsas, quibus mundus ut innumerabilibus rethibus plenus esll*

Castitas débet cuslodiri; coronam portât floream, pulchram lilict, et inestimabilem ; sed, nisi custodiatur, non stabit! Junge meotem tuam Deo, a quo solo castiis et dives efSciaiisI Cave alloquia mala, quœ, secundum Apostolum, bonos mores corrumpuntl Averte oculos, nevideant mulieres; nonlioet conspici, quod non licet concupisci.

Cave ne Deum derelinquas. Si ipsum rellqueris, qui omms bonum estipse, quid restabit tibi nisi omnemialam? Si ipsum reUqueris qui omne pulchrum, omne dives, omne nobile, omne venim, omne suave, omne desiderabile et delectabile ipse est et in eo est, quid restabit, nisi totum déforme, tnrpe, pauper, ignobile, falsum, amarum, fungibile et panais? Si ipsum reliqueria, non potest Creator creaturam relinquere. Necease est enim ut serviat creatura Domino sue, au t pnnienti. aut prcemienti; aut invita, per pœuas œtemas, aut voluntadaingaudiis «elestibusl Sentit enim Deum aut largientem aut deprimentam.

Sed tu sentie^ Deo dante, semper Dei lai^itatemi Spiritus Dei superfiuentem bonitatem in tuo ingénie ', ai per modicum hoc tempua, quod vix uniua bone spatium, Cbrislo semre volueris perseveranter. Ora, quia qui perseveraverit usque in ânem, non qui incboaverit, salvus erit.

Vale^ vale, dilecta millies, constans in bono, cautus et providua in pericuUs, dévolus et in Spiritu Sancto, quia erit gaudium nostrum inânitum I

Saint-DankB.— [mprlmerle 1. BBoaiin, r

^■^gm

SAIlfT-DBNIS . — IM?»IMER!B J. BROCHTK.

This book should be returned to the Library on or before the last date stamped below.

A fine is incurred by retaining it beyond the specifîed time.

Please return promptly.

Page 1