LE DEUXIÈME DES FRAGMENTS INÉDITS DE GUILLAUME DE CHAMPEAUX
De crealione angeli et hominis, et de libero arbitrio eis attribulo et quid sit prædeslimtio.
Deus igitur cum esset bonus et felix, voluit aliquos suæ bonitatis ac felicilatis esse participes, constituitque rationales crealuras, angelos scilicet et liornines, ex quibus civitatem suam componeret. Utrisque etiain liberum arbitrium dédit, ut quidbonum ac nialum esset discerneront, et ulrum vellent agere nulla impediente necessitate liceret ; hoc autein idcirco fecit ut aliqua vidcrentur habere mérita, si ea quæ suo creatori placèrent, agerent. Nam si bona agerent vel mala non propria potestate, sed sola necessitate, nichil vel bine premii vel inde tormenti deberent juste incurrere, hoc lamen privilegium dicitur rctinuisse Deus ut illi cum malum quidem ex se, bonum vero non nisi a Deo, facere possent, et cum hoc non nisi a Dco, omnibus etiam divina gratia suam equaliter opem offerehat, ut quicuinque ea uti vellet, misericors in eo et justus inveniretur; si quis vero eam respueret, justicia Dei in eo inveniretur. Hac autem divina gratia omnibus apposita omne meritum prevenit, omnembonam excitât voluntatem, nulla enim nisi per cum potest etiam voluntas haberi ; quos igitur sibi previdet consensuros ante deligit quam operentur. Eos vero quos non consensuros, ante relinquit quam committant. Ipse enim omnem animorum qualitatem et intemperiem antequam res essent novit. Nec debet videri injustus, si secundum quod jam providit, gratiam illi auferat, isti autem conférât. Quod ut potentius cognoscatur, videndum est quæ sit ilia gratiæ preventio et quæ ejusdem operatio, ut quid boni a Deo angelica vel humana habeat natura, et quid ex se et quod tantum ex se a Deo quoque habeat videamus. Prcventio igitur graliie fuit ilia preparatio naluræ qua quidem homo vel angélus factus est aptus ad discernendum bonum
APPENDICES
et malum, et habendum ilium naluralem liomini nppctitum quo onmes communiter boni quam mali naturaliler volunt bonum. Talis igitnr est presentia et divinæ gratiæ communio, hanc itaque bomo sive angélus naturæ suæ intelligens aplitudinem ut aliquod habeat meritum, illi naturali voluntati consentire debet et adbcrere ut sicut in co est naturalis boni voluntas, ita implere ardentcr cupiat. Sed cum illud per se implere non possit, adest adjutrix gratia quæ operatur, et illam voluntatcin ad effectuin perducit. Si quis vero non adbcret, deest gratia, quia non babet quid in eo adjuvare debeal; ergo prcventio gratiæ a Deo communilur omnibus, et consensus autem vel adhesio ex natura ipsius angcli vel hominis, impletio iterum a Deo per gratiam. Sed quia iterum ille consensus qui est ab ipsis nullo modo baberetur, nisi ilia natura sic essct preparata; et negari non potest, quin illud quoque non ab eo sit, sed a Deo, propter aptitudinem quam fecit, ab ipsis vero, quia cum id intelligerent libenter adheserunt. In quo illud quoque est considerandum quod, si quem divina prcscicntia noverit consensurum, ipsum quoque consensum excitât, et ut verior et melior fiat, efficit ; et e contrario, quem non consensurum prescierit, ita sibi et suo arbitrio relinquit, ut per se in deterius labatur et induretur, quod est tradere in reprobuin sensum. Sic igilur impletio justiciæ neque est volentis per naluram, neque currentis per consensum, sed miserentis Dei per gratiam adjutricem, unde legitur : Velle adjecit michi, pcrficere autem bonum non invcnio ; et cætera quæ ibidem lcguntur. Nota etiam quod in bis quoque lemporibus ad eamdem preparationem habemus informationes Scripturarum et exemplorum et cætera ; propter hoc etiam oramus et bona t'acimus, ut hujusmodi consensum in nobis a Deo excitari et implcri faciainus. Ex eis potest videri quid sit predestinatio.
