SEE
Pièces Justificatives. 337
agi et compelli, vultque et consentit et quod ad modum rigor et stylus prœdictæ curiæ cameræ apostolicæ postulant et requirunt tam pro re liquidA clarâ et manifestâ , et in judicio contestatâ et quæ in rem transivit judicatam et pro majori omnium et singulorum firmilate prœfatus Dnus noster pro se ad conslituendum omnia et singula suprà scripta fuisse etesse per eos dominum nostrum regem et dominam Mariam de Cleves ducissam Aurelianensem inter eosdem conventa, concordata, traclata, promissa et obligata fuere in dictâ curiâ cameræ apostolicæ et domini auditoris et vice-auditoris ejusdem nec non juramentum per eumdem Dominum nostrum regem fuisse et esse licitum et honestum et in casu licito et honesto præslito servandum fore et servari debere citra revocationem procuralorum suorum omnibus melioribus modo et forma, viâ, jure et
consuetudine quibus potuit et debuit, fecit, creavit, nominavit et ordinavit ac .
constituit suos veros, certos et indubitatos procuratores speciales et generales ut videlicet procuratores fiscales et notarios ordinarios dictæ curiæ cameræ apostolicæ auditoris et vice-auditoris ejusdem curiæ Romæ vel Avenione residentis et eorum quemlibet in solidum dans et concedens prœæfatus Dominus
noster rex pro se diclis suis procuraloribus et eorum cuilibet in solidum ple-
nariam et liberam poteslatem ac speciale mandatum ac generale , omnia et singula in præsenti publico instrumento contenta inter eosdem illustrimissimum et chritianissimum principem dominum Ludovicum Francorum regem et dominam Mariam de Cleves , ducissam Aurelianensem fuisse rilè justè et canonicè promissa, conventa, concordata et contracta coram prœæfatis dominis auditoribus vel vice-audiloribus, vice et nomine ipsius Dni constituentis confitendi et præceptum sive jurisdictionem detenendo observando et complendo omnia et singula,
sicut præferlur per eos et intereos conventa, concordata, promissa et obligata, .
ac de solvendo in terminis in prœdictis conventionibus matrimonii contentis et expressa bis, cæœleraque omnia alia et singula faciendi, dicendi, gerendi , procurandi et exercendi quæ in prœmissis et circa ea essent necessaria et opporluna et quæ ipsemet serenissimus ac Christian. Francorum rex faceret et facere posset, si prœæsens el personaliter interesset. Promittens insuper prœæfatus Dnus serenissimus ac christianissimus Francorum rex fide regia coram nobis notariis publicis subscriptis ut communibus et publicis personis stipulantibus solemniter et recipientibus vice et nomine ac ad opus omnium et singulorum quorum interest, inlererit aut interesse poterit, quomodo libet in futurum se ratum, gratum , firmum et stabile perpetud habere et habiturum judicioque sisti, et judicatum solvi cum cæteris clausulis ad hoc necessariis et opportunis, ipsosque procuratores relevare ob omni onere sais dandi ; de quibus præmissis omnibus
et singulissu pra dictis præfatusillustrissimus serenissimus ac christiannis. Fran- :
ns |
D De——————————Î fs
corum rex pro $e et dicta illustrissima domina Johaanà de Francia ejus filia legitima et nalurali peliit et requisivit sibi ficri et conficr publicum instrumentum seu publica instrumenta unum vel plura, à nobis notartis publicis subscriptis acta fuerunt hoc anno, die, mense, indictione et pontificatu prædiclis apud PLavctacys partii vulgariter les Montis Turonensis diœcesis : præsentibus ibidem illustri et potenti Dom. domino Petrode Borbonio, Dno de Lellojoco ; speetabal: honorificenussimo Dno Dno Petro Doriolo, milite, cancellario franciæ ; aobili et potentt Dno Dno Joanne de Fuxo, vice-comite Narbonæ ; nobili et generosissimo viro domino Andrea de la Balle, milite, Franciæ Marescallo; domino Ludovico de Graville:; domino de Monte-Acuto ; Carolo de Ambasia, scutifero; Dommo de Calvomonte, comite de Briane et gubernatore provinciæ Campaniæ ; Dno Francisco de Bellojoco ; domino de Linieres milite; domino Joanne de Baillon ; domino de Ludio, gubernatore pro rege provinciæ Delphinatus ; Guidone Pot, baillivio Virodoniensi et cambellanis; magistris Johanne Chambon magistro requeslarum hospitii, Radulpho Pichon et Joanne Pelien, consiliariis ipsius christianissimi Francoram regis , una cum pluribus aliis testibus fide digms ad præmissa vocatis specialiter et rogalis.
Et ego Joannes Le Long clericusdiæcesis Parisiensis ortundus in ærtibus magister publicus apostolica et imperiali auctoritalibus curiæque metropolis Turonensis juratus notarius, dum ut sic proemitlitur, omnia et singula dicerentur, agerenlur et ficrent una cum testibus proenominatis prœsens interfui, eaque sic fieri vidi et audivi, idcircb huic procsenti publico instrumento manu alterius fideliter scripto, me in aliis legitimè occupato signum meum in tabellis consuelum apposui in fidem , robur, et teslimonium verilalis proemissorum
ommum et singulorum, requisitus el rogatus.
| LKR LONG.
Fonds de Sanit-Germain, manuscrit in-folio, n° G58.
La copie des Archives du royaume, manuscrit in-folio. (Duchés et pairie, t. 1V. K. 656, p. 437), présente des différences bien importantes.
Dispense de Sixte IV et promulgation de Julien, l‘gat à latere, à Avignon.
JuLzunus miseratione divina titulo sancti Petriad vincula sancte Romane ecclesie presbiter cardinalis in regno francie et universis Galliarum partibus ac provincia Provincie , nec non civilate Avinionensi et comitalu Venayssino , ac illis adjacentibus provinciis civitatibus et locis apostolice sedis de latere legatus. Reverendis in christo patribusarchiepiscopo Bituricensiet Aurelianensi ac Ebroicens episcopis szlutem in Domino, Oblate nobis pro partedilecti in christo illustrissimi
Pièces Juotificatives. 339
domini Ludovici Dnus Aurelianensis et dilecte in christo illustrissime domine Johanne de Francia, Serenissimi principis domini Ludovici Francorum regis christianissimi nate petilionis series continebat quod ipsi olim non ignorantes se tertio et quarto consanguinitatis gradibusesse conjunctos , ac quod prefalus do miaus rex ipsum ducem de sacro fonte levaverat ; altendentes tamen prefatum ducem inter principes , qui ex regali stirpe Francorum regum descenderunt ill esse proximiorem , ac pro federe et amore inter eos ac eorum parenles conservandis ac manutenendis , aliisque rationalibus de causis desiderantes, prout adhuc desiderant , invicem matrimonialiter copulari, intervientibus et tractantibus eorum parentibus sponsalia per verba de futuro contraxerunt, carnali copula minimè subsecula ; cum autem hujüsmodi suum desiderium, obstantibus diete consanguinilalis et quod ex prœmissis provenil cognalio spiritualis impedimentis , adimplere nequeant , dispensatione apostolica super hoc non obtenta , pro parte ipsorum ducis et Johanne nobis fuit supplicatum ut eis super hoc de oportuné dispensationis gralia, vigore nobis de super concesse facullatis, providere dignaremur , nos igilur ex premissis et aliis nobis expositis causis hujüsmodi supphcationibus inclinati, circonspectioni vestre de qua in hits et aliis in Domino fiduciam obtinemus aucloritate apostolica nobis per litteras infra scripli tenoris concessa per hec scripta comitlimus et mandamus quatenus vos vel duc autu nus vestrum, si est Ha, dictaque Johanna propterhoc rapta non fuerit, cum eidem duce et Johanna, ut impedimentis hujüsmodi non obstantibus , matrimonium invicem contrahere, el in eo post quam fuerit contractum remanere libere et licité valeant, auctoritate prefata dispenselis prolem ex eodem matrimonio suscipiendam legitimam decernendo. Tenor vero dictarumlitterarum sequitur et est talis. |
Syxtus episcopus servus servorum Dei, dilecto flio Juliano , titulo Sancli-Petri
ad vincula presbiter cardinali ad regnum Francie et universas Galliarum partes ac provinciarum Provincie , nec non nostros civitalem Avenionensem et comitatum Venayssinum et illis adjacentes provincias civitates et loca apostolice sedis legato salutem et apostolicam benedictionem. Cum te ad regnum Francie et universas Galliarum partes, ac provinciam Provincie , nec non nostros civilatem et comitatum Venayssinum et illis adjacentes provincias civitales et loca pro diversis arduis et magnis nostris el Romane ecclesie negoliis legatum de latere de fratrorum nostrorum sancte Romane Ecclesie cardinalium consilio presentialiter destinemus, nos volentes tuam honorare personam, ut per honorem tibi exhibitum in hujüsmodi legationis officio eo utilius perficere valeas, quo fueris per nos majori aucloritate nostra, hac vice duntaxat, tua legatione durante, quibuscumque utriusque sexus personis, infra limites tue legationis constitutio
——— t#ei 5
nm men ecomen eme nee) “ou
De ——
349 Pièces Justificatives.
de quibus tibi videbiturque tertio vel quarto et si de regali ducali vel comitum sanguine fuerint , quovis eliam secundo consanguinitatis vel affinitatis gradibus , seu illis impetu aut qualitercumque se invicem conjungentes conjuncte, seu alias quacumque cognatione spirituali vel publicè honestatis justicie conjuncte sive ligate existerentet que per adulterum invicem se polluerunt et certis suadentibus causis desiderant invicem se matrimonialiter copulari ,'autque ignorantes vel scientes se hujusmodi gradibus vel alios fore conjunctos matrimonia invicem contraxerunt et consummaverunt etiam si prolem susceperint cum iHis videlicetque contrahere desideraverint ut impedimento ex consanguinitate vel affinitate seu cognatione spirituali vel publice honestalis juditia hujusmodi proveniente nonobstante, matrimonium inter su contrahere, cum illis vero que ignorantes, ut in contracto matrimonio remanere, illas aulem que scienter contraxerunt ab excommunicationis sententia, quampropter promissa incurrerint, absolvendi, ac cum ipsis eis prius tamen ad invicem ad tempus de quo tibi videtur separatis ut matrimonium de novo contrahere et in postquam contractum fuerit remanere libere et licité valeant , dumommodo mulieres hujusmodi propter hoe rapte non fuerint, dispensandi , et prolem inde susceptam et suscipiendam legilimam decernendi plenam et liberam autoritate apostolica tenore presentium concedimus facultatem; volumus autem quod ille, cum quibus ad contrahendum in dictis secundo et tertio gradibus hujusmodi seu talibus nuptum dispensaveris et que ex quibuscumque ex dictis gradibus scienter constilule matrimomum contraxerunt et consummaverunt , juxta suarum facultalum qualitatem, aliquam summam precuniariam ad subventionem fidelium contra Turcos, juxta me diseretionis arbritrum exponere et tibi realiter consignare teneantur. Datum Rome apud Sanctum-Petrum anno- incarnationis Domine millesimo quadragintesimo sepluagesimo quinto, decimo kalendas martii, pontüficatus nostri anno quinto.
În quoram omnium et singulorum fidem et testimonium premissorum has presentes nostras lilleras fecimus et nostri pontificatus sigilli jussimus appensione muniri. Datum Avenionensi in palatio apostolico, anno Incarnationis Dominice millesimo quadragintesimo sepluagesimo sexlo, actava idus augusti, pontificatus prefati sanctissimi Domini nostridomini Sixti papæ quartu anno quinto.
Pace 23, LIGNE 4.
Son front , remarquable surtout par ces proémin ences nombreuses, etc.
Je n'attache pas sans doute , et j'en ai donné des preuves incontestables ailleurs, une très-grande importance à la phrénologie. En invoquant ses lu-
#25 F3 èt
Epe
RE Ci
d'après lequel nous donnons le portrait authentique de Jeanne de Valois, lui avait réellement appartenu. C'était une espèce de synthèse que je ne devais point négliger. Ainsi, pour certaines personnes, la phrénologie confirmera l'histoire de Jeanne de Valois ; pour d’autres, l'histoire confirmera les aperçus phrénologiques. Je n’ai pas besoin de dire qu'en m'adressant à Broussais d’abord, puis à la société phrénologique elle-même, je n'ai pas laissé voir , ni dit, à qui appartenait le masque sur lequel je les consaltais ; et quand même je l’eusse fait, on conviendra que tout ce que l'on a publié avant nous, sur cette femme célèbre, n'aurait jamais pu conduire à donner de pareils résultats. Il fallait absolument, pour y arriver, avoir lunotre manuscrit, et nous n'avons jamais eu ni le désir ni le loisir de le permettre. Quoiqu'il ensoit, voici le consultation phrénologique donnée par le célèbre professeur Broussais.
: Monsieur Pierquin de Gembloux me présente ce jour un masque sur lequel il demande mon opinion , relativement aux facultés qu’il représente.
Ce masque n'offre que les facultés intellectuelles. C'est celui d'une personne qui a beaucoupd'intelligence ; quia pu connaître parfaitement le monde, si elle a reçu de l'éducation ; retenir très-bien les formes et reconnaître les personnes par leur physionomie, avec beaucoup de facilité; elle a dû retracer facilement l’image des localités et mesurer assez bien les espaces, ce qui donne souvent du goût pour les voyages. Elle a possédé la faculté du calcul 4 un degré assez remarquable, elle a bien saisi les évènements et a pu acquérir des connaissances dans l'histoire. Son éducation aura été facile à faire. Elle a eu le sentiment du temps et de l’ordre. La faculté du langage a été passablement développée. Elle avait du jugement et saisissait assez bien l’enchatnement des causes et des effets, sans posséder pourtant l'esprit philosophique; car la causalité l'emportant sur la comparaison, elle n'a pas dû toujours apprécier avec reclitude les causes des faits. Elle a eu de l'imagination et de la tendance au merveilleux, ce qui a pu contribuer à faire dévier la causalité. Toutefois le plâtre ne permet pas de dire jusqu’à quel point ces facultés ont été portées. Elle a pu ne pas rester étrangère aux arts, au dessin, et à l'architecture; mais le masque ne donne pas les moyens d'assigner le degré auquel ces facultés ont pu s'élever.
Quant aux instincts, aux penchants, aux sentiments, on ne peut rienaffirmer d'après la pièce qui m'est présentée. Il me paraît toutefois probable , vu la di-
Dières Dustificatives. 341 mières, dans cette circonstance précieuse, ce n'était pas seulement une occasion de la mettre encore à l'épreuve, que je saisisais : j'avais une vue plus élevée , je crois, car de deux choses l’une, ou elle devinerait la vérité ou elle se tromperait. Dans la dernière supposition, j'avoue que je n'aurais fait aucune mention de ses
erreurs ; et de l’autre, elle tendait à démontrer aux incrédules que le masque, si
He TE
1 ro
Ed —————"5Ë
342 Dières Justificatives.
rection qu'affecte le commencement des lignes de la partie supérieure du front, que la bienveillance et la vénération n'auront pas été en défaut.
C’est la figure d'une personne douée de belles facultés intellectuelles , mais je ne puis rien dire des affectives.
Paris le 17 avril 1858. | BROUSSAIS.
A cette pièce, déjà d’un haut intérêt, nous ajouterons encore les deax documents qui suivent.
Rapport sur un masque attribué dune femme de haute condition du XVme siècle, présenté à la société par M. Pierquin de Gembloux, et lu dans la séance du mercredi ÿ mai 1838 , présidée par M. le professeur Bouillaud.
Commssammes : Les docteurs Guichard , Debout, Place, membres de la société phrénologique de Paris. Le docteur Place, rapporteur.