PIÈCES JUSTIFICATIVES
A los \'} de setienibre del afio 745, reynando en Francia Childéric III, imos bucnos sacerdotes en compania de ali^unos seglares, movidos por inspiracion divina, vinieron de la Seo de Urgell, y Uegaron à un lugar Uamado Exalada, que esta en lo alto del vall de Confient, cerca del rioTet. Hicieron alli mancion, y edificaren una iglesia y monasterio à honra y gloriade Dios Nuestro Senor, y del apostol san Andrès. Hicieron esta institucion y fundacion de sus proprios bienes. Acabado con toda perfeccion, el monasterio fué poblado de nionjos claustrales de san Benito.
Esto naonasterio, el ano 77(1 de Christo Senor nuestro, treinta y quatro anos despues su primera fundacion, por estar edificado muy cerco del rio Tet, fué destruydo y arrachinado hasta los fundamentos por las grandes inundaciones ; pereciendo y muriendo casi todos los monjos con su Abad : solo por gran ventura escaparon cinco.
Estos cinco monjos recurieron al emperador de Prothasio, archediacro de Urgell, que los era muy effecto y bien hichor, y ténia hermandad particular con ellos ; y referendo lo que los haviasucedido estabael monasterio enaquell sitio, 84 anos, en losquales presidieron en ello très Abados que fueron Eldebertus, Witiza y Comenbatus.
Antonio de Yepes, CronisUi gênerai de la orden de San-Benito. (Azcllivoô del caetpo de Canonîgo6 de la catedtal de la Seo d'Utijel.j
222 msToïKi-: i.i; i. \i'.i',\Yr imvAi.K
PKEMii:in: cHAini: dk (:iiaiu.kma(;nk
An/10 yji.
Iii iiomiiic .ianctœ et individiuv Ttinitati.>,
« Carolus, gratiâ Dei rex, omnibus episcopis, abbatibus, ducibus, comitibus, vicarijs, centenarijs, actionarijs, missis nostris discurrentibus, vel cunctis fidelibus sanctœ Dei ecclesia', nostris que presentibus scilicet et futuris notuni sit, quia si erga loca divino cultui niancipata tuitioneni impertimur, non solum regalem consuetudinem exercemus, veruni etiam ad œternœ retril^utionis mercedem nobis tatia facta profutura confidimus.
« Proinde comperiat omniuni vestrorum, prœsentiuni se licet, et futurorum solertia, quoniani sacerdotes septem liberi génère, id est Vuitiza, Protasius, Victor, Lucanus, Guntefredus, Reccesuuindus, Sanctiolus venientes ex parrochiâ civitatis, quaî vocatur Orihel, accepta à Vuisado ipsius civitatis episcopo licentia, verum et adjutorio, sed et alii post eis conjuncti homines liberi, Attila, Baro, Leudomirus, cum reliquis eis se conjungentibus, secesserunt ad locum qui dicitur E!xalada juxta fluvium nomine Tede, in capite vallis Confluentis : et, Childerico tertio régnante, emerunt de rébus propriis, et facultatibus, piissimi patris mei Pepini et fidelium sibi liberalitate conlatis, locum servis Dei aptissimum ibique construxerunt monasterium in honore sancti Andréa» apostoli, sed et alioruuT apostolorum Pétri, Joannis et Thoma?, ipsum monasterium l)eo coopérante ad effectum usque perduxerunt : qui locus supradictus est situs in confinio Geridani?e marchiae nostrjTB sub diœcesi Fredali Narbonensis archiepiscopi, et parrochiâ Audesindi Elnensis episcopi. Unde nostram excellentiam petierunt ut eundem locum sub nostra immunitate et defensione ac mundeburde susciperemus, et per preceptum
DE SAINT-ANDKl'; D EXALADA 22.^
nostruiu illis et suis successoribus, et oidem loco prœsentibus et juturis teinporibus taie privilegium concedamus quateuus post Deuni sub manu et potestate nostra ac successoruin nos- Iroruni ipse locus et in ibi habitantes sub regiâ potestate perpetuo niuneant : et in eodeni loco degentes sub monastico ordine vivant : atque ut licentiani eligendi abbatem ex seipsis secunduni regulam sancti Benedicti onini tenipore habeant : et ut nullus parauerendum, aut pascuariuni vel mansionaticunT, aut aliquani indebitam exactioneni ab eis, vel suis successoribus de eodem loco vel de rébus ad eundem locum pertinentibus tam prœsentibus quam futuris temporibus exigat, sed quiète liceat eis pro statu sancta' Dei ecclesia?, et reLîis ac re<4ni stabilitate orare. Quorum petitionem rationabileni judicantes, eis in omnibus annuere judicavimus decernentes, ut tum prjGsentibus quan\ futuris temporibus idem monasterium cuni omnibus rébus ad se nunc pertinentibus, et quju futuris temporibus ad eundem locuna conlatœ fuerint, vel quas in eodem monasterio degentes juste et rationabiliter acquirere quocumque modo potuerint, privilegium, et immunitatem habeat, et sud defensione ac mundeburde regiae potestatis permaneat ; et in eodem loco habitantes sub monastico ordine vivant : et licentiam eligendi ex seipsis secundum regulam sancti Benedicti abbatem omni tempore habeant : in cujus abbatis regulari ordinatione episcopusipsius civitatis, in cujus parrochia ei monasterium. nullam diffxcultatem exhibeat ; vel quamcunique exactioneni contra régulas sacras eidem loco iniponat ; ncc pro ordinatione ecclesiasticorun\ ministrorum, vel pro largitione consecrati olei vel chrismatis quodcumque emolumentum contra canones sacros ab abbate, vel a monachis monasterii ipsius requirat. Et nullus judex publicus vel quislibet ex judiciariâ potestate seu aliquis ex fidelibus regni nostri, vel successorum nostrorum paraveredum. aut pascuarium, vel mansionaticum, aut aliquam indebitam exactionem ab eis vel ab eorum successoribus exigat : neque in ecclesias aut ad loca vel agros seu reliquas possessiones memorati monasterii ubi et ubi co nstitutas quas nunc habere videtur vel de cœtero
'2'24 IIIS'IOIRK 1)1". I AMI'.AYK KOYALF.
jHT l'uliira tcinpora idi'iii inonask-riuin adquircre potucrit. ad causas audiendas, vel frcda cxigcnda, aut mansiones, aut paratas faciendas, vel fidc jussores toUcndos, aut homines ipsius inonasterii injuste distringendos, vel paraveredos, aut pascuarios exigendos : nec ullas redibitiones vel illicitas occasiones requireudas, aul quamcunujue inquietudinem ipsi loco et ejus habitatoribus inferendani liceuliani habeanl : vel ad ejus inonasterii loca ullo umquani tempore inLjredi valeant, vel exactare présumant, sed liceat nieniorati, monasterii, cum omnibus, quœ in suà ditione habuerint, sub immunitatis tuitione quieto ordine possidere, atque pro statu sanctic l)ei ecclesia>, et pro stabilitate regiic potestatis, et regni nostri, atque pro populo nobis subjecto Domini misericordiam exorare. Et ut hœc auctoritas, nostris futurisque temporibus eam subter firnianius et de anulo nostro jussinius.
SignumCaroU K ^ — S i'ioriosissiini Reçois
Adalgarius notarius ad vicem Gozlini recognovit. — Actum Doziaco palatio regio, die quinto Augusti, anno DCCLXXI, féliciter. Amen. M. H.
(Locus Sigilli.)
Sig -J- num meum Hyacinthi Vilar apostolicâ regiâque auctoritatibus villœ Pratœ Confluentis Elnensis diœcesis notarii publici scribcTsque et secretarii illustris capituU dicti monasterii sancti iMichaëlis de Guixano ; qui prju insertum exemplum à suo originali privilegio in pergamenco exarato non vitiato non cancellato neque in aliquâ ejus parte suspecto in archivio scripturarum publicarun^i dicti monasterii recondito. Jam collationatunT et comprobatuni per magnificum Onofrium Balaguer quondam burgensemeisdem auctoritatibus notarium
DK SAIN r-ANI)Kl-; D FXAI.ADA 22?
aiitecossoroni nioum in dicto officio cuin codein originali collationavi et comprovavi ac concordare iiiveni et ideo in fideni praMuissoriun requisilus die décima aprilis anno à natix'itale Domini millesinio sexcentesinio septuagesinao.
Clausi. H. V.
Ego, Joannes l'elip et Balanda aucthoritate regià notarius publicus villa' l^ratla» vivaria» (>on|luentis. Klnensis dia>cesivS, scribaque totius jurisdictionis Abbatia» nionaslerii sancli Michaëlis de (luixano, ordinis divi Benedicti supra insertuni inslrumentum fideliter extractuni à quodani lil-iro intitulalo làber diversas scripturas ad jurisdictionenTAl^l'>atis nionasterii sancti Michaëlis pertinentes contiiaens, archivo dicti inonaslerii bene recondito non viciato non cancellato neque in aliquâ ejus parte suspecto coinprovatuin et collationatiun ut supra dictum est comprovavi et cum suo originali concordare reperii. Ht ad instantiam multum illustris multumque reverendi [). D. Salvatoris de Copons abbatis jam dicti monasterii, clausi die lo octobris 1740 et meum solitum apposui.
Signum -l* F. B.
Reçu pour le salaire de la présente deux livres treize sols et quatre deniers. 2' ij^ 4J.
J. FÉLIP.
TABLE DES MATIÈRES
Saint-Martin-du-Canigou
Pages
Dédicace v
l.ettre de Monseigneur l'Evéque de Perpignan ix
Lettre de Monseigneur l'Evèque d'Urgel x
Lettre de S. E. le Cardinal Placide-Marie Schiaffino. . xii Lettre du Révérendissime Abbé du monastère de
Saint-Benoît, du Mont-Cassin Xîii
Lettre de Dom Albert Gibelli, Abbé général de la
Congrégation des Bénédictins Camaldules xiv
F^xtrait du Rapport sur le concours des Mémoires
liistoriques et Monographies locales de la Société
Archéologique de Béziers, par M. Noguier xv
Avant-propos i
Récit par un pèlerin de la prise de repossession de l'Abbaye de Saint-Martin du Canigou, le 1 1 novembre 1902, par Monseigneur de Carsalade du Pont, Evêque de Perpignan 7