‹ Guide de l'immigrant aÌ€ Madagascar (volume 3)Chapitre 204 sur 204 · ATA · texte numérisé non relu

ATA

FRANÇAIS

l'étrier

la bride

la sangle

le brancard

la voilure

le mètre

la mesure

la longueur

la largeur

la grosseur

l'épaisseur

le volume

le poids

la taille

la hauteur

le prix

la valeur

la côte

l'enterrement

la mine

l'achat

la dépense

le paiement

la paire

la paille

le foin

la paix

l'horreur

le tanneur

le timpre-poste

la lettre (correspondance) . . .

l'enveloppe

le reçu

la châsse

le gibier

la bète féroce

le champignon

le fond

la surface

la charge du porteur

le trou

le creux

la plaine

le pic

la boule

le ravin

le torrent

le torrent est à sec

le lit de la rivière

le courant

la rive droite

la rive gauche

en amont

en aval

le gué

le passage d'un cours d'eau . .

le niveau

le niveau de l'eau

l'horizon

le feu de brousse

TRADUCTION

ny fitoeran-tongotra

ny Iamboridy

ny etra (fehikibo)

ny lia ra

ny kalesy

ny mamaky tratra

ny fandrefesana

ny halavany

ny habeny

ny hateviny (halehihiazana) . .

ny hateviny

ny halehibe

ny lanjany

ny hahavony (ny lijoro). . . .

ny haliavo

ny vidiny

ny tombany (vidy)

ny kisolosolo

ny fandevenana

ny tany (ihadiana metaly . . .

ny zavatra voa-vidy

n y lany

ny fandoavana

ny iray amin'olona

ny mololo

n y vilo-maina

ny Badanana

ny tahotra

ny mpandona hoditra

ny sary fametaka amy ny taratasy ny taratasy ampitondraina. . .

ny valopy

ny rosia

ny vata fitoeran'ny tao lany ny olomasina,

ny biby lihaza

ny biby masiaka

ny holatra

ny fanambaniny

ny tavan-javatra

ny entan'ny borozanv

ny lavaka

ny holoka aty

ny tany lemaka

ny tendrombohitra avo . . . .

n y baolina

ny hady nohazan'ny riaka . . .

ny ranon-driaka

ny ranondriaka maina

ny mason'ny renirano

ny rano mandeha

ny morondrano havaiiana . . .

ny morondrano havia

ny an y ambony (any era) . . .

ny any ambany (any ava). . .

ny fitana (firobohana)

ny fitana ny rauomandeha iray.

n y fandanjana

ny fandanjana rano

ny fara vodi-lanitra

ny afo eny antampon-tanety . .

l'HONONCIATION.

ni fitouérantoTuigoutra, ni lambourïde,

ni êtra ; lVhikîbou),

ni liâra.

ni kalêssi,

ni maïuâkilrâtra,

ni fandrefthHMi

ni halâvani,

ni hahêni,

ni hatêvini (halêhibiâzana), ni hatêvini, ni halêhibê, ni lândzani,

ni hahâvouni (ni hdzôûrou), ni hahâvou, ni vïdini,

ni toûmbani (vïdi), ni kissoTiloussôûlou, ni fandevënana, ni tâni iihadïana metâli, ni zâvatra voua vïdi, ni lâni.

ni fandouâvana, ni irai âminoTilouna, ni moulôTilou, ni vïloumaina, ni (iadânana, ni tâhoutra,

ni mpandôûna hôûditra,

ni sâri famêtaka âmi ni târalâssi,

ni târalâssi ampitoundraîna,

ni valôpe,

ni rossîa, .

ni vâta fitouërani tô lani ni

ôTiloumâssina, ni bïbi fihâza, ni l)îl)i massïaka, ni hôûlatra, ni fanambânini, ni tâvandzâvatra, ni êntani bôïïrouzâne, ni lâvaka.

ni hôTilouka atï, ni tâni lêmaka, ni têndroumbôTdiitra âvou.

ni bôlina,

ni hâdi noubâzani rïaka.

ni rânoundrïaka,

ni rânoundrïaka maîna,

ni mâssou ni rënirânou,

ni rânou mandêha,

ni môûroundrânou havânana,

ni môûroundrânou havîa.

ni âni ambôûni (âni erâ .

ni âni ambâni (âni avâ),

ni fitâna (lîroubôûhana).

ni fitâna ni rânou mandeha irai.

ni fandândzana,

ni fandândzana rânou,

ni fâravôudilânitra,

ni àfou êni antâmpountanëti,

FRANÇAIS

TRADUCTION

PRONONCIATION

. nv fasana

fâssana,

. nv Isangam-bato

ni

tsângambâtou,

. nv fasana

ni

fâssana.

la circoncision

. nv famorana

ni

famourâna,

. nv trano vorona

ni

trânouvôûrouna,

. nv fomba fanajana

ni

foûmba fanadzâna,

ni

fialôTifana,

. ni lava-bato

làvabâtou,

les rapides

ni

rânou marïa,

la cascade

• nv riana

ni

riana,

le barrage

. nv toho-drano

ni

toûhoudrânou,

le versant

ni

kissôTiloussôûlou,

le précipice

. nv hantsana

ni

hântsana,

l'affluent

. ny sampan-drano

ni

sâmpandrânou,

l'affluent de droite

. ny sampan-drano havanana. . .

ni

sâmpandrânou havânana,

l'affluent de gauche

. nv sampan-drano havia ....

ni

sâmpandrânou havïa.

. nv fihaonan-drano

ni

fihaôûnandrânou,

la droite

. nv havanana

ni

havânana,

la gauche

ni

liavLi.

ni avaratra,

ni atsîmo,

. nv antsinanana

ni atsinânana,

l'ouest

ni

andréfana,

le nord-est

. nv avaratra antsinanana. . . .

ni

avaratra atsinânana,

. nv atsimo antsinanana ....

ni

atsîmo atsinânana,

avaratra andrëfana,

le sud-ouest

. uv atsimo andrefana

ni

atsîmo andrëfana,

. nv rivotra miova anv amy ny

ni

rïvoutra miôïiva âni âmi ni

ranomasina indiana,

rânoumâssina indiâne,

nv rivotra avv avaratra ....

rïvoutra âvi avaratra.

. nv volom-bato na hazo ....

ni

vcïïiloumbâtou na hâzou,

. nv sampv

ni

sâm|)i,

. nv rojo vv

ni

roûdzou vî,

ni

fôTunpoutra,

le salpêtre

ni

sïran-lâni,

le lépreux

ni

bôTika,

la lèpre

ni

hâboukâna,

le chant

hîra,

le musicien

ni

mouzîque,

le danseur

ni

mpandîlii,

le chanteur

ni

mpihïra.

le caoutchouc

. nv matezaroritina

ni

matëzarourïtina ,

la gomme à e (lacer

ni

famouncïïiantsûuratra,

ni

dihi,

l'envoyé

. nv iraka

îraka,

le ministre

nv ministra (mpanao raharaham-

ni

minîsstra (mpanô râharâham-

panjakana),

nmdzakâna,

la sentinelle

ni

fanllou,

la balance

nv mizana

ni

mizâna,

la concession

nv fanekena

ni

fanekëna,

la ration

nv anjara hanina isan'andro . .

ni

andzâra hânina ïssanândrou,

le massif montagneux. . . .

nv tanv be tendrombohitra . .

ni

tâni bë téndroumbôûhitra.

la clairière

nv tsv misv hazo ao anatv ala .

ni

tsi missi hâzou ô anâti âla.

nv solifara

ni

sôlifâre.

la royauté

nv fiandrianana

ni

fiandrianana,

la famille rovale

nv Ganakavian'ny mpanjaka . .

ni

fiânakaviany mpandzâka,

ni

anclrïambï,

l'aiguille aimantée

nv fanjaitra misv andriambv. .

fandjaîtra mïssi andrïambï.

le mortier (pour piler le riz)

ni

lôna,

. nv fanoto

ni

fanôTitou,

le riz non décortiqué. . . .

ni

akôTUri,

VOCABULAIRE

FRANÇAIS

la fin

le commencement

la liberté

la mise en liberté

le désert

la chaîne de montagnes ....

la tribu

la race

le pays

la région

la ligne de faite

la presqu'île

l'embuscade

le guet-apens

le combat singulier

le hameau

la léproserie

le frère de sang

le parc à bestiaux

la lagune

le pangalane

le gîte (endroit où l'on couche).

la chute

tombé

le sort

tirer au sort

le hasard

la cause

l'effet ,

la conséquence

la vengeance

le jugement

la justice

la sentence

la loi

le code

le règlement

le mort

le secrétaire

la réparation

les lunettes

le transport

l'intérêt (d'une somme). . . .

le taux

le prêt

l'emprunt

emprunter de l'argent . . . .

le service (que l'on rend). . .

le remerciement

remercier quelqu'un

la diminution

la réduction

l'augmentation

l'importance

l'effectif (de l'armée)

la collection

la quantité

l'indépendance

la famine

TRADUCTION

ny Qafarana

ny (iantombohana

ny Fafaafahana

ny fanafahana

ny efitra

ny tendrombohitra tomandavana.

ny foko

ny karazana

n y tan y

ny fari-tany

ny tampon-tendromhohitra. . .

ny saiky nosy

ny lierena

ny fanaovana oliika

ny ady samy irery

ny vohitra

ny trano ûtsaboana ny boka . .

ny fati-dra

ny fahitra

ny hotsaka (honahona) ....

ny any ampangalana

ny trano fandriana

ny hapotrahana

potraka

ny fivoahana

miloka

ny sendrasendra

ny antony

ny vokatra

ny zavatra avy

ny famalian-dratsy

ny fitsarana

ny fahefana hitsara

ny setensa (didy)

ny lalana

ny bokin'ny lalana

ny fandaminana

ny maty

ny mpanoratra

ny fisarahana

ny solo-maso

ny famindrana entana

ny zana-bola

ny lombany

ny fampindramana

ny findramana. .

mampisambo-bola

ny fanompoana

ny tisaorana

misaotra olona

ny fihenana

ny fanakelezana

ny fitomboana

ny halehibcn'ny raharaha iray .

ny tena isan'ny miaramila. . .

ny famorian-javatra isan-karazany,

ny habetsahana

ny fahaleovan-tena

I'KONONCUTION.

ni iiafarâna. ni liantonmbôfihana, ni fanafahana, ni fanafahana, ni êlitra,

ni tendroumbôûhitra toûmandâ-

vana, ni foûkou, ni karazana, ni tâni, ni fâritâni,

ni tâm|)ountêndroumbôûhitra, ni salki noûssi, ni tierëna,

ni fanaôuvana ôûtrika, ni âdi sâmi irêri, ni vôuhitra,

ni trânou litsabôûana ny bôûka m fâtidrâ, ny fâhitra,

ni hôûtsaka (hôûnahôuna),

ni âni ampangalana,

ni trânou fandrïana,

ni hapoutrâhana.

pôûtraka,

ni fivouâhana,

milôûka,

ni sêndrassêndra,

ni ântouni,

ni vôûkatra,

ni zâvatra âvi,

ni famalîan-drâtsi,

ni fitsarâna,

ni fahefana hitsâra,

ni setënsa (didi).

ni lalana,

ni bôukini lalâna.

ni fandaminana,

ni mâti,

ni mpanôuratra,

ni fissarâhana,

ni sôûloumâssou,

ni famindrana ëntana,

ni zânabôiïla,

ni tôûmbani,

ni fampindramana,

ni findramana,

mampisâmbou-bôûla,

ni fanoumpôûana,

ni fissaoTirana,

missôtra oïïlouna,

ni fihenana,

ni fanakelezana,

ni fitoumbôûana,

ni halëhibêni râharâha irai.

ni tëna îssani miâramîla.

ni famourîan-dzâvatra issanka-

râzany, ni habetsahana, ni fahaleôûvantëna, ni moussâri,

FRANÇAIS

la disette

la préférence

la haine

la colère

l'exécution [à mort

a peine des fers

l'emprisonnement

le poison

l'empoisonnement

le châtiment

infliger un châtiment à quelqu'un, l'abondance

l'excès

l'accès (d'une maison . . .

l'aventure. ........

l'aventurier

le brigand

l'assassin

l'enceinte

l'intérieur

l'extérieur

les sujets (d'un roi). . . .

le fer (d'un cheval). . . .

ferrer un cheval

le cheval est déferré. . .

le coup de pied de cheval.

la longe

le licol

la bride

brider un cheval. . .

le trot

le galop

le pas

la course

le trajet

l'espace

la période

le pisé

le mortier

la plante.

la racine

la branche

l'affluence

le présent

le passé

l'avenir

la question

la réponse

l'amende

infliger une amende .

la plantation

la graine

la couleur

blanc

noir

gris

brun

rouge

bleu

TRADUCTION

ny tsy fahampiana

ny Gfidianana

ny fankahalana

ny hatezerana

ny famonoana ho faty

ny figadrana

ny fanaovana antrano maizina .

ny poizina

ny fanomezana poizina ....

ny famaizana

manome famaizana olona . . .

ny fahafenoana fahatondrahana .

ny fihoarana amy ny mety. . .

nv fanatonana ny trano ....

ny zavatra sendrasendra. . . .

nv mpanao mosalahy

ny jiolahy

ny mpamono olona

ny faritra manodidina

ny anatiny

ny ivelany

ny vahoaka

ny kitrovin-tsoavaly

manisy kitrovy amy ny soavalv.

afaka nv kitrovy amy ny soavalv.

ny dakan-tsoavaly

n y fa ma tora n-t soa va 1 y

ny fatoram-biby

ny lamboridy

manisy lamboridy amy ny soavalv,

ny fitsaikona

ny firiotra

ny dian-tongotra

ny hazakazaka

ny lalana

ny halalaka

ny (itsingerenana

ny tany totoina

ny rihitra

ny zava-maniry

ny fakan-kazo

ny rantsan-kazo

ny habetsahana

n y ankefaitriny

ny lasa

ny ho avy

ny fanontaniana

«y valy

ny sazy

manasazy olona

ny fambolena

ny voanjavatra

nv volon-javatra

fotsy

mainty

giry

manja

mena \ t

manga .

PRONONCIATION

ni tsi fâhampïana,

ni Gfidiânana,

ni fankahalâna,

ni hatczêrana.

ni famounôTiana hou fâti,

ni figadrâna,

ni fanôvana antrânou maîzina.

ni pouïzina,

ni fanoumêzana pouïzina, ni famaizana.

manoumë famaizana ôTdouna, ni fahafenôuana fahatoundrâ

hana),

ni fihouârana âmi ni mêti,

ni fanaloTmana ni trânou,

ni zâvatra sêndrasêndra,

ni mpanô môTissalâhi,

ni dzïoulâlh,

ni mpamôTniou ôTdouna,

ni faritra manoudîdina,

ni anâtini,

ni ivëlani.

ni vahôTiaka,

ni kïtrouvïn-tsôûavâli,

manïssi kïtrouvï âmi ni sôTiavâli

âfaka ni kïtrouvï âmi ni sôuavâli

ni (lâkantsôTiavàli,

ni famatôTiranlsôTiavâli,

ni fatôûram-bïbi,

ni lambourïde,

manïssi lambourïde âmi ni sôîïa

vâli,

litsaikouna,

ni

Grïoutra,

ni

diaiilôTingoutra,

ni

hâzakâzaka,

ni

lâlana.

ni

halâlaka.

litsingerênana,

tâni loutouina.

ni

rihitra,

ni

zàvamanïri.

ni

fàkan-kàzou,

rântsan-kâzou.

habetsâhana,

ni

ankelhtrïni

lâssa,

ni

hou âvi.

ni

fanountanïana,

ni

vâli,

ni

sâzi,

manassâzi ôTdouna.

ni famboulëna.

ni vôTiandzâvatra.

ni vôûloundzâvatia.

i'ôûtsi.

maïnti,

grï,

màndza.

mena.

màngna.

VOCABULAIRE

FRANÇAIS

vert

jaune

orange

violet

rose

marron

foncé

clair

roux

viens ici

va-t-en

fais vite

cours

je veux... faire cela

il faut... —

va chercher

apporte-moi

donne-moi

prends cela

réponds-moi donc

parle plus lentement

qu'est-ce que c'est?

qu'y a-t-il?

d'où viens-tu?

où vas-tu ?

qui es-tu ?

comment t'appelles-tu? ....

que fais-tu?

va acheter... un poulet ....

écarte-toi (pour me laisser passer)

gare !

regarde

écoute

de quel village es-tu?

veux-tu venir?

que veux-tu?

je ne comprends pas

je ne sais pas parler malgache, veux-tu me vendre cela? . . . combien vends-tu cela?. . . .

donne-moi de la monnaie. . .

je ne veux pas

oui

non

si

attends moi

attends un peu

que dis-tu?

ouvre la porte.

ferme la porte

quelle heure est-il?

où sommes-nous?

quel est ce village?

où est ta maison?

va me chercher de l'eau . . .

fais-moi à manger

va me chercher de la monnaie, porte cette lettre à

TIt ABtTCTIOR.

maitso

von y

volon-daoranjy

volomparasy

vonindraozy

mavo

manga antitra

ma/a va

menapina

avia aty

mandehana any

ataovy haingana

mihazakazaha

tiako ny... hanao izany ....

tokony... hatao izany

akao

ento ety amiko

omeo aho

alao izany

valio ary aho

ataovy miadana kokoa ny teninao .

inona izany?

misy inona?

avy aiza hianao?

ho aiza hianao?

iza hianao?

iza no anaranao ?

inona no ataonao?

mandehana mividy... akoho . .

mihataha handehananko ....

mitanila

jereo

henoy

avy any aninona hianao? . . .

moa tianao ny ho tonga? . . .

inona no tianao ?

tsy fantatro

tsy mahay teny gasy aho . . .

tianao ny hivarotra ity amiko va?

hoatrinona no ivarotanao ity? .

omeo vola aho

tsy tia aho

cny

tsia

eny

andraso aho

andraso kely

inona angelia no lazainao? . .

vohay ny varavarana

arindrino ny varavarana. . . . amin'ny firy ny famantaranandro ?

tonga aiza isika izao? ....

aninona no anarany iroa vohitra iroa?

aiza ny tranonao?

mba itadiavo rano kely aho . .

anaovy sakafo aho

izaliao vakivakim-bola aho. . .

atero ary amin-dli... ity taratasy ity,

l'HONOSCIATION.

maîtsou, vôûni,

vôtUoundôûrandje, vôTdoumparâssi, vôTinindraôûzi, mâvou,

mangue Antitra, ina/âva.

mënapîna, avïa atî.

mandehana âni, atôvi haîngana, mihazakazaha, tîakou ni hanô izâni, tôûkouni hatô izâni, akaô.

êntou etî âmikou,

oumêou âhou,

alaôTi izâni,

valïou âri âhou,

atôvi miâdana koukôua ni teninô

înouna izâni?

mîssi înouna?

âvi aîza hîanô?

hôû aîza hîanô?

îza hîanô?

ïza nou anaranô?

înouna nou atônô?

mandehâna mivïdi... akôûhou.

mihatâha handehânankou,

mitanila,

dzerëou,

henôûi,

âvi âni anînouna hiannô?

môûa tïanô ni hou tôûnga?

înouna nou tianô?

tsi fântatrou,

tsi mahaî têni gâssi âhou,

tianô ni hivàroutra îtî âmikou va?

hôûatrïnouna nou ivaroutanô itï?

oumêou vôûla âhou,

tsi tîa âhou,

êni,

tsïa,

êni,

andrâssou âhou,

andrâssou këli,

înouna angêha nôû lazaînô?

vouhaï ni vâravârana,

arindrînou ni vâravârana,

âmi ni fïri ni famantâranàndrou?

tôû ngua aîza issîka izô?

anînouna nou anârani irôTia vôû-

hitra irôûa?

aîza ni trânounô?

mba itadiâvou rânou këli âhou, anôvi sakâfou âhou, izahô vâkivâkim-bôTila âhou, atérou arï âmin-dR... itï târa-

tâssi itï,

FRANÇAIS

TRADUCTION

PRONONCIATION

va dire à Z... de venir ....

ilazao R... hotonga aty . . . .

ilazô R... hou tôTinga atî,

ramasse-moi... cela

angôTmi irêtou,

prends mes affaires (vêtements

et autres)

mandehana alao ny entako. . .

mandehana alô ny ëntakou,

dans combien de temps arrive-

rons-nous ?

hafiriana dia tonga isika? . . .

hafiriana dîa tôûnga issîka?

combien faut-il d'heures de filan-

tokony hisy ora firy raha lanjaina?

tôukouni hïssi ôûra fîri râha

zane?

landzaîna?

va manger, mais reviens de suite.

mandehana mihinana, dia mive-

mandehana mihinâna, dïa mive-

rena haingana,

rêna haingana,

comprends-tn?

âzounô vâ?

missaôûtra,

je n'ai pas besoin de toi. . . .

tsy misy ilako anao

tsi mîssi îlakou anaôu,

haingana,

tout à l'heure

relu" fa këlikêli,

tsv ambola

tsi amboûla,

vëtivëti,

miaraka amin'izav

miârakàminizai,

davantage

kokoa

koukôûa,

encore

indraî,

âmpi.

loatra

lôûatra,

bêtsaka,

tsy ampv

tsi âmiii.

kely

kèli,

moins

kelikely kokoa

këlikêli koukôûa,

koukôûa,

lôûatra,

miaraka,

l'un après l'autre

mifandïrnbi,

rehêtra,

anatrehana

ânatrëhana,

ivôûhou,

anïla,

maiidrakariva . . ■

mândrakarïva,

na oviana na oviana

na ouvïana na ouvîana,

indraïndraï,

imbetsaka

i m bêtsaka,

allons, as-tu fini?

andeha ary, efa vitanao? . . .

andêha Sri, èfa vïtanô?

es-tu prêt?

efa vonona va hianao? ....

êfa vôûnouna vâ hianô?

les bourjanes sont-ils prêts? . .

moa efa vonona va nyborozany?

inôTia êfa vôûnouna vâ ni boûr-

zanes?

les bagages sont-ils prêts?. . .

efa voafehy va ny entana? . .

êfa vouafêbi vâ ni êntana?

lavitra

làvitra,

eto

ètou.

là

erï.

amin'irv

âmi ni irï,

erï ankôûatra erï,

âmi ni itï,

âmi ni irï (ou bien erï).

arrête-toi mijanona hianao midzanôTina hianaou,

le ])lus vite possible faingana mihitsy faïngana mihïtsi,

combien cela coûte-t-il? . . . hoatrinona no vidiny ity? . . . hoûatrînouna nôû vîdini itï?

rends-moi la monnaie avereno ny vola averënou ni vôûla,

reviens vite miverena faingana iniverêna faïngana,

qu'est-ce que c'est que ce bruit ? inona izany tabataba izany? . . ïnouna^izâni tâbatâba zân.

pleuvra-t-il? ho avy va ny orana? hôû âvi vâ ni ôûrana?

fera-t-il chaud? hafana va ny andro? hafâna vâ ni ànclrou?

fera-t-il froid? . hangatsiaka va ny andro?. . . hangatsïaka vâ ni ândrou

VOCABULAIRE

TRADUCTION. I'ItO.\ONUATIONv

hisakafo ary amin-dR... va isika? bissakàfou an âmindR... vâ

issïka?

habita rano ary amin-dR... va lialiîta rânou arï imindR... vâ

isika? issïka 7

hahazo hita ity rcnirano va isika? hahâzou hîta ili rénirânou vâ

issïka?

misy lalana mankary amin-dR... mîssi lâlana mankarï âmindR...

va? vâ?

za ny lalana mankanv arnin-

R..? aïza ni lâlana mankâni âmindR... ?

ariho amin-dl{... any Moraman- tarïbou âmindR... âni Môârà-

ga aho, mânga âhou.

hoatrinona ny volanao aty amiko? hôTiatrlnouna ni voulanaôu atî

âmikou ?

itadiavo olona hitondra ity tara- itadiâvon ôûlouna liitôûndra itï

tasy ity ho any Ampasipotsy . târatâssi itï hou âni Ampàssi-

poîitsi,

aza mitabataba âza mitâbatàba,

aza mihetsika âza mihètsika.

sasao ny lamba sassaôû ni lâmba,

mandehana mitady kitay hazo mandebâna mitâdi kitalhâzou si

s y rano, rânou,

anaovy fialofana aho anaôûvi fialôûfana âhou,

tsy madio ity rano ity tsi madïou itï rânou itï.

itondray hafa itoundraï hâfa,

aza mandeha âza mandêha,

FRANÇAIS

trouverons-nous à manger à...?

trouverons-nous de l'eau... à...?

Pourrons-nous passer la rivière?

y-a-t-il un chemin pour aller à... ?

où est le chemin qui conduit à.

conduis-moi à... Moramanga?. .

combien te dois-je?

cherche-moi un homme pour porter cette lettre à Ampasinpotsy,

ne fais pas de bruit

ne bouge pas

lave-moi ce linge

va chercher du bois, de l'eau. .

fais-moi un abri

cette eau n'est pas propre. . .

apporte-m'en d'autre

ne t'en va pas

voilà pour t'acheter de quoi manger

dis aux autres bourjanes de venir

marche le plus vite possible . .

passe par ce chemin

reviens vite

où sont mes bagages? ....

les bagages sont-ils arrivés? . .

il faudra venir sans faute. . .

prends les bagages demain à la pointe du jour,

arrêtons-nous là

arrèions-nous un instant. . . .

suivez-moi avec le fdanzane. .

comment s'appelle cette montagne ?

comment s'appelle cette rivière ?

comment s'appelle cet arbre?

comment s'appelle cette plante?

comment s'appelle ce fruit? .

qu'est-ce que c'est que cela? .

cela va bien

fais sécher mes vêtements. . .

tu m'éveilleras demain matin à

cinq heures, qu'ils ne fassent pas de bruit, je

vais dormir,

indro hividianana hanina. . . .

ilazao ny borozany hoavy aty .

maiidehana faingana mihitsy hianao,

ity lâlana ity aleha

miverena faingana

aiza ny entako rehetra? . . . efa tonga va ny entana? . . .

tsy maintsy tonga mihitsy. . .

maka ny entana rahampitso ma-

raina koa,

mijanona eto isika

mijanona kely eto isika. . . .

araho fdanjana aho

inona no anaran'ity tendrombo-

hitra ity?

inona no anaran'ity renirano ity ?

inona no anaran'ity hazo ity? .

inona no anaran'itv zavamanirv ity?

inona no anaran'itv voankazo ity?

inona izany?

tsara izany

anamaino ny fitafiako

mifohaza rahampitso aminy dimy.

aoka tsy hitabataha izy, fa hatory aho,

ïndrou hividianana hanina,

ilazaôTi ni bôûrzanes hoû âvi atï, mandebâna faingana mihïtsi

hianô, itï lâlana itï alêha, miverêna faingana, aïza ni êntakou rehêtra? êfa tôûnga vâ ni êntana?

tsi maïntsi tôûnga mihïtsi, makâ ni êntana rahampïtsou,

maraïna kôûa, midzanôûna étou issïka, midzanôûna kéli étou issïka, arâhou fïlandzàna âhou, ïnouna nou anâranitï téndroum-

bôûhitra itï?

ïnouna nou anâranitï rënirânou

itï?

ïnouna nou anâranitï hâzou itï?

ïnouna nou anâranitï zàvamanïri itï?

ïnouna nou anâranitï vôûankâzou itï?

ïnouna izâni?

tsàra izâni.

anamaïnou ni fitafïakou, mifoubâza rahampïtsou àmini dïmi,

aôûka tsi hitâbatâba ïzi, fa hatôùri âhou.

Signification de quelques expressions particulières ou très fréquemment employées par les indigènes.

kabary discours, assemblée publique,

ratsy fanaby mauvais esprit (mal intentionné),

taratasy papier,

tsara bé • ça va bien,

Vazaba Européen, étranger,

fady interdit, taboué,

fabavalo ennemi,

tontakely brigand,

tsimandoa courrier, émissaire.

ramatoa madame.

maromita domestique,

fandroana bain.

Ambaniandro les habitants de l'Imerina,

andriana noble,

zanakandriana prince,

bova homme libre.

betsabetsa boisson des Betsimisarakas.

toaka rhum,

sampy idole,

mpisikidy devin,

Andriamanitra Dieu,

Zanabary Créateur,

lamba Ïambe,

akanjo vêtement des femmes.

Titres des autorités fonctionnaires, employés indigènes, divisions administratives, etc.

f anjakana gouvernement,

manjaka régner,

menakely serf, s'applique aussi à la terre appartenant à

un seigneur féodal (terre menakely),

menabé serf royal (terre menabé : du domaine royal),

fari-tany ■ circonscription,

gouverneur madînika chef de village,

m'piadidy chef de quartier,

m'pitandrina pasteur,

masoivoho inspecteur,

tompomenakelv seigneur d'un fief,

tomponarivo chef de mille,

tompodimanjato chef de cinq cents.

tomponjato chef de cent,

fiangonana temple,

fokon-olona les habitants de la commune.

Remarque. — 1° Il n'existe pas de mot malgache terminé par une consonne ;

'2° Presque tous les noms malgaches ont une signification. Les noms de personne (chez les Hovas) commencent presque tous par les syllabes ra, particule honorifique, ou raini (le père de), ou reni (la mère de) ou andria (le seigneur).

Ex. : Rabary, Rainibary, Renibary,

Rakoto, Rainikoto, Renikoto, Andriankoto, qui sont tous les mêmes noms,

VOCABULAIRE. 439

Les noms de lieux tirent généralement leur origine d'une particularité géographique, de leur situation topographique, d'un souvenir historique, etc. Beaucoup de localités ont le même nom ; le nom de Hanomafaiia (eau chaude), par exemple, se retrouve dans toutes les localités prés desquelles il existe des sources thermales.

Résumé des régies de prononciation.

Toutes les lettres de l'alphabet malgache se prononcent comme en français, sauf o qui se prononce comme l'u italien ou ; l e est toujours fermé. Le g est toujours dur :

Ex. : gaga, prononcez guagua, ngita — nguita,

L's est aussi toujours dur :

Ex. : sasasasa, prononcez sassassassa.

Il n'y a pas de diphtongues, puisque toutes les lettres se prononcent; cependant ai, dans quelques mots revient à e (fanaikena ou fanekena) et ao revient presque à notre ô long.

Ex. : haolo, prononcez hôlou.

Dr, tr, se prononcent en faisant frôler l'extrémité de la langue contre le palais, ce qui produit un petit sifflement.

Ex. : Ambohïdrâtrimo.

L'accent tonique, dans les mots malgaches, tombe sur l'avant-derniére syllabe : madïo, malôto. Quand les mots finissent en na, ira, ha, l'accent tonique tombe le plus souvent sur l'antépénultième syllabe : mânana, zâvatra, zânaka

58 706. — Imprimerie Lahure, 0. rue de Fleurus, à Paris.

DT469.M26A3v.3

Guide de l'immigrant a Madagascar.

Princeton Theological Seminary-Speer Library

Page 1