N« VI
Préface de i'Assertio septem sacramentorum , par Henri VIII, p. 261 , Ad lectores.
Motus qoidem fidelitate ac pietate, quamquam mihi nec eloquentia sit, nec scientiae copia; cogor tamen, ne ingratitudine maculer, matrem mcam, Christi sponsam, utinàm tantà facultate, quantâ cum voluntate defendere. Quod licet alii prsestarc possint uberiùs, ac copiosiùs, mei tamen offïcii esse duxi, ut ipse quoque quanlumvis tenuilcr eruditus, quibus rationibus possera, Ecclesiam tuercr: meque adversùs venenala jacula hostis eam oppugnanlis objiccrem. Quod ut faciam, tempus ipsum, et praesens rerum status efllagilat: nam anteà cùm nemo oppugnarel, nemini propugnare necesse erat. At quùm jàm hostis exortus sit, quo nullus potuil exoriri malignior, qui dsmonis instincto charitatem prxtextens, ira, atque odio stimulâtes, et contrà Ecclesiam, et conlrà Calholicam fidem vipereum virus evomit; necesse est adversùs hostem communem Christian^ fidei, oranis Christi servus, omnis slas, omnis sexus, omnis ordo consnrgat; ut qui viribus non valent, officium saltem alacri teslenlur afteclu. Nunc i laque convenit, ut duplici armaturà muniamur, cœlesti scilicet, ac terrestri. Cœlesti, ut qui fletà charitate et alios perdit, et périt ipse, verè charitate lucrifactus, alios lucrifaciat, et
PIKCfcS JUSTIFICATIVE.
qui falsâ dôctrinà depugnat, doctriné verâ vincatur. Terreslri verô, ut si tàm obslinaUe malitiae sit, ut consilia sancta spernal, et correplionem piam contemnat, merito coerceatur supplicio; ulqui benè facere non vult, desinatmalè facere; ut qui nocuit verbo malitiœ, supplicii prosit exemple Qua? pestis unquàm tàm perniciosa invasit gregem Christi? Qui serpens unquàm tàm venenatus irrepsit, quàm is, qui de bahylonirâ captivitate Ecclesiœ scripsit, qui scripluram sacram ex suo sensu contra Christi sacramenta detorquet, tradîtos ab antiquis patribus Ecrlesiasticos ritus eludit, sanctissimos viros, vetustissimos sacrarum literarum interprètes, nisi quatenùs îpsius sensui conveniunt, et consentiunt, nihili pendit, sacrosanclam sedem Romanam Babylonem appellat. summum Pontificem vocal lyrannirJem, tolius Ecclesiae décréta saluberrima captivitatem cen«et( sanctissimi pontiGcis nomen in antechristum convertit? 0 deteslabilis arrogantia?. rontumelia*. ac schismatis buccinator! Quantus inIVronim lupus est iste, qui Christi gregem dispergere quœrit? Quantum diaboli membrum, qui Christianos Christi membra quaerit à capite suo decerpere?Quàm putris hujus animus, quàm execrabile proposilum. qui et sepulta resuscitat schismata . et vetustis adjicit nota, et hefeses œ terni s abilendas tenebris, velut Cerberum ex inferis producit in lucem, dignumque ducit se, cujus unius verbo (posthabilis antiquis omnibus ) universa regatur, immô subvertalur Ecclesia? De cujus ego malitià quid dicam nescio : quam tantam censeo, quantam neque lingua cujusquam , neque calamus exprimere possit. Quamobrcm vos omnes Christi fidèles hortor, oro, et per Christi nomen (quod proressi sumus ) oblostor. ut qui Lutheri opéra (si modo is Babylonicc CapUvitatis sit auctor ) omninô velint inspicere , cautè illud et cum judicio faciant, ut quemadmodum Virgilius aurum se colligere dixit è stercorc Enuii , sic è mediis raalis culligant bona. Nec ità ( si quid arridet ipsis) aflicinnlur, ut cum mellc simul imbibant venenum. M ul tô cuira satins fuer.t ulroquc carere, quàm utrumque glutire. Quod ne accidat, utinam auctor aliquandô resipiscat, ut convertatur, et %îvat ; aesuos librosomni malitià refertos, exemplo Augustini (cujus regulam profitetur) relractet, erroresque revocet. Quod si rccusel Lutberus, brevi certè fiel, si Christiani principes suum ofïicium fecerint, ut errores cjus, eumque ipsurn (si in errore pcrstilerit) ignis cxural Intereà nobis visura est in Captivitate Babylonicâ qusedam loca commonstrare lecloribus , in quibus prœcipuum lalct venenum. Ex quibus apertè salis constabit , quàm exulcerato animo aggressus sit opus . quicùm publicum bonum prœtendat, nihil prœtar malitiam ad scribendum aflerat.
tTt ha?c doceamus. quœ diximus, haud longe nobis pelenda? probationes sunt ; nam ne quis obeam rem sursùra, deorsùm cursitel, Lulhcrus ultrù se se, alquc animuin suum primo stalim principio rodil. Quis enim dubilet quo tendat, quo se proripial is, cujus *cl une unura versum legeril?
PIECES JUSTIFICATIVES
N» Vil.
Lettre de Léon X à Henri VIII , au sujet de i'Assertio septcm
sacramentorum, p. 273.
De gratiis pro libro per regem contra Lnlherum scripto.
Charissime in Christo fi I ï noster, salutem et apostolicam benedictionem. His prsteritis diebus, cura tua? serenilalis Orator dilectus Filius Johnnnes Clerke Capells régis Decanus in Consistorio noslro palàm Hbruni cura nubis oblulisset, quem serenitas tua contra impiam Martini Lutheri. et montera etsectam edidit, atque ipse tuculenlà maximèque tempori et loco accomodatà oratione , prssenlibus etiàm pluribus romans Curis Prslalis promplum animum tuum ad nos sanctamque sedem hanc armis pariter et litrris juvandam exposuisset, summà anims lslilia fuimus aftecti; neque nos solùm sed omnes venerabiles fratres nostri, quasi reputantes non sine perraissu divino erupisse adversùs Christ i Ecclesiam luterianam hanc impictalem , ut ipsà majore suo eum glorià talem propugnatorem ac defensorem sorliri possit.
Visum itaque fuit cunctis , nobisque ità decernenlibus ab omnibus est assensum singularem hanc tuam et virtulem et pielalem aliquo et amoris noslri elgrali animi monumento esse illuslrandam. Etniim, charissime fili noster, si arma sumere , ut *anela? sedis apostolics status in suà lihertatc et tranquillilatc permanent tutus, magnis sspe Pnncipibus honori summo fuit, quanlô inagis arma spirilus Dei cœlestisque scientis capere , ut eà fi (Je Chri-ti lanta labcs depellalur, sacramentaque ea quibus aniniarum salus, inviolala servenlur, et laûdcm a (Terre débet et celebritatcm.
Quamquàm hsc duo, qus duximus anteà semper divisa in te uno maximo rege pra?stantissima fucrunt conjuncla ; idem enira lu et libertatem ecclesîasticam tuis armis vindicâsli , et tu idem Odem christianara thesauris t^s et pietalis et scientis adversùs impias hsresos munitam esse voluisli, quorum alterum invictx et ex ce Isa? animi fortitudinis, allcrum pis et sancts et vers memisac religionis fuit; sed nos quibus tandem verbis, quo laudum génère, vel hanc pielalem tuam, banc uberrimam velut ex cœlesli fonte doctrins copiam coin mendabimus; vel lus ergà nos voluntati, qui nobis ipsis la m nobilem partum ingenii lui dicastî , gralias agemus ? superal hoc ulrumque non solùm verba sed etiàm cegitationes nostras , nec verô de tuis offîciis ac raeritis tantùm possumus animo concip< re , quin à re vincamur ipsa.(Jui enim in te amor, quod sludium defendend» Christian* tidei? Uuanta ergà nos ipsos benevolcntia ? qus deuique < péris ipsius gravitas? qui ordo? quanta vis eloquentis ulsanctum afloisse spiritum appareat ; omnia plena judicii, plena sa pie n lis, plena pietalis; in docendo cbarilas, in admonendo mansuctudo, in redarguendo veritas; ut si nom i nés sint qui à te refelluntur, ac non omnino in
P I ÈC KS J l - STI FICATI VES.
pessimi Daernonis potestatem abierunt , fois scriptis ad sanitatem debéant reduci , si modo ullus rcliclus esl sanitatis locus.
Sunt haec prxclara omninô et admirabilia , quae quonîam à te novà ralione, magnifico munerc, Deo maximo et haie sanctx sedi elaborata sont, agimus Majestati tua; infinitas gratias, o fidei defensor! Agit sedes apostolica , agunt omnes qui Christum colunt et in ejus Gde censentur, Christiani —
El nos quidera litulum hune defensoris fidei. de eorumdem venerabilium fratrum nostrorura assensu . tibi per alias noslras sub plumbo lîleras conlulimus ut c\ ipsis poluisti cognoscerc ; sed tu, charissime fili , ita hos honores quos tibi in praemium tuas praeclarissimx virtutis, in signum suac ergà te gralae voluntalis, sancta sedes defert apostolica, et magnos et expetendos esse puta, ut tamen illis longé majora et prrcstanliora arbitrere tibi in cœlo à Domino et Salvalore noslro parata prasmia, cujus lu causam et sponsam defendendo omni génère tutelae et animum et virlutem tuam adhibuisti; ut dura hos in terris quos adeptus es , litulos rcccnscbis, et cœlestia î 1 la cogitabis, tecum ipse recorderc quibus es meritis ista conseculus. taleraque te imposlcrùm qualem anteà prestes, ac principiis subi i mibus et gloriosis parcs sint exitus, ipsaque sedes apostolica quae olim luis defensa armis , fides quoque christiana quae nunc doctrinx lue elypeo adversùs sceleratas haerelicorum insanias communila esl, senliant te eundem semper experianturque adjutorem in periculis suis omnibus, ut islam singularcra et inenarrabilem gloriam quam majestas lua,maximis suis operibus jure optimo promerila est ad extremum usque hujus viia? dicm et producere possis, eteam in omni posleritate praedicandam relinqucre.
Dalum Roms, apud Sanclum Petrum, sub annulo ptscatoris, die quartà noverobris , millesimo quingentesimo vicesimo primo, pontiflcatûs noslri anno nono ,
Dorso : Sadoletus.
Charissimo in Christo filio noslro Henrico, Angliae régi , illaslri fidei defensori.
No IX.
Bulla démentis papœ Vil, conceua régi Henrico FUI % de tecundis nuptiit eontrahendis. Ex Ms. Coll. Titus, C. X , fol. 72.
Charissimo in Christo filio Henrico, Angliœ, etc. Exponi nobis nuper fecisti, quod aliàs lu et dilecla in Christo filia Catharina, relicla quondam fratris lui germani , non ignorantes , vos primo affinitalis gradu invicem fore conjunctos , matrimouium per verba a aliàs legilis de presenli, » non saltem canonicà seu validà dispensatione desoper o bien ta , quamvis de faclo contraxislis, illudque carnali copulâ consommavislis, ac putes ex hoc malrimonio absque peccato ro-
PIÈCES JUSTIFICATIVES
mancre non possc ; et ne diuliùs in hoc pcccato et excommunicationis sentenlià remaneas , desideras ab hàc excommunicationis sentcntià et judice ecclesiaslico compétente absolutionis beneficiam obtînere;ac malrimonium ipsum nullum et invalidum fuisse, libique licere cum quâcumque aliâ mulicre , et si i I la lalis sit, qua* alias cum alio malrimonium contraxerit, dura modo iltud carnali copulà non consummaverit, cliamsi tibi aliàs secundo vcl remoliori gradu consanguinitalis, aut primo aflinitalis ex quocumque licito scu illicilo coitu conjuncla, duromodo relicta dicti fratris lui non fuerit; ac eliam si cognatione spirituali aut legali tibi conjuncla extilerit, et impedimentum publies honeslalis justilix subsistât, malrimonium liceat conlrahere , el in co libère rcmanere , et ex eo prolem legilimam suscipere possis. Quare pro parte tuà asserenlis ex anliquis chronicis regni constare, in ipso regno quàm plurima gravissima bel la saepè exorla , et chrislianam pacem et concordiam violatam fuisse propter impios homines, seu deleslandà regnandi et dominandi libidine excaicalos, conûngentes ex juslis et legitimis quorundam progenitorum luorum Angliœ regum nuptiis procreatos illegiliinos fore, propter aliquod consanguinitalis vel aflinitalis confictum impedimentum, et proplereà inhabiles esse ad regni successionem , indeque miserandam principum ac proccrum et populo ru m subditorum stragem fuisse seculam; nobis fuit humililcr supplicalum , ut regni lui, tuorumque subditorum tranquillitali et paci in primis consulere, et tan lis malis obviare, ac aliàs in prœmissis opportuns remédia adhibere de benigiiitate aposlolicà dignaremur. Nos, qui omnium regum , prsesertim Majeslalis luae, ob ejus quàm plurima el immensa in nos et sa ne ta m sedem, in quà permissionc divinâ sedemus, collocata beneûcia, dùm ab iniquissimis peslilenlissimorum hominum cona* libus, qui eam partim viribus et scclcratà audacià, partim perversà doctrinA labefactare moliebanlur, strenuissime eum viribus et gladio, tùm calamo etiam et eruditionc tuà vindicarein dics non cessas ; petiliones prsserlim saluiem animarum concernentes, quanlùm cum Deo possumus . ad exauditionis graliam libenter admillimus , eorumque honeslis votis faventes annuimus, ex praemissis et nullis aliis nobis nolis causis hujusmodi inclinali , lecum , ut si contingat malrimonium cum prœfatâ Catharinà, aliàs conlractum nullum fuisse et esse declarari , teque ab il io vinculo légitimé absolvi , unà quâcumque muliere, ipsaque mulier lecum, dummodo propter hoc rapta non fuerit t etiamsi mulier ipsa lalis sit , qua? priùs cum alio malrimonium contraxerit, dummodô illud carnali copulà non fueriteonsummalum.eliamsi il la tibi aliàs secundo aut remoliori consanguinitalis, aut primo aflinitalis gradu, eliàm ex quocumque licilo vcl illicilo coilu provenienle invieem conjuncla, dummodô relicta dicti fratris tui non fuerit, ut praelertur, etiamsi cognalionis spirilualis , aut legalis el publics honeslalis justitis impedimentum subsistât, et tibi conjuncla existât, malrimonium licitè conlrahere, et postquàm con-
IMKCKS JUSTIFICATIVES.
iractum fuerit, in eo sic contracta, etiamsi illud inter ta et ipsam malierem jam de facto publicè vel clandestinè contracture , et carnali copulà consummalum fuerit, licitè remanere valeatis; aoctoritate apostolica, et ex certa nostrà scientià, et de aposlolica? potestatis plenitudine, tenore praesentium dispensamus, prolein indè forsàn susceplam et su>cipiendam , legitimam fore decernentes ; non obstanlibus prohibi lion i bus juria divini , et constilutionibus et ordinibus aliis quibuscumquc in contrarium editis, quibua, quantum aposlolica auctoritas se exlendit, illis aliter in suo robore permansuris , quoad iioc specialiter et ex pressé derogamus; districliùs inhibentes. et in virtulc sanctae obedientiae expresse inandamus sub interminalione divini judîcii , ac sub pœna anathematis, aliisque ecclesiasticis sen— tentiis, censuris, et pœnis, qoas exnunc prout ex tu ne , et è converse* ferionus et promulgamus in his scriptis, ne quisquam in posterùm allum impediraentum precontractus matrimonialis non consummati , consanguiniialis in secundo aut remoliori , aflinitatis primo gradu, ut prefertur. cognationis spiritualis aut legalis, seu justitia? publiée honestaUs impedtmentis predictis adversùm liberos tuos, quos ex quoeumque matrimonio, rigore praesentium conlrahendo , Dei benigiiilale suseeperis, palàm vel oceullè , iti judicio vel exlrà , illud allègre, proponere, aut objicere, seu verbo vel facto diflamare présumât, aut quoeumque modo atlemptet. Nulli ergo homini, etc. Dalum in urbe veteri 10. calend. januarii MDXXVII.
Papa Rom. Archlep. Cant. Aano Christ I Reg. Anglia.
Clément. VII, a. Gulllel. Warham , 85. 1527. Henric. VIII, \9.
