‹ Histoire de l'Abbaye de Saint-Bavon et de la crypte de Saint-Jean à GandChapitre 15 sur 31 · JUSTIFICATIVES · texte numérisé non relu

JUSTIFICATIVES

matie die siis hadden van gheliiken, ende naer al dats voer hemlieden commen was, wijsden Gheeremme Poorlier voorseit, ende die daer toebehoeren, siine hant te doene van den voerseide goede, ende den heeren ofte haren ghedeputeerden hare handen te slane an tvoerseide goed, by der redenen dat tbeseghelte van eenen abdt, zonder den zeghel van den convente niet langhcr blive inach in siine virtuut, dan hi levende raan es, want waert anders so mochte een abl siin convent ontgoeden sonder liaerlieder consent ofte weten : bii de oreontseepe van desen dinghen, hebben wy dese jeghewoordighe lettren doen seghelen metlen groeten seghele der voerseide stede van Ghendt huuthanghende, ende ghegeven int jacr ons Heeren doemen schrcef 1 553, den derden dacb van hoyinaendt.

Note 97, p. 129.

Vandcr Scicpgraeht loter Langherbrugghen.

Wy Oste Baeheler, baiiliu der kerken ende mijns heeren sproofs van S. Baefs, in de voogdie int eerscip van Everghem, Philips De Coster, scouthele ende wettelic maenre in de vooglulie van Everghem vorseit, Gillis Van der Beke, Jan Van der Buerghe, Boydin De Meyere, Jan Bullaert, Jan De Clerc ende Boydin Terlijnc, scepene der zelver vormelde stede, maken cont ende kenlic allen den ghenen die desen presenten tsaerte zullen zien ende boren lesen , dat heere Boudin Borluut, proofst van S. Baefs.... (quelques lignes en blanc).

Het es wel ende wettelic bevonden met goeden soffisanten orconscepen ghenough eens ludende, dat de scicpgraeht van der Langherbrugghen totc de cluse molen, loebehorende den buerghrave van Ghendt, sculdich es vvijt te sine 21 voelen in den bodem, ende die diep toten liouden bodemc; voort so es wettelike bevonden dat men de heerde, die men delft bute den vorseide scicpgraeht mach werpen in beeden zijden 7 voeten verre up der lieder erve. Ende als men de vornoemde seipgracht delven wille, so rnoel de Borchgrave vornocint of zine olliciers doen gheliieden tsondaeghs ’t Everghem in de kerke te eenen redeliken dage, te rumene in beeden zijden van der scicpgraeht, 7 voelen verre, dats te wetene van haghen, boemen, thunen ende van aldies daer letten mach, ende die daer af in ghebreke zijn, so sal die borghgrave ofte zijne officiers dan dat doen rummen tscheens coste, die daer af in ghebreke zijn. Ende stonde eenig huus so naer der scicpgraeht, ghelijk dat voorseit es, so soude men bi rechle de wcegh van den huus moghen upbreken, omme de heerde te scietene alsoo vorseit es ende al sulke mesdact aise hier ane clevet, moghen behoren toe den Borchgrave van Client Voort so es wettelic bevonden dat sculdich es te gane eenen trec wegli van der Langherbrugghen tote Willeras stede Van den Wale, was, ane de oeslsyde ende daer es men sculdigh hover te scepene ane de weslsijde tôle ane Coudenbrouc ende van danen tote Arent Boelins brugghe an de oestsijde. — (Gr. Cart., nu 12, p. lf>4 v.).

Note 98, ib.

Caria de Ncvelc de feodo Van der Gruten.

Wy Jan Van Poelvoerde, baiiliu ende wettelic maenre mire vrouwen van Nevele ende van Ayshove, binnen den lande ende vryheden van Nevele, Jan Van der Merscli, Robbrecht Ilulen Weghe, Jan Van Gonterghem, Willem Van den Damme, Arent Veurslaer endeSymoen De Vroede, manne mire vrouwen vornoemt, toebehoerende ten huse van Nevele ten tide dat dese dinghen waren ghddaen, maken cont ende kenlic allen den ghene die desen Isaertere zullen zien ofte horen lesen dat voor ons quamen in piopren persoone,.... Lievin Van Abbensvoorde, Jans sone was van Abbensvoorde, ende joncfvrouwe Alise, Jans wijf was van Abbensvoorde, Lievens moeder vorseit, met Gillise Van derWostine, haren wetteliken voocht, elken van hembeeden ghegheven teenre wetteliken voocht in deze zaken lharen begheerten (o), tooghden ende verclaerden hoe dat Jan Van Abbensvoorde voorseit verstorven was bute eenen leenc, dat men houdt van mire vrouwe van Nevele, heet de Grule van Nevele, dwelke leen Jan vorseit becommerde binnen zinen levene metgaders andren goede, met xii lib. par. siaers erveliken renlen toebehoerende den clooster van sente Baefs le Ghend, ten welken xii lib. par. siaers Francoys Agustyn was wettelic toeghedaen ende daerinne gheervet sclocsters bouf vornoomt, als een slervelic laet, midsden welker de voren Lieven ende jonevrouwe Alise, zijn moeder vorseit, kenden ende lijden, met haren wetteliken voocht voornoomt, dat zy hebben vercoht wel redelic ende wettelic den heer Ghiselbrechte van Roeselare, moenc pitanchier van den eloostere van S. Baefs te Ghend, ter pitancheric bouf, dais te wetene Lieven vorseid, tvorseide leen, dat men heet de Grute van Nevele, met al den redite datter toebehoort, ende jonevrouwe Alise vorseit altrecht dat sore an hadde ende hebben mochte ommeeenezekere somme van penninghen daeraf dat hemlieden Lieven ende jonefrouw Alise vornoomt, elc van sinen redite ende met zinen wetteliken voocht, kenden wel betaelt ende al vergolden, so dat ziere af quite scholden den heere Ghiselbrechte voernoomt ende aile ende elken diens quilanchie loebehoort te hebbene,ende raids desen so droughen uppe Lieven vorseit, als de ghene dien tvoorseide leen verstorven was, ende in de leenweere stat ende zijn vocht vornoomt, den baiiliu in handen tvorseide leen met al datter toe behoort ghinghens liule ende worpens, daer toe doende met aime hande ende met monde al dat zii sculdich waren van doene omme Lievine vorseit daer af tontervene ende tonlgoedene ende kenden Lievin ende ziin voocht, dat zie niet ane en hadden, endejoncf-

(«) Dans les cours féodales, les femmes étaient assimilées aux mineurs et n’étaient recevables dans les actions qu’elles intentaient [liofsweerdig-macken) que lorsqu’elles étaient assistées d’un tuteur nommé par les échevins, et qu’elles avaient constitué caution. Alors seulement elles pouvaient se présenter te rade ende te taclmanne, et la procédure était entamée.

NOTES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

vrouwe Alise vornoomt drouch uppe met liaren wctteliken voelil vornoomt endc in liandcn ilen bailliu vornoomt al trecht dat soe hadde ofte liebbcn mochte an tvorseidc leen van dir warien ende van bilemrighen code boe ende in wal mannieren dat soerc redit an hebben mochte, gliints ooc al ende warps al daertoe doende dat soc sculdigh was te doene,.... ende de bailliu vorseid ghaf Fransoye Agustine van don vorseiden leene.... wettelikc gliifte met datter toe behoort ende erfdene daer inné in kennessen van den mannen, als eenen slervelikcn man, ter pitanchien bouf vornoemd te alsulken redite ende dienste alsere tôt belioorde, dats le wetene dat de pitanchie vorseit sal liouden dit vorscit leen met eenen slervelikcn man eewelic ende nimmermeer ende liebbcn ende beffen van elkcn brusele biers, dat men binnen der vrijheden ende lande van Nevele bruvven sal, zesse penninghen par. ende leveren de grute teere zckere stede te haclne binnen den lande van Nevele, ende daertoe sal de vorseidc pitanchie hefien ende liebbcn van elkcn vate vrcmds biers dat binnen de vrijheden ende landen van Nevele commen sal, twee penninghe ende eenen allinc parisise ; ende de pitanchie vorseit sal moelen setten ende leveren mire vrouwen voornoemd en haren nacom-

mers van de voorseide leene, naer de doot van Fransoyse

Agustine, eenen andren sterveliken man die tvorseidc leen

ontfaen zal ende gheven daeraf steerfeoop, ende staen te alsulken rechte endc dienste, gheliie den andren mannen van den liusc van Nevele..., ende aile dese vorseide dinglien ende elke sonderlinghe waren ghedaen wel weltelic.... also merise sculdicli was te doene, met allen den wctteliken manninghen ende vonnessen diere toe behoorden ende bi drien wetteliken keregheboden voren daerop ghedaen van viertien naehten te viertien naehten, also men leen in tland van Nevele seuldich es le ghebiedene, al naer eoslume ende usage van den liove van Nevele. Dewelke ghebode niemene en calcngierde noch en wederseide, enz., enz.

Dit was ghedaen int jaer ons Heeren doe men screef 1555, sdicendaechs voor sente Lunes dacli in de maend van octobre.

Note 99, p. 132.

Urbanus episeopus servus servorum Dei, dilecto lilio abbati monasterii S. Bavonis Gandensis, tornacensis dyoeesis, salutem et apostolicam benedictionem, dudum videlicct xv kl. mardi, pontificatus nostri anno septimo, per nostras litteras tue discretioni mandavimus, quod per te vel alium seu alios, sexagesimam omnium fructuum, reddituum et proventum quorumlihc! monasleriorum ac prioratuum, dignitatum, ofiieiorum administrationum et aliorum beneficiorum, quocumque nornine censercntur, monacliorum nigrorum et alborum ordinis sancti Benedicti, ab eorum abbatibus, prioribus, etc , quocumque nomine nuncuparentur, ac capellis ecclesiarum cathedralium dictorum monacliorum et converitibus eorumdem monasteriorum et prioratuum exemptorum et non exemptorum eiusdem ordinis certorum partent virorum, dumtaxat

certis personis, monasteriis et locis exceptis, pro rcedificatione seu rcparalione ecclesiac ac monasterii Casinensis, ecclesiae romanae immédiate subjectae nullius dyoeesis, annis ex tune proximo seculuris in festo omnium sanctorum, quolibet anno exigeres et levares, eontradictores per censurant ecclesiasticam etiam sequeslrationcm liuiusmodi reddituum et proventuum, appelatione postposita, compeseendo et volumus quod monetam quarn reciperes seu recipi lacérés, loco me, Guillelmo, episcopo Sabinensi, sanete romane ecclesio cardinali, lune in luimanis agenti ad romanam curiam per viam cambii vel alium totum modum destinare curares, per eum posl modum ad predietum Casinense monasterium transmit, tendam prout in eisdem litteris apostolicis continetur. Cum autem, sicut domino placuit idem dominus cardinalis, post datam dictarum litlerarum et ante supradictum terminum, fuerit vila functus, eidem discretioni per apostolica scripla mandamus quatinus omnem pecuniam quant pro dicta sexagesima recepisti seu rccipi fecisti aut recipies et recipi faciès in futurum, dileclis filiis nobili viro Nicholao Jacobi, ntilili, et Benedicto Nerolii de Albertis, eivi llorent. seu eorum sociis et procuratoribus aut alicui eorumdem nomine aliorum studcas celeriter assignare. Nos enim dictis Nicholao et Benedicto et sociis et procuratoribus huiusmodi pecuniam a te vel aliis nontinc tuo recipiendi, ac te et alios a quibus ipsant reeeperint de reeeplis absolvendi et quitandi, plenam concessimus per nostris litteris faeultatem; volumus autem quod de liiis que de predictis prefatis Nicholao et Benedicto seu sociis aut procurationibus assignaveris, eonfici facias duo eiusdem tenons publica instrumenta, quorum altero penes te relento, reliquunt camerario nostro studeas destinare. Ceterum volumus quod, transacto festo omnium sanctorum proximo secuturo, librum omnium receplorum ac datorum assignatorum et expensa de sexagesima supradicta, in quo conlineatur quid seu quantum quilibet in hoc obnoxius solverit, et nomina eorum qui forsan solvere neglexerint et quantum teneantur solvere. Studeas supradictis sociis infra sex mensium post dictum festum omnium sanct. proxime futurum sccuturorum, spatium assignare et ad denuntiationem et ad aggravitationem excommunicalionis, quam iidem non solventes meruerunl, procedere et nobis nolificare quidquid fecerilis in premissis. Dalum apud montent Flasconem vi idus maii, pontificatus nostri oclavo.

Note 100, p. 133.

De quodam feodo devoluto ad monasterium per morlem OUclini Machet.

Universis présentés litteras inspecturis, Petrus dictus de Rike, ballivus domini abbatis ac monasterii S. Bavonis Gandensis, Theodoricus de Curiis, presbyter, Johannes de Coquina, Jacobus de Puteo, Johannes de Hertschine, Mathias tSuul et Cornélius de Hafllighem, homines féodales domini abbatis ac monasterii praedictorum, salulem in Domino, cum notifia

NOTES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

veritatis. Noverit universitas vestra quoi! cum quoddam feodum, jacens in parocliiâ S. Christi gandensis contra Sloele cou- Irc, continens unuin antiquum bonarium terrae vel circiter, in duabus petiis, devolutum laisse ad mensam dicti monasterii per mortem quondam Ottelinni Machet, bastardi burgensis Gand., non habentis heredem de carne sua, illud feodum predictum reverendus pater domiuus Johannes, permissione divina abbas dicti monasterii S. Bavonis gandensis, dédit de gratia speciali domicelle Jolianc Sloefs, uxori légitimé Livini Johanis dicti de Steenbrugghe, alias Rogeri, sorori dicti quondam Ottclini, tali conditione adiectà, quod ipsa domieella Joliana et heredes sui habentes dictum feodum, offerent vel offerri facient, quolibet anno in die S. Bavonis in capitc octobris, ad offertorium magne misse, unam candelam ceream valoris unius 'grossi et unam milam, cum omnibus oneribus hactenus consuetis. Quod quidem feodum domieella Joliana recepit cum condilionibus predictis, casque omnes et singulas pro se suisque heredibus perpetuis temporibus firmiter observare et adimplere promisit. In quorum omnium testimonium promissorum nos ballivus et homines féodales predicti ad premissa vocati et hoc posse lieri indicantes sigilla nostra presenlibus lit terïs duximus apponenda. Datum anno Domini 1368, 28 die mensis martii.

Note 101, p. 135.

Wii Wouter bi den ghedoghe ons Ileren, abd van S. Baefs bi Ghent, hebbe ghedaen ondervinden ende hebbe ondervonden de vergieringhen ende maten hier naer verclaert :

Eerst es te wetene dat 4 stope len Damrae maecken cenc screve, ende vier screven maect cen zuster; ende 23 zusters maecl ten Damme een vat met der moeder; ende men slaet af, over de moeder, een zuster, aldus bliven daer 22 zusters zuvers wijns, dat es een dams vat, dat zijn 332 damsche stope; daer meet men hute te S. Baefs SCO stope, aldus w i n t men ant damsche vat 8 stope der maten van S. Baefs ; aldus es een damsch vat 6 hamen, elke harne 60 stope der maten van S. Baefs.

Item, es te wetene dat 2 ghelten es ’t Antwerpen een screve, ende 24 screven es eene anlwcerpsclie hame, dat zyn 60 stope ghentscher maten, die maken le S. Baefs 61 stope en een clineke ende twee derdendeel van eenre clinckeder maten van S. Baefs; aldus meet men liutcn antweerpscenvoedrewyns.dat ziin 6 hamen, die maken te S. Baefs 6 hamen, 7 stoope ende cen mesure.

Item, es te wetene dat 2 stope en een vierendeel es een ghentsche screve en 23 screven maect te Ghent een hame, dat ziin 62 stope ende een vierendeel ghentscher maten; ende een ghents voeder wiins, metter moeder, bout 397 stope ende een vierendeel, daer slaet men af over de moeder, 22 stope en een vierendeel, dat es van elker hame 5 stope en 3 pinten, aldus bliifter 375 stope zuivers wiins, dat ziin 6 ghentsche hamen; elke hame 62 stope en een vierendeel, daer meet men hute den zelven G hamen te S. Baefs, 6 hamen 22 stope en een mesure; want men rekent de hame te S. Baefs 60 stope.

Item, waert also dat de prelaet dade coepen, le Dordrecht, ofte ’t Antwerpen, ofte wijn up den Riin, ofte in Vranckerike, ofte so waer dat ware, ende liy ofte de wiinwaerdre niet vroet en waren van den vergiersele, waert vele wiins of lettel wiins hoevele hiis hadde der maten van S. Baefs, so zal hii den selven wiin doen vergieren met der ghentscher roeden, so mach hii claerlike weten hoevele wiins dat hii heeft, want elke ghentsche hame es 62 stope ende een vierendeel, daer meet men hute te S. Baefs 63 stope ende een mesure ende 2/3 deel van eenre clineke; aldus maken de 6 ghentsche hamen, altoes te S. Baefs, 6 hamen 22 stope ende een mesure, alsoet vorseit es. Aldus mach men altoes claerliic weten wal de wiinwaerder sculdich es den prelaet te leverne.

Item , es men sculdich aile de moeder van den eersten nieuwen wine, die in den kelre comt, lalen ligghen tôle sente Martinsmesse, eer mense huten kelre doet, en dan maclise de prelaet, ofte dient hiit wilt doen doen sleken ofte vergieren, en vint liy min moedren dan int ghelande van elken vate dan 16 stope, die ten Damme ghevergiert ziin en 22 stope ende een vierendeel die te Ghent glievergert ziin, over elc vat, en dat moet de wiinwaerder ofte ziin stedehouder den prelaet overlegghen van also vele wiins als hii meer vint dan hii moederen gherekent heeft, ende waert dat daer meer moeder ware, dan sculdich ware te sine, alsoet dicwile wel ghevalt, so es de prelaet den wiinwaerder ofte zinen stedehouder dat sculdich afte slane de moeder, die hii meer vint dan hii sculdich es te vindene. Aldus heeft de prelaet ofte de wiinw'aerder ofte ziinen stedehouder, elc dat hii sculdich es te hebbene, dat es redene ende recht.

Item, als men met de prelaet rekent van den wiinkclre, es de wiinwaerder ofte ziin stedehouder sculdich den prelaet over te ghevene hoevele wiins hii ontfaen heeft, metter moeder, ende hoevele wiins ghecoclit was ende ontfaen heeft verlaten van de moeder, ende hoevele moedren men vanc te sente Martinsmesse in den kelre. Aldus so mach men claerlike vinden en weten hoevele dat de wiinwaerders den prelaet sculdich es te leveren wiins. Ende dat es sculdigh te zine in de rekeninghe die men doet te nieudaghe van aider moeder van den jare vorleden.

Item hebb ic Wouter, abt van S Baefs vorseit, ghedaen maken eene stoop-mate, eene mesure, een vierendeel, een derdendeel, een pinte, een clineke, eene halfpinte, ende dit es oninie dat men de maten mach hiiken, also dicw ile als men willen zal van den wii,nkelre omme te wetene ofte zii iict ghemindert ziin, want zii dicwile bulen ende versliten, ende danne es mense sculdigh te doen beterne; aldus heeft elc dat hii sculdich es te hebbene ende dese maten vorseit es men sculdich te settene bi den privilegen. Dit was ghedaen int jacr ons Ileeren 1395, den 20^ dacli in sporcle, int wiinwaerdersceep liere Jans van Mecliline, religieus ’t S Baefs

Item, es de wiinwaerder ofte ziin stedehouder sculdich den

NOTES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

prelaet over te ghcvenc hoevcle prise van wine, cist root of wit, dat men in elc half jaer ghelevert heeft den prelaet ofle elders, cnde elken religieux, clx deels allcene, ende hoevcle dat in den kelre bleef van elken prise telker rekeninge, ende oec moct men weten hoevele wiins dat in den kelre gheweest heeft van elken prise, telker rekeninghe die men doen zal; so maeh men claerlike weten hoevele wiins dat men vercocht heeft met ghelde van elken prise, ende dit es elc wiinwaerder ofle ziin stedehouder sculdigh te doene telker rekeninge, ende dan es de prelaet ende elc ander die over die rekeninghe ziin zullen, siin sculdigh, hier mede ghepaeiit te zinc van den wiinwaerder ofle ziinen stedehoudere, ende daet de wiiuwaerder aldus niet, ofte ziine stedehouder alsoet vorseil es, so en daden zii niet, dat zii sculdich waren te doene den prelaet ende den ghemeenc convente, want elc religieux es sculdich te ziene omme tgliemeene profïiit van den Goodshuse. Dit was ghedaen ten jare en ten dage vorscreven.

Note 102, p. 155.

Dit ziin de voorghebode die ten casteele te Client wettelic ghewiist ziin bii den bailliu van der Houderborghe ende mannen ons geduchte heeren van Borgonicn, grave van Vlaenderen, ghedaen up den 20cn dach in sporcle int jaer 1399.

1° Eerst, dat aile taverniers gheseten binnen der cassclerien van der Houderborgh sullen gheven allen lieden hare vulle mate van draneke binnen den huus ende daer buten, de gherechte ghentsche maetc, up de boete van 5 lib. par.

2° Voort dat gheen tavernier den lieden voren en bringlie spise die onlovelic es ofte qualinc riect, up de boete van 3 lib. par.

3» Voort dat niemant wic bii zii binnen de casselrien en voghcle en vischc in anders water, up de boete van 3 pond par., en gheteulve verbeurt.

4° Voort dat niement binnen der casselrien en pcrlryzen buten zinen heertsccpc ofte op anders mans hcerscap, op de boete van 3 lib. par. ende theteuwe verbeurt.

5° Voort dat niemant binnen der casselrien hasen met gaconc en va(nghe) op anders mans heersehap, op de boete van 5 lib. par. ende tgheteuwe verbeurt.

6° Voort dat niemand binnen der casselrien en dobble en queeke op de boete van 3 pont par., en soo wie dat hilde in siin huus, dat ware op de boete van 3 pont par.

7° Voort dat niemen binnen der casselrien ballinghen en buse en sustineert no ate no draneke bii daghe no bii nachte in gheener manieren waert dat yemant dade, ende menue claerlic daer bevonde, dat ware op liif en op goed.

8° Voort dat niement binnen der casselrien en drage verloefde wapene, dats te wetene ghelamen, boghen met gliescutte pansierc, pipen, hooftwapene, dagghen bascleers, op de boete van 3 pond par. ende de wapene verbeurt.

Vocrboden.

Item, aile degene die luise hebben binnen den dorpe, dat

die bewaren van roccgaten of keneneyen dat daeraf gheene scade noeh gaef en comme, op de boete van 5 lib. par.

Item, dat niemene gheenen lioven en sette binnen ziinen huus of soe nu sine huse datter gaef af commen maeh, op de boete van 3 lib. par.

Item, dat niemene gheene messenen en make, noeh pille en delve voor ziine deure op de strate, op de boete van 3 pont par.

Item, dat niemene en plante noeh en sette booirie naerre dan 2 voete ende half der greppen, ende dat niemene gheene boomen en sette naerre sine huus dan 3 voete, elc op de boete van 5 scliel. par.

Item, dat elc zinc greppen rume 2 1/2 voeten verre van den bodeme van der greppen te sinon huus waert, op de boete van 3 sch. par.

Int jaere 1404, den xien dag van sporcle.

Wii ghebieden en bevelen, dat niemen wie hii zii binnen der casselrien van den Houderborgh eenige messenen en make voor ziine duere buten harer ooven op de strate, noeh pitte en delve voor ziine duere op de strate, noeh in de ealcie en breke, op de boete van 3 lib. par., ende daer ecnighe pille of messenen ziin op de straete, dat elc dien pitte vulle ende messenen wech doe binnen 8 dagen eerstcomende, op de selve boete, en voort dat elc ziin greppen rume van den bodeme van der greppe drie voete hoeghe te sinon huuswaert in, op de boete van 3 sch. par.

Item, dat niemen binnen der casselric, etc., voertane en drage haghemesse, op de boete van 3 pont par. ende de haghemesse verbeurt.

Item, dat niemen, etc., en make haghemesse, op de boete van 3 lib. par., het en ware haghemessen omme haerlieder labuer mede te doene , te haren werk waert gaende ende keerende, sonder mecr.

Note 105, p. 155.

Wii Wouter, bi den gliedoeghe, etc., abd van S. Baefs, etc., doen te wetene allen den ghonen die dese jeghewoerdighe letteren zullen zien of horen'lezen, dat al zulckeervachtigdhede als heer Olivier van Busseglicm, prochipape van S. Livinus- Houthem, binnen onsen eerscepe van Houlhem vorseil, ghecoglit ende ghecreghen heeft jeglien diversche persone, also hier claerlike achtervolghende gheexpoeseert staet te wetene eerst eene stede, etc —

Wii hebben gheconsentcert ende consenteeren over ons ende over onse naercommeren, heeren Olivier van Busseghem vorseit, behouden onse erveliker renten, scove, tienden, wandelcoepe ende steerfeoepe, dat hii daer in zal doen ghiflen ende erven met onsewet van Houlhem vorseit, Margrielen ende Katheline, zinen naturliken kinderen, die hii hadde bi Lysbetten Jans dochter Van den Driessehe, in dese manieren dat de vorseide heere Olivier aile de vornoemde ervachtigghede behouden en bezitten zal also langhe als hii leven zal, ber-

NOTES ET PIECES JUSTIFICATIVES

gliende, dalende, vromende ende ontvromende, gheliie bile— ninghe; cnde so wclken tiit dat heere Olivier vornoemt zal varen ziin van leven ter doot, so zullen Margrieten en Kateline vornoemt, aile dese vorseide ervachtiggliede deelen ghezusterliic ende elc glielic den anderen hel>bende, belioudens onsen rechten die boven verclaert staen, ende ghemelt, alsoe dat eenigh vander kindcren ghinghe van leve tôt doot, onghedeghen sonder oyirvan zinen lichame commende, dat dies kints deel al gheheel commen soude op dander kant langst lcvende, ende voeren zii beede van live tôt dootonghedeghen sonder oyir van haerlieder lichame commende, so soude al de vornoemde ervachtiggliede al gheheel op onse kereke van S. Baefs commen, alsoet vande bastacrden sculdig es te commette in onse vornoemde heersceep von Houthem, ende omme de redene dat wii willen cnde hegheeren ter bedon van heere Olivier vorseit, dat aile dese vorscreven dinghen ende elc point sonderlinghe wel ghehouden zullen bliven, so eistdatwii ontbieden, enz... Dit was ghedaen inl jaer ons Hceren 1405, den 18slcndagh in boy ma eut.

Naer dwettelike record dat schepenen van Hasper ende van Zinghetn brochten an scepenen van sente Baefs als te haren wetteliken hoefde, Scepenen van sente Baefs, over een hooft vonnesse, naer deene dachvaert naer dandere, ende naer de derde, ende die aile wettelike ghehouden also zii sculdig waren ghehouden te sine, So wiisen zii aile achtervollecht die hem rcchts vermeten an den grond, die Jan Parin brocht heeft in hove ende in wette, huulghedaen die onbeiaert siin ende buten slanls naer costume ende usage van der vierscaren van sente Baefs. — Ghedaen int jaer 1404, den 18st<u> dag van december.

Note 105, p. 137.

Copie inhoudende tvermoghen van de heerelichcde van Muncxswalmc.

Dit es trecht van den heerscepe van Zwalmen also ment seuldigh es te audene ende te maynteneerne in den name van der kercken van sente Baefs.

Int heerste so es te wetene dat de prochie van Zwalme ende teerschip met al datter toe behoert, dat es te wetene teyghedom melscaders den heerscepe Ton berghe, dat dit al behoort te wette ende ten sceependome van Zwalme, ende so wat ghesciet den voors. heerscepe heist groet ende heist cleen, al te male, niet huut ghesleken, dat es men sculdich te berechtene bi den voers. sceepenen van Zwalmen.

Voert so wat boeten ghewiist werden bi den scepene van Zwalmen, in wat manieren sii ghevallen, daer af so heeft de kereke van sente Baefs de twe deel en de heere van Gavere terden deel.

Item, der kercken baeiliu of siin sledeoudre es sculdig te doene de ghebode in de prochikerckc, ofte soo waer mense seuldigh es te doene metten recht ende hel niemende.

Item, den voers. baeiliu maent scepene ende haut de ghe-

dinghen ende doet al dat heen baeiliu seuldigh es te doene in ghedinghe, maer tseerren bode van Gavere of die van sinen weghe daer es, sit daer bi, hup dat hy wille ende waecht daer sinen eerpenninch ende die bode es sculdich te woenene binnen den heerscepe voors.

Item, ghcvaelt mansslacht, moert, vrauwencraht , reenroef, brant, diefte, straetroef ofde van walsschen penninghen, soeninc brake, verdc brake ofte heenich ander groet of deene faeyt binnen den voors. heerscepe, dat berechte men int voors. heerseip met den voors. schepenen alsoet behoort, ende voort hoec al datter binnen wallen mach beauden, altoes den heere van Gavere siin derde in de ghewiisde boeten.

Item, so treet de voors. kerke an hare, vonde van bien of van audren goede, de praterie met datter toebehoort, hachtinghen, pandinghen, pittinghen, palinghen, deeldaghe, behouden altoes waert so datter boeten af ghevielen, dat daer af de heere van Gavere soude hebben siin recht.

Item, so ne mach niemen tailge no settinghe maken sonder miin heere van Vlaenderen, noch corweide, noch vrie molage hebben noch der af panden heure, ware de voers. kerke die heeft hare corweide, alsoet ghecostumeert es binnen den heerscepe voors.

Item, so maect ende ontmaect de baliu scepenen van Zwalmen, ende daer mach sheeren bode van Gavre bi siin up dat hii wille.

Item, so welker tiit dat scepenen van Zwalmen bevaen vonnesse te haren Iioofde, dat es le sente Baefs, so leetse daer de bailliu van Zwaelmen, sonder tsheeren bode van Gaveren, ende brinese weder thuus.

Item, so en es ne gheen vanghere int voors. heerscap van Swalmen sonder de bailliu der voors. kerken, henneware of de bailliu hulp socht an tsheeren bode van Gavere, ende dien ghevanghenen es men sculdich le leedene int hof te Zwalmen, ende elken ghevangenen waer af hi ghevaen es bi den bailliu, dien es sculdich de bailliu te haudene twee daghe ende sheeren bode van Gavere eenen dach, ende dien leveren sii elck anderen alsoet ghecostumeert es ende emmer de wetlelichede doende binnen den heerscepe voorseid met scepene van Zwalmen.

item, waert alsoe dat yemen worde ghewiist ter justicien bi scepenen van Zwalmen ende de bailliu of scepenen eoste der omme daden , die costen saude glielde de kerke de twee deel ende de heere van Gavere terden deel, ende de justicie moeste de heere van Gavere doen doen sonder der kerke kost.

Item, so trect de voors. kerke an hare, eoepe, wandelcoepe, sterfeoepe, ellen, eerven of onteerven, sonder belet of wedersegghen.

Item, al die ghelike trect de kerke an hare, scouloke ende weghe te doen makene ende waterganghe te doen rumene ende de wiidde van straten te bescouwene ende die te doen rumene behauden , es gheen recht van Gavere, ende daer

ISOTES ET PIECES JUSTIFICATIVES

mach tsheercn bode van Gaveren niet siin np dat Iiii wille.

Item, trect de kerke an hare, ’t goct van bastaerden van die slerven onghedeghen , ende ooc van bocinen die op de strate staen of die uute wayen ende occ tgoct van memelingen van buten coraende.

Item, trect de kerke an hare tgoet van haren properen dinst-lieden ende vooghet-Iieden sonder yemene eenich redit an te hebbene.

Item, aise ghemeene orloghe ghcvalt , miinsbceren van Vlaenderen, so aïs men ute vaert, so leet de bailliu van Swalmc de goede liede loten ende vanden heerscepe, behouden der kerken van sente Baefs ende der goeder lieder redite ende daer ontfaclse sheeren bode van Gavere, ende dan bliven sii volgende den landen van Gavere sonder iiet ymene te ghevene ende de soukinghc wie siin orloghe niet wel en doet, dat beliQort der kerken bailliu toe, behauden tsheeren redit van Gavere aise in sinen derden penninc up datter boeten af ghevielen.

Les dispositions de cette ordonnance sont rappelées dans un jugement de 1 45 1 (Voir A. F. O., Cart. n° 13, p. 240).

Reverendo in Christo patri.... Ludovico tornacensi

episcopo.... Gilbertus Rucbs, prior, Balduinns Exdale, Wil- Iclmus Petitfrere, Balduinns Broossche, Marlinus Everbout, Johannes Vighier, Georgius de Falce, Guido Vos, Nicholaus Winter, Willelmus De Boussuul, Johannes Ruebs, Gilbertus De Munie, Nicholaus WaeJpoit, Sigerus Salaert, Willelmus Versaren, Robertus Zutterc, presbyteri, Jordanus De Kerchove, Sigerus De Dorne, Willelmus De Woclpitte, dyaconi, Johannes De Muioria, Bernardus De Helst et Henricus Cole,

subdyaconi, expressè professi conventus sancti Bavonis..

obedientiam cum omni reverentia et honore. Cum ccelesia predieta, per obitum venerabilis patris... Walteri de Senzelles, quondam abbatis ecclesie... predictae, qui... die 24 mensis octobris viam universae carnis est ingressus, esset pastoris solatio destituta atque viduata, eiusdemque domini... abbatis corpore ecclesiae tradito scpulturae. Nos considérantes quod... in caméra prioris predicti ferla quarla proximo sequente, videlicet in festo SS. Simonis et Jude apostolor. ob hoc specialiter congregati unanimiler tractantes.... de providendo

dictae ecclesiae... de l’uturo abbate Tandem habita super

hoc... matura deliberatione de nostrum omnium et singulorum consensu diem statuimus... ad eleclionem abbatis... faciendam, videlicet feriain quintam in crastino s. festi apost. In qua feria quinta nobis eonvenientibus in loco et liorà capilularibus ad souum campanae capilularis,invocataspiritus sancti gratia, et missa... solenniter celebrata... per organum domini Gilbcrti prioris... monitionibus et protestationibus in talibus fieri solilis... videlicet ut siquis nostrum seu inter nos essent ibidem supensi, interdieli... aut alii taies qui in

facto hujusmodi elcctioiiis intéressé non deberent, capilulum ipsum exilent, alios eligere libéré permiltcnles et protestato quod nostro non fuit nec erat inlenlionis taies tamque jus aut voeem in eleclione habentes admittere seu eligere aut procedere.... et huiusmodi monitionibus et protestationibus sic factis, verboque Dei promisso per vcnerabilem et circuinspicuum virum magistrum Livinum Bleckere , presbyterum , liceneiatum in decretis, et ostensa quae et qualia tam in elettionibus, quam in electo vcl cetera ipsos erant considcranda, dcclaralis ctiam nobis tribus viis et formis quibus de iure ad electiones procedi debeat, habitaque deliberatione per quern dictarum terminum viarum in hoc electionis negocio procedere vellcmus.... Tandem placuil nobis... in dicto electionis negotio per viam seu formam proccdere compromissi, et nostrae viduatae ecclesiae de fuluro abbate... salubriter providere, unde septem commissariis a nobis super boc nominatis... videlicet dominis Balduino Exdale, Balduino Broossche, Martino Everbout, Nicholao Wintere, Gilberto De Munie, Sigero Salaert et Willelmo Versaren, ut quinque commissarios, ex nobis omnibus in huiusmodi electione jus habentibus, eligerent. . . , ipsi commissarii nobis infrascriptos quinque commissarios nominarunt, videlicet duos contraires et monachos nostros Balduinum Exdale, Balduinum Broossche, Martinum Everbout, Gcorgium De Falce, prepositum dicti monasterii, et Nicholaum Wintere. Quibus quinque compromissariis a prefatis septem commissariis, juxta traditam sibi formam coram nobis in dicto capilulo nominatis, plenam... de se vcl aliis nostrum, prout eis expediens videretur, unum elegendi, ac ipsi ecclesiae de futura abbate providendi, concessimus... potestatem, ita tamen quod vota omnium nostrorum secreto et sigillatim primo sua, deinde aliorum suis mediis juramentis et sub suarum periculo animarum inquirerenl diligenter, et ilium quem sic a maiori et saniori parte nostrum ipsi compromissarii invenirent esse nominatum unus diclorum compromissorum de mandato aliorum vice sua et ipsorum ac tolius conventus eligeret in commuai et ecclesiae nostrae providerct de codem , promittentes... quod ilium quem ipsi compromissarii..., duxerint elegendum... nos reciperemus in nostrum abbatem... Et conlinuo prefati quinque compromissarii huius modi compromissi onus in se suscipientes, assumptis seeum venerabilibus... viris et magistris... I.ivino De Bleckere... et Arnoldo De Voshole, huius electionis directoribus, ae notario publico et lestibus infrascriptis, nos omnes... in ipsa electione jus et voeem habere debentes... diligenter... examinarunt. Quibus quidem sic auditis et examinatis, prefati domini commissarii ad nos in capilulo reversi vcnerabilem.... Georgium De Falce, qui premissis omnibus et singulis nobiscum interfuit, expresse professum et in sacerdotali ordine et etate légitima eonstitu'um, ac de légitima matrimomo procreatum, virum in spiritualibus et temporalibus uliqtie circumspectum , ac aliis virtulum donis plurimum

NOTES ET TIÈCES JUSTIFICATIVES

commendalum, nobis in capitulo elegerunt in abbalem viva vole religiosi viri domini Martin. Everbodus, umts dictorum compromissariorum , qui nobis eamdem electionem tenore subsequcntis cedulae publicavit, videlicet : In nomine patris et filii et spiritus sancti, amen : Ego frater Mart. Everbout, spiritus sanetus gracia invoeala, vice et nomine meis et compromissariorum... ac totius conventus ecclcsiae S. Bavonis... dominum Georgium De Falce, ad presens prepositum ecclesiac nostrae, in abbatem eligo... et eidem ecclesiae provideo de eodem. Electionem... singuli unanimiter laudamus et approbamus... ac electionem predictam dicto donvno Georgio sic eleclo... obtulimus, presentarique fecimus per venerabilem magistrum dominum Livinum... eumdem dominum Georgium instantissime deprecantes ut ipsam electionem... acceptare vellet etei assentirc, qui post modicum temporis intervallum... nolens resistere voluntati dictae eleclioni de se factae , ad honorent Dei omnipotentis beati Bavonis, patroni nostrae ecclesiae, nec non ob favorem... confratrum suorum, llentibus occulis, consentiit ac eam ratant et gratam haltuit. El de bine dictum dominum sic clectum, concorditer duximus a loco eapitulari prediclo, ad magnum altare ecclesiae nostrae psalvunt te Deum laudamus alta voce décantantes. Quo completo et percantato prefatus dominus Prior dicto electo stallum in choro et locunt in capitulo assignavil et dictam electionem populo, qui ad sonum campanarum illuc confluxerat, in ydiomale vulgari... insinuavit et solemniter publicavit. Qua propler, reverende pater et domine, huiusmodi electionem sic rite... celebratam et hoc preserilis electionis nostrae decretum dictae vestrae palernitati... presentamus, eidem... humiliter supplicantes quatinus eamdem electionem et totalem processum huiusmodi vestra ordinaria auctoritate confirmare et approbare , ac ipsi domino nostro eleete munus

bencrliclionis impendere..., etc Datum, etc., presentibus

venerab. et circumspectis viris magistris, et dominis Livino et Arnoldo prenominatis, neenon Willelmo Roelins, Johanne De Damme, Johanne Hulleman, presbyteris, et Petro Clerici, clerico dictae vostre torn. et camerac. dyocess. testibus fide dignis ad premissa vocatis specialiter et rogatis.

Note 107, p. 139.

Di siin de dinghe die behoren sporwarders leene van sente Baefs in den cloester lieeft, bi elcs iaers te metwintere, xviij halsler rogs, iij viertalen moûts. Elcs dags ter hogher cokenen 1 virdendeel paiements. Elcs sondags essi sculdech te gane metten enape van hogher eokenen , en metten cnapc van den gaslhuse achter dorpe over de scotelen, ’t dies dags heeft lie gherechte ter hogher cokenen ’t sine provende ten gasthuse gheliec eenen enape, en 1 kint broet en 1 minder stoep hiers, en elcs iaers iiij den. te sinen scoen. Aise nien reeftere bout essi sculdich te houdene de dore van den reeftre, en dan heeft hi sine provende ter hogher cokenen gheliec eenen here, sonder wiin. — Men plegt reeftre te hou-

dene in sente Macharis daglie ter dedicatien, in sente Landouts daghe, in sente Baves daghe, in sente Livinus daglie. Ter kermessen heeft hi iij daghe sine provende ter hogher cokenen gheliec enen here sonder wiin, en ten gasthuse gheliec enen enape sonder petance en sonderlinghe. Ten halvastenen essi sculdech te hebbene sine provende ter hogher cokenen gelic enen here, iij daghe en iij daghe ten gasthuse gheliec enen enape en in elc van desen 6 daghens, in de iij daghe ter kermessen en in de iij daghe te halvastenen essi sculdich te hebbene 1 kintbroet en enen minder stoep biers. In witten donderdaghe heeft pocrlwadre 1 kintbroet en 1 mixt (sic) en enen bminder stoep biers, en sine provende ter hogher cokenen gheliec enen here sonder wiin en ten gasthuse gheliec enen enape. In groote vastelavonde heeft hi 1 kerse van den costre en 1 kintbroet en enen minder stoep biers. In hasscedaghe heeft hi sine provende ten gasthuse gheliec enen enape, en up de hoghe cokene I gherechte, en 1 kintbroet en 1 minder stoep biers. Aise de Grave of de Gravinne, bisscop of archebisscop comt in den cloester en hi daer blieft ten etene, dan es sculdech de poortwaedre van sente Baefs te houdene de dore van den riddehuse, en dae af heeft hi wiin, broet, spise gheliec andren enapen die dar eten. De portwadre es oec sculdech den bienvadre te leverne de roeden die cowent orbort incaplen , en aise mene ghewarf alsise levert up dien selven dach essi sculdech te hebbene 1 gherechte, en 1 kintbroet en ! minder stoep biers. De portwadre heeft elc iaers van Medekerke xij den. van suvele, en dar ombe essi seuldech te gane om de provende up kelrewadres cost, hi heeft oec van rechte elcs iaers te Vliderzele iiijcc broet et ij honere, te Houthem iiij broet en ij honere, le Zwalme xij den., te Singhem vj den., te Lathem vj den., te AVaterloes xij den., le Monecwerve xij den. en 1 case, te Ganenghem xij den., te Oesteborch vj den. en 1 case, te Vogheldic vj den. en 1 case, te Botersande vj den. en 1 case, te Wevelsuale vj den. en 1 case, te Calfliete vj den. en 1 case, te Ossenesse vj den. en 1 case, te Bochoute, in Rien, xij den ,te Bettenghem xij den., te Niewenhove iiij broet en ij slicke welf vleesehs, te Ostackere iiij broet en ij sticke vleesch, te Loe iiij broet en ij sticke vleesch, te Papenghem iiij broet eu ij havere, te Bucidale iiij broet et ij honere; ten scoutete van Houthem iiij broet; den porelwardere es oec sculdech de meicr van Eckerghem ij broet. Jan Van Zwinarde ij broet, Jan Van Colenghem ij broet, Woulre De Smet ij broet, de vrouwe van der Heismare iiij broet, Gosyn Van Westrem ij broet, enz., enz., enz. Ende de poertwadre es sculdech den dienst van den porten te houdenne en te hofene en tan tienne aile siin vadre, siin oudervader en siin overoudervader en aile sine vorsaten plaghen te doene.

Note 108, p. 1-43.

Philippe, duc de Bourgogne, conte de Flandre, d’Artois et de Bourgogne, palatin, seigneur de Salins et de Malines, à

NOTES ET PIECES JUSTIFICATIVES

nos amés et féaulx les gens de notre Conseil résidons en notre chambre à Gand, salut et dilection. Receu avons humble supplication des religieux abbé de S. Bavon, lesquels ont dit — que comme pour relever eulx et ladite église de plusieurs charges que nécessairement avoient à supporter, lcsdits suppliants eussent vendu cinq ans environ après le trépas de leur dernier abbé et prélat, ù Jaques de la Tanerie, notre conseiller, deux cents écus d’or à la couronne de soixante-quatre ou marc ou monnaie a lavenant de rente annuelle et viagie à rachat à la vie dudit acheteur et de sept autres qu’il nommeroit, lesquels il a depuis nommé, dont quatre lettres ont été faites, et en chacune d’icelles comprins deux personnes de cinquante escus à leur vie et le darain vivant tout tent, laquelle rente viagère lesdits suppléants ont toujours depuis paie quarante-deux gros pour lescu, dont les viagières ont esté contens jusques à ores, mais ils ont aucunement note que doresmais ne vouldront plus estre content desdites xlij gros pour lescu , veu que l’or est monté et monte journellement à si hault pris, non obstant que a part et dehors le contenu des lettres de la vendicion de la dite rente, le devant dit Jaques ait promis en bonne foy, en présence de bonnes gens d’estre content desdits xlij gros pour chacun escu , dont se ainsi estoit procès et matière de question s’en pouvoit monnoir. Et il fait ainsi que les tesmoings qui furent présents à ladicte promesse, et qui le meulx en savant déposer la vérité, soient en la plus grande partie maladieux et valitudinaires, parquoi ils pourroient cependant aler de vie ù trespas, et ainsi la vérité de ladicte promesse ne pourroit sil avenoit, estre sceue, qui tourneroit en grand préjudice ausdit suppliant, se par nous ne leur estoit sur ce pourveu de remede convenable, dont ils nous ont très humblement supplie pour ce est il que nous ces choses considérées et alïin que iceulx suppliants se puissent aidier de la promesse siavant que valoir leur pourra se besoing en ont, vous mandons et commettons par ces présentes, inclinons a ladite supplication que parties appelées par devant vous pour seulement vcoir jurer les tesmoings vous oez et examinés diligamment tous les tesmoings valitudinaires viels et assurés que lesdits suppléants vouldront produire sur la promesse dessus dicte et leur tesmoignage et despositions mises en escript par bonne déclaration, closes et scellées duement, ainsi quil appartient garder, ou garder et consigner seurement et sainement, pour en temps avenir, se mestier est, et le cas le requiert, estre employé pour lesdits suppliants eux ou qui pour ce se pourront mouvoir fust par devant vous, ou autre juge ou justice quelconque, et y valoir autant comme se le dit cest minute fusse oys et examinez après liticontestacion en enqueste ordinaire, car en faveur de la dit église ainsi nous plaist il estre fait et aux dis suppliants lavons octroyé et octroyons de grâce especial se mestier est, non obstant quelsconques lettres subreptives impetrées ou a impetrer à ce.

Donné en notre ville de Gand le 5e jour de juing lan de grâce 14-23, soult notre seel de scire.

Kenlic zii allen lieden dat Pieter Van den Iloucke, Cathelinc Spoorters, ziin wettelick wiif, vader ende moeder van Siimoen Van den Iloucke was, ende Joos Van den Iloucke, rechtzweer vanden zelven Siimoen, commen ziin voor scepenen vander kuere in Ghend, kenden ende liiden, aise vandat Siimoen Van den Iloucke svoorseids Pieters ende Cathelinens zone ghediede (gchuwde) man , ghevanglien vvas binnen Ghend , bewctticht ende brocht ter justicien up de llooftbrugghe van vrouwen crachten. Daer ute lier Jacop Utenhove, als proosst der kerke van sente Baefs, bii Ghend, in dezen tiit ziin hand leiide up al tgoet bleven achter den voorsiiden Siimoen als gheconfisquiert goet ter kerken behouf^voorseiid. Daer ute JTeTvornomde persoonen daden dachverden voor scepenen van der kuere in Ghend den voornoemden proofst omme dat hii ziin hand lichten zoude vanden voorseiden goede, daer hii quam een waerf ander waerf, nietmin zii hebben claerlic vonden in haerlider raed dat zii mirien voorseiden heere den proofst moeyden met quaeder causen endejeghen redit, ende kenden dat hem bii goeder causen ende rechte toebehoort altgoet bleven achter den voorseiden Siimoen, gheleghen int heerscip der kerken van sent Baefs, gheliic dat ziit ghedeelt zouden hebben jeghen der houderigghen van hem; soe est dat ter eeren van Gode ende bede van goeden lieden miin voorseiden heere ghekeert es ten vriendeliken appointemente metten persoone boven ghenoomt in deser manieren : dat zii van dien ghecomposeert hebben jeghen minen voorseiden heere den proofst omme de somme van zesse ponden groten, die zii hem belooft hebben te betaelne te tween payementen, te wetene 3 pond. gr. tonser Vrouwen daghe lichtmesse anno xlij, ende 3 pond. gr. den ixe dach in meye anno xliij, ende waren zii in gebreke van den eersten payemente, zo soude de gheele somme ghevallen ziin, versekert up hemlieden ende up ait hare ende elc overal, ende mids desen heeft miin voorseiden heere ende proofst ontsleghen altgoet bleven achter den voorseiden Siimoen. Dit was ghedaen den Ie dach van décembre int jaer xiiijc ende xlij , int scependom her Jooris Utenhove, her Jacob Vanden liane ende huere ghesellen. Onderteekend, G. Papal. — (Archives de la Flandre orientale, Cart. 13, p. 230).

Note 110, p. 132.

De Ordonnance van den hospilale van sente Baefs, 1307.

Dit naervolghcnde es een verelaringhe der ordonnanchen van den hospitale van sente Anne tôt sente Baefs, ghemaect bii eerweerdighen vadere in Gode miincn Heere her Jacop Van Bruesele, prelaet van sente Baefs, ende her Daneele Alarts, prior svoornoemde cloosters, als gouverneurs svoor-

NOTES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

seide hospitale, ende mecr andren notablen persoonen, die hier over gheroupen waren.

Naer dbevindt van ouden brieven ende ghescriflen daer af mensioen makeude, te wetene eerst vin men her Boudins, abs van sente Baefs, tiden, int jaer 1207, die tvoorseide hospitael stichte, ghevende de plaetse daer up tspitael ghemaect es^ ende ecn thiende die gheheeten es de thicnde te Wulphem, orne daer inné te antierne de werchen van caritaten.

Item, ten tweesten vin men her. /ans salis tiden int. jacr 1561.

Item, ten derden vin men her Willems van Bossuuts sabs tiden int jaer 1427.

Item, ten vierden vin men her Jacobs Van Bruesele voorseid sabs tiden alsoo hier onder ghescreven staet :

Eerst soo wie van wat condicien hii es, oudt of jonc, man of wiif, riic of aerm, dat de provendc begheeren sal te hebbene ende ghcnieten, die sal voor notaris ende oorconden afgaven aile weerlike vriiheden van poorteriien ende andersints.

Item, dat de ghene die dbroot ende de provende ghenieten sal, die sal met devolien ende neerendsten, al zulc goedt als hem God verleent heeft, ende hem toebehoort up dien dach, eist. lelter of voie, innebringhen ende overgheven int voorseide hospitael, met volmaccte meeringhe dat alzule goedt ende al dat die persoon met sparen vergaren ende ghecreghen mochte met Godt ende met eeren, dat dact ten ziinen overlidene bliven soude den voorseidcn hospitale, sondere dat dhoyr van dien persoon daer toe te sprekcne ter causien van successien, eenighe cause oft actie soude moghen liebben hem overleden ziinde.

Item, so zullen alzulke persoonen haren eet doen, dat zii up de liope van der provende te vercrighene, niet en liebben haerlieder goedt ghealieneert, gheghevene ofte ghetransfereert bii eenighe manieren in aelilerdeele van den voorseiden godshuuse, noeh ooc liebben dat doen doen bii eenighe vrienden, maghen, proeureuren of andersins.

Item, ende ome dat voorseide hospitael of de gouverneurs van dien gheene questien of gheschillen liebben en willen naermaels ieghen d’hoiren ende hacldinghers van dien, die alzoo ontfanghen ziin sullen int voorseide hospitael (naer haerlieder overliden), soo zulle de selve hoyr ende haeidinghers, al eer zii in possession ghestelt zullen worden, commen voor notaris ende oorconden ende daer afgaen teeuwelike daghcn vander hoiryen vanden goede van den voorseiden persoon, alzoo alsboven ontfanghen ziinde.

Item, ende up dat de hoiren ende hacldinghers onderjarich waren ende in vooghdicn, soo sullen de vooghde bii consente van de uppervooghede, uute name vander weese of weesen, afgaen der hoyrien teeuwelike daghen so voorseid es.

Item, als yement int voorseide hospitael van den provingiere sterven sal vander conditie als bove, so sal men le slont hem overleden ziinde, ziin sloten beseghele ende ziin catleyten inventorieeren, ten heurbeure ende proffîtc vander

voorseide godshuuse ende hospitale ende om de huutijnghe te doene vande voorseide dooden lichame soot behoort ende van haute dat ghecostumeert es.

Item, so es elc provengier te siinen incommene sculdich te belovene, ende sal beloven, onderdanchede der meestrigghen ende den ghouen die daer tregement hebben zullen in goeden redeliken zaken ende costumen, die den voorseiden hospitale toebehooren.

Item, ende soo wie dat naermaels breke ofte daer inné overhoorich was, dien sal men bedwingen metter provende te nemene, alsoo d’heer prior, meesterigghe ende den ghone die tregement hebben, goet ende redelic in consciencien duncke sal.

Item, so sal elc provingicr te ziinen incommene met ziinen propren wille, gheven pitanchie den prorvengiers, te wetene elken provengier vj gr., der meesterigghe vij gr., den ontfangere vij gr. ende den joncwive vj gr., achtervolgende dhoude costume.

Item, so es elc provengier sculdich claerlic te kennen te ghevene den prior ziinen staet van ziine goede, in wat dat sii, siint catteylen, eist goudt, zelvere, oft andersints, alzoo dicwele alst den prior ghelievc sal te wetene ofte emmers twee waersten siaere, te wetene le Kerssavende ende te sente Jansmesse, ofte denghonen die de prelaet daer toe ordonneren sal.

Item, de voornoemde provengiers en zullen niet moghefi ncment leenen, noch weeh gheven, het en waer by consent^ ende orlove vanden prior van sente Baefs, als gouverneur van wesende svoorseide hospitale, ende bii alsoo dat yemant van den provengiers de contrarie dade, die soude verbeuren ziin provende 10 daghe lanck, ende daer hijt meer dan eene, so sal hy dan telken reysen dat hijt doen sal, ziin provende verbeuren cen maendt lanc oft meer ter ghelieften van de prelaet van sente Baefs of ziinen prior.

Item, voort soo es de ordonnancie vanden voornoemde hospitale, waert zake dat eenich vanden provengiers stalde deen wegben den andren, ofte vliecle, of hiet lieghen of andre ontamelike dinghen daede, dat die ziin provende verbeuren soude 14 nacht lanc, ende waer er yement dat zulc siins costumerlic daede, so soude hii ziin provende verliesen ter discrecien ende ordonnantien van de voorseide prelaet of ziinen prior.

Item, waert dat zake dat deen provengier den andren hiete sot of sottinne of valsch, of dat hii hem diefte upteghe met neerndsten ende met meendghen, die soude verbeuren ziin provende drie weken lanc, sonderlinghe angaende den twee lesten pointe» , dat es vaisselle ende diefte, ende waer er yemet die zulc diinc costumelic dede, so soude hii ziin provendc verliezen ter discretien, enz. (als boven).

Item, waert dat zake dat yement vanden provengiere quaet sprake in lominderthede vander kercke van sente Baefs, heuren prelaet, ziinen prior ende eonvente, oft ook van

NOTES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

lieune selfs hopitacl ende godshuyze, den ghemeene gheselscepe ende den glionen diet te gouvernemente hebben, ofte dat yement zeide dat hii ziin goedt den voorscide godshuyse ontgliene soude sonder oorlof ende consent, ofte dat yement eenen andren begrepe die den voorseide godsliuuse eenighe rente cochte oft bâte ende profllt loebrochte, dat elc die mesdadich vonden waere in eenich vanden drie poinlen voorseid, dat die verbeuren zoude ziin provende 6 weken lune, ende warer yement die zulc diincs costumerlic dade, die soude verbuerd, enz. (aïs boven).

Item, so wie van den provengiere tsavons niet ter bedinghe en comt, alst gheluut es, alzoo menich waerf aïs ziit verletten, zullen zii verbeuren van broot, ofte het en daer redelike onscult; welcke broot sal de meestcrigghe ontfacli ende dee- Ien den aermen.

Item, dat niement van den provengiere uuten godshuuse slapen sal eenen nacht sonder oorlof vander meesterigghen, hebbende redelike nootzake, ofte die sal verbeure ziin provende 8 daghe lanc. Ende waerer yement die zulc siins costumlic dade, die soude ut supra.

Item, dat niement van de provengiere uuter stede treeke en sal, omme te vernachten drie daghe ofte tiite meer, het en was bii specialen oorlove vande prior van sente Baefs, oft van den ghonen die daer af last hebben zullen, ofte die de contrarie dade, die zoude verbeuren ziin provende een maendt lanc tiite ende waerer yemant die zulc diinc costumelie dade, die soude verbeuren ende verliezen ziin provende ut supra.

Item, elc provengiers vorseid zullen wesen ghehouden dienst ende bistandicheyt te doenen den religieusen van sente Baefs als zy ziec ligghen in de fermerie, bii alsoo dat mène an hemlieden begheert ende sonderlinghe de vrauwe persoone.

Item, insghelike so zulle de provengiers deen den andren bistandicheyt doen in haerlieder godshuus als zii ziec ziin, metter hulpe van haerlieder jonewive, ghestelt vanden prior, om te bet ende meer in caritaten te levene.

Item, dat de meesterigghe of yement el dies zou verbidt in de stede van haer over haer de bedinghe sal doen, ende elc point noumen oneluut, over wien dat men bidden sal ghelije men van hauden tiiden gheploghen heeft.

Item, waert dat zake dat yement vochte deen jeghen den andren, of ghevecht maecte, ofte ontamelike wandelinghe hadde, weif met manne oft man met weive, die soude de provengiers verbeuren teeuvvelike daghe ende diese ghelike van andren quaden faiten, ende sal al huerlieder goedt bliven dan den hospilale, bet en waere dat men hem eenighe gracie doen wilde bii advise van den abt ende prior van sente Baefs.

Item, soo hebben den provengiers van den voorseiden hospitale belooft over hemlieden ende over haer naercommers de feeste van sente Annen aile jaer te doene houdene ende te vierne sdaechs naer S. Jacobs ende S. Crestoffels daghe, te wcten up den avondt vesperen ende complien te singhene met

twee priesters ende viere stoolicn ende up den dach mattenen, priemen, terthen, sexten, noene ende eene ghesonghe messe, met dyaken ende subdyake ende een scrmoen, vespers ende complien.

Item, ten tiden dat dese ordonnancie ende verclaringhe aldus ghemaect was bii miins heere den ahdt ende prior voorseid, int jaer 1465 up sente Crestoffels dach, soo waren je provengiers int voornoemde godshuus wesende haerlieder provende ghebetert, als van eene vate ghends biers de weke, houdende 18 stoopen, om te deelne int ghemeene toot 12 provengiers toebehoorende den voornoemden godshuuse ende niet meer, mids der meestcrigghe ende jonewive alsoo langhe duerende als de voornoemde prelaet ende prior leven zullen, voort tsurpluus stellende in de discretie van haerlieder naercommers, ende de provengiers in desen tiid, dat dese zake ghedaen waeren, beloofden zii den prelaet ende prior voorseit over hemlieden drie Pater vosler ende drie ave Maria te lesene elcke sdaechs, boven al dat men daer gheplegen heeft te lesene ente te biddene.

Ende om dese voorseide pointen ende ordonnantien te meerderne of le minderne, so behouden de voorseide abt ende prior hunnen tiid daeraf de vulle macht ende autoriteit, naer dat hemlieden dat nootzakelic ende proffiit dynghen sal, ende in teekene der waerhede so hebben wii dese voorseide ordonnantien doen teekenen by onsen secretaris. — (Archives de la Flandre orientale, case 8, n° I, n° 2).

Note 111, p. 178.

Nous donnons ici par extrait les dépenses faites pour la démolition des bâtiments de l’abbaye; elles spécifient quelques parties de ces édifices.

Premier compte :

80 livres pour avoir abatu en tassche le grand pignon, la trésorie, les trois vaulsures jusques au grand pillier de l’église de S. Bavon, tout rez par terre.

330 id. de 40 gros, pour avoir faict roqueter et abatre la grande tour de l’église de S. Bavon.

35 id. pour avoir abatu et rocqueté à tassche les pilliers de l’église de tShelichkerst.

.... Pour avoir abatu entassche et mis sus les édifices de entre deux pignons de l’église de S. Bavon.

7 id. pour avoir mis en tassche la thourelle et galerie tenant la tour de S. Bavon.

15 id pour avoir abatu en tassche le petit clocher de S. Bavon.

10 id. pour avoir abatu le grant pignon de l’église de S. Bavon.

18 id. pour avoir abatu trois grands pignons el petite thourelle de l’église de S. Bavon.

16 id. pour avoir abatu les clemoies (?) estant à l’entour du eloeheit et une partie de l’église de S. Bavon.

NOTES ET PIECES JUSTIFICATIVES

54 id. pour avoir abalu le portail de S. Bavon, les petits logies y tenans.

8 id. pour avoir abatu le reste du clocher de S. Bavon.

25 id. pour id. un reste de murailles du clocher jusques en terre.... pour id. la muraille de la chapelle auprès de la inanition (?)

55 id. pour id. une maison et une cuisine enclose en la grande maison de S. Bavon.

75 id. pour avoir taillé le nombre de 1518 pieds, trois quarts et demi, ordun (pierre de taille) venant des vieux édifices, tant du clocher de S. Bavon que de l’église de S. Esprit, démolis au château.

18 id. pour avoir défait en tassche les ardoises du dortoir dedans le château et les ardoisses de la grande église jusqu’au 3e ancre, à commencer depuis le grand clocher qui a esté abatu....

100 id. pour avoir abatu la muraille du dortoir rez-pied du pavé des vaulsures avec le pignon de devant et le grand pignon, saulf que du costé des cloistres n’ont abatu que jusques a litz.

.... Pour avoir abatu un reste de l’un des piliers du grand clocher que fut de S. Bavon, jusques en terre.

Deuxième compte :

.... Pour avoir aidé à mettre sus les sommiers de la chapelle Notre Dame.

Pour avoir mis sus les combles et sommiers estans

sur la chapelle ou soloient estre les orghes de S. Bavon.

.... Pour avoir abatu le reste de l’église et chapelle de S. Bavon, lesquels n’estoient tombes avec le grand clocher et aussy pour avoir rompu et abattu 4 arcures avec les piliers, qui soutenoient les murs, qui vont jusqu’au mur du cloistre et ce durant le mois de juillet (1545).

.... Pour avoir mis sus toute la huchene (?) estant allentour de la chapelle S. Nicolay audit château avec le marchepied et le planquige estant par terre —

.... Payé aux mâchons pour avoir rompu et miné sur ung dimanche apres diner une partie de la voulsure du dortoir des religieux de S. Bavon. Item, pour avoir mis sus, à plusieurs fois, aucuns combles estans à l’entour du dortoir et rompu la muraille jusqu’au pied....

Extrait des registres déposés aux Archives de l’état à Bruxelles, contenant les comptes des dépenses pour la construction du château de Charles V, à Gand.

Note 112, p. 179.

Met leven van den H. Macarius , enz., door J. Schatteman :

pastoor van S. Macharius-kercke tôt Laerne. — An. 1623.

Page 22. Int jaer 1540 lieeft den keyser Carolus den V aen dese stadt beworpen een casteel, ende gheen plaetse vindende meer bequaem dan daer ’t voorseyde clooster ghestaen hadde 900 en 30 jaren, heeftdat doen breelcen, behoudens nochtans

ten ghebruycke van ’t casteel, sommige oude ghedenckenissen, te weten een deel van de kercke, den reefter, de panden, putlcn ende andere oude werken, en om de eere Godts niet te verrinderen, heeft die religieusen gegeven, enz.

Int jaer 1576 hebben de ketters, vyanden van de heylige Kercke en S. M., dit casteel verovert. Int jaer 1580 hebben sy oock ghebrocken ’t overbleven deel van de kercke van S. Baefs, soo ghesien wort in eenen boeck inhoudende versclieyden figuren van ghebrocken kercken ende cloosters der stede van Ghendt, waer oock gethogt wort dese ruyne mits dese worden : « Dit was een deel van de abdaye van S. Baefs, waerin de casteelders Spaengiaerden haerlieden kercke hiel— den, daerin stont de tombe van S. Macarius ende ander sepulturen geruyncert int jaer 1580, enz. »

Page 24. Maer den grondt van de oude kercke van S. Baefs, is int jaer 1620 seer verduystert, als daer ghemaect wierden nieuwe huysinghen voor de soldaten; soo men gaet in voorseyde casteel, voorby het huys van den gouverneure, omtrent 50 slappen suytivaert opden houck van de jegenwordige kercke , alwaer by dese oorsake ontgraven wierden veel oude graefplaetsen van groote lieeren, de grontsteenen ende plaveysteenen van de oude kercke, die van veel niet sonder verwonderheden wierden aensien.

Note 113, p. 181.

Etendue de la jurisdiction de la cour féodale de S. Bavon,

en 1690. — Extrait du « Grooten gendschen Comptoir-

almanach van 1690. »

« Het leenhof van de kercke van sente Baefs wort onderhouden by bailliu en mannen van leene, achler het paleys épiscopal. Onder welke leenhof zyn sorterende eenige partyen, wesende hof ende bogaert geleghen op de visschereye; item een leen competeerende de Bylocke, wesende heerelycke rente op diversche partyen land gelegen in den akker, prochie van sente Martens, te Gendt, ’t selve leen genaemt Enghellandsche Trappen, hebbende bailliu en laeten tôt erfven en onterfven; item, een ander leen genaempt Spiegelhoven, in Poortakker, bestaende in omtrent 7 bunderen landts, gelegen in sente Martensprochie, te Gendt, ende in eene heerelycke rente op de liuyzen en erve staende tusschen de Brugsche of Waelporte ende sente Jans en Pauwels hospitael.

» D’heerelyckhede derde roede van den Audenburgh, roede ende vierschaere van sente Baefs, wordt onderhouden ter plaetse van het voorseyde leenhof by opper bailliu, schout en schepenen, hebbende hunne jurisdictie binnen deser stede van de Keyserpoorte af, op de helft van de Schelde tôt aen sente Jooris brugghe, en van daer op d’helft van de Leye tôt aen den waterloop achter het Nieuwlandt, den welcken oock tôt d’helft jurisdictie is van sente Baefs tôt aen de Muydepoorte, daer den selven finieert met het lant daer binnen geleghen, gelyek ook van de selve jurisdictie is de kercken

NOTES ET PIECES JUSTIFICATIVES

bischdom met appcndenticn in Iiunnen tecrlinck, couchicrgie en twee huyzen, daer neveris in sente Jansstraet, bcnevens eenige huyzen in de Sclieldestraete. »

Dans le MS. intitulé Loovcldc , dont nous avons parle à la page 178, on lit folio 71 :

« In novo Castro, quod est présidium Ilispan., quod fuit monasterium D. Bavonis, in circuitu eiusdein, repcrtum est in muro sequens cpitaphium :

« Hier licht begraven liccr Baudcwijn Van Bosseus, proost van Papingcloo, wclcke starf den 28sten dagli van wedemaent, up Ste Picters avont, als inen scliryfl 1404. Bidt voor de zicle. »

Ibid., folio 12 . « In tabula huius saeelli (de S. Jean, dans la cathédrale actuelle de S. Bavon), cum armis scriptum est : Joannes Van Siclccrs, abbas S. Bavonis, obiit 1178.

D. Grcgorius De Sccleers, prcpositus S. Bavonis obiit, an. 1301, ipse die S. Gregorii.

(Armes : Sccleers, de gueules au lion d’argent).

Ibid., folio 11 : « In secunda supradicta lateris capella (S. Johannis) in. tabula lignea e monasterio D. Bavonis hic collocata, scriptum est :

Qui suscipis novae tabellae insignia Subsiste, leclor, paululum Cognosce non novam novis ex versibus Kem, sed p'rioris seculi Quo patrum vitae peregit inclytae Martinus ille terminos Cui De Seclecrs nomen fuit, Papicnsium Sicleriorurn a stemmate,

Clarus toga, sed clarior primarius Dum praesulis, praetor fuit.

Sancti Bavonis omnibus terris enim Suo luendis munere Procul dolos, procul rapinas, expulit Justae studens eoncordiae Sepultus est, uxorque nobilissima Judoca Galla, ubi plurimas Nunc excudebat, strepitque miles pervigil llli piorum optant preccs.

Monumenta qui Iocis cornmetioribus Hec collocarunt posteris.

Obiit ille an. 1318, novemb. 16, hcc an. 1331, januari 21.

Quartiers : Sicleer. Galle. Au premier, de gueules au lion d’argent; au deuxième, d’azur ù six demi-lunes d’or.

Parmi les 163 fiertés, reliquaires, joyaux à reliques, ornements d’églises, etc., etc., décrits dans un inventaire dressé le 6 mai 1182, à la reprise du trésor de l’abbaye de S. Bavon, par un nouveau prieur, nous avons remarqué plusieurs objets d’une haute valeur, soit par leur antiquité, soit par leur mé-

rite artistique. Nous en citerons quelques-uns, et tout d’abord une œuvre de S. Eloi. Elle était exécutée en or et enrichie d’un gros diamant, entouré de trente-deux pierres fines; ce chef-d’œuvre d’orfévrerie était de forme cylindrique et placé sur un pied, entouré de dais en vermeil, contenant des parcelles de la vraie croix et de la couronne de Notre Seigneur.

L’abbé Guillaume Bossnut donna, en 1113, ù son abbaye une croix en or, sur pied en argent, ornée de quatre saphirs et de quatre rangs de perles, au nombre de 111, et de 9 rubis. Elle renfermait un fragment de la vraie croix, qui avait été donné ù l’abbaye par un patriarche de Jérusalem , ainsi qu’il appert de la charte qui l’accompagnait.

Un Evangile avec reliure en argent, où le Christ en croix se trouvait ciselé, et un reliquaire de pane quem Christus in cena sua consccravit.

Le livre écrit par S. Liévin, « ghebonden met berderen , » ovcrtrocken en verciert over deen zijde met zwarten llu- » weele ende daer boven met 5 selveren vcrgulde cnoppen en » met 2 selveren vergulden sloten , en over dander zijde met » Ste Lievens, liggende in 12 tabcrnaculcn, staendc al selveren »vergult ende consomme met 11 steenen en 11 roeskins, elc » roeskinne hebbende 7 peerlen, met eenc selveren deksele » boven, dacrup staende vier Evangelisten vergull. En in den » midden weest ecn wiit cristacl beslaen met eender zwarten » leeren busse met 3 yseren banden, met eene slote selutende » met 2 sleutels, den welcken bouc dede vermaecken en ver- » cieren heer Jacob Van Brussele , quondam abbas sancti » Bavonis. »

Une croix en vermeil avec l’image du Christ, avec roses et pierres fines; le diadème formé de 18 pierres, avec une gloire en vermeil. Les quatre Évangélistes, qui en ornaient le pied, étaient entourés de 96 boutons en vermeil et de 3 roses en lapislazuli : c’était un don de Baudouin Van Fousseux.

Les statuettes de S. Amand, S. Bavon, S. Liévin, S. Machaire, S. Jean, S. Donatien et de la Vierge, avec une couronne de pierreries et de perles, toutes en vermeil.

Le sceptre de S. Bavon, avec pommeau en or fin, surmonté d’un saphir et de quatre autres pierres, et orné de quatre roses en perles.

La crosse de S. Amand « van yscrc daer hy mede sente Baven crusse gaf, en met eender sceede beselvert. »

La tète de Stc Catherine en vermeil , avec une couronne et une roue de la même matière , ornée de pierreries et de perles fines, soutenue par des pinacles avec les prophètes et les douze apôtres.

Un grand ciboire en vermeil, couvert de ciselures, surmonté du Christ en croix. Au milieu on avait figuré S. Bavon, couvert de sa cuirasse, ayant ù son côté droit l’emblème du Nouveau Testament, et ù ses pieds un boîte en

cristal, ornée de 6 pierres et de 2 grandes perles, contenant

NOTES ET PIÈCES JUSTIFICATIVES

des figurines en vermeil. D’un côté de cette boîte on voyait un ange portant le pain des anges, et de l’autre le sacrifice de Melchicliédec. Six pinacles en vermeil, avec les images des patrons de l’abbaye, se trouvaient entre cette boite et le pied du ciboire, qui était porté par huit lions en vermeil. Ce magnifique ciboire était placé sur un pied de bois doré, soutenu par quatre colonnes en cuivre doré, ornées d’un lion en argent.

Un buste en vermeil, avec une boite en cristal pour reliques placée au-dessus de l’auréole et sur la poitrine « een selveren » vergult hctscle, binnen ghestoffeert met tween profeten met » eender tabernakele daerin staende een cristalien pype... en » dit hecsele es selvren vergult en es besaeidt rondomme bin- » nen den hecsele met 12 steenen en met 12 roeskine van peer- »len, elc roeskine van 5 peerlen, staende up een selvren » vergulden achlkant, wesende met eender lieste ronsomme » ghecromeert daer up dat ghescreven stat aldus mette crasti » post lapsis millenis sex quoque dénis, al soedter voort up ghe- » screven staet. Item, aile de versen die up thooft staen,ziin ge- » screven in een cleen boucxken dat licht in de kelct-scaprade. » Item, tselve hooft anhebbende een cappe, die voerde over » elcke siide met tween apostelen verheven, en an de canten » over elcke zijde verciert met 5 steenen en 5 roeskins van » peerlen, elc roeskin met 6 peerlen. Item, den caproen met >> der figuere van Adam en Yevcn, ende tusschen hem beeden » eenen boem daer tserpent den appel haelt , om Yeven te » ghevene, al verheven weerc, en over ronsomme den baerden » van den caproen staen 6 steene en 7 roeskinne... met eenen » silveren vergulde cruskine in midden van elcken roeskine

«staende. Item, voort so staet dit hooft up een blomme met » tween cnoppen in den sceel en twee inghelen knielen op « eene breeden voet, al selveren vergult, met 24 steene ron- » somme, welken voet rust op 6 coppere vergulde leukins. — « Twelke dede maken Jacob Van Brussel, quondam abbas >> sancti Bavonis, tetimonio armorum suorum. »

Un petit reliquaire entouré des douze apôtres en albâtre, avec la charte, scellée en cire blanche, de l’abbé Wiehman, « euius ténor talis est : has rcliquias transtulit Wichmannus «abbas gand. cenobii, in istud scrinium de duobus scrinolis, » prima die kal. augusti et suo conférant sigillo, anno Domi- » nicae incarnationis 1080, Philippo Francorum rege, et » Roberto Flandrensium comité, Ratbado quidem noviomen- » sium antistite. »

Un MS. que Jean Waelput, moine de l’abbaye, fit orner en 1485, « ghebonden met berderen , overtrocken ende ver- » eiert over deen zijde met blauwen fluweele, ende daer boven «met vijf Iatoene cnoppe, ende met twee selveren vergulde » sloten, met zijn wapenen, ende over dander zijde met de » legende de innoccntibus, in ses tabernakele staende, al sel- » veren vergult en ronsomme met elf steenen ende seven » roeskins gheamelgiert ende in de widdelwaert een wit cris- » tacl besloten, daerin dat ligghe drij parceels de innocentibus » ronsomme besaeijdt met 8 steenkin en 8 roeskins gheamel- » gieert, besloten met eender zwaerten lere busse met yserin « banden met 2 sloten, slutenden met eenen sluetele..., cnz. »

Enfin on conservait aussi dans le trésor un poêle en drap d’or, bordé en noir, aux armes de Michelle, duchesse de Bourgogne, que l’on mettait sur son tombeau.

INDEX TOPOGRAPHIQUE

Achterakker, an. 1287, dépendance de Seveneecken.

Achtersham, an. 1466, dép. de Gontrode.

Addendike, an. 1170,1258; dép. de l’île de Bevelant.

Addingem in pago Flandrensi , an. 1019-1030. — Adegem , arr. d’Eecloo.

Aersele, an. 1550-1425, près de Thielt.

Afflighem, an. 1336.

Ahtine, in pago Gand., an. 1019- 1050, 1220. — Auctine, an.

1220. — Achtendries, dép. de Loochristi.

Aïngem villa, in pago Bragbantensi, an. 1019-1050?

Aldengem villa, in pago Curtracensi, an. 1019-1050. — Halluin?

Altena, an. 1565, au Franc de Bruges.

Ammershove(’tgoedt’), an. 1377, ferme au quartier d’Anvers.

Andwerpensis comitatus , an.

Ardembourg, an. 1510; substitué à Rodenbourg dans une charte de cette année.

Arderike ou Bystervelt, an. 1480, dép. de Belceele et Sinay.

Aremboud-Schille, an. 1565, au Franc de Bruges.

Ascoute, an. 1353, dép. d’Everghern.

Assebroucq, an. 1500, dép. de Lechene-lez-Lierre.

Aspera, an. 1170. — Asper.

Aubel, an. 1231, dép. de Waterlos.

Aulingehem, an. 967; Auweghem ou Audeghem, au pays de Termonde.

Autmersch, an. 1252, bruyère près de Houthem-S.-Liévin.

Auxium, an. 1350; Auxi en Artois.

Aviler, an. 1231, dép. de Waterlos.

Axla (oppidum de), an. 1177.

Bachten-Merhem-tenden Berouw, an. 1414, quartier à Gand.

Badelghem, an. 1419, 1451. — Baeleghem.

Badengem villa, in pago Bragbantensi , 1019-1030. — Bayghem.

Baltreshanda, in pago Fland., an. 1019-1030.

Baefborre, an. 1468, dép. de Zellich.

Bavingeliem, in pago Bragbant., an. 976. ■ — Bavengem, appendix de Flithersela, an. 1108.

— Baveghem.

Beaulieu, an. 1416, courtil à Waterlos.

Beila, an. 651, forêt près de Thourout.

Beirendriesch, dép. de Heusden.

Bella vicus, in pago Bragbantensi, an. 1019-1030. — Belle, an.

On connaît Dcndcr-bclle ou Belle sur

la Dendre, et Schelle-belle ou Scliclde-

bclle. Belle sur l’Escaut (V. Van den Bogaerde, Iht district van Sinlc Nicolaes, etc., t. III, p. 102).

Beostenblide, an. 1255, dépend.

d’Axele.

Beoster-Hulst, an. 1220.

Berch, an. 1244, dép. de Nevele ou Leerne.

Berdinsande, an. 1192, dép. de Papingloo.

Berginna villa, an. 967. — Id.

villa in pago Gand. — Bergine, ib. , an. 1019-1030. — Id., an. 1177 et 1183.

L'intitulé d une charte de 1 183 (V. gr. Cart., p. 22 v.), porte : « De altaribus de Zele et Huutbergliinne. Berginne est Uytberghe et non Destelberghe, qui appartenait à l’abbaye de S. Pierre.

Bergoyen, an. 1523, 1329, dép. de Royghem.

De bcrgen, entasser, et hoyen, foin; lieu où les foins étaient mis en meule.

Bertenbrouck, an. 1441?

Bertenhue, an. 1177, dépend de Cadzand.

Bertriche, an. 1282, dîme à Ruysselede.

Bettingem villa in pago Fland., an, 1019-1050. — Bettenchem, an. 1150. — Betteghem, an. 1507.

Bevelanda pagtts, an. 976, 1003.

— Bevelanda in pagus Scaldis, an, 1040. — L’île de Beveland.

Biervliet, an. 1209. — Birveliet, an. 1211, 1259, 1240.

Biest, an. 1265, dép. de Maldeghem.

Biest, an. 1551, au nord de Singhem.

INDEX TOPOGRAPHIQUE

Bigaerd, an. 1212.

Bigghendilve, an. 1239, dép. de Moerkerke, dans le métier d’Assenede.

Biloke, terra circa septem bonaria et dimidium, an. 1238.

Binorden-Oudenwerve, an. 1189, au pays de Cadzand.

Bist, an. 1240, près de Papingloo.

Bocholt in Piien, an. 1003. — Bochoute ( bokenhout , bois de hêtre).

Bochout, que jacet juxta Lare, an. 1219, dép. de Laerne?

Bocle, an. 1108, dép. de Zwalme.

Bocle, an. 1227, fief à Gontrode, ten Boucle dans la Heerstrate, a côté de la croix de S. Liévin, an. 1463.

Bocsborg, an. 1227.

Boeghout, an. 1200. — Bouchout, près d’Anvers.

Bollaer, dép. de Quarebbe, en Brabant.

Bolleghem-dries, à Maria-kerkelez-Gand, an 1538.

Boltreshanda, in pagoFlandrensi, an. 1019-1030. — Boltresliande, sive Wevelswale, an.

1 3 70, dép. d’Everghem. — Boterzande, an. 1333, digue à Yzendike.

Bommels, dép. de Heusden.

Borelare, an. 1220, au pays de Waes; Beerlaere?

Bornem, an. 1243. — Bornhem, an. 1576.

Borsele, ville submergée dans le Sud-Beveland.

Bortsarts ou Borcharts, an. 1259, dép. de Moerkerke.

Bortsarts, an. 1259, hameau dans le métier d’Assenede.

Boscha, an. 1227, 1251. — Bosc,/ dép. de Waterlos. /

Bosgut, an. 974.

Bosscheveer, dép. de Heusden, là où les religieuses de Nieuwebossche s’établirent en 1249.

Bosten-mercke, an. 1189, à Sudpoire, dans le pays de Cadzand.

Bosthalf, an. 1189, au pays de Cadzand.

Bottele (goed te), à Badelghcm.

Bouchoute, dép. de Scheldewindeke ou de Dickelvenne,

On y voit encore trois chênes séculaires, qui abritaient la vicrschacrc de S. Ravon.

Boucle, an. 1252. — Boucle- S. -Denis.

Boucle (ton), an. 1463, fief à Gontrode, dans la Heerstrate, à côté de la croix de S. Liévin.

Bourde, an. 1416, courtil à Waterlos.

Boutersande, an. 1227. — Botersande, an. 1248, 1355, dép.

d’Ysendike.

Brachatum ou Brachantum, ne peut être confondu avec Bracbantum.

Brachatum formait une étendue de terrain dans le pays d’Alost : De Illeyer pense que le chef-lieu de Brachatcnsis agcr était Brakele, non loin d’Alost.

(V. Ann. Meyeri, an. 975, 1046 et 1 077) ^ Le Brachatisia, dont il est question dans la vie de S. Liévin (V. Acta. SS. Belg. sel., t. III, p. 106), n’est autre que le Brachatcnsis ager.

Braghbantinsis pagus , an. 819.

— Bracbantensis, an. 864. — Bragbatinsis, an. 976, 1003, 1019-1030. — Bracbandensis pag., an. 1040.

Brakele, an. 1459, seigneurie à, Laethem-S. -Martin. /

Breetachter, an. 1408, dép. de Cobbeghem.

Briele-Wulpen, an. 1315.

Briggemersch, an. 1244, dép. de Leerne.

Broet, an. 1253.

Broucquem, an. 1263, dép. de Maldeghem.

Brouckfgoed ten), ferme à S. Lievens-Houthem.

Brouckhem, an. 1265, dép. de Maldeghem.

Bruggccine villa, in pago Bragbantensi, an. 1019-1030?

Brühl, an. 1556, près de Cologne.

Bruile, an. 1231, dép. de Waterlos.

Brumsale, an. 976. — Brunsela, an, 1003. — Brumselain pago Scaldis, an. 1040. — Bruinzeele.

Brusbeke, an. 1252, 1368, au pays d’Alost.

Dans la première charte on dit : « allo-

dium in parrochia in parvo Houthem,

quod dicitur Bruesbeke. »

Bruwilre, an. 1540. — Brühl, près Cologne?

Bunniggerotha nernus in Rien, an. 1003. — Bunningerotha, an. 1040. — Boningrode, an.

Buocholt villa, in pago R.ien, an.

974, 976 : id. in comitatu Andwerpensi, an. 1019-1030, 1040. — Bocholt, an. 1005.

— Bucholt in Rihen , an.

1108. — Bouchaut, province d’Anvers.

Burchele, an. 1240, dép. de Papinglo.

Bursella, an. 1108.

Burst, an. 1426.

Busche, an. 1418, seigneurie à Hersiaux.

Busers’meere, an. 1293, dép. de Somerghem.

Byster, domaine à Heusden.

Bystervelde, an. 1386, dép. de Maldeghem.

Bystervelt ou Arderike, an. 1444, dép. des communes de Belsele et Sinay.

Cadesand, an. 1112-1119. — Cadesanda, an. 1167.

Calf ou Calve, an. 1240, 1276, dép. de Wachtebeke. — Calf, an. 1255, courtil de l’abbaye à Adendyke, dans l’île de Beveland.

Calfsteerte , poldre endigué en 1413 à Ossenesse.

INDEX TOPOGRAPHIQUE

Caliuire, an. 1251, dép. de Waterlos.

Calivira, an. 1231, terre à Aviler, dép. de Waterlos.

Calmund fischalis, an. 1019-1030, au pays de Liège.

Cameracense pagus, an. 8G4.

Campan in pago Bevelanda, an.

Page 1