Clotaire
26 DE SUESSIONUM DIREPTIONE (14I4)
Erant ejus loci cives inter ceteros famati partium Burgundionum tenacissimi defensores et in sua civitate municionem armatorum de Burgundionibus receperant. Cum autem milicia armatorum regiorum multa nimis castra circa eamdem civitatem per aliquot dies locasset, statuerunt tandem, diruptis ictibus petrariarum menibus, turribus et propugnaculis ad municionem loci paratis, eam viribus oppugnare. Quam rem totis aggressi viribus atque conatibus, et simul eisdemque momentis, in variis et diversis partibus civitatis, vallo et menibus superatis, eam vi et armis expugnarunt, cesis tum Burgundionibus et trucidatis civibus majore ex parte, aliis in captivitatem abductis. Urbs itaque ipsa ante longa rétro etate nobilis atque opulentissima, in multis suis partibus concremata et in totum direpta et dehonestata, in predam militibus cessit. Sed nec Dei sacraria atque templa et nobilissima monasteria monachorum atque virginum, que illic magnificentissima extiterunt", furor hostilis intacta reliquit'''. Fuerunt enim bonis pêne et ornamentis omnibus spoliata atque nudata, ita ut nec thecis aureis atque argenteis, quibus sanctorum martjTum'' ac confessorum ibi devotissime reliquie ac toto orbe venerande asservabantur et tegebantur, parcitum '' sit ; sed quicquid ad manum venire potuit in rapinam atque predam miserabiliter abierit. Ouantus vero abusus matronarum ac virginum, quante violencie, quanta ludibria de ipsis illic habita sint, et ubique in omnibus ferme civitatibus regni ad quas scortande et prostituende abducte sunf, quis narrare sufficiat? Plena erat de ipsis civitas Parisiensis, plena circumquaque opida, plena militarium castra, ita ut sue calamitatis et miserie tota ubique regia testis esset ^.
Et talem quidem plagam illa nobilis et antiqua Sues-
a. extiterant P. — b. reliquerat P. — c. Manque en P. — d. Le-
SAC DE SOISSONS (14I4) ï^
Les bourgeois de Soissons étaient réputés entre tous pour être des défenseurs acharnés du parti bourguignon, dont ils avaient accueilli dans leur ville une garnison de gens d'armes. L'armée royale ayant dressé pendant quelques jours ses tentes autour de la place, les soldats décidèrent enfin, après avoir battu à coups de perrières les murailles, les tours et les bastions préparés pour la défense, de passer à l'attaque avec toutes leurs forces. En effet, tout fut mis en œuvre au même moment de tous les côtés à la fois ; le fossé et les murs furent franchis, la place emportée d'assaut, les Bourguignons tués, la plupart des bourgeois massacrés, les autres emmenés en captivité. La ville elle-même, depuis si longtemps prospère, fut presque entièrement brûlée, complètement souillée et pillée, livrée à la soldatesque. Ni les églises, ni les chapelles, ni les couvents d'hommes ou de femmes — et c'étaient des bâtiments magnifiques — n'échappèrent à la fureur guerrière. Ils furent dépouillés de presque tous leurs biens et ornements sacrés ; châsses d'or et d'argent qui conservaient et protégeaient les très précieuses reliques, vénérées dans le monde entier, de martyrs et de confesseurs, rien ne fut épargné ; tout ce que les mains purent atteindre devint triste objet de vol et de rapine. Femmes et jeunes filles prises de force, exposées à la risée, conduites pour y être débauchées et prostituées dans presque toutes les villes du royaume, qui suffirait à rapporter toutes ces abominations? Paris regorgeait de ces malheureuses ; les places de la région, les camps euxmêmes en regorgeaient. Tout le pays portait témoignage de leur misère ^.
Ce fléau s'abattit sur la noble et vieille ville de Sois-
çon de P ; partitum G. — e. sint P.
I . La description du sac de Soissons que donne ici Thomas Basin rappelle beaucoup par les détails et le ton général celle du Religieux de Saint-Denis (éd. Bellaguet, t. V, p. 324-326). On la comparera, d'autre part, au récit de Monstrelet (éd. Douët d'Arcq, t. III, p. 9).
28 DE SUESSIONUM DIREPTIONE (14I4)
sionum civitas accepit, anno Domini M CCCC XI V^^, die sanctonim martirum Crispini et Crispiniani ^, quorum corpora ibi in solempni cenobio sub eo titulo constructo et Deo dicato quiescunt. Cujus siquidem^ plage prodigium satis manifestum per annos XL rétro precesserat ^' ^, eadem civitate tum maximarum diviciarum, lasciviarum et luxus exuberancia affluante, cum ab uno puer or um civitatis, qui cum aliis loci pueris a magistro scolarum solacii et remissionis gracia adductus ad campos fuerat, tabula quedam ex métallo fuisset inventa in fundo amnis illuc decurrentis, in qua antiquis Romanorum karacteribus ac litteris hoc inventum fuit scriptum : « Ve tibi, Suessio, peribis ut Sodoma. » Quod tune quidem omnes illius civitatis accolas'^ deterruit et ad agendam penitenciam induxit ; sed modico post tempore, illius prodigii obducta memoria, in luxum et pristinos mores relapsi sunt. Nec tamen absque digna pro tantis excessibus mercede, auctores hujusmodi immanitatum et sacrilegiorum divina justicia dereliquit ; magna enim eorum pars, evoluto anno, ipso sanctorum martirum die ^, pro meritis penas débitas exsolvit, ut statim suo loco oportunius referemus *.
Sic itaque per omnem fere Galliam in Burgundiones Arminiaci (sic enim, ut dictum est, regii et Aurelianensium fautores parcium nominabantur) et vice versa in Arminiacbs Burgundiones arma ferebant ; pariter vero utriusque partis armigeri, quasi ex condicto conjurati, populacioni agrorum, incendiis villarum ac domorum, cedibus et rapinis pauperum agricultorum vigilantissime intendebant. Ex qua pervagacione armât or um, qui jugi-
a. 14140 G. — b. quidem P. — c. processerat P. — d. Manque en P.