DIVERS DONS FAITS A L'ABBATE DE SAINT-VINCENT
( Commencement du xiie siècle. )
De sancto Lenogesilo et de Radulfo Boissel.
Notum fieri volumus quia quaodo Radulfus Boissel et Willelmus filins primogcnitus rcceperunt mouachilera habitum , dederunt Deo et sanctis martiribus Viucentio et Laurentio quidquid habebant in parrochia sancti Lenogesili et décimas quas habebant in parrochia Scurcùmiate et de Maceriis. Hec omnia uxor ejus Wiveuna et Richardus et HerbertiM filii eorum et Paganus deTyron, qui erat palerWivenne, in eleemosinam
FIBGES lUSTIPTCATrVÉS. 639
ooneesaeniat : bec omnia viderunt et audierunt i^ti : Domnus Odo abbai, Robertus prior da Guirra..... Odo de Fraterniaco, qui tune erat prior sancti Lenogeaili
NAtum sit ppesentibus atque futuris quod Herbertus de Ofeio, quando fecit Hu^nem fllium siium monachuin in ecclesia sancti Vincentii, dédit Deo mbnacbisque ibidem degentibus daas ocas terre que sunt juxta
sancti Yillam Lenogisili boc viderunt et audierunt isti : Odo abbas,
Robertus prior de Guirrame, Odo de Frateruiaco ( Gartuiaire de
Tabbaye de Saint- Vincent. )
CONFIRMATION PAR TVBS , ÉYÊQUB DE SÉEZ , DES DONS FAITS PAR DIVERSES PERSONNES A L'ABBATE QB SAINT-VINCENT DU MANS.
In nomine siimmi Salvatoris Dei , Ego Ivo , Bellismi castri princeps , notum, immo et percognitum fore Yolo cuncMs fidelibus sancte Ecciesie, presentibus sciiicet et futurls^precipueque successoribus noslris,quoniam adiit nostram preseqtiam quidam noster fidelis Hernaldus nomine , cnm axore nomine Hersendis et duobus flUis , Hernaldo sciiicet atque Guai» terio , bumiiiter expostulantes uti ex rébus beneftcii sul (]ue de nobis teoere videbatur, ad monasterium principis apostolorum Pétri in suburliio Genomanicç civitatis constructo aliquid concedere dignarem , et idipsum confirmare mea auctoritate ; quorum deprecationcm bénigne 3uscipiens, quamdam concessi terram que, Advenas vocatur, cum omnibus consuetudinibus inibi pertinentibus, taii ut dicam tenore, videiicet ut usque ad annos xx habeant monachi supradicti loci cum ecclesia
sancte Marie molendinoque qui super ripam Dive est Si quoque mo-
nacbi reddent supradicti heredi Hernaldi medietatem proficui illius terre; excepte masuram unam duosque arripennos vinee, duosque arripennos prati^quod perpetualiter concède supradictis monachis; post vigenti quoque annos medietatem ecciesie supradicte conccdo ; et si infra spatium XX annorum causa videndi cvenerit , nerao se super monachos mittat , sed ipsi pretio quod potuerint ement. Si autem équités supradicte terre Yolunt dare aut vendere de terra que ibi habent , usque ad medietatem beneficii, concède supradictis monachis de siha quoque que super ripam Dive est^ que Crra^e^ac vocatur , habeant rustici qui super istam habitant licentiam accipere ad nécessitâtes suas, sciiicet ad domos facere, ad curias, ad ignés, ad alias suDt,8i'opus est, nécessitâtes.
Si autem dederit Deus in ipèa siWa pascua porchorum , prepositi mona^ Chi supradicte terre, porcis utentar absque ulla consuetudiDe; sedTillam dent de suis porcis quod rectum est , et hoc quod dabiin^ , sit inter monachos et heredem Hernaldi , sicut de aUa terra que supra commemoravimus. Ut autem hcc couvenientia fîrmiter permaueat, propria manu siguum facio, meisque fîdelibus firmanda trado. Signum Y?onis de Glino Campo; signum Odonis de Glino Campe , GuiUelmi vicarii,
Hngonis de Rocet, Hervei de Bremart, Gualterii de M , Giricifor-
cini, Guillelmi Bastardi Hersendis filii. Signum Hernandi et maledidjo ejus, quod maledictio Dei Patris et Filii et Spiritus Sancti super eum eveniat , et pereat cum Juda traditore , et pro solo Yelle solvat decem libras auri in iisco régis. Signum Hernandi et ejus filii Heroaldi , Gaoterii, Alardi Gruzel, Lancelini, Garini Tunnel, Roberti Rufi de Lavetiz , Gosfredi Pozardi , Letardi. ( Gartulaire de Saint*Vincent,àla Bibliothèque Impériale , n® 5444. )
l^ONS DU COMTE DU MAIIfE HElUmi éVBILLE-CHIBN , ÈH FÀYBVI Bl U COLLÉGIALE DE SAINT-PIERRE- DE-LA-COUB (1).
Ouoniam omnium actus mortalium brevi temporis curricnlo diltbimtur, nisi litterarum apicibus commendentur, precipimus scripto commen dare bénéficia que nostris Ecclesiis impendimus. Redientes ergo a prclio quod cumOdoneCampaniensi ego Herbertu8,Evigilaiis>caueiti cognomine, et Godridus Martellus , Fiilco vero paler ejus de prelio fugaius , virililer vicimiis. Odone comité devicto in terra sua et capto, dcdinius nostris Ecclesiis ppo honorii viclorife quam nobis Deus «tontulerat plura donaria. Donaviinus siquidcm capellc nostre heaii Pétri de Curia quaradam villam que dicilur Corognis (2), cum ecclesia et furno et pratis, et quidquid ibi possidcbamiis cum omnibus intègre consuetudinibns. Dedimos et veneliacum et terram de Jupedel et terram de Montepole^ cum omnibas colibertis et suorum nostrorum famulis, cura omnibus consuetudinibns, ut ita lil)erc et quiète teneant et in perpetuum possideant , quemadroodum teneo ego, et antecessores mei meliuset firmius tenuerunt. (Copie aux Archives de la Sarthe. )
(1) Cette charte a été publiée en partie par D. Bouquet , Rerum Galliearutn et Prancicanm tcriptorea, t. XI, p. 631.
(^ Il est peut-être mieux de lire nvec D. Deiiy9 Briant , daus le Cenomaniaf CodognerHt, Cojrnew , pr^» Salnt-Cnlnl»)
riÈCES JUSTIFIGATIVEâ.
PBOSÀ CLABSLLA.
Clare rutilans symphonia Dulci resonet melodia.
Ptongis paribus meiricata Phalaox reboet ac librata 5 Sancti Patris digne gesta Anni orbita revoluta.
Pandat plectrica voce summa
Omnis concio atque tanta.
Succincto perplcxa ordine ar- 10 monia terminatis inagadis resultet sonora.
Guactaque per loca quantitate discreta castigatis oervulis musica psallat.
15 Quiiique conlectet spccies Prima corduUs tensa bis spatia biua occurrit semitonii iaœqualitas.
Imparque proportionalitassic- 30 que succrescit constitutionis duplica.
Post quam dyatesseronica proportio est altéra.
Binarii une gemino semitonio 35 atque aucta.
..... {Duo verba exstincta) ge- ^ minatis symphonia diapasooica.
Octonarii singularis perfectioae nervis exposita.
30 Finis prim» mesanica initium secundœ bis dyapason complet melodiam.
His est omnis cantilena melodiis canenda quidquid resonat
35 omnis symphonia.
Hac in sancti hodiema kariiephi gratia tibi criste régi regum damus landes inclytas.
Quem regnantem super œth- 40 ram cœli laudant agmina.
Sanctus sanctus terque san-> ctus semper proclamantia.
Quem adorât summa cœli
terre nec ne machina.
45 Supplicamus corde puro men-
teque bumillima.
Hujus sancti confessons Nos juves clementia , Qui cum sanctis tecum régnât
per sœculorum sœcula.
Scriptus est sœculo x in codice Fioriacensi , nunc Aurelianensi , sub Dum. 125, fol. 11, rbytbmus ille àv£ir{Ypacpoç et ignotus, si perpauca exceperis quœ cl. abbas Lebeuf (Recueil de div, écr,, t. II , p. 104 ) obiter prselibavit . Religiosissime describitur, ut voces et apices, sed et signa qoseque interpunctionis , sticborumque distinctiones , ita prorsus ut in membrana jacent, exprimantur. Vix unaalterave mutatur vocula, idque loties lecior infra monetur. Et adde fusiora spatia singulis interjecta rhythmi partibus , quibus , ut licuit , obscura illa densaque sylvula col-i lustretur.
638 IllSTOlllE U£ l'ÉOLIBE du MANS.
Aiictor, quisqois illc deraum sit , Sancarilefanus est, qaiim onnua et domestica sacra in honorera Carilefi peragat , sanctique Patris (codex malc patria) commendat prœclare g98ta. Infelici sane Minerva cecinit, ut ne tamen inficetus tibi sit , neqoe incptus. Immo velim eum accenseas doctis rei miisicas magistris, qui in praecipuis laeculi x monasteriis mimm in modum septem excoluere artes. Porro, cantilenam hospitio alacres eiceperunt Floriacenaet, quibus tum forte pneerat doctHsimas Abi»o,qiio vix uUttt erât j>nMtantior qui talia aure et voce dijodicaret.
Is igitur ad Patris sui laudes concelebrandas musicam orbem mÎTefsttiii convocat, qualem tam teteres quam recentiores describero solèbant. Quibus quippe erat quadruplai musiez g«nns :
Prima cœlestis, Pythagoreus scilicet ilie soliset steUanun conoeDtos, queni Marcianus Capella, Jotnne Scoto interprète, ait proprie dici melodiam. Hinc initium : Clore rutilans.., meiodia.
Tum harmonica, id est, Tocii humanae modalalio (Isidoe.) sonif sive ptonffis ( àith tou f d^Yï^vOoti Remig.) panbus expressaf 11 )iBTuir.);qium per me tibi dabit (urba site phalanx illa eamdemqiie librata Toca reboatura, si Dco plaeef , quoties atini orbita revolvitur.
Deinde tertia erit organica, sive instromentorura que pandcU plêcbrm voce y etc., lio. 7, 8; cui proxima sit uUima site rfaytbmica, « perUnens ad nenrot et pulsus (Isidob. ), » succincto perplexa ordine, «te., lin. 9<i4. Pauca ex bis (lin. 7-14), neque plura Lebeuf ediderat, sed quse citato
ntenis ocnlo l6git, qnom perperam scripserit : Pangaté»,., mccmat
terminalù magadis. Et istiid quod enm ad stuporem movU (jusqu'à y parler de magadisation ! ) candide eiponit Gangfius to atroque glossario tum obfoletn latinitatis , v. Magadi; tum infimae g^secîtatit, y. Mayototov, i. e. « pars lyrac in qua plcctrum illiditur, wjuxta Hesych.
Quid plura? Elhis jam de latiore musicarum rerura gcnerc praemissis, magister noster sibi pressius adsciscit quascamque praecipuas novit in cantibus symphonias . Sex quidcm sunt Gassiodoro, Boethio, Aureliano, aliisque; Isidore vero, Hucbaldo , Reginoni et nostro sat erat ut quinquc spectes symphonfarum aures conlectarent.
Quarum prima diatessaron dicitur ex quatuor sonis sÎTe pleins sive emitoniis (Marcianus, Scotus ). Aliîs vertris : Prima cor dulis... imqualitas ^it-\%.
Secunda diapentc ex quinque sonis coalescit, sive quinquc chordis exprimitur, quœ inter se quatuor spatiisdividunlur (Marcian., Remig., HucBALD.). Ea nimirum esse lidetur impar proportionalitas, ùnde^uccrescit duplica constitutae simphonîaé species, lin. 18, 19. « Ad qood dîcendum quod îllud quîn(um hemifonium , quôd îM succresdt, incomprehensibiliter fit,» ait Remigîus.
Post quam y junctœ diapentc simul et diatessaron tertiam e binario créant consonautiam (Ïsibor., Remig.), quaî diapason sive omnium cbordarum dicitur. Unde perspicies ea qua; sequuntur : diatesserorm
PlJÈUfi* JUSTIFICATIVES. - . 630
proportio est altéra , una cum diapento , id est , binarii uno gemino s€mitonio aucta (cod. mendose acta], Imroo forte evaoida verba ita restiiuet : [Fit consonaniiis] geminatis symphonia diapasonica,
Quarta succedit, diapason ninairum et diapente mixtim, tive octo toui tam pleni qaam semipleni (Regino, Isidor.) ; quee sane tibi erit ootona» rii êingularis perfectio nervis exposita.
Tum demum ultima consonantia eit disdiapason, « qaando major vox telsonuB minoreia sonum (alias mediumy grsece (asoov, e quo nostrtiin sponte fluit mesonica vel mesanica ) quadrupla sui quantitate excedit in acumine aut gravitate , titque semper in décima quiuta (omnium ultima) chorda. » Hactenus Regino , cui succinit noster : Finis primœ mesa^ nicà, etc., lin* 29-30.
Gœtcra porro (lin. 34- i7) clariora sunt quam in iis immor^mur. Prstfcedentia yero respicienti titulus rhythmi facile ironicus erit. Quid enim sibi Tult Prosa clarellœ? An e prima voce : Clare rutilons? An forte ob sonos hujuscemodi canius acutiores? Gerte non propter omniun) sententiarum pcrspicuitatem. Sic vero nostra habeatur, ut aliœ similium prosarum epigrapbee, v. g. pfigdola vel frigdora, occidentana, romane, aurga^ fidiculi, etc. Quot enim yerba, tôt interpretum cruces.
XIIF
foudàtion du prieuré de solesmes par Geoffroy le vieux , seigneur -
DE 8ARLÉ.
Dum in hac vita sutpus, et in hoc corpore positi, bene operandi facultatem habemus; et (1) necesse est, ut aliquid de nostris rébus Deo commltiàmns, quod ab ipso in futuro cum gaudio recipiamus. £go itaquc , in Deinomine, Gaufridus de Sabolio (9), pro redemptione anime mee, et cminium parentum meorura qui ante me flierunt et qui post me fiituri éont ; do Deo et cenobio sancti Pétri de Gultnra , et monachi (3) inibi Domino senrientibus , ecclesiam parochialem (4) de Solesmis (5), juxta CMtrum Sabolii , super alveum Sarthe (6) sitam ; cum omnibus appendiciis , terris cultiset incultis , pratis , vineis , ac molendinis subtus monasterium sancti Pétri in alveo Sarthe (7) positis. Do etiam pertinentes
(1) Et deest apud Menagium.
(2) AUas, SabMio, Menag.
(8) Loco monachis , ut Henag.
(4) Paroehiaiem, liuc verbum desideratur apud Mcuag.
(5) De So/emi8, Meuag.
(6) Sartœ, Menag.
(7) Sarttr, Menag
ad hanc tocum alios duos yiculos , quorum uaus Gantos merule {Chan' temegie), et aller Tocatur RochtXeWus (Rocheteau), Do etiam et aliom quemdam yicum nomine Meleriacum (1) , et alodimn Boosse (2) , cura omnibus inibi pertinentibus , et cum licentia amplificandi in silvam. Do quoque Ticum qui (3) Yocatur Villaret (4), cum omnibus atpen<fîtiis (5), quem a domino meo Hugone, Cenomanensi comité , serritio atqœ manere adquisivi. Goncedo insuper partem Buxedi, cujusdam YÎcoli, cmn yicaria et ceteris consuetudinibus; illam partem scilicet quam possiddiiat Primaldus , yir Deo devotus, qui reliquit seculum, et secutus est Deum. Do etiam omnem sepulturam castri Sabolii. Indulgeo quoque pro Dei amore consuetudinem custodie castri. Do etiam et alodium quod dicitor Brenerias, quod est situm ultra Meduane tluYium. Hec omnia supradicU do et concède ita honorifice sicut ego teneo , et de omnibus istis terris et vicis omnes dimitto consuetudines , scilicet vicarie , foreste, Tenationis, banni, carredis (6) ; et ut ampliiis neque mei vicarii, neque forestarii, vel brenarii (7), sife canes inhisjaceant terris.
In dedicatione supradicte parrechialis (8) ecclesie sancti Pétri de Solesmis, egoGaufridus deSabolio, obtuli banc cartam Hugoni , Cenomanensi comiti, ad confirmandam , qui rogatu meo ad consecrationem ecclesie convenerat : qui petitioni mee libenier assensum prebens auctoritate sua , présente Avesgaudo, 'Cenomanensi cpiscopo , et Haberto (9) Andegavensi , signum crucis imponendo , coniirmavit. Avesgaudus quoque, Cenomanensis episcopus, et Habertus, cpiscopus Andegavensis , me rogaute, auctoritate et potestate episcopali presentem cartam confirmaverunt atque corroboraverunt. Nccnon et ego Gaufridus de Sabolio , qoi hoc donum feci , et Adelays uxor mea , et filius noster Drogo hanc cartam confirmayimus.
Si quis autem ex heredibus mais , propinquus \el extraneus , diabolica tactus suasiooe , hauc donationis nostre cartam légitime facUm miuuere (10) vel infriogere Yoluerii, auctoritate DeiPalris omnipoteatiset Filii et Spiritus Sancti, et sancte Marie virginis matris Domiui, et sancti Michaelis urcbangeli omniumque Virtutum celestium , et sancti Joannis Baptistae et sauctorum Pctriet Pauli et omnium apostolorum, martirum, confessorum, virginum, pairiarcharum , episcoporum, abatum , sacerdotum y diaconorum , subdiaconorum , et omnium christiane religionis virorum , sit excommunicatus, anathematisatus, maledictus et in inferoi
(i) MaUriaeum.
(2) Busce.
(3) Quod.
(4) Valerias ( Les Valières ).
(5) Âppenditiiê.
(6) Carredii, Henag.
(7) Brenarei, Menag.
(8) Hoc verbum desideratur apud Henagium.
(9) Huberto, Menag.
(10) /mmtntt«r«, Menag.
barathro perpetualiter reelusus , nisi ad satisfactionem venerit , et quod maie (i) presumpsit, emendaveril. Amen.
SigQum Hugonis comitis >|-.
Gaufridi de Sabolio f.
Adelays uxor Gaufridi f .
Drogonis iilii eorum f.
Radulphi yicecomitis f .
Odonis fratris ejus f.
Patricii f.
Hugonis vicarii f .
Guillelmi trium puerorum f (!2).
Avesgaudi f.
Americi f .
Rainaudi Juvcnis f.
Haberti Andegoventis episcopi f.
Ingebaldi abbatis f .
Garini monachi f.
Roberli moDachi f.
Roberti gramatie f (3) .
Garini hec dictantis et scribcntis f.
(Au bas de la grosse de la donation cy-dcssus sont escripts ces mots)
Aono ab Incarnatione Domini 1073 m kal. aprilis, pctitione Ingebaldi
abbatis roborata est hec carta a Guilcmo , rcgc Anglorum , apud Bonam
Yillam, qui Guîlemus Genomancnsis civitatis tune principatum tenebat.
Signum Guilemi régis Anglorum f.
Hec sunt nomina baronum quicum eo crant : Gaùfridus Lysiardi filius, Hebertus miles filins Gumberti , GauUerins miles , Salomon filius pri« mamii, Horicus prepositus, Patricius , Kembertus filius Hugonis vicarii. ( Tiré d^une ancienne copie dans les Archives de Tabbaye de Solesmes. )
ACQUISITION D£ l'ÉGLISE DE BEÀUMONT-LA-CHARTRB PAR LES MOINES DE
l'abbate de saint-julien de tours.
( Juillet 1002. )
Pro communi compendio ac utrorumque utilitate placuit atque convenit inter venerabilcm sancti Juliani potestatem, videlicet Gauzbcrto abbati et ipsius martyris monachis, necnon ei altéra parte Rocberto, Castri
(1) Malo, Henag.
(t) Forte trium pilorum.
(S) Forte grammatiei.
6iS
LandoneDsis vassallo, utinterso quasdam terras com m uiarc deberent; quod et ita fecerunt. Dédit igitur potestas sancti Julioiii , idem domnus abba Gauzbertus et monachi cjusdcra loci , partibus jam dicti Rocberti quemdam alodura nuncupatum Villam Rodulfi sitam in pago Stampensi^ cumecclesia in honore sancti Pctri dcsuper constructa, cum terris cultis et incullis, cum vineis, pralis, pascuis, aquis, aquarumve decursibus mobilibus et immobilibus pcrviis et eiitibus et cum niedietatc farinarii superflu-
vium ne, insuper in argcnto solidos cclx. E contra in com pensa tione
vel vicissitudine jam dicti pretii yel terre, dédit et tradidit prelibatus Rotbertus cum consilio fratrum suorum , Pontii scilicet et Erberti, partibus sancti Juliani et monachorum ipsius loci alodum quod yocatur Bellomonte, situm in pago Ginomanensi, cum ecclesîa sancti Pétri, cum omni- Ihis appenditiis et utilitatibus suis, terris cultis et incultis, yincis, pratis, pascuis , silvis , aquis, aqtiarumve decursibus et cum omnibus utilitatibus, que sitis et inquirciidis mobilibus et immobilibus, perviis et eiitibus et farinario, id est in fluvio Dimedie. Hcc vero omnia prclibata pars parti sibi invicem tradidit atque per loca determinala consignavit habendi, tenendi, possideodi necnon jure proprietario utendi , facianfque ex eis sicut et de ceteris rébus jure et legaliter adquisitis. Venerabilis etiam beati Juliani locus res quas a supradicto Rotberto accepit perpetim teneat, possideat et ulatur nemine , inquiétante ac contradicente. Si autcm aliqua intromissa persona commutaciones bas quolibet modo infringere velinquietare presumpserit, nuUatenusillud eyindicare valeat, suaque repeticio omnimodis effectu careat ; insuper contra quem litem intulerit argent! solidos mille multatus componat! Et hc commutaciones eo tcnore conscripte manibus nostris aliorumque bonorum vivorum corroborate, firme et stabiles per succedentia tempera permaneant cum stipulatione subnixe.
Sign. Archembaldi archiep.
Boso arcbidiaconus.
Willelmus ciericus.
Burcardus ciericus.
Fredricus ciericus.
Guanicrus precentor.
Girardus ciericus.
Hugo ciericus.
Martinus ciericus.
Arveus ciericus.
Erbertus crassus.
Jonas ciericus.
Ecbertus ciericus.
Dadaldus ciericus. Robcrti auctoris bujus conimutationis.
Sign. Pontii fratris ejus.
Erberti fratris eorum.
Gauzbcrti.
Guascelini fratris ejus.
Guallerii.
Guanilonis lilii ejus.
Bcroardi.
Corbonis.
Wicherii.
Waloii.
Alcherii.
Willelmi.
Eblouis.
Korigonis.
Data Turonis aille prescntiam Arcfacmbaldi archiepiscopi, meosejuUo, aano Incarnationis doininice millesimo ii, régnante rege Robcrio, anuo X. Erbertus Ûrmavit. Todericus presbyter firmavit.
Giialterius, licet inUignus sacerdos ac monachus, ad vicem Gauzberli, lévite et monacbi scoleque primi, scripsit et subscripsit. (Original aux Archives d'Indre-et- Loire. )
XIV a.
CHARTE DE RAINAUD , ÉVÈQUE DB PAÀI8, PAR LAQUELLE IL CONFIRME A l'abbaye de saint-julien de tours les biens et LIBERTÉS DES PRIEUHÎft DE BEAUMONT-LA-CHARTRE ET DE VAtJBUAN.
{Juillet 1005.)
Anne dominicae Incarnationis qo v. indictionc m. accessit ante presentiam venerabili» Rainaldi, Parisioram pontificis , domnus abbns Gauzbertus , bumili prcce deposcens quatinus ob amorern Trinitatis deifice pariter que pro animarura , sue videlicet ac béate recordationis Burcardi comitis nec non fclicis memorie Uelisabet ipsius conjugis , redemptione , consuetudines illas quas juste vel injuste in terra gloriosi atblete Juliani, scilicet in potestate vulgo vocitata Vallebotcana et Bellomo^/e possidebat, indulgere dignarotur. Cujus petitionera inemoratus presul corde benigno rccepit. Et voti couipotem fuvorabilitcr cffecii. Dimisit igitur ac ex toto relitiuit prelibatus pontifex omnes consuetudines quas juste vel injuste ipse suiquc antecessores in terra potestatis sancti Juliani habuerant, simulque decrcvit quatinus ipscm^i vel suus [ipsius] Yenator, auceps, sire quiiibct ingenuus aut servus, sive ipsorum equî vel canes, in omni ejusJcm martyris terra, vi aut prece , nulle modo jaccro présumant; hoc ipsnm quoquc suis successoribus sibimet vicatim succedentibus observandum. Gommuni veto suorum procermu perpetualiter constituit. Quod si quis hec transgressus fuerit , nisi digna satisfactione resipuerit, a regno Ghristi et Dei extrancus habcalur, et géhenne perpétue particeps efliciatur. At contra preuominatus domnus abbas Gauzbertus, pro tante bone Toluntatis recoiupensatioue , mente benigna cum monachorum collegio disposuit, uti anni^ersarii dies ejus genitorisque ac genitricis ipsius inemorati presulis in cenobio prselibati athlète Juliani siugulorum celebrentur pleniter annorum curriculis. Hec vero auctoritatis Doticia ut firma et stabilis in perpetuum maneat , his presentibus et ▼identibus corroborata est-
{Signum] f Bainaldi Parisiorum epi.— Signum Fulconîs Andegavoruni comitis. — Signum Dimonis vicecomitis. — Signum Domini Telhbaldi abbatis. — Signum Mauricii fratris ejus. — Signum Hucberti vicecomitis. ^SipiUQ Fulcherii. r- ôigauju AiM&ldi miJitis. — Signiup
644 HISTOIRE DE l'Église dg mans.
Ha^onis militis. — Signum item Hugonis prepositi. — Signum Lisoi. — Sig. Drogonis — Siguuin Malrici. — Signum Otboriis. — Sig. Amelini militis. — Sig. Solionis. — Sig. Aimonis. — Sig. Guidonis archi^ diaconi. — Sig. Rorigonis. — Sig. Girardi. — Sig. Baderamai. ~ Sig. item Amelini.
Data mease Julio, ad placitum quod fuit iater episcopum Raiaaldaa et comitcui Fulconem in Silva que vocatur ad illum Garcerem, non longe a fluvio Lith (1).
XIV h.
CHARTE d'AVESGAUD, ÈVÊQUE DU MANS, EN FAVEUR DES PRIEURES DE VAUBUAN ET DE BEAUMONT-LA-GUARTRE.
(Vei^s iOO'i,)
Divinitatis iudioibili respectu Quocirca ego Avisgaudus,
Dei prcveiiientc gratia Cinouiaiinicc sedis presul, percognitum fore cupio uoticic cuiictorum saiicte Ëcclcsie tidelibus , precipueque successoram nostroruni, quoniam deprecatus est nos venerabilis Ibcsaurarius nomine O.io , uti de ccclesiis duabus sancle Marice scilicct, quam Vallem Bouane appcUant, sancti quoquc Pctri queni Bellam montum nuiicupant, venditioncs et rcdditus aunuos qui olim itobis vel antccessoribus nostris persol* vebantur, benigni Jbesu amore Turouensibus ccnobitis gloriosi atblete
univoci priorisJuliani famulautibus pia devotione indol-
gereiuus, et cpiscopali auctoritate confirmaremus. Gujus petitionem dignain et congruam perpetideus , (aiii ego quani etiam archidiaconorum ac archipresbileioruni noslrorura ceterorumque nostre sedis canonicorum calerva volumus, el in perpeluuiu cooservauduin decernimus, qualinus sitiodules census et qiio vulgo circada vcl parala dicunlur, preiiomiiiatarum duaruiu eccicsiarum prclibali martyris Juliani cenobitis huic sancle Cinoiuaniiensi ccclesic et festivitali sanctorum marlyruin Gcrvasii et Protasii aut sancti Juliaui antistilis intersit persona. Prccainup interca successoruni nostroruni clemeutiaui , ut sicut ipsi sua statuta liinio ac stabili voiuerint vigore persistere , ita banc uostram aucturitatcni ob amorera Dei omniputentis factam perpetuo sinant nianere inviolatam. Si autem ausu temerario eara quilibet, quod absit, infringerc temptavcrit, auxilio onmipotentis Dei sanctorumque omnium destitulus, quod reperierit non cvindicet, sed nisi resipuerit, consortium Jude proditoris Domini, reliquorumque infernorum civium sortiatnr elcrnis cociti cruciatibus suppliciis. Ut vero certior fortiorque hiijus
(1) Cette charte peut servir à corriger \Art de vérifier leè dates , qui fait mourir Bouchart I«' de Vendôme en 1012, et d autres qui le font mourir eu 1007. ( Charte originale sur vélin aui Archives d Indre-et-Loire. — Au dos : De consaetudinibus Belli m<mti$ de super dimidia. )
scripturc vigor per siiccedentia tempora pcrduret, episcopali auc(o< riiate eam roboravimus , manibusque fidelium nostrorura adfirmari decrevimus.
f ÀTisgaudus ,
Odo hanc auctoritatem iieri rogavit.
Hucbertus sancti Gervasii.
Isaac.
Guillelmus.
Guillelnius canonicus.
Stephanus.
H. Precentor. .
Aymericus.
Gauzmarus.
Andréas.
Hucbertus clericus.
Fulcoius clericus.
Arduinus clericus.
Ingelbaldus.
Berengerius.
Aymericus clericus.
Rainaldus.
Guarnerius.
Gerricus.
Data autem hec auctoritas anno Incarnationis Domini M. ôô iiii. Indictionc secunda.
Odone thesaurario.
(Copie ancienne à la Bibliothèque Impériale.)
hCISENDB, FILLE )>E TE1>0IN , IMPLORE LE SSCOtllS DE GEOFFROY MARTEL COirrRE L*£VÊQUB OU MAN8 GERVAIS, QUI LUI A ENLEVÉ SON FIEF.
Gau&frido comiti atque sue conjugi, Hersendis, filia Tedoini, fidclem salutem. Precor te, domine mi, ut miscricordiam de me habeas, videlicet de terra mea , que mei patris fuit , quam Gervasius episcopus injuste ftufurt michi ; unde clamorem apud te feci ; sed tu occupatus cras de ira lui patris, et ideo non potuisti michi adjuvarc. Nunc vero ab ipsa liberatus es, et ut michi eam reddi facias potes. Ad hoc animus michi est , ut demidium omnis honoris mei patris, quijn tuo comitatu est, annuam illi monnsterio quod tu et tua J. conjux cditicastis apud Vindocinum, partim
6t6 HTSTOTRE Dï t'ÉatlSE DO MANS.
vinditionc, partim dnno et ut Oislonem faciam antioere,
ai cjus coiijugcm , et illad donum qnod Mathie fect non annno , neqae jpsc rectam habet , ut cpiscopns Gervasius mihi dtxit : nam sororeni (1) filie race turpitcr , et quod ncfas dictu est, habuit , teste Gervasio , extra haoc tcrram , de qua ad te clamo ; habeo terraui in tuo comitatu apud Solomias , tertiam partent vici et vigenli Rolidos de censu et meos conlibertos et terram decem carruarum , cl similiter aanuo medietatem, ut supra dictum est. Dcinde occupatus quem audisti, qui mihi Cactus est, injuste mihi cvcnit. Sed cornes Totbaldus et ejus mater promisernnt
michi justiciam inde , et banc -expecto quamdia
occupata fui, dixerunt mali homines malum de me ; aune monstrarc toIo quod nicbii fcci unde tcrrenum honorem perdere debeani. — Vale. (Collection D. Housseau, n» 4B5.)
DONS d£ l'ÉVÊQUE GIRVAIS EM FAVEUR DE l'ABBATB DE SAINT-YINCEKT.
De consuetudine et molendiuo in Bauniolo,
Terram Bauniolium a flumine Parent te in antea boscum et planam cum molendino et cum omni consuetudine ad ipsam terram pertinente dcdil domnus Gervasius episcopus sancto Vtncentio, et ecclesiam, ut jam dictum est, sancti Cornelii émit prcdictus episcopus, ad opus sancti Vinccntii, annuentibus Ragiualdo de Secusa, atque Johanne de Wirchia^ de quorum casameuto eral. (Garlulaire de Tabbaye de Saint-Vincent à la Bibliothèque Impériale, \V* 5U4.)
