‹ Histoire de Bertrand du Guesclin et son époqueChapitre 284 sur 291 · Lopez de Saint-Julien, fait prisonnier & Cocherel · texte numérisé non relu

Lopez de Saint-Julien, fait prisonnier & Cocherel

médiate de dix forteresses, dont la Ferté-sous-Jouarre, occupées par les ennemis aux environs de Paris et notamment dans la Brie et la Champagne, moyennant le payement de 2k 000 écus dor, dont 12000 au comte de Warwick et 12 000 au captai de Buch; 2« V assignation par le régent du payement de 12 000 florins, sur ces 2k 000, aux pays situés dans le voisinage desdites forteresses, de 6000, sur ces 12 000, à la Brie, et de 1500, sur ces 6000, aux bailliages de Meaux et de Lagny; 3* un payement de 4000 moutotis d'or fait en outre par les hon bitants de Meaux aux brigands de la Fei*té-sous-Jouarre pour leur faire évacuer cette forteresse et leur tenir lieu des arrérages des rançons.

Notum facimus quod, cum lis mota fuisset in nostra curia inter prepositum et scabinos mercatorum ville Parisiensis, ex parte una, et Simonem dictum Gaupin, tabellionem Meldensem , Johannem de Parisius, Johannem dictum Maupen, Johannem Boileaue, servientem equitem nostri castelleti Parisiensis, Stephanum Mercatoris prepositum Meldensem, Guillelmum de Solerio, Johannem dictum Foison Ântiquiorem, Egidium Solas, Simonem de Villeneul, Bonifacium Gace, locumtenentem baillivi nostri Meldensis, Johannem de Monnes et plures alios habitatores predicte ville Meldensis, ex altéra, super eo quod dicti prepositus et scabini proposuerant quod, in gencrali tractatu facto prope Carnotum inler regem Ânglie et ejus consilium, ex una parte, et carissimum primogenitum nostrum Karolum, ducem Normannie et dalphinum Viennensem tune regnum regentem et ejus consilium, ex altéra, inter cetera ordinatum extiterat quod fortalicia et castra, per inimicos regni Francie occupata, in suo statu remanerent sine diminucione vel augmento redempcionum viverentque de et super redempcionibus predictis donec certi articuii, in predicto tractatu prolocuti, realiter et de facto fuissent adimpleti : que tamen absque longi temporis intervalle non poterant adimpleri. Et ob hoc aliqui consiliarii prefati primogeniti nostri, attendcntes quod expedicio predictorum fortaliciorum et Castrorum longam recipiebat dilacionem. considérantes evidentem utilitatem regni predicti, presertim patriarum Brie et Campanie necnon aliarum vicinarum existencium circa fortalicium de Feritate supra Jotrum, quod quidem fortalicium erat tune per dictes inimicos occupatum, ultra tenorem dicti tractatus tractaverant

et accordaverant quod decem * fortalicia, per prefatos inimicos occupata, in predictis partibus existencia, inter que erat predictum fortalicium de Feritate supra Jotrum, expedirentur, mediante summa viginti quatuor mille scudatorum auri, de quibus duodecim milia solverentur comiti deWarvic, marescallo Anglie, et duodecim mille cuidam militi, le captai de Bof nuncupato. Hune autem tractatum prenominatus primogenitus noster approbaverat et ratifficaverat, maxime que pro utilitate evidenti tocius rei publiée factus fuerat. Pro premissis vero adimplendis, memorati prepositus et scabini ac aliqui alii consiliarii predicti primogeniti nostri dicto comiti se obligaverant. Dictusque primogenitus noster ordinaverat quod patrie vicine dictorum fortaliciorum, quelibet juxta suas facultates, solverent summam predictam duodecim mille florenorum ; patria namque Brie de summa predicta solverot sex mille florenos distribuendos per castellanias et baillivias. Fuerantque baillivie Meldensis et de Latigniaco ad summam mille et quingentorum scutorum Philippi de ultime factis taxate. Et super hoc confecte fuerant littere directe gubernatoribus, consiliariis ac habitatoribus villarum Meldensis et de Latigniaco, que ci 5 presentate fuerant, et eas pênes se habebant. Prefate autem ordinaciones principal iter ad instigacionem et requestam ipsorum facte fuerant, quarum virtute magister Guillelmus de Senonis, ad .'ocatus in parlamento nostro, commissarius ad hoc deputatus, ad loca predicta accesserat litterasque sue commissionis in prescncia plurium nobilium et aliorum habitatorum dictarum villarum legi fecerat, qui voluerant quod sunmia predicta mille et quingentorum scudatorum levaretur juxta prediclarum litterarum seriem et tenorem. Dictus vero commissarius cum magnis labori!)us et expensis tantum procura verat quod summam mille et triginta scudatorum Philippi super dictis habitatoribus de Meldis et de Latigniaco receperat. Dicebat insuper quod, ad requestam prelibati primogeniti nostri, predictus comes capitaneo, conestabulario et aliis inimicis dictum fortalicium de Feritate tenentibus et occupantibus, per suas patentes litteras, mandaverat quod a dicto fortalicio recédèrent. Quibus receptis, unum militem et unum scutiferum Meldis miserant qui in presencia plurium personarum dixerant quod mandate prefati comitis parère et obedire

1. Voyez plus haut le n<* xx des pièces justiflcalives où il est fait meD tien de neuf forteresses seulement.

volebanl, dura tamen eis satisfieret de arreragiis redempcionum quas cum instancia requisierant, dictosque habitatores sepe summaverant, asserendo quod parati erant recedere, premissis adimpletis. Quia tamen prefati habitatores premissa adimplere neclexerant, prefati inimici multa dampna fecerant. Et ob hoc capitaneus ville Meldensis, una cum pluribus nobilibus viris, ecclesiasticis ac burgensibus , cum prefatis inimicis tractaverat et concordaverat quod pro dictis arreragiis eis solverentur quatuor mille mulones auri. Predieti vero de Meldis, scientes predictam summam mille et triginta scudatorum esse ezaclam ad utilitatem prepositi et scabinorum predictorum, certam supplicacionem pr&dicto primogenito nostro porrexerant continentem quod dicta summa mille et triginta scudatorum eis mutuaretur ipsique se obligarent dictam summam se reddituros : quod eis graciose fucrat concessum, sicut per certas litteras super hoc confectas liquidius apparere dicebant, dictamque summam receperant, et ob hoc in domo ville simul congregati fuerant. Ibique plures nobiles, viri ecclesiastici et burgenses, pure et absque condicione se obligaverant preposito et scabinis predictis in summa octo centum scudatorum Philippi, prenominatis nominibus, et quilibet insolidum, fueratque dicta obligacio, présente dicto tabellione, facta. Et ad eorum requestam, dictus tabellio ad mercatum dicte ville et ad civitatem se transtulerat in domibus plurium porsonarum que se obligaverant predicto modo preposito et scabinis memora- Us. Verum, quia predieti de Meldis et alii non solverant summam sibi impositam, prefati prepositus et scabini summati fuerant et requisiti per comitem antedictum ut solvcrcnt. Et quia hoc facere distulerant, opportuerat quod mitterent apud Calesium cum magnis sumptibus et expensis certes nuncios, ibique coram nobis prcdictus comes contra predictos prepositum et scabinos raciones suas proposuerat. Dicti autem nuncii ex adverse defensiones suas aiiegaverant. Demum, partibus auditis, per nos ordinatum extiterat quod dicto comiti dicta summa solveretur, fueratque dicta obligacio confirmata ac eciam renovata. Dicebant eciam quod, diclis nunciis reversis, certes alios nuncios Meldis miserant ut summam prcdiclam soiverent vel obligacionem traderent. Qui, in domo ville congregati, vel major pars eorum responderant quod dicta obligacio erat nullaetquod eam non traderent, pro eo quod prepositus et scabini in Calesio minus débite causam défenderant contra comitem memoratum, propter quod fuerant condemp-

nati. Saneque prefati prepositus et scabini prediclum tabellionem in nostra caméra parlamenti reperierant ; requisierant dictum ta« bellionem compelli ad tradendum obligacionem antedictam. Qui responderat verum esse dictam obligacionem coram eo esse factam ; tamen aliqui obligati inhibuerant sibi ne traderet obligacionem, nisi haberent littcras de indempnitale, unus abaltero. Dixerat eciam quod plures habitatores ville Meldensis erant Parisius quos predictum negocium tangebat plusquam Ipsum, quorum nomina de precepto presidentis in quadam cedula scripserat. Qui adjornati fuerant in predicta nostra curia ad certam et competentem dicm ad quam comparuerant. Et in eorum presencia prefati prepositus et scabini peticionem suam contra tabellionem predictum de novo fecerant. Et tune predicti Meldenses defensionem cause receperant seu in se onus defensionis assumpscrant, tcndentes ad finem ne dicta obligacio predictis preposito et scabinis traderetur. Quare petebant prcnominatum tabellionem compelli ad tradendum et deliberandum obligacionem predictam coram eo factam in dicta villa Meldensi in qua prenominati erant obligati et quilibet insolidum preposito et scabinis predictis in dicta summa supperius declarata, opposicionemque et impedimentum per prenominatos appositum amoveri ac eciam ipsos ad proposita per eosdem non fore admittendos, dictique prepositi et scabini sint admittendi, et quod Johannes Poinciart, Petrus Griart et Johannes Quintini non habeant congedium nec expensas contra memoratos prepositum et scabinos, ac omnes predictos in suis expensis condempnari. Ex parte vero predictorum habitatorum de Meldis propositum extiterat ex adverse quod, in tractatu général! pacis de quo supra facta est mentio , fuerat inter cetera ordinatum quod deccm fortalicia pèr inimicos regni occupata, mediante summa viginti quatuor mille scudatorum, expedirentur et ad plénum deliberarentur, inter que fortalicia erat fortalicium de Feritate predictum. Pro cujus expedicione, villa et vicccomitatus Parisiensis necnon patria Brie taxate fuerant ad summam sex millium scudatorum de predicta summa viginti quatuor millium scudatorum. Que omnia per prefatum primogenitum nostrum et ejus consilium extiterant ordinata. Dicta autem villa Meldensis et prepositura antiqua taxate fuerant ad summam mille et quingentorum florenorum, quam solvendo immunes esse debebant. Et ob hoc habitatores dicte ville tantum procuraverant quod summam predictam mille et quingentorum scudatorum exegerant pro tradendo inimi-

cis de Feritate predictis. Capitaneusque ville predicle Meldensis prediclis inimicis insinuaverat quod a diclo fortalicio recédèrent, preserlim quia eorum solucio prompta erat. Qui predicto capitaneo rcsponderant quod a dicto fortalicio minime recédèrent vigore tractatus cum predicto comité de Warvic habiti, sed parati erant novum tractatum facere sine quo nullatenus recédèrent. Et quia predictus capitaneus novum tractatum cum eis facere distulerat, prefati inimici multa dampna intulerant, raptum, incendium ac alia detcstabilia crimina committendo, metu quorum compuisi fuerant cum prefatis inimicis tractare quod, solvendo summam quatuor millium et quingentorum mutonum auri, predicti inimici dictum fortalicium dimitterent et ab eo discederent. Quam summam prefati habitatores prefatis inimicis integraliter solverant ; sicque, hiis attentis, predicti habitatores plus solverant quam villa et vicecomitatus Parisiensis et saltem plus quam taxati fuerant. Dicebant eciam quod, antequam predicti habitatores predictis inimicis summam predictam quatuor millium et quingentorum mutonum solverent, predicti propositus et scabini predictis habitatoribus significaverant seu signiûcari fecerantquod eis traderent VI II' vel mille florenos ad scutum vel circa, ex una parte, et xvi« scuta que habitatores de Pruvino debebant, convertendos in solucione predictis inimicis facienda. Sub cujus spe et fiducia, predicti habitatores Mel denses se obligaverant predictis preposito et scabinis, in presencia dicti SimonisGaupin, insummaviir et triginta scutorum Philippi, sub condicione quod dicti habitatores dicte ville, qui tune présentes non erant, sicut présentes se obligarent, aliter obligacio nullius esset effîcacie seu momenti, quodque facerent litteras de indempnitate unus alteri. Quibus condicionibus ncquaquam impletîs, dicta obligacio pênes prefatum tabellionem remaneret prefatisque preposito et scabinis minime traderetur. Sibique inhibuerant ne dictam obligacionem traderet quovis modo, nisi prefatis condicionibus primitus integraliter adimplctis : que condiciones, faciendo dictam obligacionem, apposite extiterant vel saltem statim post, sine divertendo ad alios actus extraneos. Dicebant eciam quod prefate condiciones penitus defecerant, tum quia absentes se obligare recusaverant, tum quia litteras garandie ad inviccm dare contempserant, tum eciam quia summe prcdicte eis minime extiterant numerate. Premissis tamen non obstantibus, predicti prepositus et scabini prenominatos de Meldis in persona seu personaliler comparituros adjornari fecerant, licet prefati

Johannes Quintini, Petrus Griart et Theobaldus minime obligati extitissent, nec présentes fuerant, nec dicti prepositus et scabini aliquam prosequeionem contra eos facere valuerant, sicquc congedium et expensas habere debebant. Parique modo dicebant 60- Difacius Gace et Guillelmus de Solario et alii prenominati quod causa propter quam adjornati fuerant civilis erat, non criminalis, et sic adjornari non debuerant ad comparendum in persona, propter quod habere debebant congedium et expensas. Quare petebant omnes prenominati eis concedi congedium et expensas contra prepositum et scabinos predictos, et, in casu quo hoc non concederetur eisdem, quod saltem non debeant admitti ad faciendum peticiones quas faciunt contra eos, donec condiciones sup«rius declarate complète extiterint, ac in expensis, dampnis et interesse condempnari, pluribus aliis racionibus ad fines predictos hinc inde allegatis. Tandem auditis partibus sepedictis in dicta curia nostra in omnibus que proponere voluerunt racionibusque suis per médium memorie iraditis, attcntis hiis et aliis que euriam nostram movere poterant et debebant, per arrestum curie nostre dictum fuit quod predicti Johannes Poinciart, Petrus Griart et Johannes Quintini nec eciam alii predicti de Meldis habebunt congedium nec expensas, mandabiturque personaliter dictus tabeilio qui dictam obligacionem recepit ad certam et competenteni diem presentis parlamenti, ablaturus suum prothocollum, cum cedulis et memoriis et aliis dictam obligacionem tangentibus aut tangere valentibus quoquomodo. Interrogabiturque dictus tabeilio per curiam nostram predictam aut aliquem deputatum per eam super certis articulis seu interrogatoriis, et ipsis per juramentum respondebit. Quibus visis, audita eciam deposicione dicti tabellion is consideratisque considerandis, curia nostra ordinabit super iiligio in ter dictas partes facto et per modum memorie dicte curie, ut predictum est, tradito, prout fuerit racionis, expensas hujus cause in difOnitiva reservando. In cujus rei teslimonium, sigillum castelleti nostri Parisiensis, nostro majore absente, presentibus litteris jussimus apponendum. Datum Parisius in parlamento nostro, die undecima mardi, annoDomini millésime trecentcsimo sexagcsimo tercio.

(Arch. Nat., sect. jud., X*- 18, f- 71 et 72.)

LU

1364 (n. s^), 12 mars. Roger Vautiery receveur de Caide levée à Caen pour les fortifications de ladite ville, donne quittance à Guillaume le Grand, vicomte de Caen, de 161 francs dor payés par ledit vicomte pour certaines dépenses auxquelles ont donné lieu les sièges de Beaumont-te-Richard* , de Ques^ nay • et du Molay *.

Sachent tx)us que je Roger Vautier, receveur pour la ville de Caen des fortifficacions, emparemens et autres nécessitez d'icelle ville, confesse avoir eu et receu de homme sage et pourveu Guillaume le Grant, vicomte de Caen, en deducion et rahat de ce que il povoit devoir à la dite ville, la somme de huit vins sept frans d*or lesquiex il avoit paies en la manière et pour les causes qui ensuient : Premièrement, pour despense de plusieurs gens d'armes qui furent menés de la ville de Caen à Beaumont le Richart, quant le siège y fu, lx frans. Pour une pipe de vin qui fut portée au dit siège xxviii frans. Pour deux tonneaux de sidre portez au dit siège : xii frans. Pour deux charestez : un frans. Pour un varlet appelle le Hongre, pour porter lettres à Paris pour la dite ville : m frans. Pour un messagier qui fut envoie à messire Olivier de Mauny : i franc. Pour pain qui fut porté et envoie au siège du Quesnay : xi frans. Pour les carpentiers de Caen : I franc. Pour la recompensacion des chevaulx du dit viconte lesquiex il avoit prestez asbour^ois de la dite ville pouraler à PaUs, et furent en tel estât ramenez que il y en eut un qui fut morfondu et l'autre dessollé; pour ce : xxx frans. Pour les arbalestriers qui furent envolez au Moulay Bacon, quant le siège y fut et il fut prins : xv frans. Et pour porter les pavois et autres escouvers au dit siège du Moulay : ii frans. Laquelle somme de viii"vii frans icellui viconte avoit paiez pour moy et en mon nom. De la-

1. Auj. hameau d'Englesqueville, Calvados, arr. Bayeux, c. Isigny. 3. Auj. Quesnay-Guesnon, Calvados, arr. Bayeux, c. Caumont. 3. Auj. le Molay, Calvados, arr. Bayeux, c. Littry.

quelle somme je me tieng pour bien paie et en quitte le dit vicomte et tous autres à qui quittance en peut et doit appartenir. En tesmoing de ce j'ay seelié ceste quittance de mon propre seel le XII* jour de mars Tan mil ccclx et trois. (Bibl. Nat., dép. des mss., Quittances, t. XIV, n^ 1536.)

Page 1