GRANDE CHARTE DE GUILLAUME LE CONQUÉRANT. 1077 OU ENVIRON
(Bibl. nat., lat. 13905, f« 115, et lat. 12884, f» 85.)
In nomine Patris et Filii et SpiritusSancti. Amen. Beccensi coenobio sanctae Del genitricis Mariaedederunt vel vendiderunt sabscripti : Willelmus rex Anglorum, tune tantum dux Normannorum, (llius Roberti comitis, decimam denariorum totius census Brionniae, partem quam cohaeredes Baldrici habebant in Servavilla, cum omnibus consuetudinibus de ipsa villa ad se pertinentibus ;
646 HISTOIRE DE I'aBBAYE DU BEC
licenciam faciendi burgum circa coenobium ; ecclesias de Âlgia quae fuerunt comitis Gisleberti, quas habebat in suo dominio, et décimas. — Herluinus filius Ansgoti, abbas ejusdem coenobii^ tertiam partem Bornevillae et Surcei et Gavillei ; totum Sarnaium ; quod habuerat mater ejus in Malavilla. — Gislebertus cornes, senritia alodiorum fratrum Herluini abbatis, aquam Rislae a vadis usque sub ponte Altoi ; quod habebat in Malavilla ; molendinam Normanni. — Baldricus, quod habebat in Sarvavilla et Ermentruvilla in marcherboht.— Drogo, fîlius Rodulfi, quodpater in alodium ubique habebat, consensu Roberti Gaufridi fllii. — Ëscalwisus, Ildeberti filius, quod habebat in Becco, praeter domum et molendinum, et quod habuit Surcei. — Willelmus cornes de Âugo, terrara Escalwîsi filii Rodulfî Goscelini venatoris. Terram quam habuerunt filii Turstini a domo Escalwisi usque Galvomontem commutavit abbas Becci, concessu abbatis Gemetici Roberti et capituli. — Guido cornes, de vicina silva quod séparât via ab ecclesia S. Martini per criptam Senseu (?) usque Novam villam; aquam a parco usque ad fontem ejusdem aquae, cum sanguine, teloneo, cunctis consuetudinibus ; hagiam de Monte Malo. — Hugo filius Wascelini, ecclesiam Fraisnosae, tertiam partem decimae, duos hospites, terram quam ibi in dominio habebat, medietaitem pratorum ad se pertinentium, duas tertias partes gorgi ; in Ulmo duos hospites, decimam tertiae partis viliae. — Gislebertus et Hugo, filii Ogerii, duas partes ecclesiaeet decimae Fraisnose. — Ascelinus, filius Rogeri, ecclesiam Buxeti, decimam, hospitem unum, terram ad unam carrucam concessu Hugonis de Monte Porti, quod habebat in ecclesia et décima de Maretot, residuum Baldricus frater ejus. — Ricard us de Harolcurt, quod habebat ad Siccas fontanas. — Ivo, quod habebat in Apletot. — Ricard ùs filius Herluini concessit quod Ivo de Apletot dédit in ecclesia et décima S. Germani et décima S. Cristofori. — Adda, filia ejusdem Ricardi, cum viro suo Willelmo concessit quae data erant de iis quae ad se tenebant. — Rogerius de Bellomonte, decimam de silva Brionnii,^ nisi quod dederat ecclesiae de Novoburgo. — Robertus filius Anchitilli, decimam Haiae de Tilio. — Guido de Gioz et Ansereda uxor ejus, quod habebant in Tierevilla et Fontancorte de Rogerio de Bellomonte. — Rogerius filius Turoldi, servicium de alodiis Drogolini et Escalwisi filii Ildeberti. — Johannes filius Roduifi comitis, ecclesiam S. Georgii de Veuvra cum décima, decimam de eodem burgo et XII hospiles, aquam, domos, insulam quae est a Ponte Altoi usque ad molendinum episcopi Ebroicensis, terram Walcot de Liveht. — Ricardus, filius Gisleberti comitis, ecclesias de Orbec et Benefacta cum decimis et de Luceio, decimam teionei de Orbec, et quod Willelmus Calcion dédit in ecclesia de Avesnis cum décima, et terram sacerdotis in Fulgereto. — BalduinuB frater ejusdem Ricardi, decimam de Bosco Ranulfi, terrain
iu^nomicx 647
anios carrneae in Sapo, âectmam scnitlandre de Molis. — Bobertos fîlias Gradolfl, quod habebat Hairan. — WUlelmus filius Targisi, moUam de Bervilla, excepta domo Rogerii de Toit. — Willelmus iilius Geroii, yiUam qaae dicitar Rosseria, sedem uniiis molendini in Galviila. — Hugo de Bolbec, dimidiam moltam de Bosco Girard i. — Hugo de Gornaco et fllius ejus Girardus, domininm suum in eadem villa, exempto bosco qui dicitar ramertus, et bosoe aob domo Rodulfi. — Willelmus de Britolio concessit ea qiiae pater ejas Willelmus dederat, id est qnod habebat de illo Rogerius fllius Helgoti, Robertus filius EbrotBi, Robertus Manducans, Robertus Ricuzonis, et quod habebat in leuga Brionnii, et qood Willelmus Grispinus dederat de bis qnae ab eo tenebat, et dédit unam domitm in Ponte S. Pétri cum omnibus consuetudi- Bibus. — Rogerius, filins Helgoti, omnem terram snam praeter... de Maretou et de Linbueht. — Willelmns Grispinus, quod de illo habebant Osbernus filins Walonis et Goiffridns canonicus Lexovii, et in Gromanvilla Walo Brito ; 'in Blangeio ecdesiam, decimam sni dominii, et quod sui homines ibi dederunt, decimam molendinorum suorum de Oeillia, de Bemaco, decimam carrneae snae de Falco, ecclesiam de Livaroht, cum décima molendinorum et dorainii sui, et quod... ailardus de Roberto Grispino tenuerat, in Strepineio decimam denariorum burgi, clausnm Blancardi post mortem Evae nxoris suae, decimam omnium silyamm quas in Nonnannia habebat, XL solidos de teloneo Elangei et de theloneo Livaroht, sextam partem molendinorum Pacei, diroidium silyae ibidem ad se pertinentis, G solidos de Paceio» XX de Strepineio, et decimam ibidem totius annonae suae. — Walterius filius Vingoris, in Blangeio terram Rainerii...,in Livaroht decimam dominii sui. — Maurinus de Pinu, terram Roger! filii Girard! ; Rainaldus filius Normanni, decimam de Goldreto. — Odardns de Vemone, consuetudines de clause Blancardi, juxta Blancardum tantumdem terrae. — Willelmus Grispinus junior, decimam molendinii et sui domini qnod habebat in Maisnîllo Fulbert! ; in Druolcurt ecclesiam, decimam, et quod habebat de eo Robertus Malcovenant, nnam domum in Livaroht cam cunctis consuetudinibus ; dimidhim ecclesiae et decimae de Bomen villa, alterum dimidiumRicardus filins Rainfredi. — Hugo Pipart, quartara partem ecclesiae de Ttlio, duas acras terrae, decimam omnium quae ibi habebat. — Gislebertus filius Rainaldi, IlII viginti acras juxta Tiliolum. — Gislebertus d*Astin, ecclesiam et decimam Durantvillae. — Osulfus, decimam dominii sui de Livaroht. — Erchembaldus de Faverolis, quod habebat de Ricardo filio Rainfredi. — Rodulfus de Gromanvilla, suam partem ipsius villae, decimam terrae quam habe* batsub strata. — Haec omnia quae Willelmus Grispinus major dédit vel homines ejus dederunt. — Gislebertus Grispinus, ecclesiam, decimam, moltam de Tilio ; ecclesiam S. Hilarii de Tegula-
riis cum décima omnium reditaum ipsias villae, dimidium feriae piscariae, licentiam piscandi per totam aquam, terram nnius carrucae, capellam de castello ; ecclesiam de Danvilla, decimam omnium reddituum ipsius villae, terram dimidiae carrucae, dimidium molendinum, furnos ejusdem villae, terram Rainaldi Gotleurat. — Lambertus de Tegulariis, terram ad unam carrucam. — Gislebertus Guolt, XL acras terrae in Maisnillo Herberti, concessu ejusdem Gisleberti Grispini. — Berengerius Barsot, quod habebat in Pelevilla, ejusdem concessu. — Rodulfus de Gunella et ûlius ejus, aliquantulum terrae in Tegulariis, et circa Danvillam circa dimidiam carrucam ejusdem concessu. — Robertus Malet, concessu ejusdem Gisleberti, sedem unius molendini in Maisnillo Goscelini et acram terrae unam, et viam ad molendinum. — Pascua ejusdem molendini dédit Geroius d*Escalfo, et ripam et unam acram et dimidiam terrae quam Herfredus de Rolvilla contulerat. — Emma de Condeto, in Tiliolo ecclesiam, decimam, terram unius carrucae, et terram Rodulfî de Livet. — Petrus filius ejus, dimidium residui ejusdem villae deîTiliolo, excepta molta, unum molendinuïn in Apevilla. — Fulco de Âlnou, juxta S. Julianum terram unius carrucae, unum molendinum, ecclesiam de Maisnillo Scimunt, et terram quam habebat Ivelinus in eadem villa. -^ Albereda soror Fulconis, terram Groisselers. — Willelmus de Paceio, in Maisnillo Scimunt circa novem acras terrae. — Hadwis mater ipsius, ejusdem concessu, in Calceisse villa, terram unius carrucae, et quod Hunfredus de Merai ibi habebat ab ea. — Walterius Broc, terram suam in valle juxta Brotonam. — Cornes Simon, tertiam partem aquae de Vuellebuoht, quantum pertinet ad piscationem et ad forisfacturas furti vel ablationis piscium. — Willelmus filius Âscelini, ecclesiam Bosci Àscelini cum décima. — Giroldus de Vernone, unum arpentum vineae. — Osmundus faber de Vernone, IIII arpentes vineae, duo molendina, llll gorgos. unam domum. — Anschitillus Grammaticus cum uxore et proie sua, consuetudines quas habebat in rébus ejusdem Osmundl. — Has donationes Yernonensium Willelmus de Vernone concessit, et dédit consuetudines quas ibi habebat et quatuor arpentes vineae in plantis de Bucolen, et ut res praefati coenobii sine omni exaotione transeant per potestatem ipsius castri. — Hugo de Grentemaisnillo, ut res ipsius monasterii per Novum Mercatum sine exactione transeant quantum adeum pertinebat. — Paganus de Neelfa, in Marboht quod dédit Godefridus et Walchelinus frater ejus, et Guimundus cognatus eorum, et terram juxta ecclesiam ad habitandum. — Warnerius de Manmulinis, dimidium eorum quae habebat in Manmulinis, et Alveredus dimidium quod frater ejus ab eo tenebat, si frater ejus concesserit. — Gislebertus Crispinus, molendinum in Lonsaltu. — Willelmus Grispinus, terram unius carrucae in Papia. — Teudo de S. Dionisio, quod Goiffridus dede-
rat de iis qaae ab eo tenebat, et decimam de sua terra de Goheria et de bosco. . . et pastionem in eodem bosco. — Willelmus de Tornebu et Adda uxor ejus, et Willelmus filius ejus, quod habebaat in ecclesia et décima de Gricheboht. — Hugo filius Ascelini, terram Fulberti sacerdotis de Buxeto. — Rogerius et fratres ejùsfilii Croc, terram quam habebant in Furcis, et decimam de sua terra de Nazandis, et in bosco et in alneto. — Paganus de Neelfa, decimam quam habebat in suo dominio in Marbueht. — Goiffridus de Berou, cum sorore sua Àgnete, ecclesiam de Donna Maria cum décima, et quod habebat in aqua Ârve, et sedem molendini.
5. Willelmi régis Ânglorum. — S. Matildis reginae. — S. Rotberti comitis filii eorum. — S. Will. filii eorum. — S. Lanfranci Gant. arch. — S. Odonis Baj. episcopi et comitis. — S. Rogerii de Bellomonte. — S. Will. Grispini. — S. Milonis Grispini. — S. Will. comitis Ebroicensis. — S. Ricardi filii Gisleberti comitis.
Testes confirmationis régis et Roberti filii ejus in Londonia : Lanfrancus archiepiscopus Gantuariensis; Odo Bajocensis episcopus ; Walchelinus de Win ton ia ; Osbernus de Elcestra ; Guido de Pont... : Will. de Britolio ; Will. de Tornebu ; Walterius Broc, et multi alii.
TROISIÈME ÉPITÂPHE D^HERLUIN (Bibl. nat., lat. 5427, f- 16.)
Humanum lapsum qaem vincere non potuisti, Gonditione necis, pater Herluine, subisti. Primo quidem miles, quae suntmundi tennis ti ; Sed, miserante Deo, mundum post deseruisti. Paupertatis onus patienter saepe tulisti ; Nam tua pauperibus sapienter distribuisti. Becci fundator primus fieri meruisti, Ipsiusque loci monachus rectorque fuisti. Vivere quique gregem sanctum tecum voluisti ; Si quid eum premeret, de more patris doluisti. Munere divino tibi commissos docuisti, Inque via Domini graderentur commonuisti. Ecce sub bac tumba cinis es, cui membra dedisti. Jure sepulturae, quae vivens non coluisti. Laudibus ergo piis Beccenses te venerentar, Detque tibi Dominus regnum coeleste precentur.
HISTOIRE Dft L'ABBATE DU BEC
ORNEMENTS ET VASÇS PRÉCIEUX DONNÉS A L'ABBAYE DU BEC PAR L'IMPÉRATRICE MATHILDE
(Appendix ad opéra édita ab A. Maio, p. 65. Romae, SpithOver, i871. in-4.)
Haec sunt quae imperatrix Mathîldis dédit ecclesiae Beeci in orDamentis ^
Gorona ia primis solida ex auro et lapidibus pretiosis, qua filius imperatoris Henricos rex postea coronatus extitit; ianti ponderis ul duabus virgis argenteis hioc inde sustentetur, quum. imperator yeirex ex ea coroaatur. Fer brachia vero tota dividilur quum in thesauro reponitur ; quum [autem simul coDJuugitur, in fronte gestantis lapis magni pretii et magniludinis cum superpo sita cruce auri solidi habetur.
Item alia pervacoronaaurea qua imperator in majoribus sokmnitatibus utebatur.
Duo calices aurei ; unus cum patena de quatuor marcis et sex aureis ; alter cum patena de tribus marcis et dimidia, et tribus UQciis.
Una crux de auro et lapidibus pretiosis, de septem marcis auri, octo aureis minus.
Pes aureus crucis de duabus marcis, et bina uncia, et decem aureis.
Duo textus aurei, mirabilis operis, cum multis et magnis lapidibus pretiosis.
Duo thuribula argentea deaurata ; unum de sex marcis et una uncia et decera denariis ; aliud de quinque marcis et bina uncia, et duodecim denariis.
Una acerra argentea ad incensum, cum cochleari, de una marca et dimidia, et una uncia.
Una scutella aurea de sex marcis et dimidia, et daabus unciis.
Una busta aurea ad Ëucharistiam.
Una busta argentea ad oblatas, de una marca et iribiis uneiis, et octo denariis.
Una ampulla argentea ad serviendum al tari de una marca et tribus uneiis, et duobus denariis. Item aliae duae ampullae argenteae de una marca et dimidia et duabus uneiis et duodecim denariis.
* Monitum éditons : « Libellum istum sumpsi ex quodam pervo antique libre quem mihi concessit R. M. B. R. Et erat ille liber, ut credo, de Ab. de B. II. »
Unus urceolusad aquam benedicendam de tribus marcis et dimidia, et una uncia et quatuor denariis.
Scrinium eburneum plénum reliquiis.
Unus baciuus argenteus de duabus marcis et dimidia et una uncia et quindecim denariis.
Unus leoncuius de sex marcis argenti et dimidia.
Una justa argentea de quatuor marcis et tribus unciis, et quatuor denariis.
Una casula festivalis cum vestimento suc optime parato. Item alia casula cum vestimento suo quotidiano. Item duae casnlae et duae albae paratae.
Una tunica cum vestimento suo parato.
Una dalmatica cum vestimento suo parato. Item alia tunica et alia dalmatica. Item manipulum unum.
Très optimae cappae. Duo pallia imperialia quibuspostea capicia addita sunt, et ex eis cappae efîectae.
Una alba cum amictu suo eine paratura.
Duo altaria marmorea ad deferendum, cum argento parata.
Unum Ilnteum ad al tare, aliud ad manus tergendas. Très tela« lineae ad faciendas albas.
Vestimentum imperatricls deguttatum auro, unde postea muHae paraturae ad albas factae sunt.
Haec sunt quae de ornamentis imperatricis post mortem ejus Beccum habuit.
Unus calix aureus cum patena, de tnbns marcis. •
Quatuor casulae cum vestimentis suis paratis.
Duae tunicae et duae dalmaticae.
Sex cappae quarum duae argento inteztae sunt.
Duo thuribula argentea.
Duo busta de ovogriOs, cujus colum et inferior pars et ungulae coocatenatae circa ovum argentea sunt. Item libri capellae imperatricis.
Duo bacini argentei.
(Gommuniqné par SI. le chanoine Tougard.)
INVENTAIRE DES RELIQUES DE L'ABBAYE DU BEC (xu« siècle.) (BU)!, nat.. lat. 12884, f« 181 à 18S.)
« Ex occasione reliquiarum qnas pia imperatrix Ifathildis Goncessit (anno ii34), revisae et recensitae fuerunt sacrae teliquiae
652 HISTOIRE DE L'ABBAYB DU BBC
quae in sacrario Beccensis ecclesiae asservabantur, quas hic recensebimus.
Reliquiae sanctorum quae olim asservabantur ia ecclesia Beccensi.
De capite sancti Luciani Belvacensis.
De sancto Demetrio, inter prae clarissimas reliquias.
Reliquiae de sancto Petro abbale, scilicet maxilla et totum inferius cum omnibus dentibus et unum os.
De vestimentis sanctae Mariae Magdalenae.
De sancta Prisca virgine et martyre.
De sancto Donato episcopo et martyre.
De sancto Martine episcopo.
De praesepio Domini, in pluribus locis.
De pannis in quibus Dominus...
De columna in qua aUigatus fuit.
De sepulchro Beatae Mariae, in duobus locis.
De cruce Beati Andreae.
In uno vase aureo, de sancto Ândrosio cujus corpus jacet extra moenia civitatis Gonstantinopolios, in suburbio ejusdem civitatis, ex cujus corpus desudat oleum abundanter. In majori crucifîxo ecclesiae hae reliquiae fuerunt inventae :
De cruce Domini.
De sudario Domini.
De vestimento sanctae Mariae.
De sancto Ârnulfo martyre.
De sancto Sebastiano martyre.
De sancto Âniano episcopo.
Reliquiae sancti Âgili abbatis.
De sancta Helena matre Gonstantini.
De sancta Margareta virgine et martyre.
De sancta Benedicta virgine.
De sancta Emerentiana virgine et martyre.
Deus cujusdam sancti.
In al tari parato habentur istae :
De sancto Joanne Baptista.
De sancto Andréa apostolo.
De sancto Thoma apostolo.
De sanctis apostolis Simone et Juda, sigillatim.
De duobus evangelistis Joanne et Luca.
Pignora quatuor martyrum Fortunati, Lupilii, Ampeli, Aegan. Ossamenta multipllcia in quadam vetustissima maforte, sed unde sint, nescitur.
Tria brachia quorum sanctorum sint nescitur, quia titulos non habent.
Ex supradictis reliquiis hae in duobus brachlis paratis sunt col« locatae:
In UQO, os brachii sancti Andreae apostoli. Brachiam sancti Glari martyris.
Brachium sancti Wlgani episcopi.
In alio brachio, brachium sancti Albini episcopi. In una cruce cooperta argento habentur hae reliquiae : De cruce Domini.
De Innocentibus.
De sancto Petro apostolo unus dens.
De sancto Innocentio.
De sancto Leodegario.
Reliquiae Âbrahae patriarchae, scilicet unum os de brachio
illius.
Reliquiae de sancta Nilica matre sancti Turici martyris, scilicet de capite ejus duo ossa.
Reliquiae de sancto Clémente papa et martyre. De sancto Laurentio ievita et martyre.
De sancto Florentine martyre.
De sancto Gregorio papa et doctore.
De sancto Augustino doctore.
De sancto Aniano episcopo et confessore. De sancta Gecilia virgine et martyre.
De cruce sancti Andreae apostoli.
De sancto Felice martyre totum caput cum dentibus. Reliquiae quae in capella erant quam Mathildis imperatrix dédit ecclesiae Beccensi hic subscriptae habentur, cum aliis quae revisae et repositae melius et diligentius fuerunt quam erant antea. Filacteria itaque hujus ecclesiae dinumerata pêne quinquagin ta reperta snnt cum una capsula argentea ad reliquias reponendas, in quibus litterae non sunt repertae, quae quorum sanctorum intus habentar demonstrent. In aliquibus vero sunt quae hic praenotatae fuerunt.
Sex filacteria de cruce Domini, tria de auro et tria de argento. Unum magnum ornatum gemmis in quo sunt duo capilli Beatae Virginis Dei geoitricis Mariae, quos Maurilius archiepiscopus Rothomagi dédit domno abbati Herluino. Aliud modicum ornatum gemmis...
Item, aliud in quo habetur de vestimentis Beatae Mariae, et de sancto Wlganio, et de sancta Agnete virgine et martyre. Aliud in quo habetur de quatuor apostolîs, silicet de Jacobo, Philippo, et de sancto Bartholomaeo, necnon et de sancto Barnaba apostolo.
Item, in alio modico, de sancto Barnaba apostolo. In alio, de sancto Nicasio.
In alio, de sancto Benedicto abbate, id est unum os modicum
praecandidum, et dens unus de sancto Severo episcopo. In alio rotundo, de sancta Cruce, et de vestimentis Beatae
654 BISTOlRfS DE l'abbaye DU BEC
Mariae, et de saacto Laurentio martyre, et de sancto Martino confessore.
la alio eburneo modico, deas unus de sancto Remigio. De saacto Georgio martyre très dentés.
De sancto Vincentio martyre duo dentés.
De sepulchro Domini duo modici...
Item, iii alio, de praesepio Domini et de sepulchro, et de
sepulchro Beatae Mariae.
In alio, de sancto Edmundo rege.
In alio permodico, unus dens de saacto Albano martyre. In alio, de sancto Dionysio martyre.
In alio, de casula sancti Pétri apostoli. In alio, de sancto Philiberto abbate.
In alio, de sancto Judoco.
De vestimentis sanctae Mariae.
De pulvere sancti Joannis Baptistae.
De sancto Georgio.
In alio, de sancto Crsino episcopo, qui et Natfaanael dicitur. In alio, de sancta Maria Magdalena.
In alio, de vestimentis Beatae Mariae et de sancto Quirino
martyre.
In alio, de sancto Wlfranno.
In alio, de sancta... Heldeldrae virginis. In alio, de sancto Ambrosio episcopo.
In duobus bustulis argenteis, de reliquiis quae rétro sont des-
criptae ubi sunt positae.
In uno fiiacterio, de camisia Matris Domini. De sancto Georgio.
De sancto Idardo.
In alio, de cruce sancti Pétri.
De sancto Quirino martyre.
De alio sancto.
In alio, de cruce Domini et de sepulchro illius. De sepulchro Beatae Mariae.
De capite Joseph ab Arimathia qui Dominum sepelivit. et plures aliae reliquiae.
Filacteria christallina similiter dinumerata reperta sunt pêne triginta cum tribus pretiosis vasculis ejusdem materiae in quibus duobus nihil reliquiarum habetur.
In tribus vasculis coopertis auro fuerunt reliquiae beatissimi Nicolai confessons, scilicet de oleo quod desudat de illius corpore sancto, et in alio de oleo lampadis, in qua ignis descendit de coelo in saacto sabbatho Paschae apad Jerosolimam.
In alio, de sepulchro Domini.
In alio, de Innocenlibus.
Iq aiio, reliquiae sanctorum Joaanis et Pauli martyrum. la alio, de sancta Honorioa.
De sancta Âgnete.
De Innocentibus.
De pulvere Abrahae.
De sepulchro Domini.
De sepulchro sanctae Mariae, et de mullis aliis in una cruce fuerunt.
In uno, rétro al Lare, de clavo Domini. De petra Jesseinani.
De sancto Jeronimo.
Supersunt adhac aiiquot ex tanto numéro quae ex furentium haereticorum manibus evaserunt, et asservantur in sacrario Beccensis ecclesiae cum aliis quae non fuerunt inter supramemoratas recensitae. Uas inter praecipuo honore habeutuf : Os brachii sancti Severi episcopi.
Maxilia sancti Neoti abbatis, eu jus integrum corpus olim
asservabatur in hoc Beccensi sacrario.
Pars cranii sanctae Âgaetis virginis et martyris. Partes craniorum sanctorum Felicis et Adaucti insignes. Pars notabilis cranii unius ex sociis sanctae Ursulae virginis
et martyris.
Pars cranii sancti Brandani.
Particuiae reliquiarum sancti Jeronimi doctorîs, sancti Orentii
archiepiscopi Auxensis, sancti Benedicti abbatis, sancti
Ghristophori martyris, sancti Ansberli archiepiscopi Rotho-
magensis, et aliae quaedam incognitae.
Alba sancti Anselmi in qua consecratus luit archiepiscopus
Gantuariensis.
Pars pilei coriacei sancti Pauli apostoli. Pars casulae et vestîs sancti Neoti.
Pars cilicii sancti Edmundi.
Hae adhuc cernuntur et custodiuntur in capsis et filacteriis hoc anno millesimo sexcentesimo octtiagesimo, quo hae Additiones ad Chronicon Beccense scriptae fuerunt et Historia Beccensium Annal iu m exarata.
Quaedam aliae pretiosissimae, neque superius, neque hic enume^
ratae, nescio quo casu amissae, inter quas praecipuae fuerunt :
Spinac aiiquot de corona Christi, cum par licula cruels ejus in
argentea cruce triginta marcarum gemmis ornata reclusae.
Pars capilis sancti Blasii episcopi et martyris, quae in pretio-
sissima capsa servabatur.
Capsa argentea in qua multorum sanctorum reliquiae erant
reconditae.
Capsula trium auri marcarum, gemmis conspicua, miro arti-
flcio elaborata, in quo sanctissimum Christi Domini Corpus expoDebatar '. »
CHARTE CONFIRMATIVE DE GOSGELIN CRESPIN ET DE SON FILS GUILLAUME, EN 1155
(D'après une copie communiquée par M. Eug. Gh&tel, archiviste du Calvados.)
Notum sit omnibas praesentibus et futuris quod ego, Goscelinus CrispÎDus, pro salute mea et omnium anlecessorum et heredum meorum concessi et hac presenti carta confirmavi Deo et S. Hariae Beccii et monachis ejusdem loci, omnes donationes quas antecessores mei et homines eorum eis fecerunt, videlicet in terris, in hominibus, in reditibus, in ecclesiis et decimis et molendinis et pratis et in quibuslibet aliis rébus scilicet : ex dono primi Guilielmi Grispini, ecclesias de Livarrot, de Blangeio cum omnibus pertinentibus ad eas, et decimam dominii sui, et decimam canicae suae de Falco, ecclesiam de Livarrot cum patronatu et omnibus pertinentibus ad eam ; in Strepigneio, decimam denariorum burgi et 20 solidos ad luminare ecclesiae, et decimam ibidem totius annonae suae, et unum hospitem cum omnibus consuetudinibus ; in Longavilia clausum Bianchardi ; in teloneo de Blangeio, 10 solidos ; in teloneo de Livarrot, decimam et unam domum cum omnibus consuetudinibus suis, et sextam partem molendinorum de Passeio, 100 solidos in teloneo ejusdem viliae. Ex dono Evae, uxoris ipsius, unam acram prati in Blangeio et unum hospitem cum omnibus consuetudinibus. Ex dono Guillelmi Crispini secundi, fiiii dicti Guillelmi et Evae, decimam molendini et dominii sui de Mesnillo Fulberti ; in Drolcort, ecclesiam cum décima et patronatu et omnibus alii pertinentiis,et quod habebat de eo Robertus Malconvenanus. In Burnenvilla, medietatem ecclesiae et decimae et patronatus. Ex dono Richardi filii Reinfredi, aliam medietatem ejusdem ecclesiae, decimae et patronatus. In molendino de Blangi, unum modium annonae et dimidium modium frumenti, et dimi-
* De Montfaucon, dans sa Bibliotheca biblioth. manuscripi., II, 1255, signale sous le n* 173 des manuscrits du Bec : « Liber continens !• Indicem reliquiarum quae in Beccensi sacrario servabantur. 2" Nomina etc. » Ce doit être le manuscrit dont s'est servi D. Thibault pour rédiger l'inventaire qui précède.
dium grossae annonae. Ex dono Gisleberti Dastin, ecclesiam de Duranvilla et decimam cum patronatu et omnibus ad eam pertinenlibus, et terram ad domum aedificandum ubi décima ejusdem villae reponatur. Ex dono Erchembaldi de Faverolis, quod habebat de Richardo (ilio Reinfredi. Ex dono Agnetis uxoris ejusdem Guillelmi, ad annualiarium ipsius faciendum, dimidium molendini de Bernayo, et 50 solidos in molendino Strepigneio . Ex dono Guillelmi Grispini tertii, filii dicli Guillelmi secundi et Agnetis, 30 acras terrae in Falco, et in furno de Blangi 10 solidos, et alteram medietatem molendini de Bernayo, ecclesiam de Sefre villa cum décima et patronatu. In Livarrot, decimam foeni sui et decimam gardini sui ejusdem villae. Haec omnia quae scripta sunt, ego, Goscelinus Crispinus Beccum veniens cum filio meo Guillelmo adhuc parvo, dictis monachis in liberam et perpetuam eleemosynam concessi, assensu et voluntate dicti Guillelmi filii mei, et hac praesenti carta mea sigilli mei munimento roborala confirraavi, et propter, unum candelabrum ego G. et dictus Guillelmus filius meus, praesenti toto conventu, super majus al tare Beccii posuimus, anno ab Incarnatione M^' G"^ LV», coram his et aliis.
I. CHARTE D'HENRI I«, ROI D'ANGLETERRE; 1125 (Bibl. nat., lat. 12884, f» 172 v, et lat. 13905, fo 9 v».)
Ilcnricus I, rex Angliae, diplomate dato anno Domini 1 125, libertatem villae et parochiae Becci legibus statutis confirmavit ad refrenandam populi Beccensis insolentiam ad versus dominos suos abbatem et monachos Becci. In bis prohibemus, inquit, et statuimus ne aliquis bominum de parochia Becci die vel nocte intra villam Becci armatus incedat ; si quis vero sic arma porlans deprehensus fuerit, nisi extra villam longius ire ad negotia sua disposuerit, XVIII solidos emendabit. — Sed et ipsis parochianis privilégia multa concedit. In his prohibemus, inquit, ne cogantur parochiani Becci ire ad operalionem castellorum,sivepontium, vel Ibssatorumreparandorum, vel trancheiarum elc. — Monachis ipsis vero concedit omnes regias libertates in emendis et vendendis rébus suis, et in judicandis omnibus factis et criminibus in parochia Becci perpetratis seu perpetrandis, excepto rapto, de quo, inquit, honestius existimamus seculares quam monachos judicare. — Haec itaque legis slaluta pro bono pacis et quietis monachorum
te:-
6S8 HISTOIRE DE L'aBBAY» DU BBC
statuentes, supra dictorum capitulorum justitiam ecclesiae Becci liberam concedimus et quietam, et ipsis eam in perpetuum obtîneadam authoritate regia confirmamus.
II. CHARTE D'HENRI I"; 1134 (Bibl. nat., lat. 13905, f» 9, et lat. 12884, f* 186.)
H. rex Anglorum, archiepiscopo Rothomagensi, episcopis, abbatibus, comitibus, justiciariis, baronibiis, vicecomiiibus, ministris et universis filiis S. Ecclesia» per Normanniam constitulae, saiutem in Domino. Quoniam, divina evocante clementia, terreni regni curam a Ghristo, Hcet indigni, suscepimus in aedificationem pacisac justitiac, quaesumma administrationis nostrae causa est, toto studio et maxitno desiderio dcsudare debemus, magnopere laborantes ut ex pacejustorum protegatur innocentia, et ex justitia malorum reprimatur audacia ; quia igilur Heccensis viHa et ejus tota parrochia, ob dominorum suorum abbatis et monachorum nimiam in eos mansuetudinem, ac ipsius popuH inveteratam insolentiain, non minus infructuose quam indisciplinate erogata sit, placuit ut communi consuleutes utilitati, Icgem eis, ut certe subditis, statuamus, et sic, ut in subscriptis capitulis legi potest, antiquam etinutilem eorum levitatem rigore justitiaerefraenantes, eos in pace vivere ac legem utiliter timere doceamus. Si quis ergo hominum ecclesiae Beccensis intra parrochiam Becci, ex improviso, orla seditione, sine odio veteri, quemquam perçussent, ex hoc abbati et monachis XVIII solides emendabit; si vero de odio veteri hoc fecisse convictus lueril, LX solidos emendabit. Si quis vero éxtraneus homo, ira subita aliquem infra parrochiam perçussent, si captus vel retentus fuerit, dirationabit se inde in curia abbatis, aut secundum curiae ipsius judicium emendabit. Si quis vero in villa Becci vel extra villam in parrochia cxcogitatum assultum lecerit in aliquem, LX solidos emendabit ; et si homines abbatis aliquem talia extra ecclesiam et Parcum facientem viderint et non renuntiaverint, aut in curia abbatis ostendent se retinere non potuisse, aut unusquisque eorum XVIII solidos emeadabit. Prohibemus quoqueetstatuimus ne aliquis hominum abbatis de villa Becci vel die vel nocle intra villam Becci armatus incedat. Si quis vero sic arma portans deprehensus fuerit, nisi extra villam longius ire ad negotia sua disposueril, XVIII solidos emendabit. Hacc itaquc quasi quaedam legis stalula pro bono pacis statuentes supra dictorum capitulorum justitiam ecclesiae Beccensi et abbatis et monachis liberam et quietam concedimus et ipsiseam in perpetuum obtinendamauctoritateregiaconfirmamus, et a Deo nobis tradita potestate corrobamus. T. Âudino, episcopo Ebroicensi, et Athelwulfo episcopo Carleolensi, etSifredo episcopo
APPEPTOICE 659
Cicestrensi, et Roberto de Ver, et R. de Curci, et Hugone Bigot, et R. de Haia, et B. filio Comitis, et Gaufrido filio Pagani, et Drogone de Munci, et Baldaino filio Gisleberti. Âpud Rothomagum, anno Incarnationis Dominicae M» C^ XXXIIII peracto féliciter in Christo.
