LX1X

INSTITUTION DE DIMES AD PRIEURÉ DE LA CROPTE PAR PAYEN BOGUEREL, AU LIT DE LA MORT.

[i.U* siècle.)

Quoniam nostris temporibus adeo abundavit iniquitas , ut parentum dona non erubescit violare filiorum perversitas, scribimus ad notitiam presentium futurorumque , quod Paganus Boguerel, monachilem habitum suscipiens apud Criptam per manum Roberti Cenomannensis , tune temporis obedientie prioris, dédit Deo et sancto Albino in elemosinam, ejusque monachis Jarzearie in pane et vino cœterisque seminariis de quibus décima redditur , duas videlicet partes quas ibi babebat , retenla solummodo décima illius -vinee quam, antequam monachus esset, in dominum tenuerat. Hoc donum concessit Hubertus fdius ejus et Osanna , uxor Huberti , videntibus et audientibus istis : Thoma do Tilia, Gaufrido de Andegavia, Radulfo Bove, Fulcherio Furnario, et pluribus aliis.

Postea adductus est supradictis Paganus Andegcwis a Rotberto priore, ut, sicut consuetudo exigit, monacborum professionem faceret tt benediceretur. Die igitur Festi sancti Clari , résidente in capitulo domno

PIÈGES JUSTIFICATIVES, G9o

Guillelmo abbate, cum fratribus introgrcssus, sepe dictus Paganus cum filio suo Huberto donum quod apud Criptam fecerat, recitavit, et, sicut diximus , de duabus partibus décime que eum contingebant , annuente filio suo Huberto', donnum Guillelmum abbatem eum virga quadam investivit , quam ad confirmandam investituram idem Hubertus super altarc beati Albiui posuit.

Hoc viderunt et audierunt monacjiî : Rotbertus le Bigot magister prior , Guarinus Yvonis subprior , Jaguelinus hospiciarius , Jobanues Barre bajulus , Gaufridus Gensarius , Gaufridus armarius , Rotbertus Genomannensis,Jobaunes cantor, Johannesaculearius, Guillolmus Symia, Fulco de Coldreio; de famulis nostris : Aufredulus, Galterius de Turre, Petrus pulmentarius , et plures alii. (Cyrographe original aux Archives de Maine-et-Loire.)

LXIX a.

HILDEBERT CONSTATE QUE LE CHEVALIER FOULQUES DES MORTIERS, EN PRENANT L'HABIT EN L'ABBAYE DE SAINT-AUBIN, A DONNÉ A CE MONASTÈRE L'ÉGLISE DE SAINT-OUEN AU MANS.

(L'«Wll08.)

Hildebertus, sancte Cenomannensis Ecclesie devotus Sacerdos, Girardo, abbati sancti Albini. — Cum alio anno miles quidam nomine Fulconis de Morteyeis conversationis vestre propositum eligeret , addidit etiam dare Yobis ccclesiam sancti Audoeni, que menibus pêne contigua est Cenomannicis, quam ipse et prcdecessores ejus innumeris annis bereditario jure possederant. — Cum ipsa Ecclesia a majoribus nostris Cenomannicis cpiscopis fundata et monachorum usibus deputata indubitanter credatur, dum quod mortalium varietate monachis ereplum fuerat, nunc monachorum religioni rcstitutum videmus , concedimus vobis et universe posteritati vestre jam dictam ecclesiam cum omnibus decimis et oblationibus et cetcris ad eam pcrtinentiis, ea conditione ut canonicis ipsius nostre malris. Ecclesie, quorum communis assensus nobiscum pariter in bac re concordat , quinque solidos annui census in signum débite subjectionis exsolvatis. — Sigillo Ecclesie nostre fecimus consignai. — Si aliqua persoha cujuscumque conditionis hoc contravcnire temptaverit, a corporc et sanguine Dei J. C. aliéna fiât. — Defcndentibus autem sit pax.

(Ï9f> HISTOIRE DE i/ÉGUSE BU MANS.

Signû Slgnum

Hildeborlti

epl, Slgnum

Gaufridi I deeani.

Siglnum

Sig Inum

Siglini

Fulcradil rantoris.

Gaufridi I archid

Hngonis lareliidni. Gradulii I aivliidni

Datum Genomannis per manum Gradulfi cancellarii, xvn kal. januarii an. Incarn. Dniceia0 xc° vin0, Tndictione vi. episcopatus domni Hikleberti an no n°. (Titre de l'abbaye de Saint- Aubin , Guichet coté Saint-Ouen. Ms. Gaignières , n<> 170. )

Vos, filii sancte Ecclesie , qui res matris vestre in presenti defensare nitimini ob amorem eterne remunerationis , ut videlicet illa Jérusalem celestis quandoque vos in eterna tabernacula recipiat, diligenter et hoc inspicite, et si opus sit, pro certo afflrmate, ut et eandera eterne beatitudinis remunerationem inde vobis securius liceat sperarc. Dicit enim Propheta : dilexisti justitiam et ocïisti iniquitatem, et cèlera. Ut et vos ergo justiciam observantes ungioleo exultationis mereamini, hoc quod est justum et verissimum nequaquam permittatis adnichilari.

Fulchoius quidam nobilis de Martariola , militie seculaii abrenuntians et ad remedium anime sue festinans , Adam exuit, monacbum apud sanctum Albinum Andegavis indutus. Huic ergo Ecclesie quoddam monasterium cum propriis decimis in honore sancti Audoeni Cenomannis fundatum absolutum et liberum ab omnibus consuetudinibus , excepto sinodo et, ut itadicam, circatione, in perpetuum largitus est, quod quia erat dos uxori sue secunde A délice ( alteram enim habuerat ) pro monasterio illo dédit ei utile commercium ad voluntatem ejus , dimidium fevum scilicet de Balneolis, quem ipse a Ribulonensibus et a Willelmo de Braitello tenebat. Hoc ergo donum ecclesie concessit illa cum fîliis suis Gaufrido et Turgisio. Concessit autera Patricius , major predicti Fulchoii films ex priori conjuge natus, in capitulo sancti Albini , habens inde decem libras denarioruin Genomancnsiuin et quendam caballum ; décimas vero supradictas concessit etiam eidem Ecclesia- Rotrollus de Monteforti,' de cujus fevo erant, et quicquid amplius ipsa habitura esset ex fevo suo. Insuper dédit sancto Albino fevum de Forgiis, quem habebat a comité Helia , ipso comité concedente , ita ut beres redderet debitum monacbis. Hoc fuit factum sub Helia comité, quando Urbanus Papa primum commovit orbem in Jérusalem. Hujus rei testes apud Mortariam ( Mortanam ? ) l'uerùt Patricius, Turgisus, Gaufridus Fulchoii filius, Hugo de Morteria , Herbertus, Odo filins ejus, Gosbertus

Bloius, Willclmus Lepus, Johannes de Folmushum, Hugo filius Josmeri, Rotbertus Ligoth et fratres ejus, Durandus presbiter de Saviniaco. Concessionis autem Patricii,filiiejusdem Fulchoii, de domopatris, isti quoque testes in capitulo sancti Albini fuerunt : Gonberius de Boisseriis , Garinus cellarius , Alanus frater ejus , Hainricus cementarius , Gervasius Mariscballus , Firmatus, Gosbertus Aquila, Gauterius de Calciata, Rainaldus Recordellus. Concessionis vero Turgioii in eodem capitulo testes sunt isti : Robertus de Triviis, Paganus et Hato cellararii,

Gosbertus Aquila, Gauterius de Calciata, Ledelh Annus quo hec

facta fuerant, ab Incarnatione Domini millesimus nonagesimus octavus, Indictio vu. Epacta xv. concurrentes inior. circulus lunaris xm. terminus Pascha? xn. kal. aprilis, dies dominica v. kalend. aprilis, luna ipsius diei xxi. (Cartularium sancti Albini Andegavensis , fol. 114 r° et 115 v°. Gaignières, n° 170. ) -

Nota. Cette note est à la fin de tous les actes qui concernent Saint- Ouen, lesquels ne sont distingués les uns des autres que par une lettre majuscule qui se trouve le plus souvent au milieu d'une ligne.

LXIX b.

l'évêque hildebert vient au secours des moines du prieuré de malicorne, contre gautier, seigneur de ce lieu.

( L'an 1102. )

Anno millesimo centesimo secundo ab Incarnatione Domini, Waldinus, castri quod dicitur Malicornant dominus, monachis sancti Albini gravem querelam intulit, dicens quia ecclesiam et omnia que apud Artesiacum habent, de elemosina parentum suorum habent, et ideo ea de se recognoscere deberent. Quod cum monachi non recognoscerent, quia predictam curtem de bencficio regum Francorum habebant , sicut vetustissime eorum carte testabantur ; ille quasi occasionem nactus, sine ulla intcrpellationc episcopi , contra omnem justitiam, quam monachi ei in curia convenienti offerebant, domos eorum infregit, boves et omnem substantiamde Artesiaco invasit, rapuit, dissipavit : de qua re monachi clamorem feccrunt Hildcberto, Cenomancnsium cpiscopo, qui Waldinuin canonice prius vocavit, et ut monachis sancti Albini rectum faceret summomiit ; ad ultimum vero differentem et repugnantem justissime excommunicavit. Post multas igitur distorsiones et dilationes, quibus ille ad placitum et justiciam venire differebat, tandem aliquando cum abbale sancti Albini Girardo plaictaturus apud castrum Fisse occurrit, ibique ante Hildebertum, Cenomanenscm episcopum, et Rainaldum, Andccavorurn prosulem, aliosque multos, calumpniam suam quam supra narravimus exposuit.

Hanc calumpniam Girardusabbas injuste fieri apta rationc demonstravit, prolata iu médium vetustissima carta que hoc donum testabutur a regibus Francorum sancto Albino datum. (Ma. Gaignières, n° 170.)

LXIX c.

COMMENT LES MOINES FURENT ÉTABLIS AU PRIEURÉ DE LOQUENAT A LA PLACE DES CHANOINES.

(L'an Ul%.)

Ad posteritatis notitiam transferre disposuimus, quo fine tandem canonicatus de Fraterniaco in proprietatem sancti Albini sit redaetus. Tempore quo adhuc in ecclesia sancti Leonardi canonici superstites crant , vicecomes Radulfus recognoscens canonicatum illum juris esse beati Albini, eo quod esset in parrochia Locanacensï, beato Albino non tam donavit, quam reddidit, cum omnibus ecclesiis ad eas pertinentiis, pro redemptione anime sue et parentum suorum. Pertinebant autem ad illam canonicalem ecclesiam très ecclesie , scilicet ecclesia de sancto Leonardo , ecclesia de sancta Dei Génitrice Maria , tertia que Campus floris appellatur. Goncessit etiam idem vicecomes monachis sancti Albini quicquid in tota terra sua dono vel emptione adquirere potuerint prêter amissionem totius servicii sui. Hanc redditionem atque emptionis seu donationis concessionem viderunt et audieruut Hugo de Juiliaco , Robertus fraterejus, Gaufridus Devesot, Gualterius Blancbardus; hec autem firmata sunt in sancto die Pentecostes, in capitulo sancti Albini, ubi vicecomes horum omnium donum in manu abbatis Girardi déposait. Idem postea super altare beati Albini propria manu faciens , pro lus autem omnibus vicecomes in caritate habuit duas marcas auri et x argenti. Porro hujus donationis testes affuerunt Gualterius Blancbardus et alter qui cognominabatur Harens. De hominibus monachorum Alanus Barratus , Robertus de Incitis , Gervasius Mariscallus. Mortuo autem uno canonicorum, scilicet Willelmo , nullus pro eo substitutus est , sed monachis res in proprietatem quiète cessit. Cum autem alter canonicorum , scilicet Haimericus, infirmaretur, ipsius etiam carte probationem per igneum judicium obtulit, sicut ei pridem judicatum fuerat, cum de hac re cum eodem Waldino Cenomannis in curia Helie comitis placitasset. Sed ipsam probationem etiam tune Galdinus accipere noluit. Videntes itaque negligentiam Waldini judices et episcopi, judicaverunt debere Waldinum abbati Girardo omnes res quas injuste abstulerat , rectum faciendo reddere, pro eo maxime quod clamorem episcopo ad quem pertinebat illa ecclesia non fecisset , sed sine clamore et judicio res beati Albini pervasisset. Gualdinus igitur quia non audivit quod

voluit , judicio contradixit, iratusque discessit. Sed non multo post justicia ecclesiastica coactus, facti sui penitens, Girardum, sancti Albini abbatem, apud Malicornant evocavit, cui omne quod sancto Albino pro supradicta calumpnia abstulerat, gugiavit, et in ejus conspectu omnem calumpniam quam de Artesiaco faciebat , dimisit. Ipse scilicet et uxor ejus et filius ejus Warinus, recognoscentes quia nichil amittebant apud Dominum , si illa elemosina , quam suam vel parentum suorum esse putabant, aliorum elemosina diceretur. Igitur pro hac humilitate et humili satisfactione dimisit Waldino abbas Girardus, consilio monachorum suorum , omnem predam quam ille supradicta calumpnia abstulerat, et ut deinceps amicus et fîdelis sancto Albino et monachis ejus, sicut promittebat, existeret. Hujus concordie testes sunt Frotmundus de Viriaco , Warinus de Balzone , Aldalfus, monachi , Petras de Astesiaco presbiter, Hatens presbiter de Luchiaco, Widdo de Ghocha, Gaufridus filius ejus, Gervasius famulus prioris; de parte Waldini, Frotgerius vicarius, Herveus de Floc. (Cavtularium sancti Albini Andegave?isis, fol. 103 v°. Gaignières, u° 170. )

HILDEBERT CONSTATE LES DONS FAITS PAR LE COMTE FOULQUES LE JEUNE ET EREMBERGE A L'ABBAYE DE BEAULIEU.

Hildebertus,Cenomanorum episcopus,Fulco cornes et Aremburgis comitissa, per manum nostram et per consilium nostrum, ecclesiam de sancto Frambaldo cum omni possessione sua et tota terra quam prefate ecclesie dederant, ecclesie B. M. de Bello loco, ubi canonicus ordo B. Augustini secundum Dei dispositionem et providentiam per nos institutus est.— Hoc vidit et concessit Gaufridus, filius comitis, etsupradictus episcopus et Martinus de Meduana et Augerius de Lavalle et Fulcodius, capcllanus comitis, quicartam scripsit; et Guillelmus de sancto Frambaudo, Garinus de Rainoforti, Gervasius de Troea, et Fulcodius scnescallus et filius ejus. — Hanc institutioncm communi comntis et comitisse assensu, atque Gaufridi eorum filii favorc, fecimus nostro sigillo roborari. ( Titre de l'abbaye de Beaulieu du Mans, Ms. Gaignières, n° 170.)

Préface.