APRES

Éd

Pièces Dustificatives. 369

protestando quod per infra dicenda et scribenda non intendit quovis pacto dictæ dominæ honestati detrahere. Dixit el proposuit quod ipse dominus nr Ludovicus rex modernus et prædicta domina Johanna de Francia in quarto consanguinilatis gradu ex concilio gnali prohibito sibi attinent, nam defunctus inclitè recordalio-

nis Carolus VI Francorum rex et illustris princeps Ludovicus dux I Aurelianen. :

fuerunt fratres, filii si quidem Karoli Vetiam Francorum regis ex quo Carolo rege V1 progenitus fuit Carolus rex septimus ex Carolo VII rex Ludovicus XI et ex ipso Ludovico rege XI prædicta domina Johanna de Francia. Ex ipso autem Ludovico 1 dux Aurelianen. progenitus fuit Carolus dux Aurelianen. Ex ipso Carolo Aurelianen. duce prædictus domin. noster Ludovicus rex modernus. Ex quo obstante hujusmodi impedimento consanguinitatis non poluerunt ipse Dous nr Ludovicus et dicta Johanna de Francia matrimonialiler copulari et copulatum de facto venit necessario dissolvendum. Præterea memoratus rex Ludovicus XI pater prædictæ dnæ Johannæ de Francia ipsum dominum Ludovicum regem modernum de sacro fonte levavit : ex quo contracta fuit et est cognatio spiritualis matrimonium inter se contrahendum impediens et contractum dirimens. Insuper quod præfatus rex Ludovicus XI pater dictæ Dnæ Johannæ dictum Dom. regem modernum nondum annos pubertlatis attingentem patre orbalum, omnique consilio et auxilio destitutum quantum in se fuit renitentem , minis, terrorib. et tinorib. nimium formidabilib. et qui in constantem virum cecidissent. Induxit et inJuci fecit de eamdem dominam Johannam ducendo in uxorem , sibi cornminando non solum perditionem bonorum sed et projectionem in aquam et mortem el qui quidem rex Ludovicus XI solitus fuerat male troctare et in suos subditos non sibi aut suis prœceptis aut mandalis obtemperentes sœvire prout multis exemplis patuit, undè ad evitandum pænasipsas simulavit ipse dominus nr rex modernus matrimonium cum eâdem contrahere. Licet revera ipsi matrimonio nunquam liberum prestiterit affensum, sed vi ac metu de quib. sœæpissimè protestatus fuit, ad hujusmodi simulatas nuptias fuisset processum quas nunquam ratas habuisset. Cui cum post ipsius regis Ludovicimorlemet obitum arbitraretur sein libertatem devenisse et voluntatemac deffensum super hujusmodi nuptiis tam violentis detexisset hujusmodi matrimonii auctores, ac ipsius dominæ Johannæ utriusque sexus consanguines et affines, ac regis Caroli VII fratris ejusdem dominæ Johannæ in ipsum Dom. regem nostrum et adversus eum inflimmaverunt sic quod compulsus fuit pro vil4 et rebus salvandis in Britannia aufugere prout et aufugit ubi receptus suum animum manifestans in signum et approbationem prœæmissorum de alio matrimonio et cum aliâ muliere contrahendo tractavit el nuncium fidelem cuminstruclionibus ad curiam Romanam pro provisione super hoc oblinenda destinavit, quam idem

LS Es

usque ad obitum ipsius regis Caroli dissimulare coactus exlitit. Undè cum

matrimonia debeant esse libera sequitur prœtensum matrimonium virib. non

subsistere et ultra quod ipsa domina Johanna de Francia a naturâ fuit

prout est de præsenti imperfecta corpore viciata et maleficiata non apta viro sic quod non poluisset aut possel concipere semen virile secundum congruentiam eaturæ recipere, imô neque a viro intra claustra pudoris naturaliter cognosci prout ex aspectu sui corporis indicari poterit undè cum prœtensum

matrimonium fuisset contra fines et bona matrimonii ac intentionem principalem ejus non tenuit ipso jure neque tenetur rex noster modernus eidem dom.

Johannæ adherere et quiquidem rex noster hæc animo revolvens et antè oculos ponens pro felici siccessu regni pensata utilitate ejusdem cum consilio procerum ac prole non careat, sanclitati summi pontficis supplicari fiet super præmissis de remedio sibi provideri opportuno qui rescriptum apostolicum vobis decretum de quo judicaliter fundavit suâ benignitate sibi concessit vigore

cujus antedictam dominam ut tenebramini coram vobis citari fecistis visuram procedi ad ejusdem rescripli executionem aut dicturam causas quare td minimè fieri deberet undè cum præmissa omnia et singula sint vera notoria et manifesla eaque dicta domina confessa foret, fuisse et esse vera et super quib. resullant communis vox et fama, concludendo via, jure modo

et forma quib. melius fieri potest et debet, petit, supplicat et requirit idem

procurator et nomine quo supra prælacli sut rescripli suarumye litterarum apostolicarum executionem et in forma debita interinationem idque faciendo per

vos yestramque sententiam definitivam el pro jure decernis, declarani et pronun-

tiari matrimonium ipsum quatenus de facto ad ipsum fuisset processum fuisse

et esse omni nullitate, nullum, nulliusque momenti obligationis vel efficaciæ nec obslare quominus cum alia matrimonium efficax in domino libere contrahere

valeat et possit dominus nr. rex modernus licentiam de hoc faciendo quatenus

opus esset sibi comedendo et auctoritate apostolica impartiendo et prout summus pontifex mandavit, jura decernit et ratio diclat, seu alias idici, decerni,

statui et pronuntiari prout juris fuerit et rationis causis, mediis et rationibus

antedictis officium vestrum humililer implorando ubi fuerit opportunum, offerens

et protestans se de permissis legitime probalurum et citra onus cujuslibet su-

perfluë probationis et ad finem damnorum, expensarum et interesse addendi,

diminuendi, imitandi, corrigendi et in melius reformandi omnique alio juris be-

neficio dicto domino regi semper salvo.

370 Pièces Tustificatives.

Carolus de his certificatus de facto mpedivit et quib. non contentus ipse rex Carolus eumdem dominum regem nostrum modernum carcerib. diversis im provinciis et locis etiam per trieanium vel amplius mancipatum duriter secundum sui sanguinis et nobilitatis statum tractatum detinuit, sic quod ut prius et &

Cie WosS ©]

EE Legs ——

Pièces Justificatives. 371

Datam Turonis anno Domini co ceccxcvan die jovis post festum Decolationis beati Johanais Baptistæ, penullima mensis augusli, sic signatum A. de Stagno.

Ipsa vero domina rea tunc petiisset quod una cum suis dictis consiliariis haberet alios consiliarios et aliorum locorum petiisset insuper duplum procuratorii ac pe titiones et expletorum dicti dom. Actoris sibi dari et nos eidem quodacciperet tot et talesconsiliariosin hujusmodi causa Turonis et alibi quot et quales assumere vellet quos compelleremus ad hujusmodi onus suscipiendum obtulissemus et duplum hujusmodi per eam petitum sibi dari et expediri mandassemus et fecissemus, assi gnantes eidem Dnæ Johannæ reæ certam diem ad veniendum et respondendum quidquid dicere et proponere vellet super prœmissis. Qua die adveniente ipsa domina rea litem contestando et animolitem contestandi confessa fuisset seu dixisset quod ipse dominus actor etipsa fuerant matrimonialiter copulati, confessa fuisset eliam seu dixisset quod erat filia legitima et naturalis quondam domini Ludovici regis XI quodque fuerat eteratinter ipsos dominum actoremet ipsam dominam ream aliqua consanguinitas, iguorabat tamen gradum consanguinitatis hujusmodi et quo ad cognationem spiritualem de qua in hujusmodi petitione fiebat mentio ignorabat ipsam et ilem per modum ignorantiæ negasset et quod si fuerant consanguinitas et cognato spiritualis inter ipsos fucrat super hoc sufficienter dispensatum et ad vim etmetum in hujusmodi petilion ementionatos negasset illos dicendo quod si inter. venisset melus fuisset vanus et si fuisset justus fuisset purgatus per verum consensum subsequentem, etiam carnali copula subsecuta. Quod autem ad 1v articulum pe titionis dixisset ipsa Dna rea quod ipsa fuerat et erat babilis ad amplexus viriles et quod fuerat carnaliter cognita a præfato dno actore matrimonium consummando non fuerat aliquo vitio impedita quomious potuissetmatrimonialiter copulari. Cætera omnia et singula in bujusmodi petitione contenta et declarata negando prout et negasset fore vera, salvis suis legitimis defensionibus, exceptionibus contrariis et peremptorüs loco et tempore proponendis et assignassemus tunc eisdem partib. certam diem ad procedendum in bujusmodi causa prout de jure esset procedendum. Qua die comparentibus coram nobisjudicialiter apud dictam domum decani Turonen. procuratore dom. actoris et ipsa domina Jobanna munila dictis suis consiliariis, eliam consilio magistri Joannis Vesse jurisperili qui tunc venisset de Biturris compulsus per litteras nostras compulsorias et cui denuo injuoxissemus, ut præstaret patrocinium eidem dominæ Johannæ in hujusmodi causa ipsius eL dictus domini actoris procurator exhibuisset suas positiones et illas Lactis sacrosanctis eyangeliis in animam illius domini actoris asseruisset fore veras et vertatem continere et quod credebat ipsum dom. actorem fovere bonam causam. Petens quod præfata dom. Johanna illis medio juramento per verbum credit vel non credit aut alias sufficienter responderet et quæ quidam D. Johanna taetis

"pORÉx

372 Mières Justificatives.

eliam sacrosanctis evangeliis cum protestatione tamen per eam seu ejus consilium expressè facta de nullitate et inaptitudine ipsarum positionum si essent aliquæ

negativæ pregnantes duplices bis posilæ captiosæ aut aliis quib. de jure non esset respondendum, quod responsio hujusmodi non sibi præjudicaret jurasset illis veritalem respondere quod etiam credebat habere bonam causam se defendendi inhujusmodi causa et die pernoseidem D. Johannæ præfixæ ad illis respondendum ipsa judicialiter coram nobis conslituta secluso dicto procuratorio domini actoris per nos interrogata hujusmodi posilionib. respondisset prout in eisdem et acto judiciali super hoc confeclo continelur. Et alia die sequente in præsentia ejusdein dominæ reæ ditationem unius mensis eidem procuratori hoc petenti ad probandam suam seu dicti D. actoris intentionem videlicet ad referendum suas enquestas et ad publicandum testes, dictaque, disposiliones el altestationes etiam testium per nos examinandurum dedissemus et assignassemus et illico dictus D. acloris procurator suos articulos dedisset et nos judices certum prælixissemus eidem D. Johannæ ad tradendum sua interrogatoria et postmodum sanctissimus D. noster papa per suas litteras apostolicas nos Philippum cardinalem adjunxisset seu adjungi voluisset nobis Episcopis zrœædiclis et quod nos Philippus a modo haberemus in hujusmodi negolio seu causà secundum statum in quo ipsaesset tempore presentationis et receptionis earumdem litterarum apostolicarum quæ eidem D. Johannæ reæ fuisset intimatæ una nobiscum episcopis procedere et de illa decidere. Quarum quidem litterarum apostolicarum tenor sequitur :

Alexander. Episcopus, servus servorum Dei venerabilibus fratribus Ludovico Albien. et Fernando Septen. episcopis dilecto filio Philippo, et S. S. Petri et Marcellini presbitero salutem humilibus supplicum presertim regià majestate potentium notis libenter annuimus eaque favoribus prosequimur opportunis exponi si quidem nobis nuper fecit charissimus in christo filius noster Ludovicus duodecimus rex francorum illustris quod olun cœxistente duce Aurelianensi et in duodecimo vel circa suæ ætatis anno constilulo ac patre orbato claræ memoriæ Ludovicus tunc francorum rex undecimus nobilem mulierem quundam Mariam de Cleves ejusdem domini Ludovici moderni regis genitricem ut ipsum Ludovicum modernum regem cum dilecta in christo filia nobile muliere Johanna de Francia ejusdem Ludovici XI regis nata, quæ eidem regi Ludovico moderno quarto consanguinitalis gradu conjuncla et ad concipiendam prolem inpotens erat prout adhuc existit matrimonium contrahere faceret ininis et terroribus compulit et deindè matrimonio hujusmodi per eumdem Ludovicum modernum regem quem dictus Ludovicus rex XI inhumanis agens de sacro fonte levavit cum eadem Johanna nulla, super quarto gradu consanguinitatis et quod ex levatione hujusmodi provenit cognatio spiritualis impedimentum dispensatione eis suffragante nullite et

— te 1

na 1

Pièces Justificatives. 343

de facto contracto et invalido existente ac eodem Ludovico rege XI præfato Ludovico regi moderno effecto puberi ut ipsa matrimonium cum prœæfata Johanna de novo contraheret precipiente ipse Ludovicus rex modernus proper minas et terrores sibi per quod causa hujusmodi etiam per te una cum diclis episcopis cognoscatur et dividatur, illius stalum etiamsi in ea ad aliquos actus processum fuerit. Presentibus pro expresso sabentes circum spectionem tuam de quâ in his et aliis specialem in domino fiduciam obtinemus præfatis episcopis in cognitione et decisione causæ hujusmodi auctoritate apostolica tenore præsentium adjungimus mandantes tibique committentes ut una cum eis et ipsa una litis eliamsi ipse jam in causa ipsa procedere cepisset in eo statu a quo reperilur, ad cognitionem et decisionem dictæ causæ, alias in omnibus et per omnia juxta dictarum litterarum formam et tenoreminsimul procedatis perindè ac si bibi unà cum dictis episcopis htteræ predictæ a principio directæ fuissent et dirigentur approbantes etiam ac confirmantes omnia per dictos judices hactenus literarum prœdictarum vigore alias ritè gesla et quæ interim forsan eos ante facere contigebit ex nunc et mane quod situs super iis a quo qua quavis auctoritate scientes vel ignorantes contingebit attentari nonobstantibus prœmissis ac constitutionibus et ordinationibus apostolicis, nec non illis quæ in litteris prœædictis voluimus nonobstante contrariis quibuscumque. Datis Romæ apud S. Petrum anno incarnalionis Dominicæ 1498, pridie Kalend. septembris, pontificalus nostri anno vu, eumdem Ludovicum XI et ejus parte illatos minis mortis pavore, et alias per vim et melum qui cadere poterant in constantem virum compulsus matrimonium cum eadem Johanna quamquam etiam super impedimentis hujusmodi cum eis ut prefertur per sedem apostolicam dispensatum non foret denovo contraxil et dicto Ludovico rege XI claræ memoriæ eliam dum inhumanis egebat rege francorum ejusdem Johannæ fratre reliclo interim vitâ functo postquam dictus Ludovyicus modernus rex ad Britaoniæ partes se contulerat et hostiliter captus ac per trienaum vel circa carceribus detertus et tamdem ab ipsis carceribus liberatus fuerat ipse qui vi ac melu prædictis durantibus per viginti quinque aut viginti sex annos vel circa eidem Johannæ quo habitaverat qui quæ in eamdem Johannam mente et voluntate nunquam consenserat dicto Carolo rege vita functo et vi ac metu prædictis cessanlibus contra hujusmodi matrimonium statim reclamavit quare pro parte dicti\ Ludovici regis nobis fuit humiliter supplicatum ut matrimoaium hujusmodi nullum declarare mandare aliis quæ prœæfalo Ludovico moderno regi et slalui suo in prœæmissis oportune providere de benegnitate apostolica dignaremur nos qui de prœædictis certam notitiam non habemus hujusmodi suplicationibus inclinati, fraternitati vestræ de qua in his et aliis specialem in domino fiduciam obtinemus per apostolica scripta mandamus quatenus con-

| 374 Viècee Justificatives.

Yiactum per vos metipsos ubicumque fueritis procedentes voaatis dicta Johanna et aliis quæ fuerunt evocandi de prœmissis omaibus et siagulis auctoritate nosira vos diligenter informelis et si per ioformationem samdem vobis legitimè constiterit quod dictus Ludovicus modernus rex et Johanna fuerint dicto quarto consanguinitalis gradu conjunctis vel quod dictus Ludovicus rex undeciæus dicturm Ludovicum moderoum regem de sacro fonte levaverit nullsque dispensatio fuerit subsequenta seu prefatus Ludovicus modernus rex per vim et melgm supra diclos qui cadere poterant in constantem virum dictum matrimoniam cum proefata Johanna contraxerit visque et metus hujusmodi usque ad obilum prœfati Caroli regis ipsius Johannæ fratris ac prœfati regis moderni predecessoris perduraverint aut prœfatus Ludovicus moderous rex per tempus a jure statutum prœfalæ Johannæ cohabitaverit interun carnali copulæ opem et operavit dando efficaces quodque dicta Johanna adeù maleficiata et impotens existat quod idem Ludovieus modernus rex eam interim carnaliter intra claustra pudoris cognoscere nullatenus potuit neque potest aut de aliquo alio legitimo impedimento proper quod inter ipsos Ludovicum modernum regem et Johannam matrimonium canoaicé subsistere non potuit seque petest matrimonium hujusmodi nullum fuisse et esse dicta auctoritate declaretis prout de jure fuerit faciendum facientesquod declarayeritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari et nihilominus si declarationem hujusmodi per vos vigore penitentium fieri contingerit ut prefertur eidem Ludovico maderso regi cum aliâ muliere quam dejure poterit ducere inuxorem malrimooium alias rite contrahendi licentiam dicta auctoritate largiamini nonobstantibus felicis recordationis Bonilacii papæ VILI predecessoris nostri conetitutionibus quibus cavetur ne quis extra suam civitatem et diocæsimisi in certis exceptis casibus ut inillis ultra unam dictam affine suæ diocæsis ad judiciumevocetur seu judices a sede deputati prœdicta extra civitatem et diocæsim in quibus deputati fuerint contra quoscumque procedere aut al vel aläsvices suas commillere prœsumant et de duobus dictis in conoilio generali edita ac aliis constitu- Uonibus et ordinalionibus apostolicis contrariie quibuscumque aut si præœlatæ Johannæ vel quibusvis aliis communiter vel divisim ab eadem sit sede indulium quod interdici suspendi vel excommunicari autextra vel ultra certa loca ad judicium trahe non postent per lilleras apostolicas non facientes plenam et expressam ac de verbo ad verbum, de indulto hujusmodi mentionem.

Datum Romæ apad S. Petrum anno incarnationis Domieicæ c19 ceccxcviu ur KI. augusti ponuficatus postri anno vi. |

Cum autem cupiamus et negotium hujusmogi de quo agitur prupter rei magoitudinem debitæet maturioriconsilioprocedat quo a pluribus examiaatum et cognitum fueret nos volentes quod causa hujusmodi etism per te una cum dictis

KE ape

te PR |

mm ol

Pièces Justificatives. 375

episcopis cognoscatur el decidatur ilhus statum etiam si in e4 ad aliquos actus processam fuerit presentibus pro expresso habentes circumspectionem tuam de qua in hiis et aliïs specialem in domino fiduciam obtinemus prœfatis episcopis in cognitione et decisione cansæ hujusmodi auctoritate apostolica tenore præsentiumadjungimus mandantes tibiquecommittentes utuna cum eisetipse una tecum etiam siipsi jamin causa ipsâ procedere cepissent in eo statu in quo reperietur ad cognitionem et decisionem dicta causa alias in omnibus et per omnia juxta dictarum litterarum formam et tenorem insimul procedatis perindè ac si tibi una cum dictis episcopis litteræ prœdictæ a principio directæ fuissent et dirigentur approbantes etiam et confirmantes omnia per dictos judices bactenus litteraram prædictarum vigoru alias tamen vila gesta et quæ interim forsan eos ante receptionem presentium facere contingerit ac decernentes ex nunc invitum et inane quod secus superis a quoquam quayis auctoritate scientes vel ignorantes conlinget accentari nonobstantibus premissis ac constitutionibus et ordinationibus apostolicis nec non omnibus illis quæ in litteris prœdiclis voluimus non obstare cœterisque contrariis quibuscumque. Datum Romæ apud sanclum Petrum anno incarnalionis Dominicæ «9 ccccxcvin. Pridie KI. septembris pontificalus nostri anno vu.

Postque nos Episcop: prædicti, propter pestem Turonis vigentem seu immi-

nentem de eodem loco apud villam Amboisiæ Turonen. dioctesis nos transtulissemus ubi in crastino postquam adventumest in presentia nostrorum episcoporum ipse procurator Dni actoris coram nobis Philippo cardinali litteras apostolicas adjunctione hujusmodi prœsentasset et intimasset nobis supplicando ut onus cognitionis et decisionis hujusmodi causæ in statu in quo erat nobiscum episcopi prædictis suscipere vellemus quod nos Philippus visis hujusmodi litteris apostolicis et coram nobis lectis constat etiam nobis de responsione dictæ Dnæ reæ in earumdem litterarum presentatione sibi facta fecissemus seu suscepissemus. Ex post in hujusmodi causa procedendo subsequentes plures testes pro parte Dai actoris producti, inscripti, jurati et examinali fuissent ad quorum publicationem pro parte dicti Dni actoris requisitas impediendum et differendum dicta domina rea sua facta contraria et defensiones in scriplis tradidisset et procurator prœdictus de post super factis et defensionib. hujusmodi in scriptis litem contestatus fuisset et replicasset alia facta contraria factis Dnæ reæ proponendo et quæquidem facta partium hinc indè nagata fuissent ipsaque Dna rea ex post positiones suas super hujusmodi factis et depositionibus posuisset et affirmasset et nos assignassemus eisdem partibus terminum unius mensis ad publicandum et referendum testis , depositiones et attestationes eorumdem et interim dictus dominus actor posilionib. hujusmodi in propria persona medio ju-

Ehedt

; 376 Vières Justificatives.

ramento respondisset interim etiam dictus procurator quamdam litteram missivam quondam domini Ludovici XI regis transmissam comiti de Domnomartino exhibuisset et ad verificationem signi ejusdem quondam Dni Ludovici et contrasignali magistri Nicolai Tillart, ejus secretarii aplos testes produxisset et examinari peliisset prout examinati fussent et die assignationis hujusmodi. factæ partib. ad publicandum et referendum dicta Dna rea quandam cedulam judieialiter dedisset per quam inter cœtera juramento verilalis Dni rei super quibusdam articulis suorum factorum et defensionum. Postmodum de partie ipsius Dnæ reæ quo talis se retulisset et declarasset quod nullas probationes per testes facere vellet seu intenderet. Quare hujusmodi testes dictaque et depositiones eorumdem unà cum aliis actis et productis publicassemus et pro publicatis habuissemus et ipsorum testium sit publicatorum et aliorum predictorum copiam esse tradendam et expediendam eisdem |partibus decrevissemus, assignantes eidem reæ certam diem ad dicendum et proponendum ex parte ipsius Dnæ reæ contra hujusmodi testes, dictaque et depositiones eorumdem et alia producta nec non quidquid tam juris quam facti peremptoriè aut alias in hujusmodi causa dicere et proponere vellet et procurator ipse dictam litleram missivam prædictu Ludovici XI seu ejus veram copiam ad originale debite collationatam ipsa originalilitteraeidem procuratori restiltuta produxisset seu reproduxisset et in Lermino ad dicendum et proponendum contra testes et producta ut profertur ipsa Dna rea in scriplis quasdam generales exceptiones contra testes hujusmodi et eorum depositiones tradidisset et copiam seu vidimus cujusdam mandati domini Julian olim legati de dispensando cum eisdem partibus super consanguinitate et cognatione spirituali per Daum actorem in processu propositis et allegatis produxisset et pro concluso habilo in hujusmodi causa, assignassemus eisdem presentibus diem datam præsentium seu aliam a qua presens dependet et locum infra scriptum seu alium mutatum ex causa legilima ad audiendum jus seu nostram sententiam definitivam in hujusmodi causa dici, ferri et pronuntiari prout hæc præmissa et alia per extensum posita in aclis hujusmodi causæ continetnr. Adveniente stagve die dalæ presentium comparentibus judicialiter coram nobhis apudecclesiam parochialem S. Dyonisti Ambasiæ prœæfato magistro Antomo Dniac- Loris procuratore ex una sibi assistentibus venerabilibus et egregiis viris magistris Carolo du Haultbois in camera requestarum palatit Parisiensis prœsidente et Philippo Bandol, (vel Caudol) dicti D. actoris in curiâ parlamenti Parisiens. consiliaris et nobili viro Carolo de Preux procuratore et procuralorio uomine diciæ dominæ reæ specialiter et debité fundato ad audiendum jus seu sententiam definitivam in hujusmodi causa diei , ferri et pronunciari munito coosilio venerabilium et discretorum virorum magistri Marci Travers, officialis Turonen. Petri

Gi Pass TT )

E See

Pièces Justificatives, 377

Bourelli, Johannis Vesse , ac Francisci Betsoulat (vel Bethoulat), conciliariorum ipsius Reæ ex alià partib. assistentib. nobis supranominatis assessoribus nostris adstantibus etiam ibidem reverendissimis ac reverendis patribus Dnis Guillermo T, FT. Sæ. Potentianæ presbitero cardinali Remensi et Tristando Senonen. archiepiscopis, Gaufrido Aniciensi, Carolo Castren. Gaufrido Constantien. et Renato Carnoten. episcopis ac venerabilib. ac circumspects viris magistris Stephano Pouchet, Johannes Raoulin in cameris inquestarum palatü Parisiensis prœsidentib. Petro Le Secourable archidiacono Rolomagens. in theologia professore, Hugone de Bausa, Claudio de Aquis, Jurium doctoribus. Johanne Charnieres , Johanne Haro et Gaufrido Boussart , theologiæ professoribus, ac Mondeto de la Martonnière in utroque jure licenciato et Thomas Paschal officiali Aurelianen. partib. hujusmodi dicentib. quod nihil amplius dicere seu proponere volebant quin imo ipso procuratore Reæ dicente quod se referebat religioni nostræ et justitiæ per nos faciendæ.

Nos tunc judices prœternominati pro tribunali sedentes Deum præ oculis habentes nostram sententiam defaitivamia scriptis redactam protulimus pronunciavimus et promulgavimus seu nobis episcopis judicib. præsentih. et mandantib. nos Philippus co-judex id fecimus in bunc modum.

In nomine sanclæ et individuæ Trinitatis Patris et Filü et Spiritus Sancti. Amen. Viso processu moto et pendente coram nobis Philippo, tit. S. S. Petri et Marcellini S. R. ecclesiæ presbitero cardinali de Luxemburgo Cenomanen. ac Ludovico Albiensi et Fernando Septen. episcopis judicib. a sanctissimo in christo patre etdomino dno Alexaodro divinà providentiâ papa V{in hac parte delegatis inter christianissimum Ludovicum X11 Francorum regem in causa nullitatis matrimoni! actorem ex una et illustrissimam dominam Johannam de Francia ream partibus ex altera, rescriptis apostolicis nobis in hac parte directis petitione Dani actoris, apud acta descripta litiscontestatione dictæ Dom. reæ responsione per eam facta ad positioves ipsius Dni actoris, exceptionibus, peremptoriis et defensionib.

prædictæ Dnæ reæreplicis exusdem Dom. actoris, responsionib. ejus ad positiones

ejusdem dominæ reæ super ipsis suis exceptionib. et defensionib. in ejus propria personna factis testium pro parte præfati Dai actoris productorum deposilionib. objectis reprobatoriis per ipsam Dnam ream contra eosdem testes et salvationib. Dai actoris in contrarium datis literis, extractibus et munimentis hinc indè productis conclusione in causa assignatione ad audieadum jus cum actis causa ceterisque visis et consideratis quæ videnda et consideranda erant in hac parte ex quisito et comunicalo nobiscum reverendissimorum unius cardinalis archiepisco-

porum, episcoporum et lilleratissimorum, tam doctorum theologorum quam

jurisperitorum in magno aumero , consilio deliberatione provida per hanc nostram

ERP SES RE EEE SEE

soc C3

378 Pièces Justificatives.

sententiam definilivam quam pro tribunali sedentes solum Deum ex cujus ore sedentis in throno procedit gladius bis acutus præ oculis habentesferimus in his scriplis, dicimus, declaramus et pronunciamus matrimonium inter ipsas partes contractum et de quibus cujus virib. fuit in hoc judicio actum non tenuisse aut tenere sed fuisse et esse nullum nulliusque momenti obligationis vel eficaciæ nec obstare quominus cum alia matrimonium eflicax in domino contrahere valeat prælibatus Dominus actor licentiam sibi de hoc faciendo quaesitus opus esset concedendo et auctoritate apostolica, impartiendo prout concedimus et impartimur causis mediis et rationib. in processu declaratis ipsam dominam ream ab expensis damnis et interesse relevantes, Lecta, Lata et in scriptis promulgata judicialiter fuit hac nostra sententia definitiva per nos judices antedictos in ecclesia parochiali S. Dionysiüi Ambasiæ sub anno Domini cw cccexcvur indictione 11 die luoæ post festum beatæ Luciæ virginis xvir mensis decembris pontificatus prœfati Dni nostripapæ anno vir præsentibus ibidem reverendissimis et reverendis patrib. et assistentib. prædictis una cum plurib. nobilib. et plebeis hujusmodi sententiam pronunciationem et publicationem videntibus et audientibus in quorum omnium et singulorum fidem et testimonium prœmissorum has presentes litteras per notarios seu scribas hujusmodi causæ ad adjunctum signari et subscribi, sigillorumque nostrorum fecimus appensione communiri anno indictione, mense, die et ponlificatu prœdictis.

Signature trés-ornée.

Et quia ego Nicolaus militis presbiter Ambianen. diocæiis in artib. magister in decretis baccalraius auctoritatib. apostolica et imperiali ac episcopatis et con. servationis privilegiorum almae universitatis Parisiensis curarium notarius, nec non scriba curiæ majoris archiepiscopatus Parisiensis et hujus causæ una cum notario subsignato hujusmodi sententiæ prolationt, publicationi et promulgation ceterisque actis coram dictis Dnis judicib. Turonis Ambasiae et alibi per me relais seu assertis et signatis (vel signatum) praesens, interfui idcircô huic publico instrumento sentenliam in se continentem manu allerius fideliter scripto signum meum publicum una cum appensione sigillorum dictoram dominorum judicum et de eorum mandato apposui hic me proprià manu subscriben. in testimonium veritatis.

Signature très-ornée.

Et ego Petrus Mesnart diaconus Parisiensis in artibus magister et in jure canonico baccalarius publicus auctoritatib. apostolica et imperiali venerabiliumque curiarum conservalionis privilegiorum apostolicorum universitatis et episcopatis Parisien. notarius juratus ac ejusdem universitalis et prœscriplæ causæ Cum præscriplo notario scriba , quia hujusmoli sententiæ prolationi, publica-

Mn meme ee ll

Pièces Justificatives. 379

tioni el promulgationi cœterisque actis et assignationibus deductos et agitatis proesens interfui idcirco huic publico instrumento sententiam deffinitivam in continentem manu alterius fideliter scripto signum meum publicam una cum appensione sigillorum dictorum Judicum apposui hic me propria manu subscripsi in testimonium veritatis proemissorum requisilum et rogatum.

Scellé de trois sceaux de cire rouge (1). Le premier : dux cardinal de Luxembourg, avec un long ruban de soie rouge. Le second , plus petit que les deux autres : dux Fernand evesque de Septen, avec un cordon en soie verte; et le troisième : dux evesque d’Alby Louis d'Amboise , avec un cordon, très-long aussi, en soie rouge.

Collection Dupuy, in-fol. MSS. 347 à 349. Archives du Royaume, sect. Hist. Carton J. 682 pièces B, Trésor des Chartes. |

Copie de cette sentence avait été déposée aussi aux archives de la ville de Bourges, d’où l'historien du Berry, Thaumas de La Thaumassière, l'avait tirée, puisqu'illa cite. Aujourd'hui elleest perdue. Grâce aux archives du royaume, qui conserve l'original, dont nous venons de transcrire religieusement tout le texte, cette perte est peu sensible pour l’histoire. Nous n’en dirons pas autant d’une autre pièce importante , citée aussi par le même écrivain, et que toutes nos recherches n’ont pu nous faire découvrir, nous voulons parler d'une lettre de Louis XII, touchant {a nullité de son mariage avec Jeanne de France.

Pace 195, Line 22. L'évéque d’Alby conserva les pièces originales, etc.

On fit trois expéditions légalisées de toutes les pièces de cet affreux procès. L'une fut déposée plus tard à la bibliothèque du roi, numéro 5974. Ce manuscrit contenait 434 rôles. On ignore ce qu'il est devenu. Celui qui fut donné à M. le chancelier se trouve aujourd'hui aux archives du royaume, et celui que Louis d'Amboise fit faire pour lui-même , qu'il plaça dans sa bibliothèque, appartient aujourd'hui à la ville d'Alby. Quoiqu'il en soit, voici la note exacte des pièces déposées à la chambre des comptes par cet évêque.

49 La commission apostolique adressée au dict seigneur el à monseigneur de Sixte, pour faire la declaration de la dicte nullité. Datum Romæ , anno Domini 1483. Cal. augusti 1.

tem. Autre rescrit donné à Rome au dict an, pridiè calend. septembris, par

(1) Renfermés dans une espèce de godet en cire blanche et pendus à des lacs de soie rouge et verte. MSS. in-fol. Diverses Dissolutions de mariage. vol. 139.

Eee