DE SAÎNT-PIERRE-DE-LA-COUR

( Fin du !• siècle, )

In nomine Patris et Salvatoriset Spiritas Sancti Paracleti. Ego Hugo David fiUus, cornes GeoomanorMiD, cunotis heredibus et aequentibas meii certum et ratam fore cupio quoniam pro reqiedio «inime mee , meiqoe genitoris David et genitricis mee, etc., necnon cunctorum tam fatarorum quam et presentium heredum qui hoc donum concesserint , dedi et do Ecclesie beati Pétri de Curia et canonicis ejusdem Ecclesis Madrigneatum (1) cum ecolesia , et furnum et moleDdiDum, et quidquid in villa habeo eum omnibus coosaetudinibus, ^t ita in pace et quieta teneant quemadmodum teneo , et tenuerunt .antecessores Dostri. Quicumque donum hoc violaverit , ex parte Gbristi et sancte Trinitatig sit anathema, maranatha, nisi ad emendationem venerit et ad satisftictionera; fiai, Qat. Hanc excommuoicationem cenflrmo Ego Seiofredus Cenoin. Epûs, et ego Iiaac archid., et ego Odo arcliid. , et ego Snardns, et ego Milo , et plures alii.

Eodem tempore et die dedi eisdem canonicis nostris Ecclesie, videticet beati Pétri , ut quiète et libère teneant et possideant in quocoinqne feodu eroerint vineas , quamdiu in manu Ecclesie seu in manu alicujus canonici fuerint , concedentibus omnibus baronibus mais et vavassoribns meis. Et si forte de manu Ecclesie sive canonicorum Tinee exierint , ad priores redeant consuetudines. Hoc testificantur Hugo iilius meus, Seinfredus epûs., Isaac archid. , Gaumarus et Suardus atque plures alii. ( Copie aux Archives de la Sarthe. )

CONFIRHATION PAR HUGUES DAVID, COMTE DU MAINE, DES DONS FAITS A L^ÉGLISE DE SAINT-PIERRE-DE-LA-COUR ET DE TOUTES LES LIBERTÉS QUI LUI ONT ÉTÉ OCTROYÉES.

( Pièce sans date , de la fin du !• siècle. )

Summos honor et animarum utilitas maxime est quibus a Deo datur in animo , ut ita libère et quiète bénéficia que suis Ecclesiis donant coofirmaverint , ne posteri vel sequaces heredes in donis patrum vel

(1) Marigné, près d'Éroihmoy,

PIÈGES XUSTIFIGATIVXS. 631

antecesorum suoruin possint aliquid contrectarc. In nominc igitur Def et Salvatoris ci Sancti Spiritus Paraciiti , Ego Hugo David filius, Cenomanoruin cornes , dono et confirmo cuncta donaria que pater meus David Ecclesie beati Pétri de Curia dédit, et eaqueciediet daturus suin. Talent libertatem siquidem Ecclesie et canonicls concedo, ut homine* sui non eant in exercitum sive in expeditionem meam, nbi prius decanus vel precentor Ecclesie ihde a senescallo meo ore ad os submoneatur.^ Yenimtamen si aliquis eorum hominum remanserit, et serviens meus vel senescallus meus rectum haberc voluerit, per manum decani vel custodis ville de qua fuisset bomo , vel per capitulum justitiam et rectum babuerit.

Quod si emenda pignorata fuit , inde per manum decani vel canonici Tille illius custodis reddatur decano et canunico. Decanus dimidiam partem sibi retineat , alteram partem senescallo vel villico r(Kldat. Qui tianc libertatem frangere vel violare tentaverit , anathema sit et marfl^ natba. Hujus vero libertatis sunt testes Syngenfredus epûs Genom., Isaac arcbid., Gaomarus, Odo, Gonterus. (Copie aux Archives de la Sarthe. ]

CHARTB PÀll LAQUELLE HBHBI II, ROI D'AMOLITEIAI , COlfFIRMI LES PRIVILÈGES DE L^ABBATB DE LA COUTUBE , FONDATION DE SEB ANCÊTBBS.

(Sans date , vers la fin du zii« siècle,}

Henricus , Dei gratia rex Anglorum et dux Normannie et Aquitanie et Genomannie et Andegavie , comrtibus , baronibus , justicibus , vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis, salutem. Sciatis me concessisse et presenti charta niea confirmasse monachis sancti Pétri de Gultura costumas suas in quocumque [ loco ] in terra mea fuerint, sicut ex donatione antecessorum meorum habuerint ; libère volo et firmiter precipio quaiinus iidem monachi eas costumas habeant et teneant bene et in pace, libère et quiète et intègre et bonorifice, siçut charte antecessorum meorum , prcuuntiate Ecclesie fundatorum , testantur. Testibus : GuiUelmo , episcopo Genomanensi, Nicolao, decano sancti Juliani, GuiUelmo deCbaçtill., et pluribus aliis. (Tiré de V Histoire de V abbaye de la Couture, Ms. de la Bibliothèque du Mans , n» 91. )

(KS HISTOIRE DE L^ÉGLISE DO lUNS.

CHARTE PAR LAQUELLE 6UT D'ATOISE DONNE A L'ABBATB DE LA COUTUn LE MONASTéRB DE NOTRE-DAME D^AUTERS-LE-HAMON.

(Fer* /'an 1050.)

Quicumque fide catolicus vitam meditataretemaniy ^itando qae mala lunt, tartaream horret penam , curandum etagendum sifoi summopere est , quatinus felici commercio pro terrenis celestia , pro peritoris eterna commutet ; sic ego in Dei nomioe Guido de Davazeo , reTolTeis mente, cupiens celica adipisci régna, yitare desiderans înfernornm penas, Deo que Dei sunt, quedam ab ipso mihi concessa retribuo, quatinus facinoram meorum sit pins indultor. Ego, fayente meo seniore Hngoae, Cenomanorum comité , et (ilio suo Herberto, meis quoque fîliis annuentibus Johanne atque Hamone cum ceteris fidelibns meis , concedo ad cenobium S. Pétri de Cultura quoddara monasterinm quod Aiversus dicitur, in honore Dei genitricis Marie sacratum, quatenus ab ipsius cenobii S. Pétri monachis in hoc monasterio S. Marie Deo serviatur, pro remédie anime mce , patrisquc mei et matris raee , filiorum quoque meorum et filiarura ceterorumque parcntum meorum , taiA vivorum quam defunctorum. Burgum quoque inibi situm annuo cum vicaria omnium hominum in meo dominio, sive in burgo iilo, sive extra burgnm manentium , ut prefati monachi i(a libère et quiète burgum illum cvaa bominibus et vicaria possideant. sicut ego et antecessores mai possedi* mue. Concedo etiam monacliis illis onincs consuetudines in meo dominio undecnmque exeuntcs, sivc ab hominibus mois, sive ab cxlraneis, sive in burgo , sive extra burgum , sive in publica via , sive extra publicam viam, ut et ipsi monachi ita libère ot quielc eas obtineant sicut et ego obtinui. Annuo quoque ois furnum cum pressorio et omnes décimas predictc ecclcsio, ad meuni doniiniura pertinentes, cum sepultura, medietatem etiam unins molondini eis concedo, et molturam omnium meorum hominum, sivoiu burgo, sive extra burgum manentium, ita libère et quiète possidendam, sicut et ego possedi cum una medietaria. Si vero aliquis meorum hominum prel'atis monachis partem terre sue pro anime sue rcmedio conferrc voluor-t, oranem exactionem que exinde mibi reddi solet, sivc tailleiam, sive alius raodi scrvitium, monachis dimitto et concedo ; hoc omnia monachis ita libère et quiète possidenda annuo, sicnt a domino meo Hugone, Cenomanorum comité, possedi. Concedo quoque ut prcs})yter in supra dicta ecclesia ab abbate Culture et monachis ponatur; nccnon terram que antc portam nostri castelli est ad oratorium construendum et subburgum do , uti Garinus possedit. Ne igitur hanc donatiunem aliquis presens vel futurus hères mens val extraneus

PJÈCES JCSTIPÏCATIVES. 633

calumniare presumeret , domini mei Hugonis , Genomanorum comitis , sigillo confirmari impetravi. Ego siqiiidem Guido, qui hoc donum feci, sigilli mei manimine confirmavi. Actum est hoc in Cenomanica urbe in presentia domini mei Hugonis comitis in die Palmarum in ecclesia sanctorum Gervasii et Prothasii, régnante rege Francorum Henrico. Qui yero hoc donum calumniare prcsumpserit, nisi cito penituerit et emendayerit, puniatur cum diabolo et angelis ejus infernalibus pénis. Hoc yidit Berta comitissa, Fulcho de ChiviliacOf Lescardus deAlvers, Odo Rufus, Hamelinus de Vtlers, — Signum Hugonis, Genomanorum comitis. •f Signum Heii>erti de Acceio» f S. Dragonis. f S. Burehardi. f S. Odonis de Tusseio, f S. Joffridi Galvi. f S. Ascelini, abbatis Culture, -f S. Herberti, abbatis S. Karilephi. f S. Avesgaudi, abbatis Yindocinii. f S. GuidoDis de Davazeo. f 5. Joannis filii ejus. t S. Hamonis iilii ejus. ^ S.^Roberti de Intrannis. t S. Radulphi de Vergia. f S. Gosleni de Altanosia. f S. Joffridi filii Vicecomitis. *{* S. Herbranni. t S. Hardoini •f S. Garinl. (Tiré de V Histoire de V abbaye de la Couture, )

EINAUD 6RUEL , EN RECEVANT L^HABIT MONASTIQUE A L^ABBATE DE SAINT-VINCENT', DONNE A CE MONASTÈRE L'BOLISE ET LE CIMETIÈRE D* A VEINES.

( Commencement du xi© siècle, )

Quicquid sancte Ecclesie fldelibus offertur, congruum est ut litterarum âDDotationé tituletur, ne a memoria elabatur. Quapropter nos monacbi sancti Vincentii memorare volumus, quia quando domnus Ernaudus Gruellus reccpit monachilcm babilum , dédit Deo et sanctis marliribus Yincentio et Laurentio quidquid in cccicsià de Avenis vel in cymitcrio possidere videbatur, et quicquid Sigibertus prcsbyter ad ccclcsiam pcrtinens iiiibi habebat , necnon et dccimam quam ipsc in vadimonio de ipso Ernaudo tencbat. |^oc autem annuit Helvis uxor egus, de cujus dotalicio erat, et Hugo et Aimericus et Willclmus Gruel et Hubertus filii corum. Annuerunt quoque quicquid in eorum fevo adquircre potucrimus vendis tione seu donatione , ita ut servitium suum non perdant, sicut viderunt et audicrunt testes subscripti : Paganus de Monte Dublcllo , Odo de Pireto , Willelmus Ribula , Johannes Aurelianensis , Ivo de Pontuino , Sigibertus presbyter, Laurentius , Raginaldus , Johannes , clerici sancti Karilelphi, Fulbertus de Riveleiog, Hungerius dapifer, Ernulfus coquus, Yalterius vicarjus, Gautcrius, Stephanus, Loripes fcaldus , Guillclmus prepositus Mamerti, Berangerius de Maromerto. (Extrait du Cartu- Iftire de Saint- Vincent , à la Bibliothèque Impériale , no 5444. )

634 HISTOIBI DK L'ÉOLHI DO VANS.

CitorSAB MALRAUNl DOHNB A CaBBATB DE BAlRTrYlNCBHT Ll PAfRACI DB CBHT P0BC8 DAMS SA POBAt DB BBRNAT.

{Commencement du xu« siècle. )

Quûquis apicea istos viderit, noYerit quia Cleophas Malrauni deNofiastro fUius A?eigaudo abbati sanctiVincentii atque S. Laurentii roonatterii, quod iitum est in soburbioCenomannice urbis, et monacbis ibi Deo «ti^Be supradictis sanctis famulaotibus dédit perpeiualiter in foreste sua de Burceio pasnagium et percunum c porcorum in glande et filgeria ; înoiiftcbi autem orationes. cum eleemosinis loci cjusdem eidem largiti sont. Dederunt etiam ei xx sol. denarioram alia nuila de causa, nisi caritatis intuitu. Éujus autem doni qui interfuerunt testes sunt isti : Hubertos ejusdem Qeophe fllius , Hamelinus Discoforas, Hubertus Tafet, Waoterius de Ascheron , Gausbertus Forestarius , Radulfus Bobannus, Warinus ucpos Wauterii de Ascherone , Dominicus , Willelmus Guntarios , Bernardus nepos abbatis Hugonis , Gislebertus filius Stephani Manselii, Willelmus , abbas quondam Ebronensis , Willelmus et Hugo , sancti Yincentii monachi. Huic dono palam et légitime facto assensoit et favit Gaufridus Haimonis filius , ille ipse ctû^s castrum Mednane ftnt, de cujus bénéficie constat , dono Fulconis Andegayini comitis. f Signum Gaufridi Meduanensis, quod fecit Nicbolaus ejus clericus jussu soo, audiente Gaufrido Warnerii filio atque Widone Bastardo, fratre parvali, Arranno et Andréa filio Herberti de Rullio , et Radulfo Bobanno et Bernardo supradicto. ( Cartulaire de Tabbaye de Saint- Vincent , à la Bibliothèque Impériale, n» 5444, chart. S41.)