JUGBUENTS PORTÉS SUR GUILLAUME
à une érudition remarquable pour son siècle une louable indépendance. Souriant des superstitions du vulgaire, prenant en pitié les préjugés de certains savants^ il apporte dans le choix de sa doctrine le même esprit de prudence éclairée, de modération et de sa« gesse qui fut la règle de sa vie.
Puisse ce personnage mieux connu servir à compléter le ableau brillant qu'offrait notre pays au treizième siècle! La France avait alors un roi dont la sainteté se faisait admirer au dehors^ un art vraiment français que Tétranger s'efforçait d'imiter, un foyer incomparable de science^ vei*s lequel accourait tout ce que PEurope comptait de sujets distingués : que lui manquait-il pour mar^ cher à la tête de la civilisation chrétienne ?
Février 19S3. — Guillaume JCAm^ergne^ chanoine de Paris^ et Etienne de la Colonne^ sous-'diaere du Pape^ font saçoir qtiune maison a été léguée conditionnellemeni au chapitre de Sainte^Oppartune.
Aidi. Nat LL, «S, ewtal. d«8amt«-Oppoitue, ^ ii.
Latran^ 22 novembre 1 224 . — Honorias III ordonne à téiféque de Beauif(Ui^ à G. Reurel^ archidiacre^ et à Guillaume dAw^er* gne^ chanoine de Paris^ de faire une enquête sur la vie et les actes de Cabbé de Saint^Symphorien de BeaunnUs.
Honorius, episcopus, servas servoram Dei, venerabili fratri, epiflcopo Belvacenii, et G. Peurel^ archidiaconoy et magistro W. L'Aavematz, canonico Parisiensi, aalutem et apostolicam. benediedonem.
Qaam gravis culpa sit auditos sabitorom excesaits relinqoere inoorrectos, Hely quidem edocemiir exemploy qui, corruens de sella retrorsam, cervicibus fractis, interiit, eo quod actus dampuabiles filiorum severitate débita non correxit. Sane dilecti filii conventns Sancti Symphoriani Belvacensis suis nobis litteris intiroamnt, qnod, cnm eorum monasterium florere
oonsueverit spiritnalium et temporalîom aberUté bon<Nraiii, nunc per>.., Abbatis îpsias loci, malitiam, qui prêter alia qae committit enormia, dilapidât bona ejas, adeo est in otioqae collapsam, et collabitar incessanter, at, nisi celeriter succorrator eidem, verendumsit nesinesperelevationis'penitiiB collabatur. Quare humiUter petieniBty Ut saper hoc patema providere soUicitodine dignaremur. Cum ergo instantîa nostra cotidiana ait omnium ecclesiamm sollicitado oondniia, discretioBi yeatre per apostolica acripta mandamas, quatenns ad locom peraonaliter accedatia, et inqoiratia de statn ejaa, ac spectaliter de Abbatis vita et actibus, sollicite veritatem, et quod inveneritis nobis per vestras litteras fideliter intimetis, nt per vestram relaûonem instmcti procedamus, pront fii^t procedendum. Plrovideatis antem pmdenter, si videritis expedire, ne ipse abbaa intérim dilapidare valeat bpna monasterii anpradicti. Quod si non omnes, etc.
Datum Laterani, decimo Kalendas Decembris, pontificatos nostri anno nono-
KU. Bat. ; eoUoetioB Monm, bs. b* 1188, Ml .
Rietiy 10 septembre 1225. — Honorius II I ordonné à riveque de Paris^ à Jean de Montmlrail^ archinUacre de la même église^ et à Guillaume d Auvergne de réformer le monas^ tëre de Sainte^olombe de Sens.
Honorius, episcopqs, servusservorumDei, VenerabiU fratri..., episcopo, etmagistris Johanni de Monte Mirabili, ardiidiacono, Viltelmo Arvemacensi, canonico Parisiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad audientiam nostram, dileeto filio, J., priore monasterii Sancte G)lumbe Senonensis, intimante, pervenit, quod, cum die tum monasterium inter alia sibi vicina spiritualium conaueverit ubertate florere, nunc per abbatis ipsius incuriam est collapsum
adeo in utrisqne, quod degentes in ipso vix possnnt de ipsias facultatibas per anni dimidiam commode sustentari, nec est etiam qui excessus corrigat eorumden. Nam dictus abbas, perjurio aliisque irretitus criminibus, pro filiabus propriis maritandis, bona ejusdem monasterii dilapidans enorroiter et consa* mens, se a Rege Francoram asseruit impetrasse, ut poneretur in vinculisy qui ab ipso ad Sedem Apostolicam provocaret, excommunicando nihiloroinus generaliter appelantes, seu qui contra eum inquisitionem aliquam impetrarent. Idem quoque sigillum conventus violenter accipiens ad nundinas secum pluries, renitentibus monachis, asportavit, sub quo cum proprium habeaty eum iniisse contractus metuuntetpresumuntin dispen* dium monasterii memorati. Adhuc eûam fafiis ad sue iniquitatis cumulum non contentus, quamdam neptem suam cuidam roonacho fertur matrimonialiter copulasse de facto, quasi legem faciens de peccato, et alia committit enormia, in salutis proprie detriraentum. Et licet super hiis et aliis suis excessibus monitus fuerit a pluribus pluries dictus abbas, ipse taroen in aliquo se corrigere non curavit, quasi elegerit in peccatorum tabemaculis, potius quam indomo Domini, habitare; et sic qui verbo pariter et exemplo deberet proficere, factus est multis offendiculum per exemplum.
Cum igitnr nostrum sit descendere, ac videre utrum clamor qui ad nos ascendit opère compleatur, cum ad nos immédiate dicatur |ipsum monasterium pertinere, discredoni vestre per apostolica scripta mandamus, quatenus, ad locum ipsum personaliter accedentes et habèntes pre occulis solum Deum, eidem vice nostra visitationis officium impendatis et, inquisita super predictis diligentius veritate, corrigatis et reformetis ibidem, tam in capite quam in membris, que correctione atque reformatione secundum Deum videritis indigere. G)ntradictoreS| etc... Quod si non omnes etc..
Da tum Reate , quarto idus septembris, pontificalus nostri anno decimo.
Bibl. Hat. ) colleet. Moreao, mi. n* 1188, ^ MO.
336 PIÈCES JUSTIFICàTITES
Mai 1228. '^Guillaume confirme une çente faite par le curé de Dugny à Pabbé de Saint- Denis ^ à condition que le prix de la vente soit converti en rente au profit de la cure,
Bibl. Nat.; ni. latis, n* 6416 | cartal de Saiiit-DeBÎs en Fmee^ p. 366.
Mai 1228. — // signifia une vente faite en sa présence par Garin GondelinCf chevalier^ à V abbaye de Sainte-Geneviève.
Bibl. de Seiate-Genenife} eartal. nf de Simte-GenerièTe, p. I4S.
Mai 1228. — // mande à maître Robert^ curé de Saint-Denis^ d'aller j avec le ckambrier et un chanoine de Samie-Geneviève^ recevoir de sa part F acquiescement des deux filles de Guillaume de Montfermeil à la vente susdite.
Ibid.
VU
Juin 1228. — // confirme une vente de dime faite en sa présence par Henri Papier ^ chevalier^ à t abbaye de Saint^Victor.
Bibl. Nttt ni. bit», n* 14870 : tiiBàlei de Fégl. de Saint Tictor, ^ 20S.
Juillet 1228. — // confirme à t abbaye de Saint^Fictor la
possession des dîmes qui lui ont été données par feitSimon^ cAepalierj chanoine de Saint-Victor.
Ibid. f- 299.
Décembre 1228. — Il signifie la uentedes dîmes de Lii^ry^ faite en sa présence par Adam. LouppeauXj cAet^alier^ au prieuré de Saint''Martin^deS''ChampSm,
Arch. Nat.^ Ui, ISU ; eartal. de Samt-Martiià«deM3Miii|M, ^ 246*
Janvier 1229. — Il signifie une i^ente de terre faite ^ dans son fief de Combs-la-inlle^ par Simon de Poissjr^ cheualier^ à F abbaye de Saint-'Fictor^ et fait satfoir quau lieu de lui payer le quint'denier^ Simon de Poissy s^est engagé à ne plus inquiéter SainirFictor au sujet de ladime de Combs4a-ville.
Itibl. Nat ; ni. latin, n* Ua70 ; annatet de Samt-Yklor, ^ 802,
Février 1229. — // confirme une donation faite par Guillaume Point Fasne à F abbaye de Port-Royal.
Bikl. Nat. ; ma. latin, n* 40997 j eartal. de rabbayedePoit-Royal) f> 48.
Avril 1229-30. — // fait connaître un accord conclu^ grâce à son intervention et avec son assentiment^ entre t abbaye de Saint'Maur-deS'Fossés et le curé (TOzouer-la-Ferrière.
Aivb. Nat. ; LL, 114 ; cartnl. de Saint-Maar-de»^Fo«tés, 1^ 440.
338 PlâCBS JUSTIFICATIVES
xm
Juin 1229. — // délitée des lettres de notk-prijudice au chapitre et au curé de Saint-Germùin^F JuxerroiSf qui, ne pouvant s accorder sur V élection des prévois^ aidaient décidé de s'' en rapporter à Péiféque^ non comme à un juge, mais comme à un ami,
Arefa. Nat. ; LL, 489| eartol. de Sunt-GwmtfÎB-r ÂBurrow^ f* 41 .
Pérouse, 17 août 1229. — Grégoire IX réitère à t épique de Paris tordre de concéder un oratoire aux frères du Fal des Ecoliers,
Gregorius, epiteopus, servus servoram Dei, yenerabili firatri, Parisiensi episcopo, salutem et apOstolicam beiiedictionein.
Significantibas diiecds filiis, priore ac firatribus Béate Marie de IdsuU Trecensis, ordinis Sancti Augustmi Vallis Scolarium no8noveri8 accepisse quod, cum dudttmtibi nostris dederimus Utteris in mandatis, ut eis in domo eorum Parisiensi oratorinm concederes, sine jnris prejndicio alieni, tu id hactenus efficere non curasti, pro tue arbitrio voluntaûs. Qnare a nobis humililer poatulabant, ut aibi providere super hoc de benignitate Sedis Apostolice dignaremur. Nos igitur dictorum fratrum devotig predbus inclinati, fratemitati tue per apostolica scripta precipiendo mandamus, quatenus eis postulata concédas, juxta priorem continentiam litterarum, tuo et Parisiensis ecdesie semper in omnibus jure salvo; alioquiû nos dilectis £liis magistris Stepbano, canton Prqvinensi, Eligio Trecensi et Willelmo Rufo, Suessionensibus canonicis, Parisius commoran* tibus, nostris dedimus litteris in mandatis ut, te preceptum apostolicumefficeçe négligente, ipsa que promisimus exequantnri
PlâCES JUSTIFICATIVES 339
contradictores percensuram^ecdesiasticam appellatione postpostta oompescendo.
Datum Perasii, XVI Ralendat Septembris, pontificatosnostri anno tertio.
Areb. Nat. ; S, 1013 B, ■• 49.
Septembre 1229. — Règlement fait par Guillaume d^ Auvergne au sujet de la maison des frères du Fal des Ecoliers.
Universis présentes litteras inspecturis, Willehnos, permistione divina Parisiensis ecclene minister ÎDdigniis, aalatem in Donimo.
Universitati vestre notum fieri volamus, quod nos, dilecto-* mm in Domino firatmm et filiorum de ordine Vallis Scolaiium piis et devotis peticionibiu annuentet, eisdem, divine pietatis intoita, plenam et liberam coneessimus potestatem constmendi domom et ecelesiam Pariaias in parrochia Sancti Paoli, eeclesieFoMatenaia et presbiteri Sancti Pauli yoluntate concurrente pariter et consenan; nolentes tamen ut per istam concea« sionem et ordinationem noatram, que in presentibos oontinetur, fratribna predictis faetam, eccleaie Sancti Pauli in jure parrocbiali gravaraen aliquod sive prejudicium generetur, aed ipsum per integmm, secundum conauetudinem Parisiensis ecclesie, habeat et percipiat, sicut hactenus oonsuevit, ab omnibus qui in sua morantor parrochia, vel sunt in posterum moraturi; potestate ordinaria statuentes ut fratres jam dicti ibidem Domino iamulanteSy ad instar et sinûlitudinem ecclesie Sancti Victoris, in celebratione divinomm et recéptione causa audiendi divina ad suam ecelesiam venientium, se habeant : in hoc scilicet quod altare exterius non habeant, et, chori clausis januis, divina célèbrent, nec aperiantur nisi pro casu aliquo licito et honesto, ita quod statim daudantur, vel si corpus alicujus defoncti extrànei ibidem tradendum fuerit sépulture; tune etenim, si
ia choro eorom corpus defuhcti ftierit, aperte esse potenintY donec missa de Requiem sit pro mortuo decantata. Daas campanas médiocres in ecclesia habere potenmt, et non plures, ita quod eis insimal uti pulsando poterunt in yesperis, matutinis, processionibus, magna missa, etexequiistantummodo mortttorum. NuUi parrochianonim ecclesie Sancti Pauli sacramentum aliquod ministrabont, vel ministrare poterunt, excluso necessitatis articulo, sin.e episcopi vel sacerdotis licentia speciali. Hoc idem ordinamus de sacramentalibus, scilicet pane benedicto, purificatione mulierum, aqua benedicta, quam tamen extra chorum habere poterunt, visitatione sollempni infirmorum et similibns que per sacerdotes cnratos consueverunt solummodo exerceri. Sed quoniam sepultura mortuorum in sacramentalium numéro continetur, per istam ordinationem nostram statuimus, ut fratres sepedicti, ad opus fratrum suorum et conversorum, babeant cymiterium, et insuper ad opus clericorum et scolarium quorumcumque, et aliorum omnium, qui non sunt vel erunt de parrochia Sancti Pauli, qui apud eos elegerint sepulturam. Truncum vel ymaginem per septennium subsequens et continuum occasione sui operis non habebunt, ut opus ecclesie Sancti Pauli jam inceptum perduci valeat ad effectum. Si fratrum aliquis, vel alius quicumque ibidem verbum Dei voluerit predicare, hoc facere poterit iratribus et clericis, sicut Tratres Sancti Jacobi in sua domo faciunt, et eciam laycis, de licentia episcopi spiciali, vel sacerdotis Sancti Pauli. Fratrum iamuli et totaliter Tamilia eorumdem, nisi forte essent conversi et in habitu regulari, divina omnia percipient in ecclesia Beati Pauli, et ei, secundum suam possibilitatem, jura solvent panochialia, tanquam veri filii et devoti. Hoc eciam inteUigimus et statuimus de personis secularibus quas morari contigerit apud l'ratres. Statuimus insuper ut fratres, propter loci vicinitatem, in diebus dominicis et festivis qui a populo communiter observantur, excepto festo Béate Katenne, ecclesie sue januas dansas teneant usque ad pulsationem grosse campane in ecclesia gloriose Virginis, ut parrochiani Sancti Pauli ad suam matrem ecclesîam accedcntes audiant quid eis agendum et quabter oon*
versaDdum. In omnibus vero diebus soUempnibus et non sol- ]empnibus, quoscumque extr^neos, non parrochianos ecclesie Sancti Pauli, graves et bonos per ostia privata infra cancellum rccipere poterunt, et eis, si voluerint, private divina celebrare. A mulieribus eciam deforis adventantibus, dummodo non sint de parrochia Sancti Pauli, oblationes extra cHori januam fratres recipere poterunt antedicti. Pro qualibet domo que modo inhabitabitur^ quam fratres acquisierunt, yel acquirent amodo in parrochia Sancti Pauli, reddent ecclesie Sancti Pauli duos solidos, annis singulis, in crastino apostolorum Pétri et Pauli, in recompensationem juris parrochialis, quod in locis taliter acquisitis sacerdos perciperet, vel percipere posset, si res in statu solito permaneret, nisi forte in illis domibus habitatores qui jura solverent parrochialia morarentur, vel nisi fratres, tem^pore procedente, eas in suas converterent officinas. Quia vero non est in hominis protestate omnia dampna et pericula per integrum previdere, que ex nostra concessione possent ecclesie Sancti Pauli accidere in futuro, fratres de ordineVallis Scolarium in manu nostra centum quadraginta libras parisiensium posuerunt ad emendum redditus, ad opus presbiterii ecclesie Sancti Pauli, ut per hoc ab omni dampno valeat relevari. Hec autem ordinata sunt a nobis, salva subjectione, obedientift et reverentia nobis et successoribus nostris et ecclesie Parisiensi débita, quam fratres promiserunt se nobis in perpetuum impensuros, salVa sui ordinis disciplina, nec unquam facto vel dicto per se vel per alium contraventuros; renunciantes, quantum ad hoc, omni privilegio non solum impetrato, sed eciam impetrando. De hiis insuper fideliter et immutabiliter observandis, major prior tocius ordinis litteras dabit sigillo proprio consignatas. In cujus rei testimonio présentes litteras sigilli nostri munimine fecimus roborari.
Actum anno Domini M CC XXIX, mense Septembri«
Arch. ]!fat.;S, 1043 B,ii«6.
34Î PIÂCES JUSTIFICATIVES
Octobre 1229. — Guillaume J[ Auvergne autorise les frères du Val des Écoliers à construire un coupent dans la paroisse de Saint^PatU.
Univcnrsis présentes litteras inspectiiris, WQlelmiis, permis* sione divina Parisiensis ecclesie minister indignas^ salutem in Domino.
Universitati vestre notum fieri volumus quod nos, dilecto-
mm in Domino fratram et filiorom de ordine Vallis Scolarinm piis et devotis peticionibus annuentes, eisdem, divine pietatis intuitu, constraendi domum et ecclesiam Parisius in parrochia Sanctî Pauli plenam et liberam concessimus potestatem ; precipue cum piom sit et salubre pro defonctis exorare, et pro eorumdem sainte pias elemosinas erogare, hoc facimns ad petitioném servientinm Dominî Régis Lodovici arma gerentinm, qui saluti anime Philipi, nobilis Régis, et precipue filii ejusdem, Lodovici, defonctomm, providentes, pro eorumdem redemptione, unam £Bibricayerunt ecclesiam, ad opus firatrum dictorum, ut in eadem Domino famttlantes, nobilium Regnm jam dictorum animabus orationibus et divinis officiis teneantur subve* nire ; per hoc verum exhibentes ai|[umentum, quod, sicut in vita sua eosdem fideliter dilexerunt, ita et post mortem ab eorumdem amore non sunt separati. Illtid autem facimus salvo jure parrochiali predicte ecclesie Santi Pauli et omni jure alieno, sicut in alia carta continetur, quam pro confirmatione et tibertate loci fratnim sepedictorum sigilll nostij munimine fecitnus roborari. Et quia generatio prétérit et generatio advenit, iccirco, ut existentium presentie et futurorum pôsteritati istud pateat, in hujus rei testimonio, présentes litteras sigflli notri munimine fecimus roborari.
Actum anno Domini M GC XX IX*, mense Octobri.
Areb. Bat.} S» lOIS*, n'ç.
PIÈCBS JUSTIFICATIVES 343
xyii
Noyembre 1229. — Guillaume^ confirme un aeeùtd conclu entre t abbaye de SaUU-Denis^ let curés de Senlis et de Damplerre»
iidi. Nat. LL, 1157 ; Cartalaîn blane àm Sdal-Deui. p. 555.
xvni
Pérouse, 23 novembre 1229. — Grégoire IX blâme la con^ duiie de Guillaume d^jiuuergneà P égard de FUnitfersité.
Gregorius, episoopus, servus servoram Dei, yenerabfli fratri,... episcopo Parisiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Yirum secundum cor oostrum invenisse credentet, et exultare et letari posse in te, tanquam a rectis dilecto, snper caput tuujn sacre anctonis effiidimus oleucn, ut, nitorem conscientie retinens in teipso, emitteres sincère ad proximos opinionis odorem, et in partent sollicitudinis evocatus, sic traditom tibi ministerium adimpleres, qnod a snpremo Pâtre familias : « Enge, serve bone etfidelis, intra in gaudium Domini tui », merererisaudire, oflPerendo eidem talent^ tibi crédita duplicata, et nos ipsi, qui anditu auiium, potius quam experientia excitati, te votis pretnlimus et expertis, oommitendo tibi Parisiensem ecclesiam, que quidem abscondi non potest, u^te civitas posita supra montem, gloriari possemus vinee Domini Sabaoth cultorem tttilem prefecisse.
Sed eoce, quod dolentes referimus, vulnus ab hoste nou expeotato ferentes, et spe concepta firustrati, sic de tuis confondimur actibus, qùod de te compellimur dicere, vel inviti : « Penitet hune hominem nos fecisse. » Cum enim, affossis ab Abrahe pueris puteis, ingestam abAllopbilis terram emere de- ;, pro grege dominico adaquando, et irrigandaetiamvinea
tue deputata culture, et, ut vir sacris litteris erudîtus, quasi Btella matutina, in medio nebule radiando, illuminares patriam spleudore sanctorum, et pacificares discordes, tu non solum id efficere neglexisti, verum etiam, sicut pro certo a mukis fide dignis asseritur, te machinante, fluvius, studium videlicet litterarum, quo irrigatur et fecundatur post Spiritus Sancti gratiam generalis Ecclesie paradisus, a suo alveo, civitate Parisiensi videlicet, in qua viguisse dinosciturhactenus, est distortus, pei quod ad nichilum redigi poterit, per plura loca divisum, quemadmodum flumen arescit extractum ab alveo et in plures rivulos derivatum; et lucemam iUuminantem existentem in domo de candelabro deici et recludi sub modio diceris procurasse, ut eam videre non possis, donec extinguatur, quod absit, quia tune forsan ipsius amisse incommodum lucis cognosceres, si lucema predicta de Parisiensis civitatis candelabro prorsus removeretur extincta, et ex hoc quam plures contingeret in tenebiis ambularè. Quanto autem nos credis posse rubore perftindi ex eo quod nonnulli possunt nobis dicere insultando : « Ecce homo quem Parisiensi ecclesie prefecistis ; murum se pro domo Domini non opponit ascendentibus ex adverso, nec satagit capere vulpes que nituntur Domini Sabaoth vineam demoliri, sed et Danielem destruentem Bel et interficientem draconem in lacum mitti leonum non prohibet, sed procurât, et celum claudi Scripture, ut sic nubes contineant ymbrem sunm, et terra universalis Ecclesie remaneat incompluta, ac sol et luna in tenebris convertantur, stelleque caligine involvantur earum ! » Intellecto sane quodinter carissimum in Christo filiumnostrum..., Regem Francorum, et... Reginam, matrem ejus, illustres, ex parte una, etdilectos filios, magistrosetscolares Parisienses, exaltera, dissensione suborta, iidem magistri cum scolaribus, dampnis et injuriislacessiti, aParisius discesserunt studium alibi transferendo, in quo tu non solum te médium ponere non curasti, verum etiam, ne pactiones ab utraque parte inite servarentur, consilium et operam, sicut dicitur, tribuisti, nos utilitatibus proventuris ex studii revocatione Parisius aspirantes, «t, volentes inoommoditatibus que possunt ex discessu emergere, obviare, venerabili-
bus fra tribus nostris..., Cenomanensî, et..., SilvanectensI Episcopis, et dilecto filio, magistro Johanni, archidiacono Cathalaunensi nostris damus litteris ii^ mandatis, ut inter Regem et Reginam ac magîstros et scolares prefatos interponentes sollicite partes suas, impendant sollicitudinem diligentem et operani efficacem, ut magistris et scolaribus antedictis de datis dampnis et irrogatis injuriis satisfiat, restituta ipsis solita libertate, a clare memorie Philippo, Rege Franconim, concessa, studium Parisius revocetur.
Ut igitur
Vttlnof A«hiUeio qoe qaoaoain fDcent botti, Yulnerb anziliiiin Peiiat atta ferat,
fratemitatem tuam rogamus et exhortamur in Domino, per apostolica tibi scripta districte precipiendo mandantes, quatinus sollicite ac efficaciter satagas prudenter insistens, ut de ablatis et illatis injunis congrue satisfiat magistris et scolaribus antedictis et studium Parisius revocetur, eiadem restituta solita libertate, in qua illos sic studeas confovere, ut videaris prioris offense seu negligentie macuUm expiasse, ac in te confundi minime nos contingat, qui nequaquam possemus hec conniventibus oculis pertransire. Alioquin non tam negligentiam quam malitiam in te, dante Domino, curabimus taliter castigare, quod in pena cognosces, quantum in culpa improvide commisisti. Datum Perusiiy nono Kalendas Decembris, Pontificatus nostri anno tertio.
Bîfal. Ifat. oollect. Moicau, nu. n* ii84, f> 324.
Paris, février 1230. — Guillaume prend Eudes^ son clerc ^ et Guillaume^ trésorier de Saint'Germain'des-Prés^ pour ar^ bitres d^un diffirendqui s^ était élevé entre lui et ladite abbaye^ au sujet du partage des eaux de la Seine.
Arch. Nat., IX, 40S6. Cartnlaire de Saint Germain dei Prk, fol. ftS.
Mai 1230. — // accepte la décision de ces arbitres. lUd.
Février 1230. -— Il atteste que GarindeLouçres a engagé en sa présence une partie de la dime de Loutres au prieuré de Saint-'Martin-des 4^hamps.
Arch. Hat., LL, IS64, Cutaiaîr* et Snat Mtflm d«t Ghaoïpt, f> I4«.
Mai 1230. — // fuit savoir que Robert^ cheualier^ a consenti en sa présence à une donation faite à F abbaye de Port^Reyal par la fille de Roland d^Orsignf.
BUil. Hat. ; M. latia, ■• 10997 : eartoL de Tabbaye daPoi^Eayaly f> 69.
Paris, novembre 1230. — // fait saisir qui Adam Rigaud.de Courqketainej cheualier^ a vendu^ en sa présence^ à Pabbaye de Saint-Germain-des-Prés tout ce qvCil possédait à f^ille^ neutfe^Saint^Georges.
Arch. Nat.^IX, lOtS ; cartd da Saint-GanBam-daa-PrK f K.
Mars 1231 . — // signifie un accord conclu^ en sa présence^ entre
Simàn de PoUsy^ cheindier^ et le prieuré de Saint-'MarHn des Champs,
Ai€h, Hat., LL, IU4 ; entai. d« 8ttBt>lfardii-det-CbamiM, f* 4 OS.
Avril 123].— * // fait saiH)irque Guy Briart^ eheçalier^ a con^ senti à une trente faite par Simon de la Glaisière à t abbaye de Saint-Maur-des^Fossés.
Areb. Ifat., LL, 114; eartal.de Saint-lIaar-dea-Fottéay f* 109.
Latran, 9 avril 1231. — - Grégoire IX mande aux religieux de Saini^yictor défaire observer la règle dans leurt obédiences. Circulaire rédigée à 'cette occasion dans le chapitre de Saint-Fictor.
6regoriu8| episcopus, servus servonim Dei, dilectis filiis, abbaû et conventui S. Victoria Parisiensia, aalutem et apoatolicam benedictionem.
Quia niinia abaurdum esset et indecena, ai in unius ordinis profeaaoribua in modo vivendi diveraitaa haberetur, undeordinia diaaolutio aequi poaaet, cum institutionibua veatri ordinia contineri dicatur, ut firatrea in obedientiia commorantea a cofnmuni inatitutione in victu, veatitu et lectualibua non recédant, authôritate preaentium diatrictiua inhibemutf, ne fratrea ipaiua ordinia in obedientiia conatituti aliia victualibua aeu indumentia utantur quam quibua in abbatiia propriia, ai preaentéa exiaterent, uterentur
Datum Liaterani, quinto idoa aprilia, Pontifioatua noatri anno quinto.
Haa autem litteraa, ab epiacopo Pariaienai exorataa, (qiii tune erat Guillelmua) et ab eodem in capitulo noatro inculcataa et
promulgatas fuisse lego, ex manuscripto codice yetustissîniOj in quo post easdem pari filo descripta habes haec -verba.
Sciatis igitur, quod dominus episcopus Parisiensis, ad quem |>resentes litière misse (îierunt, tanquam earumdem exeqautorem, ipsas nobis in capîtulum detulit, et legit coram omnibus fratribus qui consenserunt universi, et veniam coram ipso de oSensis petierunt, et ipse absolvit omnes. Precepit etiam, in virtnte obedientie, quod istud amodo observaremus, et observari faceremusper omnes obedientias nostras. Hujus igitur autlioritate mandati, vobis districte in virtute obedientie, sicut et nobis injunctum est, precipimus quatenus hec onmia, sicut etiam in litteris domini Pape continetur, diligenter observétis, a carnibus abstineatis, nisi infirmi fueritis, vel vobis minueritis, et tune legem in&rmorum, sicut ordo déterminât, observetis, et minutorum jejunia consuetudinaria non solvatis. Tamen, si quis non poterit jejunare, mixtum sumat, sicut faciunt in conventu ; panellos vobis in lectis, quam citius poteritis, procuretis. Vos igitur, facientes de necessitate virtutem, hujus mandati spontanei executores, caveatis nobis et vobis, quia dominus episcopus Parisiensis, per quem littereiste impetrate sunt, sicut ipseconfessus est coram omnibus in capitulo, qui etiam earundem elequutor est, commendans dixit nobis quod, nisi observare faceretis, ipse faceret observare. Mandamus quatenus litteras istas faciatis scribi cum aiiis consuetudinibus nostris, quam citius poteritis.
Bibl. Ifat. ; ms. latiB. ■• I4S70; umales de Ssiat-Viclor, ^ 340.
Mai 1231. — Guillaume fait sauoir que Jean Moutier a cort' senti j en sa présence^ à une ifente faite par Simon de la Glai' sière à F abbaye de Saint'Maur'-^ieS''Fassés.
Arch. Ifat., LL, 4U ; cutal. de Saint-HCaur-dca-FoMét, f> io9.
Juin 1231 — // signifie une donation faite par Mathieu de Maubuisson à t abbaye de Saint^Denis .
Arch. Ifat., LL^ i ift7; eartnl. blanc d« Saint-Deubj p. 698.
l**" Novembre 1231. — Guillaume y éuéque de Paris ^ et Raoul ^ évêque de Kerdun^ écrivent au roi pour lui faire connaître les lettres de fondation de V abbaye cCOurscamp^ datées de WSO.
Bibl. Ifat.^ Dit. latîn. n* 17040; recoeil de pièces relalÎTes ans itétfam de rins^ par Gaignîèret, p. 447.
Mai 1232. — Il signifie une vente faite à F abbaye de Saint- Denis par la veuue de ThomcLS de BonneuiL
Arcfa. Ifat., LL, 11 57; eaitol. blanc de Saint-Denu^ p, 56S.
Mai 1232. — // fait connaître un accord conclu entre Ernaud iErrrtoni et t abbaye de Saint-Denis^ au sujet du pressoir de yHleneuve.
Ibid. p. S7S.
Novembre 1232. — // confirme une sentence^ prononcée par révéque Guillaume de Seîgnelay^ au sujet du différend qui
s*étaU élevé entre le curé de Combs-la^ifille et Fabbaye de Sainte F^ictor.
Bibl. Nat., ms. litm, n* 44370: annalei d« Sunt-Vielor, f> 3M«
Anagni, 12 janvier 1233. — Grégoire IX mande à réuégue de Paris et à taShé de SairU-Jean de Sens de réformer ledit monastère de Saint^Jean*
Gregorius, episcopus, servus servonim Dei, venerabili fratri, episcopo Parisiensi, et dilecto filio, abbati Sanctî Johannis, brdinis Sancti Âugustini, Senonensis, salntem et apostolicam benedictione.m.
Ad nostram audientiam noveritis pervenisse, quod monas* terium Sancti Johannis Senonensis, propter malitiam habitantium in eodem, in spiritualibus et temporalibus graviter est coUapsum, et, nisi celeriter succurratur eidem, irreparabile detrimentum incurret. Cum igitur mali debeant maie perdi, et vinea Domini locari agricolis, qui fructum temporibus suis reddant, mandamus, quatenus ad reformationem ipsius monasterii sollicite intendentes, malis exinde prorsus amotis, auctoritate nostra, statuatis in eo viros probate vite ac conversationis honeste, quot et quando volueritis, prout ejusdem profectibus videritis expedire ; non obstantibus contraria dicti monasterii consuetudine, vel statuto, quacumque firmitate vallatis. 0)ntradictoreS| etc.
Datum Anagnie, secundo idus Januarii, pontificatus nostri anno sexto.
Bibl. Nat.s ooUeet. Moreao, nu. n* H87, (^ 440.
Anagni) 7 mars 1233. — Grégoire IX confie à Guillaume
éCJuvergne le soin de réformer les finances de T abbaye de Lagny.
Gregorius, episcopus, servus servorum Deî, venerabili fratri nosuo, episcopo Parisieosi, salutem et apostolicam benedictionem.
Significantibus dilectis filiis..., abbate et conventu monasterii Liatmiacensis, nos noveris accepisse quod ipsorum monasterium per predecessonim abbatis ejusdem mcuriam et quedam alia tanto premitur onere debitorum, quod, nisi per Sedem Apostolicam celeriter succurratur eidem, vix adiciet (sic) ut re8ui|;at. Ejusdem enim bona usuranim voragine adeo enormiter consumuntur, quod tenuissimo sumptu deducto pro sttstentatione habitantium in eodem, vix totum residuum ad solutionem sufficit usuranim, sicut ex tuarum et venerabilium fratnim nostrorum..., Archiepiscopi Senonensis et episcopi Meldensis, necnon etnobilis viri..., comitis Campanie perpendit continentia litteranim. Unde a nobis humiliter postulabant, ut dicto monasterio succurrere super hiis misericorditer dignaremur. Nos igitur, de discretione tua plenius fiduciam obtinentes, dictum negocium tibi, qui loci diocesanus existis, duximus committendum, mandantes quatenus, personaliter ad monasterium antedictum accedens, universis debitis in unam summam redactis, abbati et conventui supradictis oompetenti sustentatione de bonis dicti monasterii reservata, omnes redditus et proventus ipsius tamdiu in solutionem converti facias debitorum^ quousque terminis competentibus totum debitum, usuris intérim, pénis et conditionibus omnibus in fraudem usurarum contractis, in publicis instrumentis contextis, omnino cessantibns, foeritpersolutum ; creditores quoqueadrelaxandum juramentum de persolvendis et non repetendis usuris, per censuram ecclesiasticam, et quod fructus etiam computent jam receptos in sortem, et sic extorta restituant monasterio memorato, per penam, etc..« usque compellas: nihilominus monachos, qui proprium habere dicuntur, ad resignandum \lud in manibus abbatis ejusdem^ in utilitatem dicti monasteri
352 PIËCIS JUSTIFICàTIVES
convertendam, ecclesiastica diistrictione. appellatione. remota, cogendoy non pennittens monasterium sepefatum, per litteras apostolicas, si que (uerint in posterum, barum tenore tacito, ad judices alioa impetrate, a prescriplia creditoribos infestari, quamdiu abbaa et conventus ejusdem parati (îierint ooram te, nisi rationabile aliqnid obstiterit ipsis, saper predictis' debîtîa respondere. 0)ntradictores, etc.
Datum Anagnie, nonis Mardis pontificatns nostri aimo sexto.
Sibl. Nat. ; oollect. MoiMa, ma. n* 1187, f^ 457.
Avril 1233-34. — Guillaume fait saçoir que Guy de Pierre' laye s'est reconnu vassal de Fabhoye de Saini^Denis.
Ardi. Nat; LL^ Ilft7; cartalairo blanc d« SatntpDenis, p. (98.
XXXVI et XXXVII
Latran, 14 et 15 mai lUS.^^ Grégoire IX charge F archevêque de Sens y les éuéques de Paris ^ de IVinchester et de Salishury de négocier la paix enire la France et F Angleterre. Il écrit dans le même sens aux souverains des deux royaumes.
Gregorinsepiscopus. servusservorumDeii carissimoinChristo filio..., iUustri Régi Francie, salutem et apostolicam benedictionem.
Novit ille qui, fingens corda hominum singillatim, oogitationes eorum conspicit universas, quod Regni tui statum, tue sublimitatis honorem, et tranquillitatem populi tibi subjecti sincero et intimo zelantes affectu, dum quasi continuam instantis temporis tempestatem, dum excresccntem malitiam et alias inesplicabiles circùmstantias provide cogitamus, saluti, honorificentie, ac quieti tue credimus expedîre, ut, ad Deum habens
cum oroni devotione respectum, qui, cum ei placuerit, aspera in plana, et prava dirigit in directa, vias pacis cogitare incipiat celsitudo regalis, in qua sublimabit Dominus regnum tuum cam spiritualium dononim et bonorum temporalium incremento. Nos igitur qui, in omni oportunitate tua, tibi, quantum cum Deo possumus, parati sumus impertiri favorem, reputando nobis Doroinum in tuis commodis prosperari, attendentef sollicite quod ex o£Scii nostri debito proburare tenemur, ut discordantes uniatvinculumcaritatis, presertim pro negotio Terre Sancte que de regnorum concordia non modicum Deo auctore speratur auxilium habitura, serenitatem tuam rog;amu8, monemus, et hortamur in Domino, quatenus, usus consilio salutari, ad eum qui est pax vera conversus, cum carissimo in Christo filio nostro..., illustri Rege Anglie, fédéra pacis inire procures ; ad quam siquidem intendimus efficaciter interponere partes nostras, firmiter sperantes quod, dum attenderis «incerum consulentis affectum, monitis et exhortationibus nostris, quas dilectionis integritas et circumspectionis ratio comitantur, sicut devotionis filius, humilitef acquiesces. Unde venerabilibus firatribus nostris archiepiscopo Senonensi,..., Parisiensi,..., Wintoniensi, et..., Saresberiensi episcopis nostris damus litteris in mandatis, ut te et illum ad id diligentius moveant et inducant, nobis, quod invenerint, fideliter rescripturi ; ut autem commodius per archiepiscopum et episcopos supradictos in presenti negotio procedatur, volumus et requirimus ut ita provideatur uirinque, quod ipsi et alii quos ad hoc deputaverint de regno ad regnum, possint transire secure et, prout iuerit oportunum, et tante rei ministros decuerit, in utroque libère cômmoran.
Datum Laterani, secundo Idus Maii, ponuficatus nostri anno Beptimo.
Scriptum est in eundem modum..,^ Régi Anglîse. Gregorius, episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus..., archiepiscopo Senonensi,..., Parisiensi,..., Wintoniensi, et..., Saresberiensi Episcopis salutem et apostolicam benedictionem.
Novit îDe etc.^ (Jn eumdem fere modum ut supra usque : humiliter aequiescent. Quocirca frateniitati vestre presentium auctoritate firmiter precipiendo mandamuff, quatenus, dantes ad hoc operam eflScacem, utriimqHe regem ad id moneads sollicite, et e£Soacîter inducatis. Quod si per vos pax inter illos reformari non poterit, processum vestrum, negotii circumstantias, causas defectus, si qais (uerit, et per quem ateterit, quominus concordia valeat provenire, per litteras vestras nobis apertius exponatis, ut relatione vestra certiores effSecti, provideamus negotio, prout secundum Deum (uérit providendum.
Datum Laterani, idibus Maii, pontificatus nostrianno septimo.
Bibl. Nat. ; eoUott. Monta, nu, n* l>88, (^ 64 et M.
Latran, 3 juin 1233. — - Grégoire IX félicite les archevêques de Tours et de Rouen^ ainsi que tépéque de Paris^ du zèle qvCil ont déployé en défendant V ordre des Frères Mineurs ; il leur ordonne de faire exécuter les conditions de t accord intervenu entre ces religieux et les moines de F'ézeU^.
Gregorius, episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus. • • , Turonensi et. . • , Rothomagensi archiepiscopisi et. . . . episcopo Parisiensi, salutem et apostob'cam benedictionem.
Gratum gerimus et acceptum, prudentiam vestram dignis in domino laudibus commendantes, quod, sicut dilecti filii,Fratres Minores, nostris auiîbus intimarunt, vos, tanquam cathoKce fidei et bonorum operum zelatores, juxta spem et fiduciam nos* tram, mandatis apostolicis humiliter obsequentes, ordinem Fratrum Minonim, qui Deo placidus et acceptus hominibus, flores et fructus proferens hcmestatis, gratis ubique proficit incrementis, adversus perversorum impetus et iniquorum in-* sultus, utiliter defensatis, atque quidem eo plus retributionis et gratie meremini apud Deum, quo facilius temeritatis incursus eos aproposito revocaret, aut robur sacre religionis infringeret^
DÎsi refrenaretur in improbis nooendi temeritas, et innocentiam simplichas tnta inter yeraatias nooenliiim remaneret. Sane saper injuriis qiias quidam de monachis Yirziliacensis monasterii dicds firatiibas, non aine derogatione divini nominis^ irrogamnt, inter fratrem Symonem^ monachum, et magistrum Thomam, procnratorem ipsorum monachomm, apud Sedem Apostolicam oonstîtatos, ex parte ona, et Fratres predictos, ex altéra, amicabilis oompositîo intervenit, qnam nostris duximas litteris exprimendam; yidelicet quod..., abbas et oonventuç nniveraa de loco qnem Fratres inhabîtant in Yirziliaco, per monachoa, vel, eorom occasione, per alioa asportata, ibidem fÎAciclnt aine more dispendio reportari, ac in statum reduci prisûnum singnla inibi destructa per ipsos, sententias qnoque et prohibitiones quas in loci benefiactores et adjatores Fratrum per se vel per alios promulgarunt^ publiée revocantes, ob hoc in nuUo benefactores eorum, presertim qui eis locnm et domnm concesserant, molestabunt, ipsos Fratres in dicto loco celebrare divina et pacifice commorari, prout est eis ab Apostolica Sede concessam, libère permissuri, donec sibi infira villam, vel exterius prope muros, ad arbitrium tuam, frater episcope, vel alterius boni viri, ad hoc de tuo consilio eligendi, de loco eorum habitationi eque congruo duxerint providendum, ac domus equivalens ei que fiiit per monachos diruta, fuerit in loco ipsis assigna to constructa. Que quidem cum singula debîto fuerint effectui mancipata, ipsi, priori loco dimisso, transibunt ad secundnm inhabitanduro pacifice, sacrificium laudis ibidem et hostiam in odorem suavitatis Domino oblaturi. In quo loco Fratres predicti oblationes in missa non récipient ad altare, nec décimas nec primitias ibidem percipient, nec habebunt, nisi tantum pro suis fratribus, ecclesiasticam sepulturam. Porro prenominati abbas et conventus Fratres exinde non expellent, sine Sedis ipostolice licentia speciali. licet autem dicti procuratores ad ineundam compositionem hujusmodi ab abbate et conventu mandatumnon recepeiint spéciale, nos qui, licet indigni, locum ejus tenemus in terris qui, juxta propheticum testimonium, liberavit pauperem a potente et inopem, cuinon erat adjutor,
patcmo affectu memoratum ordinein prosequentes, cajas inyiolata religio, tanquam vitis habundans, palmites saos latins propagavit, et, yelut lucema non absoonsa snb modio, sed in candelabro posita, (per) lucidos radios claritatis ostenr^it, defectum qui ex eo quod consensus abbatis et conventus ad compositionem hujusmodi non accessit, supplemus de plenitudine potestatis, districte precipiendo mandantes qnatenus sepedictos abbatem et conventum ad singula Qbservanda que superiussunt expressa, sublato cujuslibetprivilegii seu rescripti contra Fratres obtenti vel alterius defensionis obstaculo, appellatione rembta, censura qua convenit compellatis. Ceterum vobis illos in quos ob premissas injurias excommunicationis sententias promulgastis, in forma Ecclesie, absolvendi, et injungendi eis quod de jure-fuerit injungendum, ac dispensandi, si necesse fuerît, cum eisdem, auctoritate presentium concedimus facultatero, excepta persona abbatis, cujus absolutionem et dispensationem Amulfo, Archidiacono Sancte Margarite in ecelesia Trecensi, duximua commitendam. Non obstante constitutione de duabus dietis, etc. Quod si non omnes, etc.
Datum Lateraui tertio nouas Xunii, pontificatus nostri anno septimo.
Bibl. Nat.; ooUect. Horettt, mi. n* 4188, ^ 88.
Juin 1233. — Guillaume signifie une donation de fieffaite^ en sa présence^ par Guillaume Rougis^ au prieuré de Saint^Martin-des^ Champs .
Ardi. Nat., EL, 1864; cartol. de Saint-Martm-dea-Cbampij (^ 474.
Juillet 1233. — // notifie un prêt de 30 lii^res^ fait par F abbaye de S aint-- Antoine à Garin^ fils de Gile^ à Àdeline de Paille»
ro/i, à Henri et à Haoul Brisard^ lesquels engagent^ pour cette somme^ toutes leurs dîmes de Louives-en-Parisis,
Areh. Nat., L, 4014; abbaye de Saint-Antome, n' 3S^
21 jaillet 1233. — // fait savoir que Jean^ comte de Mâcon^ et Alice^ sa femme, ont cidi^ en sa présence^ un droit de tense^ ment à r abbaye de Saint-Germain-des-Prés.
Arch. Nat.) LL,I026; cartul. de Saiat-Germaia-det-Préa, f* 4 SU.
XUl
Latran, 26 août 1233. -* Grégoire IX mande auxéifêquesde Paris et de Senlis^ ain^ quà Parchidiacre de Paris^ Jean de Montmirail^ d^ exhorter le Roi^ sans plus de retard^ à resti tuer Us biens de Varchei*êque de Rouen.
Gregorius, episcopus, servus servonim Dei, venerabilibus (ratribua..., Parisiensi, et..., Silvanectensi episcopis, et dilecto filio J. de Monte MirabUi, Archidîacono Parisiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut ex vestranim tenore coUegimus litterarum, quibusdam dicentîbus quod, inconsultis nobis, non esset super commisso vobis ab Apostolica Sede negotîo Rothomagensis Ecclesie procedendum, aliis vero proponentibus quod per suggestionem falsi et veritate suppressa essent apostolice littere impetrate, vos, ex faîis et causis aliis que in eisdem vestris litteris habebantur, idem negotium exequi distulistis. Verum, quia nolumus libertatem ejusdem Ecclesie deperire, discretioni vestre, per apostolica scripta, in virtute obedientie, precipiendo mandamus, quatenus carissimo in Qiristo filio nostro.... Régi Franoorumillustri efficaciter suggerentes, quod ad laudemsui nominis Ecclesie predicte spoliatio non accédât, immo quod per
illam soi detrimentam honoris et anime procuretar, eo quod ab aliqao» absqae" aalatîs diacriminey aliéna neqaeant detineri, maxime cum non fiât remisaio criminum, niai procédât restitntio snblatonmi, ad hoc ipsum piia exhortationibus inducatia, nt progenitorum auorom digna lande vestigia laudabiliter imitando, et. stndendo piia actibus felicitatis ejteme gandia promereri, venerabili fratri noatro, Rothomagenai Ârchiepiacopo, in quo personam noatram honorari deposcimna, snblata sîbi bona restituât universa, sicqne fiât quod, ipso Ârcbiepisoopo régie beoignitatis munere qnietem etgandium optinente, nos Regem enndem favore Sedis Apostolice prosequi delectemnr. Porro, si dictas Rex aliqoid rationabile coram vobis, figura judioii, adversus Archiepiscopum memoratum proponendum duxerit, audiatis infin duos menses post susceptionem presentium, quod justum fuerit decementes. Alioquin,-qnantumcumque ipaum pre multis in Chriato tenere diligamua, quia in eo pati non possumus, que divine yoluntati contraria presentimus, vos ex tune, omni occasione postposita, in luce nubilum, ant in vero dubium non queirentes, in faujusmodi negotio, juxta prionim litterarum continentiam, procedatis. Quod si non omnes, etc.
Datum Anagnie, septimo Kalendas Septembris, pontificatua nostri anno septimo.
Bîbl. Nat.; coUecL MoMaa« mi. n* 4488, ^ 484.
XLin
Octobre 1233. — AyanX iti^pris pour arbitre JCun différend^ qui s* était éleçé entre Jean de Créqui et Guillaume le Fort^ Guillaume déliguetous sespotwoirs à H. y arckidiacrede Paris.
Latran, 4 janvier 1234. — Grégoire IX accorde à Guillaume d! Auvergne le privilège de ne plus pouvoir être eontraintj par
lettres apostoliques^ de conférer des bénéfices à des clercs étrangers à son diocèse.
Gregorius, episcopos, servus servoram Dei, venerabili fratri, Willelmo, episcopo Parisiensi, salutem et apostolicam benedictioneni.
licet Apostolica Sedes, supra fîmdamentttm Apostolonim In lapide adjutorii stabQitay possit ecclesiaç, quas ubique religio christîana fttndavit, ad provisionem clericonim paupenim coactare, eatamen, que vimauctoritatis sue provide moderatur, illos qui ad mandatum suum semel in beneficio aliquibus providerunt, ad providendum illis iterum non compellit; quia, cum non ait nostri. moris beneficium in injuriam cujusque tribuere, sic providemus clericis, ut tamen ecclesias non gravemus. Supplicastî siquidem nobis, ut, cum pluribus de mandato nostro duxeria in beneficiis providendum, tibi, ne alicui de cetero per litteras nostras, que de hac indulgentia non fecerint mentionem, providere alicui tenearis, indulgere misericorditer dignaremur. Tuis igitur precibus inclinati, fratemitati tue, auctoritate presentium, concedimus postulata, niai forte pro clericis tue diocesis nos quandoque tibi contingat dirigere scripta nostra. Nulli ergo, etc., banc paginam nostre concessionis etc. Si quis autem, etc.
Datum Laterani, secundo nonas Januarii, pontificatus nostri, anno septimo.
Bibl. IV«t.| eoUeet. Mortra, mi. n* H88, f^ 27S.
Latran, 17 janvier 1234. — Grégoire IX autorise Guillaume £ Auvergne a confier à quelque laïque t administration de la justice séculière de Lagnf^ exercée auparai^ant par les moines.
Gregorius, episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri..., epi'scopo Parisiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
360 PIÈCES JUSTUlCATiVKS
Exposita nobis dilectonim £Uoniin...y abbatis et convéntas LatinÛGensis monasterii petitio patefecit, et hoc idem presentate npbis tue littere continebant, qaod preposîtura, id est justitia secolaris ville Latiniacensis, ad monasterium Latiniacensé pertineùs pleDo jure, committi ejusdem cenobii monacbis usque ad hec tempora consuevit, et per eosdem etiam exerceri, non sine gravi animamm periculo et irregularitate maxima, cum non modico populi scandalo, necnon et ejusdem monasterii detrimento. Quare a nobis, una cum abbate ac conventu prefatis, devotîus postukbas, ut ad evitandum snpradicta, eidem abbati prenominatum officium laice committendi persone concedere facultatem, vel ali<jaibus bonis viris, ut super hiis statuant que viderint statnenda, oommittere misericorditer dignaremur. Nos igitur, de prudentia tua gerentes fiduciam pleniorem, mandamus, quatenus ad locum memoratum accedens, mquisita super premissis omnibus diligentius veritate, statuas super hiis que honori et utilitati monasterii sepefati, sublato appellationis obstaculo, secundum Deum videris expedire. G>ntradictores, etc.
DatumLaterani, XVI® Kalendas Febmarii, pontificatus nostri anno septimo.
BiU. Bat.; oollect. Momiiy au. a* 4488, f*t88.
Latran, 18 janvier 1234. — Par rentremise derévêquey du doyen et du sous-chanire de ParUy Grégoire IX fait ordonner une enquête au sujet du traité coficlu entre le comte de Bretagne et saint Louis.
Gregorius, episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri. . . , episcopo, et dilectis filiis..., decano, et..., succentori Parisiensi, salutem et apostoUcam benedictionem.
Ex parte carissimi iu Christo filii nostri, Lùdovid, Régis Francorum illustris, fuit propositum coram nobis, quod, cum olim
inter ipsam et uobilem virum..., comitem Brittannie, orta discordia, pro ea sedanda, quedam fuissent conventiones inite' inter eos, tandem pro ipsis servandis, adjectis quibusdam conditionibas, videlicet .de Castro quod Celsum ^ dicitur, quod idem Rex illud habereposset libère, sine gnerra, et quibusdam aliis, pro ipsis implendis, filia ejusdem comitis venerabili fratri nostro..., archiepiscopo Reménsi, et dilectis filiis, nobilibus viris, Ph. BoDonie, et R. Drocensi comitibus, et Ingerando de 0>cciaco faeritservanda commissa, expresso quod predicta filia non redderetur eidem, nisi predictis conditionibus et oonTenûonibus primitus adimpletis; prestito nichilominus super hoc ab eodem comité corporaliter juramento, prefatus çomes, quamvis conventiones et oonditiones non impleverit supradictas^ blso tamen suggesto quod dicti nobiles eidem filiam suam juramento interposito restituere tenebantur, quasdam ad venerabilem fratrem nostrum..., Cenomanensem episcopum, et collegas suos, de premissis mentione non habita, pro ea restitnenda sibi, nostras litteras impetravit. Quare fuit ex parte ipsius Régis a nobis hnmiliter postulatum, ut, cum intentionis nostre non (îierit, quod per easdem litteras fieret prejndicium juri suo, nec sine ipsius prejudicio eidem comiti filia sua reddi posset, eisdem conventionibus et conditionibus non impletis, prefatas revocare litteras in ejus obtentas prejudicium dignaremur. licet igitur enndem Regem inter ceteros catholioos principes sinceritatis brachiis amplexemur, nolentes tamen occasionehujusmodi prejudicare alicui, qui sumus omnibus in justitia debitores, mandamus, quatenus eisdem judicibus ex parte nostra firmiter injnngatis, ut tam super hiis, quam super aliis que in predictis litteris continentur inquisita diligentius veritate, que invenerint studeant per suas litteras fidéliter intimare. Quod si non omnes, etc. tu frater Episcope etc.
Datum Laterani, XV^ Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno septimo.
Bîbl. nat. ; coU«et. Moreia, dm. n* 1188, ^ 292. 1 . Champtocea ux .
aeS P1£CES JUSTIFICATIVES
Latraiiy 15 février t234. — Grégoire IX charge t archevêque de SenSy les é^éques de Paris^ de ff^inchester et iExeter de négocier la paix entre F Angleterre et la France.
Gregorius, episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus firatribus..., archiepiscopo Seuonensi, et..., Parisiensi,..., Wintoniensi, et..., Exoniend episcopis, Balutem et apostolicam benedicUonem.
G>gitantes, etc. {Comme dans la bulle €tul2 féw. adressée à saint Louis ^.)
Quod ei per vos pax inter ipsos reformari non poterit, vos processum vestrum, negotium, circumstantias, causas defectus, si quis Aient, et si qnod impedimentum appareat qnomînns pax valeat provenire, nobis per vestras litteras renimtiare cnretis, ut, vestra relatione certiores effecti, provideamus negotio, prout secundum Dcum viderimus providendum* Quocirca mandamus quatenus, utrumque Regem ad id monitis et exhortationibus vestris cum débita diligentia inducenteSi prebeads ad hoc faciendum opem et operam efficacem, ita quod soUicitndinis vestre studiuin, juxta spem quam de pmdentia vestra oon* cepimus, possimus non immerito eommendare.
Datuin Laterani, XV"" Kalendas Martii, pontificatns nostrî anno sepvimo^
Bibl Bât.; oollact. Morwoy ms. n* 1 188, t 3^9.
Février 1234. — Guillaume fait savoir que Mathieu de Marly^ chevalier y a donné en sa présence à V abbaye de Port*