CONSULS D'AMSTERDAM A THEODORE DE BÈZE TOUCHANT ARMINIUS ET RÉPONSE

Copie de la lettre écrite d'Amsterdam à M. de Bèze, louchant Arminius.

S. D, Pielate et doctrina exîmia praedicto viro Theodoro Bezse vesclio Ecclesise Genevensîs fideli ministre amico nostro. Révérende vir, salis agnoscimus quantum intersit et Ecclesise et Reipublicse foveri liberaliter et edueari in bonarum literarum, et inaximae pietatis sludiis juvenes in quibus elucent ingenii celeres illi motus, et qui ad excogitandum acuti et ad explicandum ornandunque sint uberes. Agnoscimus et hoc nos debere Deo, ut Ecclesise ipsius sinus nutricii. Qua in parte ofGcio nostro mediocriter functi sumus, quantum per difiicuUatcs temporum lieuit eo consilio jam integruni triennium, quamvis urbs nostra sumptibus, quos immanes belluni requirit , assidue exhauriatur, impensas tamen fecimus in Jacobum Arminium non exiguas : quibus ad vos profectus in studio Theologico progressus ad usum Ecclesise faceret uberiores. Sunt qui nobis aerimoniam ingenii ipsius et industriam valde prsedicent : sed a te, observande vir, petinius ut judicium de moribus, ingenio et progressu ipsius tuum ad nos perscribcre non graveris, pro ea quaperegrinas Ecclesiascomplecterisbenevolentia. In prirais ut hoc observes petimus, an cum illa (ut fît pterumque) dissercndi de qua audimus subtilitate conjunctus sit ingenii aliquis fastus et pertinacia. Nani si is esset quem scientia inflarct, qui sibi nimium placeret, et pertinax esset in tuendis opinionibus quas semel concepit, mallemus illum etiam intra mediocritatem consistere : nec maturîtatem assequi ingenium tam Ecclesiis (quod absit) periculosum. Cupimus enim (quod in nostra urbe a mercatura celebri, ideoque populosa necessarium est) concordiam et tranquillitatem inter ministres ad exemplum civibus nostris conservari : quod fîeri non polest, cum quisadmiratorsui propterexiniia dona supra reliques collegas se effert. Conndimus itaque. Révérende vir, te Ubenter hsec ad nos perscribendo, et assidue ingenium ipsius an Dei timoré regatur observando, Reipublicse nostrse gratificaturum. Vale vir observande. Dominus

te Ecclesise su» diu încolumem pnestet. Quem in cœtibus Yestris Ecclesiasticis ardenter cupimiis invocarî, ne Ecclesias harum regionum ut nuni passim fit in Brabantia et Flandria penîtus dissipari sînat.

Amstelredamo, 49 Augusti anno Christi 458^ stîlo novo.

Consufes Reipub. Amslelredamenttis.

TémoigfMge donné par la Compagnie des Pasteurs en faveur d'Arminius, 4585.

Redditae sunt nobis janipridem literae tuae, charlssime

frater quibus tum ex vestri cœtus sententia, tum ex amplis-

simi raagistratus voluntate petebas nostruin de Jacobî Arnii-

nii alumni vestri studiis judiciuni. lis literis etsi paulo post

respondimus, tamen quod ex fortassis in hac teinporuoi

asperitale ad vos nondum pervenerint, rursum respondere,

ne quid ipsius Arminii studiis bine accidat detrimenti. Ut

paucis igitur omnia scitote ex quo Arminius ad nos Basilea

rediit, ita probatam esse ipsius tum doctrinam, tum etiam

vitam, ut optima quaeque, si, quod faetunim illum, Deo

favente existimamus, eodem porro cursu perrexerit, de ipso

speremus. Tribuit enim illi Deus in ter caetera felix inge-

niuni rébus tum perspiciendis , tum dijudicandis : cui si

pietas, eujus se studiosum ostendit deinceps moderabitur,

fieri non potest quin hsec vis ingenii, tum aetate ipsa, tum

usu rerum confirma ta uberrimus fructus perferat. Et haec

quidem de Arminio juvene certe vestrorum quantum existi-

mare possunius benevolentia et liberalitate minime indigno.

De rébus nostris, quieta nunc quidem adhuc sunt apud nos

omnia singularis Dei optimi maximi beneficio, quod bostes

etiam ipsi fateri et aji<noscere coguntur. Sed, quum vestra

omnia sicuti cbristiana charitas jubet pro nostris ducamus,

acerbam certe vitam in hac média pace vivimus. Ad hsec

accedit horrenda iUa conjuratio in Galliis nuper patefacta

nec Ecclesiis dun taxât novas longe maximas tempestates in-

tentans : verum etiam, quod Dominus avertat, potentissimo

regno excidium non obscure minitam cum totius Europae

gravi concussione conjunctum Prseterea quis vicinum nos-

trum Principem avitum in nos odium foventem et huic

civitati perpetuo insidiantem, et nova nunc affinitate vehe-

menter auctum deinceps quietum fore credat? Itaque tum

prsesentibus vestris calamitatibusvehementer afficimur, tum

Gallici tumuUus incerto exitu graviter angimur, tum priva-

tim nobis imminentis tempestatis expectatione non parum

premimur, sed in his malis tamen quod haec omnia sciamas

ab unîus servatoris illius nostris sapienlia et ivâoxia pendere ànopoufitOoL jxcv iïX oux cÇaTropouftcda. Imo quid prohibet quoniinus non modo non deficiamus animis, verum etiani in cruce Domini nostri gloriemur! Age îgitur, mi frater, de hoc in primis laboremus ut fidi ad extremum inveniamur. Et filio ipso Dei reliquum navigationis nostrse cursum virtute sui spiritus gubernante per istos, quantumvis tumidos, fluctus, ejusdem bonitate et misericordia freti in portum usque provehamnr, (juod utinam doniinus nobis omnibus, pro sua benignitate largiatur. Bene vale observande frater, et vicissim pro nobis precare. Dominus Jésus communes gemitus nostros tandem exaudiat, et tuis cseterorumque fratrum et coUegaruui tuorum laboribus benedicat. Genevse, 3 veteris Junii 4585.

LISTE DES RËrUGIÉS DE LA SAIKT-BARTHËLEIY