‹ Histoire constitutionnelle et administrative de la ville de Gand et de la chatellenie du Vieux-Bourg, jusqu'à l'année 1305Chapitre 28 sur 46 · Episcopo non licebit Gandavi synodum celebrare · texte numérisé non relu

Episcopo non licebit Gandavi synodum celebrare

JUSTIFICATIVES. ÎSl

nisi expletis tribus annis, in quatuor temporibus quarti anni : nec tune nisi in proprià personà.

25i Oppidani Gandenses , pro causis ecclesiasticis, nus^ quam citari debent nisi ad sanctum Johannem.

36. SI clericus adversus laïcum pro aliquo negotio expepîrî voluerit, accédât ad scabinatum , et eligens sibi advocatum laïcum, quid juris esse debeat a sententiâ scabinomm expectet ; sic et laicus si adversus clericum experiri voluerit, sequatur et cœiveniat in foro suo.

27. Laicus laïcum, coram judice ecclesiastico , super nuUo negotio conveniat, nisi priùs idem negotium in synodo fuerit ventilatum , quod si fecerît , infrà XV dies, eum ab eâdem querelâ expediet, alioquinX lib. amittet, et tamen eum expediet : quo expedito, de principali negotio per scabinos tractabitur.

28. Praeco de curru , quem statuerit in foro piscium et custodire fecerit, XX allecia recipiet, nec ampliùs; de aliis curribus nichil omninô habiturus.

29^ Hereditatus vir qui compertus fuerit falsum tulisse testimonium, nunquam ulteriùs in testem recipietur.

30. Si quis forte in Gandavo inventus fuerit toti oppido et universitati inutilis , ab oppido , quamdiu scabinis visum fuerit, expelletur. Quod si ad mandatum eorum exire noluerit, forisfacto, quale scabinis visum fuerit , sulîjacebit.

31. Qui scabinis contradicere praesumpserit, comitiX lib. emendabit, et cuilibet scabinorum semilibr.

32. Si qua forte causa accident, qu^e in praesenti scripto non continetur , scabini secundum conscientiam suam , juste et rationabiliter indè judicabunt, nec alicui, super sententiam scabinorum, sententiam aliam ferre licebit.

SSS pilci$

Addition du comte Baudofiin à la Keure précédente (1).

In nomine sancte et individnae Trinitatis. Amas. Ego Balduinus Flandriae et Hannoniae Comes, et Blarchisus Namiii^ oensisy omnibus tam praesentibus quam futuris in perpetuusu

Après la transcription de la Keure qui précède :

33. Si quis forte extraaeus aliquem oppidanom extra q[>pidam malè tractaverit et oppidanus conquestos fîierit, treag» accipientur ab eo per quindecim dies : quibus peractis si reus non emendaverit, secundo aœipientur treugs per quindecim dies, in quibus si non satisfecerit, tertio ac* cipientur treugae XY dierum, quod si nondum satisfecerit reus, licebit malè tractato, sineomni forisfactotam adversus comitem quam adversus oppidum, qualemcumque potuerit vindictam sumere.

34. Gomes vel officialis ipsius nullum débet in Gandavo edictum instituere sine conscientià et communi consilio oppidanorum, neque oppidani sine conscientià et consilio convtis vel officialis ipsius. Quod si communicalo utriusque partis consilio, fuerint edicta instituta, et aliquae juris obventiones et foris&cta provenerint ; cornes duas partes et oppidum terciam habebit.

35. Si forte parochia in Gandavo vacuerit, parochiani illius loci ydoneum, communi consilio, eligent sacerdotem et eum personœ praesentabunt, persona autem et electionem eonim et electum approbabit.

(1) Diaprés la copie au Livre blanc àe,s archives de Gand. Environ la derniôre moitié de Torii^ioal ne s*est pas conservée.

36* Ûuandocunque aatem tempore presbyter in parochi& suâ ministraverit : sive curatus sit, sive non, si inhonesto et inordioatae conversationis comprobatiis fuerit et inveiH tas, licebit parochianisy coDsilio personse, eum amovere et alimn ydoneum eligere et sic etiam de cuistodibus erit.

Nouveaux tarifs de tonlieux arrêtés pour la ville de Gand par le comte Baudouin IXj dit de Constantinople (l).

15 Juillet 1109.

.A. TheUmêum ad portam Brabantiœ {^).

In nomine sanctae et individus^ Trinitatîs. Amen. Quum per injuriosas exactiones thelonearii Gandenses privilégie sibi a pra&decessoribus nostris indulto abusi sunt, ideircô ego Balduinus Flandri» et Hainonise (3) cornes nec non Maria, uxor mea , enormitatem hujusmodi certâ lege volenîes castigare, consillo prudentum terrae nostrae super hoc negotio habito, quid de singulis mercibus ratione theloiiei exigi debeat, tam hoc quam alîis scriptis diffinimus. Qui-

(1) D'après les originaux dans le cqfiFre de fer des archives de Gand, layette E.

(2) Ce titre se trouve en grands caractères au dos de la pièce; plus bas, il est reproduit en flamand : l'écriture est la même que celle . du corps de l'acte, et par conséquent de Tannée 1199. Layette En» 1, Diericx, E 3, p. 205-309.

(5) On trouve partout ffaioniœ au lieu de Haînoniœ,

234 piicES

cumque suprà id, quod a nobis constitutum est, nomine theloDei exegerît, îpse et omnia, qu» possidet, in nostrft potestate, tamquam publiais latro et agressor viarum, si îndè convictus fiierit, permaneat.

» Thehneum; qaod datur ad pontem Brabant.

I. Quidquid homo pedes fert in collo suo non funiculatum, nichil débet ; si funiculafura et ligatum in utroque cs^pite fuerit, débet unum obolum (1).

n. De trudario ferente pannos, datur unus obolus : quidquid aliud ferat, niehil débet.

in. De trossello (2), quem mercator fert post se trossatum, datur unus obolus et non ampliùs.

IV. Summarius , quem mercator agitât cum trossello, débet duos denarios. Summarius ferens aliquid, (3), quod comedi potest, débet unum obolum et nichil ampliùs.

V. Currus veniens de hac parte Thener» (4), quidquid ferat, débet unum denarium^ biga débet unum obolum. Currus aliunde veniens, quamcumque rem ferat, débet quatuor denarios , et ex themone très obolos. Biga autem alias undecumque veniens débet unum denarium et non ampliùs, quidquid ferat.

VI. Currus ferens allecia , débet unum denarium et ex themone très obolos. Currus ferens lanam, ex qualibet waghâ débet unum denarium, et ex Ihemone très obolos. — Navîs undecunque veniens, quamvis etiam ibidem alligata fuerit, nichil débet.

yn. Majora pecora si vendantur, singula debentunum denarium , minora si vendantur, singula debent unum obolum ; si non vendantur , tam majora , quam minora , nichil debent. Omne sugens pecus nichil débet.

(1) Nous conservons la division par articles adoptée par Diericx.

(3) En vieux français ioursiel, ioursel ou torciol , paquet, trous^ seau.

(5) Le mot aliquid est rayé de la main de Técrivain.

(4) La Pendre, rivière.

jrsTincATiTEs. 2515

YIU. Ab hoc theloneo liberi sunt omnes burgenses infrà quatuor portas Gandavi manentes; et qui manent in veteri Castro , et iUi qui manent in bonis appenditiis eastello Gandensi, liberi sunt ab hoc theloneo.

IX. Quicumque vero theloneum suum fraudulenter detinuerit, in nichilo, licet ipse indè convictus fuerit , multabi-^ tur, verum integrum theloneum suum persolvet.

Actum Cortraci anno domini MCIC*, mense julio die îdus julii, hiis testibus videlicet :

Gerardo praeposito Brugensi; Sygero castellano Gandensi; Johanne castellano Insulensi; Theodorico castellano de Dikemnde; Gerardo de Balioel; Gerardo de Gremberges; Baldttino de Comines.

B. Theloneum Gandense infrà oppidum (1).

In nomine sanct» et individuae Trinitatis. Amen. Quum per injuriosas exactiones thelonearii Gandenses privilegio sibia praedecessoribus nostris indulto abusi sunt, idcirco ego Balduinus FlandriaB et Hainoniae comes , nec non et Maria uxor mea, enormitates hujusmodi certa volentes lege castigare , consilio prudentum terr» nostrae super hoc negotio habito y quid de singulis mercibus ratione thelonei exigi debeat, praesentescriptodiffinimus. Quicumque igitur suprà îd, quod in hac pagina continetur, nomine thelonei exegerit tam ipse quam omnia, quae possidet » in nostra potestate, tanquam publicus latro et aggressor viarum, si indè convictus fuerit, permaneat.

Theloneum Gandense infrà oppidum,

I. Si mercator extraneus emat vel vendat vasvini, quod teneat plus quam sexamas (2), débet theloneario duas virdalas (3) vini vel XII denarios, utrum mercator voluerit eli-

(1) LayeUeE. n*9. Diericx E 1, p. 18S à 205.

(2) Jma ou Hama. une aime , mesure de capacité pour les Uquilies. Six aimes équivalent à 830 Utres tI.

fS) Deux quarts {xdrdal^ d^aime valaient 69 litres rrH*.

9S6 PiiCKS

gère. Si vero vas vini tenuerit sei amas vel minas , de quàlibet amft debentur duo denarii.

U. Homines de ultra Nemus (1) debent ex quolibet pan* no suo scarlato XII denarios , ex viridi Tel brunetto YI de^ nariosy ex panno walonum quatuor denarios et nichii ampliùs.

in. Gelima (2) ferri vel calibis débet unum obolum. Gurrus vel navis ferens cuprum, ex quolibet centenario débet quatuor denarios, biga simili modo débet extheloneare.

IV. Omne pac (3) , quod in ciu^ru fertur , sive parvum, sive magnum, sifuerit foniculatum, débet quatuor denarios, themocurrus tresobolos.Quicquid homo eques post se fert fiiniculatum débet duos denarios. Quidquid homo pedes feri in coUo, si fiiniculatum fuerit, débet similiter duos denarios.

y. Quidquid mercator emerit infrà oppidum, ut cariùs vendat, si non fuerit funiculatum, et si in collo feratur, de* bet unum denarium.

VI. Extraneus mercator, qui stat in stallo quàlibet sextâ feriâ, débet unum denarium. Âd festum sancti Bavonis duos denarios.

Vn. Culcitra (4), quae venditur, débet duos denarios, parefridus duos, vacca uniun, porcus unum obolum, ovis unum obolum. Omne sugens pecas nichii débet.

VIII. Ex sacco praîligato quem jumentum siveroncinus (5) fert in dorso, debetur unus obolus.

IX. Navis, cum navîgio (6) ferro sive funibus appenso, débet duos denarios ; navis cum navigio, quqd homo manu tenet, débet unum denarium.

(1) Nemus probablement la contrée appelée Ouden bosch, vieux bois, vers les limites de tokeren etZeven-Eeken.

(2) Gerbe; dans la version flamande scof, aujourd'hui schoof,

(3) Paquet.

(4) Dans la traduction flamande merry^ juraeut.

(5) Version flamande ru^n, cheval hongre.

(6) Gouvernail.

X. Cuiras ferens turbones vel ligna ad usnm ignis, débet ad festum Sancti Bavonis duos denarios et nichil ampliùs.

XI. Olla, patella, cacabus, quantumiibet magnus sit, si v«nditiir uno firtone vel plus, débet unum denarium, si minus venditur nichil débet. Quadrigata ollanun senearum vel patellarum, vel cacaborum, débet quatuor deoarios, ex temone très obolos ; si verô de luto fuerint, nichil debent.

XII. Quodlibet corium per se venditum débet unum obolum ; si coria simul vendantur, ex quibuslibet decem coriis dantur duo denarii. Wagha lanse débet unum denarium.

XUI. Homo de ultra Ântvarpiam , si transierit per Gandavum cum piscibus : sive pisces ibi vendat sive alias ducat, dimidium débet theloneum, et nichil ampliùs ab eo débet expeti.

XIV. Navîs vel currus ferens spiring (1), débet quatuor denarios. Ex themone très obolos (2).

XY. Summarius (3), oneratus piscibus quibuscumque prseterquam allecibus et salmonibus, débet unum denarium.

XVI. Si allée foras feratur,sive in coUo, sive in summario, sive in trudario, ex quolibet numéro L débet unum obolum. Si curru foras ducatur, thelonearius débet habere quadragesimum. Si thelonearius mercatori non crediderit, mercator fide data liber recédât. Si allée in nave foras ducatur codera modo débet extheloneare.

XVII. Navis vel currus, piscibus dulcis aquae oneratus, valentibus quinque solidis vel ampliùs, ex quibuslibet quinque solidis débet unum denarium; si minus nichil débet. Si quis coUo suo eosdem pisces tulerit, et, fide interpositâ, stare fecerit, quod infrà tria miliaria juxta Gandavum (4) capti fuerint, nichil débet.

(t) Nom fiamand de Téperlan.

(2) Diericx, p. 192, a ici un article de plus, ainsi conçu : Lignum quod protenditur in longiludinem aratri vel currus, ad quod jugum Ugatur, flamingè de discele, latine themo debei très obolos. Il est évident que c*esl là une glose sur le mol themo de Part. 14.

(S) Panier pour les bêles de somme.

(4) Conférez Tarticle XX ci-après.

238 PiicES

XVni. Qui ferunt moslen (l)iiicollo sao, nichil debent^ Quidquîd fertur in coUo hominis, quod comedi potest, prêter ea, quaé superius sunt commemorata, nichil débet.

XIX. Si currus vel navis daxerit salmonesvel zebarsvel hardren (3), quadraginta velplures : quadragesimum débet, si pauciores^ nichil débet.

XX. Piscatores de Gandavo, et illi de veleri Castro, et illi qui manent in bonis appenditiis castello, libère et sine omni contradictioné piscare possunt usque ad ponlem Bekeline et usque ad Knapénarde et usque ad Bertoudi Beke.

XXL Ex Waghâ cerœ debentur theloneario quatuor denarii, ponderario quatuor denarii.

XXII. Vir extraneus débet de sacco lanae ponderario quatuor denarios, illi de Gandavo ex eodem duos denarios. Si extraneus acceperit saccum lanâe absque pondère, débet ponderario duos denarios, illi de Gandavo unum denarium.

XXIU. Quadrigata casei, sepi, butyri et hujusmodi, ex quacumque regione venerit, débet très obolos. Caseus, sepum, btttyrum et alia hujusmodi , si ponderentur a vird Gandensi, debent ponderario duos denarios, si ab extraneo ponderantur, debent ponderario duos denarios.

XXIY. Magnum molare, si venditur, débet duos denarios,^ parvum molare quod appeHatur querensteen (5), nichil débet. Slipesteen (4) débet duos denarios.

XXV. Piper^ in curru positum non funiculatum, débet duos denarios,

XXVI. Praeco et stockerë debent habere ex quolibet curru ferente allecia, viginti allecia et nuUum aliùm piscem.

XXVII. Per totam Flandriam débet esse aequale pondus. XXVni. Totum theloneum Gandense débet stare, et

sumi ex judicio scabinorum.

XXIX. Omnes burgenses manentes Gandavi infrà quatuor portas, et illi qui manent in veteri Castro, et illi qui

(1) Des moules.

(2) Des saumons, des perches marines, et des meuniers ou chabott<

(3) Meule à bras.

(4) Pierre à aiguiser.

manent in bonis appenditiis castello Gandensi, similiter et homines Sancti Bavonis, liberi sunt a supradicto tbeloneo ; clerici quoque et milites, presbiteri et omnes viri religiosi quidquid emant in cibis, vel vestibus ad osum proprium» liberi sunt ab omni tbeloneo.

XXX. Quicumqùe igitur theloneum suum fraudulenter detinùerit, in nichilo licet ipse indè convictus fuerit, multabitur, verum tamen integrum theloneum suum persolvet.

Âctum Cortraci anno dominicae incarnationis MCIC^ mense julio die idus julii, hiis testibus videlicet : Gerardo pr»posito Brugensi; Sigero castellano Gandensi; Johanne castellano Insulensi; Gerardo de Balioel; Gerardo de Gremberghes; Balduino de Comines ; Tbeodorico castellano de Dikemude.

Page 1