LETTRE DE JEAN STURM A BUCER
a3 Août i533.
(Manuscrit autographe. Archives du Séminaire prolestant de Strasbourg. Impr. chez Strobel , Histoire du gymnaie protestant de Strasbourg; Strasbourg , 1838 , in-8<>, p. 106.)
S. P. Si mihi dubium esset de tuà humanitate et prudentià caussam fortassis aliquam dicercm , quamobrem ultro ad te scribam iu hoc tempore , cum quo nullus mihi usus intercesserit. Nam satis esset vel illud ad excusandum , si vel tui nominis fama , vel tuorum monumentorum admiratione ductus
ego udus ex muilis hujuscemodi animi benevolentiam et gratiludinem indicarem.qualem ab omnibus declarari fort assis optas. Quid enim aliud agis, quàm ut sanclissime prosis rébus mortalium? qua in re magnum libi potest esse incilamcntum et solatium , bonorum bominum testificatio. Hœc igitur justa poterat videri ratio me» vel audaciae vel cupiditatis in scribendo, vel, quocunque nomine appellare velis : sed lamen raagis me confirmavit quotidiana de te, et perhonorifîca Carini confabulalio. Nullus enim fere dies est, in quo non mentionem faciat tu® humanitalis, industrie, eruditionis et sancliraoniœ. Idcirco facile possum conjicere eum , qui suapte naturà bonus est, non posse eum rejicere quialiquod boni animi, aul saltem grali spécimen exhiberet. Et bac de caussà banc epislolam volui initium esse nostrae conjunclioois. Ea autem ad te prœsertim boc tempore scribam, qua) tibi existimo grata esse ad audiendum et mihi ad commemorandum , et jampridem scripsissera , si data fuisset occasio. Beda seplimo Kal. Junias, cum duobus sui ordinis tbeologis in exilium coactus est proficisci, idque ex manda lo regio. El quoniam illud novum est, rem quemadmodum gesta est, totam exponam. Rcgina Navarre jam per annos aliquot apud se babcl Gerardum Rufum ; is cum Jacobo Fabro non ita olim exulavit apud Argenlinos; uterque etiara ex intercessione Reginae sunt revocati in patriam. Jam Faber est apud Aquitanos, ibi se tutatur adversus theologorum tyrarfnidem. Rufus Reginam sequitur et per roensem Martiumet Aprilem concionalus est apud populuminipsà regià, magno b o rai n tira concursu et comprobatione multorum : sed theologorum calumnià. Primùm enim nomen ejus apud Regem deferebant; ab hoc contempti sunt et rejecli sunt ad Cancellarium; ab illo peraeque turpiter remissi ad Episcopum ; hic aperte eos illusit. Attentaverunt etiam primum prœsidem ; is cum Régis consilium cognovcral , lametsi amicus sit Sorbonœ, lamcn deseruit caussam. Ubi igitur isli Thersilae deslîtuti essent omnium auxilio et hi qui possunt , nollent , et qui
cuperent, non auderent adesse : cœperunt vociferari adversura hœreticos et Lutheranos : Regem eliam cum sorore et Episcopum, quôd suo silentio coraprobarent, taies se esse quales defeuderent , publiée taxaverunt. Omnia haec delà la sunt ad Episcopum et Regînam Navarrœ. Beda interea solicilabat Hteris suos oratores quasi ex seito theologorum ut ne cessarent in suis demegoriis concitare populum ; ad extremum populus eliam mussitare et minari cœpit ; typographi in suis pœgmatis scripturà et picturà et ludo scenico Iseserunt Regioam, et om-
culos. Rex Navarrae iostinctu uxoris et Episcopus Regem citare, et rem exaggerare : Berquini memoriam et eam crudelitatera renovare et sedîtionis crimen intendere. PlacuitRegi ut Beda cum suis oraloribus, et Ger ardus Rufus quisque in suis aedibus, tanquam privalà cuslodià detineretur , ut quairerelur de hœresi et de seditione quœ adversus Regem concitata videretur. De haeresi parum est actum propter postulatum theologorum. Petebant enim, ut suo more quœstio fierit de baerelico, et ea esset judicii forma , quam ipsi contra Berquinum et alios instituissenl ; ila tamen, ut ne accusatoces viderenlur, sed opinatores tantùm et inquisitores baercticae pravitalis : ut immunes essent, quoquo modo judicarelur, a pœnà. Haec postulata Rex prorsus improbavit, et judicium de hsresi stbi reservavit donec rediret. Nam jam tum Xugduni erat venlurus in colloculionem cum Papà ; tle sedtlione quaeri et animadverli voluit. Eodem etiam te ra pore tbeologi colkctos suos articulos Régi exbibuerunt; Rex quoniam erat exacerbatus, irrisit tanquam Arcadicorum pecorum. Reditum est iude Luleliam. Rogati sunt illi, qui conciones habuerunt, cujus vel permissu vel jussu populum commovissent et laesissent Regem ; responderunt ex consensu et placito magistrorum nostrorum. Tbeologi, cum pericula animadverterent , negabant. Tandem compertum est omnia hase a Bedà esse confia ta; stalim allai® litcrœ regiœ; ex senatusconsulto confirmatum
est, ut Beda alque trcs î 11 i reliqui primo quoque tempore exularent, ut interea dum Réx abesset, dum non revocarentur , bidui abessent a Lutetià. Ego ex certis bominibus audivi, Regem ex eo esse animo ut nuoquam velit Bedam rcverti. Vide rerum commutationem. Praeter senes Priamos et paucos alios, nemoest qui faveat istis sacerdotibus Phrygiis. Juniores theologi jam sapere incipiunt. Gerardus Rufus eà est modestià, ut multô raaxima pars saniorum judiciorum io ipsum studia sua et sua vota conférant. Haec sunt quae in prœsenti ad te scribere constitui. Si sensero me amiciliœ fundamenta inchoasse , aliàs scribam et majora et s&pius. Vereor entm ne hoc ipsum quod scripsi , sit nimiuro ; quanquam hoc solo me consoler, nihil tibi posse videri nimium aut conjunctum cum vitio, quod ab amico animo proficiscalur. Tu igitur vir honestissime, mi optatissime Bucere, eâ accipe benevolentià hanc epistolam, qua a me est missa. Opto ut quàm rectissime valeas, ut sanctissimis luisstudiis, laboribus, curis cl sollicitudinibus dignum Deus profectum tribuat. Salulat te Ludovicus Carinus, bospes meus et amicus singularis , tui etiam studiosissimus simul atque observantissimus. Is nunquam te satis taudare potest propter ingenii felicitatem et morum sanctimoniam ; tametsi is ita vivat et nulli sit inferior vitâ , ita se in his studiis , quibus nos dediti sumus , gerit, ut aliquando inter viros primarios graecœ lalinœque linguae sit annumerandus.
Tu meo nomine vicissim saluta Gerardum Noviomagum* , cuius benevolenliam cum ante annos quioque isthtc essem , sumexpertus. Salve alque vale. Decimo Kal. Septembris anno MDXXXIÎÎ.
JOAN. STUBMIUS.
1 Gérard Geldenhauer, de Niraéguo , arait été oblige , dés 1526 , de se réfugier à Strasbourg , k cause de ses convictions religieuses. Il mourut professeur de théologie à Marbourg en 1542.
