LES CIMETIÈRES DE LA VOIE DE PORTO (O
L’ANCIENNE voie de Porto sortait de l’enceinte de Rome par la « porta Navalis », qui se trouvait dans le Transtévère entre les rues modernes de St-Michel et de Sta-Maria dell’Orto. La « Porta Portuensis » fut ouverte plus tard dans l’enceinte d’Aurélien, un peu plus en dehors de la ville que la Porta Portese actuelle ; l’empereur Honorius la restaura au Ve siècle ; elle fut démolie sous Urbain VIII (1643), quand on construisit la nouvelle enceinte du Transtévère. La porte actuelle date du pontificat d’innocent X, successeur d’Urbain VIII. La voie qui en sort conduit à Porto, l’ancien port de Rome, creusé par Claude quand celui d’Ostie fut devenu insuffisant.
Elle est semée de souvenirs païens et chrétiens. Au delà
1. Index coemeteriorum e Notifia regionum: « Coemeterium ad insalsatos ad S. Felicem via Portuensi. Coemeterium Pontiani ad Ursum Pileatum, Abdon et Sennen via Portuensi. » — Itinéraire de Salzbourg : « In occidentali parte Tiberis ecclesia est beati Felicis martyris, in qua corpus ejus quiescit, et Alexandri martyris (en marge : et S. Sabinae martyris. Deinde etiam in aquilone parte ecclesiaeS. Pauli adparet ecclesia S. Aristi et S. Christinae et S. Victorae ubi ipsi pausant). Deinde descendis ad aquilonem et invenies ecclesiam S. Candidae virginis et martyris, cujus corpus ibi quiescit. Deinde descendis in antrum et invenies ibi inriumerabilem multitudinem martyrum ; Pumenius martyr ibi quiescit, et Milix martyr in altero loco, et omnis ilia spelunca impleta est ossibus martyrum. Tune ascendis et pervenies ad S. Anastasium papam et martyrem, in alio Polion martyr quiescit. Deinde intrabis in ecclesiam magnam : ibi Sancti martyres Abdo et Sennen quiescunt. Deinde exeas et intrabis ubi S. Iinocentius papa et martyr quiescit. » — De locis SS. Martyrum : « Juxta viam vero Portuensem, quae et ipsa in occidentali parte civitatis est, S. Abdon et S. Sennes, sesque Milex et S. Vincéntius, S. Polion, S. Julius, S. Pymeon, S. Félix, S. Simplicius, S. Faustinus, S. Beatricis dormiunt. » — Itinéraire de Guillaume de Malmesbury : « Tertiadecima porta Portuensis dicitur et via. Ibi prope in ecclesia sunt martyres Félix, Alexander, Abdon et Sennes, Symeon, Anastasius, Polion, Vincéntius, Milex, Candida et Innocentia. » — Itinéraire d' Einsiedeln : « In via Portensi extra civitatem in dextra Abdo et Sennes. » — Vita Hadriani I : « Ecclesiam S. Felicis positam foris portam Portuensem a novo restauravit. Simulque et basilicam SS. Abdon et Sennen atque beatae Candidae una cum ceteris Sanctorum coemeteriis in idipsum pariter renovavit. » — Index coeme teriorum e libro Mirabilium : « Coemeterium Ursi ad Portensam. Coemeterium S. Felicis via Portuensi. »