CHAPITRE QUATORZIÈME

terre et sa domination, qui, aux clauses précédentes, ensemble avec les deux dits témoins, fus présent, lesquelles j'ai faites, écrites et scellées :.

1 Voici le texte même du traité de Benifar, extrait de l’Archivo general de Aragon, regist, 1543 varia, folio 66 et seq., texte curieux à étudier sous plus d’un rapport, et que bien des lecteurs aimeront à avoir sous les yeux ici, et à comparer avec la traduction que j’en ai essayée :

In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti, amen.— Dum grandia et innumerabilia dona mihi collata per vos serenissimum principem et dominum nostrum Petrum Dei gratia regem Aragoniæ, Valentiæ, Majoricæ, Sardiniæ et Corsicæ, comitemque Barchinonis, Rossilionis et Cerritaniæ, considero ego humilis subditus et vassalus vester Henricus comes Trastamaræ ; dum conspicio me per vos hereditatum in -dominatione vestra sic notabiliter, villis et castris, quæ el quas mihi dedistis; dum attendo vos me non ut vassallum set ut servitorem et socium in omnibus pertractare ; nam vestri solita clementia pro mvce equitibus et m peditibus de stipendio per vos dari solito, mihi mandastis continue responderi ultra plures gratias quas mihi facitis incessanter, tantum reputo me dominationi vestræ obligatum, quod nec video nec imaginare possum unde possim pro tantis beneficiis vestre Celsitudini vice consimili respondere. Igitur, predictis prospectis, et prospecto, inter vos dominum regem et me fuisse tractatum ut, vos dominus rex, cum certis viris, equitibus et peditibus, et ego cum meis familiis, intremus regnum Castellæ pro invadendo, adquirendo et occupando régnum istum, seu illam partem ejusdem quam poterimus, prout Dominus ministrabit; cujus prætextu intrare, vos dictum dominum regem infinitos sumptus facere oportebit; tenore presentis qui dignum existit eb consonum racioni, ut ex quo in conquista hujusdem bona vestra innumerabilia et subditorum vestrorum expendere habetis, commodum et profectum, dante Domino, possitis assequi et habere, dono donacione irrevocabili inter vivos, vobis dicto domino domino regi, ac vestris, perpetuo, totum regnum Murciæ cum civitatibus, villis, oppidis et castris in eodem regno existentibus, necnon civitates ac villas subseriptas : Requenam, Otiell, Moya, Canyet, Concham, Molinam, Medinam Gelim, Almazanum, Soriam, Agredam, cum universis et singulis aldeis dictarum civitatum et villarum et uniuscujusque earum, videlicet regnum predictum ac civitates.et villas subscriptas cum comitatibus, vicecomitatibus, si qui sunt, cum rochis, fortaliciis eorumdem, domibus, turribus et aliis quibusvis juribus, portubus, maris, ripariciis, comitibus, vicecomitibus, comitoribus, vervassoribus et baronibus seu richis hominibus, militibus, dominabus, ceivibus, burgensibus, hominibus et feminis cujuscumque status seu preheminenciæ sint, christianis, judæis et sarracenis, in predictis regno, civitatibus, villis, aldeis, oppidis, castris et locis predictis habitantibus et habitaturis, et cum omni cognitione pacis et treugæ, mero et mixto imperio, ac omni modo jurisdictione civili seu criminali, alta vel baxa, cum salicüs, piscationibus, venationibus, mineriis, trobis, fluminibus, vectigalibus et aliis exitibus et proventibus quibuscumque, molendiniis, furciis, questiis, subsidiis, adimprivis, serviciis realibus vel personalibus et eoru -redemptione, monetatito, conis,

Il était difficile de s'engager davantage, et le comte de Trastamare disposait là des hommes et des choses en homme

qui se sentait appelé à la royauté. Peu. après, les hostilités

albergis, feudis, feudatariis, potestatibus et emporiis, et cum omnibus aliis juribus in dictis regno, civitatibus, villis, castris, opidis et locis pertinentibus cuicumque, qui fuit, est, vel erit rex Castellæ. Hujusmodi vero donacionem facio vobis dicto domino, domino regi et vestris perpetuo ; si per me in regna Castellæ, vel major pars, eorumdem cum vestri adjutorio fuerint adquista ; et quia ad presens ego non habeo nec possideo aliquid ex predictis, nec jus aliquid mibi competit in eisdem, et ob hoc posset dici quod hujusmodi donatio nullius existit efficaciæ seu valoris, quia tum cum vestri adjutorio quam cum serenissimo principi domino Karrulo regi Navarre et gentibus suis, quorum et meis familiis stipendium et, ultra stipendium, plures sumptus prosecutionis hujus tam arduissimi negotii ministratis, ego intendo regnum Castellæ adquirere supradictum vel majorem partem ipsius ; nunc, prout quidquid juris rationis eb actionis, tam ratione conquistæ vel alias, in regno Murciæ civitatibus, villis et aldeis superius specificatis mihi competere noterit, quibuscumque titulis, causis, rationibus sive modis, dono donatione irrevocabili intervivos; et ex tunc promitto vos dictum dominum, dominum regem, in possessionem regni Murciæ, civitatum et villarum superiüs specificatarum inducere vacuam et expeditam, vel si vos malueritis, possitis. possessionem ipsam libere adipisci et adeptam licite retinere.

Quoniam ego nunc pro tunc in possessionem omnium premissorum vos induco, et super ipsius possessionis apprehensione et retentione plenam vobis dono et concedo potestatem, constituendo me nunc pro tunc possessionem prædictorum, eum per me adepta fuit vestro nomine precario possidere jura, actiones reales eb personales, utiles, directas pariter atque mixtas, vobis concedendo, ac in vos transferendo irrevocabiliter pleno jure; mandans nihilominus tenore presentis, universis et singulis comitibus, vice comitibus, comiloribus, baronibus, vervessoribus, militibus, civibus, burgensibus el aliis quibuscumque et. cujuscumque status vel conditionis existant, quod vos ex tunc in dictis regno, civitatibus, villis, castris et locis prediclis pro domino habeant, vobisque in omnibus et singulis intra regnum et terras ipsas existentibus pareant, respondeant et obediant et pro predictis omnibus homagium præstent ac etiam juramentum, ac vos pro rege el-domino eorum naturali habeant et teneant. Ego enim num ut ex tune absolvo et absolvere, si opus fuerit tunc temporis, promitto, omnes et singulos comites, vicomites, magnates et alios supradictos ab omni homagio, dominio et fidelitate quibus mihi tune temporis adstrieti fuerint pro predictis, absque aliqua retentione. Et ulterius promitto vobis dicto domino regi eb vestris, quod si presens donacio defectum aliquem pateretur vel posset dici inefficax, quod ego ex tune cum dicta regna Castellæ vel majorem partem ipsorum, ut est dichbum, vestri adjutorio adquisivero, faciam vobis donacionem ut melius et utilius dictari possit ad vestrum commodum de eisdem regno Murciæ, civitatibus, villis, locis et aldeis superius specificatis et in eorumdem possessionem vos inducam libere et absque contradietione quacunque. Et si forte per aliquas personas, collegia