Acte de la dédicace de l'église du Ronceray par le pape
Calixte IL
An 1119. — Calixlus Papa pro Ecclesiaa utilitate partes visitans Occidentales, Andegavum iter appulit, et ingressus Ecclesiam S. Mariée Dei genitricis, altare Dominicum ab introitu januarum elongatum, ut majus esset spatium inter januas et altare , S. crismatis unctione , et apostolicâ benedictione in honore ejusdem Virginis consecravit Vigiliâ Nativitatis ipsius , capsaque in altari quae plena relliquiis reperta fuerat, ibidem resigillata, in quâ S. Pancratii Martyris et Gatiani Turonensis Episcopi relliquiae indubitanter fuerunt recondita? , praesenti-
bus authenticis personis , Petro videlicet Cardinale, et altero Petro filio Pétri de Petralatâ, et Crisogono, atque Petro ipsius Papse nepote , Reginaldo Andegavensi Episcopo , Gallone Leonensi Episcopo , Bricio Nannetensi Episcopo , Ulgerio archidiacono, Gaufredo Thesaurario, Rivalone archidiacono Nannetensi , Gaufredo Vindocinensi Abbate. Peractà consecratione ipse cantavit missam , deinde monialibus multis collocutus exhortationibus, dedicationis solemnitatem ipso die celebrem agi omnibus anni instituit. Tune Pontifices ipsius jussu Ecclesiam dedicaverunt. Papa vero posteà tumbam quse est in cameterio S. Laurentii sita, ascendit; ibique populo verbi Domini paulo refecto omnibus qui ad sacrosanctam dedicationem convenerant peccata sua confitentibus septimam paanitentiae parlent condonans , insuper etiam Ecclesiam hoc privilegio dotando donavit in perpetuum ; ut quicunque ad eam in annuâ dedicationis solemnitate, vel à prima Dominicâ de adventu Domini usque ad octavas Epiphanise supplici convenient devotione, eandem obtineant veniam. Hoc autem factum est sub Ludovico Rege Francorum , Fulcone juniore Andegav. Comité , Reginaldo eorundem Episcopo , Tiburge Abbatissâ S. Marias Caritalis, Anno ab Incarnat. Domini mcxix. Concurrentibus duobus, Epactis 18. Indictione autem 13.
Fondation du prieuré de Lesvière à Angers, par le comle
Geofroi- Martel.
(l)An 1040. — In NomineDei omnipotenlis Palris et Filii et
(1) Nous avons dit dans l'histoire que rétablissement de ce prieuré dalait <\r l'année 1056. C'est qu'il est probable que les religieux de Vendôme n'en prirent possession qu'à cette époque.
Spiritus Sancti. Ego GoflYidus Cornes Andecavorum pariterque Comitissa Agnes mea dilectissima uxor, pro redemplione animarum nostrarum parentumque nostrorum , desiderante aliquid non facere abolendum , eleemosynœ votum Deo omnium bonorum creatori et largitori humili devotione offerre, ad honorent] et nomen Summa3 Trinitalis Deificse , Monasterium à novo fundavimus , et juxta possibilitatem nostram rébus propriis extruximus, monachorumque; regulam Deo suffragante ibidem constituimus, priùs quidem apud Castrum Vindocinum in parochiâ Carnotensi Episcopatus , vivente adhuc in carne genitore meo pise recordationis Fulcone illustrissimo Comité : Postmodum vero illo jam terrenis rébus exempto etiam apud Andecavam civitatem, ubi et locus quietior, et honoris mei caput esse dinoscitur alterum monasterium priori consimile tam consecralionis titulo quam operis magnitudine supersedificare curavimus, quo videlicet servis Dei non singularis habitationis statione contentis , sed duorum locorum commoda positione fretis contra multimodas incursantium casuum inquietudines per succedentium mulamina temporum duplex posset esse refugium ac per hos ipsius eleemosynae nostra? perseverabile firmamentum. Et ne aliquando quibuslibet successorum nostrorum cupiditate cœcatis, seunobis etiam aliquid de rébus ibi Deo oblalis liceret auferre, minuere, vel temerariis vexationibus faligare , sive etiam in usus proprios retorquere , seu aliquas consuetudines contra votum nostrum imprimere : ambo illa monasteria B. Petro Apostolorum Principi et regni cœlestis Clavigere in alodum offerre decrevimus, quatinus sub tutelâ et defensione Aposlolicœ sedis sicut sua propria omni tempore consistèrent. Itaque hœc monasteria studio bonse voluntatis fundata, Andecavense videlicet quàm Vindocinense , et possessiones eorum universas ab omni consuetudine , sive exactione libéras, sive cujusquam hominum retractatione B. Principi Apostolorum Petro, et Sanctse ejus Romana3 EcclesiaB in jus proprium oblulimus, per manum
scilicet et authoritatem Domni Victoris viri religiosi tune temporis Papae. Summa igitur rerum ut certius scialur hîc subscripta est : in prœdicto Vindocinensi pago donamus Ecclesiarn de Ferrariâ cum totâ integritate suâ quae constructa est in honore S. Nicolai Confessons, medietatem Eeclesiae S. Mariae apud villam Episcopi, et terram veterem quam ibi pridem habere dinoscimur pariterque cum novalibus et exemplationibus, quae postmodum ibi factae sunt apud stagnum Eeclesiae S. Stephani portiones très, et terram de monte Holdonis, et de Trapeià cum exemplationibus de monte Hadelingis, curtem de Balmeolis cum omnibus appenditiis suis, mansile de Quinciaco, et terram de villa Peis, manufirma de Villaris in quâ est unus mansus terrae cum octo arpennis pratorum , et area molendini in alodiis de vineris, ea omniaque jam comparavimus vel comparavimus de futuro, et quae villani jam dederunt vel deinceps dabunt. In saltu Vuastinae Ecclesiam quae dicitur heremitarum cum dnobus mansis terrae, medietatem sylvae de castellano, apud villam Manram unum mansum terrae, mansum item de Spineto, in curte de Danziaco mansus Rainulphi Bociardi, manufirmam de Ciconiola, apud Bociam manufirmam quam dédit Sulpicius et Gelduinus, apud Plaxicium Ordrici duos mansos , alodium quoque Cuilberti de Cosdreio. Regerius presbyter de alodio suo terrae arpennos septem ; in pago Ccenomanico hase sunt quae concedimus. Apud villam Dei Ecclesiam S. Mariae cum integritate suâ cum terris cultis et incultis, cum aquis et aquarum decursibus, sylvis, pascuis et exitibus, et redditibus et vicariâ cum universis consuetudinibus, sylvam de Hulseto totam ad extirsandum et colendum quietè cum vicariâ, et omnium reddituum suorum pleniludine, medietatem Eeclesiae de Tboreia cum omnibus ad ipsam pertinentibus , apud Hispaniacum de terra mansos quatuor cum toto terragio eldecimis, medietatem denariorum de pasnagio totius forestis Guastine, et totam ceram ejusdem sylvae profuturam videlicet in lumina Eeclesiae. In pago Sanctonico S.
Trinitati ista delegamus : boscum S. Aniani, et boscum de Columbariis cum omnibus ulilitatibus suis, salinis aquis, raolendinum piscationibus iotum el ad integrum quicquid divisione accingitur quam nobis ibi fecimus, ibi scilicet seslimentur de terra centum mansi, medietalem quoque terrœ cultaa de foreste quae nominatur Maritima, et Ecclesias ejusdem sylva3, hic eliam centum mansi terrae computantur, medietatem nostrae partis de censibus sepiarum per universum pagum Sanctonicum. In eodem pago ego Agnes favente filio meo Vuillelmo Comité Pictavorum , monasterio S. Trinitatis concedo Ecclesiam de Podiorobelli, cum omnibus ad eam pertinentibus terris cultis et incultis, vineis , pratis et utilitatibus universis , meam quoque partem Ecclesiae de Ponte Sanctonico. In Episcopatu Andecavensium Ecclesiam S. Saturnini super flumen Ligeris , et curtem totam et sylvam quae dicitur Later, et vineas , et prata quae sunt super alveum Ligeris. Item ex altéra ripa ejusdem fluminis Ecclesiam Maziaci in honore S. Pétri et curtem totam : Ecclesiam S. Clementis apud Castrum Bredonense cum integritate suâ, Ecclesias vici Meduolinis et curtem totam , Ecclesiam Caviriaci et curtem universam , et in ipsâ curte terram mansilis Mulnati. In territorio Pictavensi Ecclesiam Olonne , quam adhuc Comitissa Agnes retinebat in manu suâ. Apud Andegavensem civitatem vinearum arpennos viginti, et in ipso suburbio unam mansionem et unum furnile , et in angulaiâ terram unius carrucae in possessione monasterii novi S. Trinitatis juxta ipsum locum citra Meduanse decursum, sub rupe cui nomen Yilesta, pratorum arpennos triginta rursus subtus monasterium ipsum, intercurrente tamen Meduanâ flumine, altéra similiter pagina pratorum circiter arpennos decem in suburbio civitatis ipsius, Ecclesiam in honore omnium Sanctorum , et universas res ad ipsam pertinentes, item in suburbio S. Crucis domum unam apud monasterium S. Florentii quod nominatur Yetus, super Ligeris alveum partem telonei tertiam , item alibi in Comitatu
Andecavo in villa quaa dicitur Broch duas quartas terras non longé a civitate ipsâ, in flumine Ligeris ductile unum molendinorum : habet etiam monasterium S. Trinitatis molendina ad pontem Castri Vindocini duo, ante portam suburbii duo, in claustro ipso, unum apud Toreiam dimidium, apud Lacharniacuin unum, apud Naurlium duo, super rivum Vosde unum, apud Pesostum unum, in rivulo cui nomen est Dimidia unum quod Infernale dicitur. Has igitur res omnes suscriptas , in diversis pagis sitas, siculi à nobis constat esse possessas vel comparatas, à die praasenti in spéciales usus monachorum cœnobii S. Trinitatis remotâ prorsus omnium hominum consuetudine, vel exactione delegamus atque transfundimus, quatinus cum his quœ deinceps adquirere potuerint, absque ullâ diminutione aut contrarietate teneant, possideant, et quicquid pro utilitate monasterii agere decreverint , liberam et firmissimam in omnibus licentiam habeant. Si vero ab hodiernâ die ex hœredibus vel sucessoribus nostris, sive quœlibet sub intromissa persona contra banc donationem légitimé factam aliquibus adinventionibus calumniam inferre tentaverit, maledictionem Dei omnipotentis Patris et Filii et Spiritus Sancti habeat, et S. Dei genitricis semper Virginis Mariae iram incurrat, et B. Petrum Apostolorum principem in hoc mundo contrarium sentiat : insuper etiam partibus monasterii auri libras centum judicio cogendo persolvat. Et nostra praasens donatio Apostolicà authoritate , fideliumque nostrorum et nobilium virorum assensu roborata, firma imperpetuum perseveret. Signum Goffridi Comilis Andegavorum, Sig. Agnetis Comitissœ conjugis sua3 , S. Vuillelmi Ducis Aquitanorum , S. Guillelmi Andium Comitis, S. Erfredi Vicecomitis de Bleso, S. Aimerici de Rancone, S. Goftredi de Prulliaco , S. Tedbaldi de Blazone , S. Rainardi, S. Ingelbaldi, S. Alberici de Monte Joannis, S. Joscelini de S. Maurâ, S. Pétri de Ghamiliaco, S. Salomonis de Lavarzino, S. Nihardi de Monte aureo, S. Leonis de Ambaziaco , S. Landrici de Belgenciaco, i. 32
S. Odonis Dolensis, S. Gisleberti, S. Helise de Volveato , S. Berlari, S. Nademari Maie capse, S. Hildeberti de Rupe machidis, S. Guillelmi Chabocii, S. Pétri Abbatis, S. Pétri de Rupe, S. Rainulphi Rabioli , S. Guillelmi de Partheniaco, S. Constantini de Mello , S. Goscelini Lava gravum , S. Pétri Maisnade, S. Manasse fratris Episcopi, S. Simonis de Varrucâ, S. Stephani de Memaco, S. Guillermi fratris Gervasii Fpiscopi, S. Harduini de Rupibus, S. Nivellonis de Fractâ valle, S. Alberici de Firmitate araum, S. Huberti de Montorio. Actum Yindocini Castro anno ab Incart. Domini mxl. Indict. 7. régnante Henrico Francorum Rege, anno ix.
( Tiré d'anciennes archives d'Angers.)
Donation faite par Geoffroi Martel, comte d'Anjou, de l'église de Toussaint à Angers, aux religieux de la Trinité de Vendôme, pour leur servir de refuge.
An 1048. — In Dei nomine Goffredus divinâ providentiâ Cornes, atque Agnes unico mihi amore dilectissima uxor; utile valdè imo necessarium majorum exemplaribus comprobatum habemus , gestae rei notitiam superstitibus in posterum profuturae seripturse mémorise commendare. Quodigitur ad sustentamentum monasterii quod in honorem sanclœ et individus Trinitatis apud Vindocinum castrum pro aniraarum nostrarum ac parentum nostrorum remedio à novo fundavimus, ubi et multa à nobis bénéficia collata sunt. Nunc quoque provisum babemus , carlse buic utiliter imprimi curavimus. Metuentes enim operi nostro, insurgentibus undique bellorum ingentiurn turbinibus ventorumconcursiones, vel aquarum intolerabilium inundationes; in quadam regionis noslrae quietiori parte
fratribus illius loci , vel rébus ipsorum mobilibus refugium tutum quœsivimus. Qusesitum autem diu per diversa, tandem in suburbio civitatis Andegavse juxta portam S. Albini proximè murum reperlum est. Ecclesia videlicet in honorem etmemoriam sanctae Dei Genitricis et sanctorum omnium dedicata, quam quidam venerabilis presbyter Girardus, Cantoris ofïicium in matre Ecclesia urbis ipsius tenens , de propriis à fundamentis extruxerat. Necnon et quasdam censuales terras sive vineas in usus pauperum adhuc vivus coëmerat; et post obitum suum univers» possessionis suae summam delegaverat. Sed quia laborem suum procuratoris egentem, post se in nihilum redigendum metuebat, sanè falo suo providus , in dispositione fratrum suorum Canonicorum S. Mauricii ecclesiam illam cum omnibus ad se pertinentibus sub scripturse testimonio indesinenter consistere voluit, atque constituit; eâ scilicet ratione, ut in consideratione vel electione eorum foret, vel qui Presbyter ibi pro pauperibus oraret, etubicumque per totam urbem ac suburbium ejus cubarent , eorum diligenti intentione agere, vel qui unus tanquam ex ipsis res ad sustentandos pauperes deputatas fideliter ministraret. Hoc sanè constitutum complendo voto noslro omnino resistere , nisi tandem saniore consilio utriusque Ecclesia*, matri inquam ac filiae suffîcentius consuleretur. Consultum. Ita Ecclesia illa eleemosynariis, facta postbac in perpeluum refugium; et habitatio monacborum S. Trinitatis, et de jure Canonicorum in jus eorum legali commutatione transfusa, quidquid sibi praedictus Presbyter Girardus contulerat, vel quidquid a modo collaturus est, quia non et solidum ad recreandos pauperes, sive sepeliendos sicut devotum fuerat, perpetualiter obtinebit, sic tamen ut per monachos S. Trinitatis locum illum inhabitantes eleemosyna illa fideliter administretur, Canonicis vero pro privilegio suo quasi amisso, pro meà sive parentum meorum remissione , delictorum quasdam damnosarum exaclionum consuetudines «juas terris illorum paternis Fulco , sive anle-
cessores ejus violenter impresserant, animo libenti remitto, remissasque esse perenniter constitue Ita hue nec mihi, nec cuilibet successorum meorum , post me ullus eas repetendi suppetat locus. Matri quoque Ecclesiae Andegavensi ac rectoribus ejus locus de quo agimus priùs Ecclesia, nunc Monasterium debitam subjectionem nullo modo , immo per hujus conventionis firmitudinem Domini Prsesulis Eusebii Brunonis auctoritate , et cunctorum Canonicorum S. Mauricii unanimi consensu constitutum sit ab hinc in perpetuum inter monachos S. Trinitatis atque prsedictum Episcopum, successoresque ejus cùm omnibus S. Sedis Andegavse in perpetuam Canonicis, conjunctissima charitatis muluse et orationum participatio, et hujus eleemosynse sicuti primitùs constituta utrorumque communi provisione conservatio , ut in aeternum permanens augeatur potiùs quàm mûiuatur : istas consuetudines perdonat Gauffridus Cornes his in perpetuum Deo , et S. Mauricio, et Canonicis ipsius, de terris illorum apud Doadum in curte Spinacâ, totum vinagium, et totum caragium boum, et asinorum , et bidamum villanorum ad quindecim dies in anno , excepta submonitione et praelio in adversarios , vel castello faciendo in marchiâ, ita ut non submoneantur posthac nisi à majore Canonico S. Mauricii. Et de submonitione illâ si major vel Canonicus deliquerit ipsi emendens Comiti, et ne villani similiter perdonat comdisiam villanorum Montisfortis. In curte S. Dionisii per totam terram Canonicorum perdonat Cornes vacatium totum, et. frumentagium , et multos agnos, friscum, gagium , et bidanum ad quindecim dies in anno sicut superiùs scriptum : de curte Spinacâ scilicet submitione pro prsBlio publico , vel castello in marchiâ sui honoris faciendo. Signum domini Eusebii Brunonis, S. Beringerius Archidiaconus et Archiclavis, S. Goslenus Decanus et Presbyter, S. Gerardus Cantor, Goscelinus Archidiac. Dom. Vulgrinus Abbas S. Scrgii, Oratius Presbyter, Fulconius Capellanus, Radulphus Presbyter, Odo Presbyter, Ansierus Levita, Petrus Levita, Gerardus
Subdiaconus, Bernaldus Diaconus, Durandus Subdiaconus , Albertus Subdiaconus, Goffredus Accolytus, Goflenus Accolytus. Sig. Goffredi Comitis, Agnes Comitissae, Vuilelmi Ducis Aquitanorum, Goffredi pueri fratris illius, Aimerici de Rupechoardi, Aimerici de Rançon, Berlai, Vualterii Ticionis, Vuilelmus de Partheniaco , Vuilelmus filius ejus, Ademarus Malacapsa, Adelardi de Castro Gontier, Hugonis Manselli, Fulconis fratris ejus, Goffredi de Fruliaco, Lisoi de Ambazio, Gisteberli Lobert, Aivardus Rainaldus indignus levita rogatus scripsit. Actum Andegav. civit. 8 Id. Januarii hoc in sacratissima Epiphanorum die anno ab Incarnat. Domini mxlviii. Epacta xn. indict. 2.
(Tiré des anciennes archives de l'abbaye de Toussaint. )
Actes de Rainaud de Mar ligné , évéque d'Anqers , relatifs à la concession de V église de Toussaint aux chanoines réguliers de Saint- Augustin.
An 1108. — In nomine sanctœ et individuae Trinitatis, ego R. Andegavorum Episcopus cunctis duximus notificare, quoniam à lemporibus antecessoris nostri Huberti Episcopi, eumdem Hubertum ejusdemque Gonventum frequentissimè assiilcntem adiit Girardus eorurn Concanonicus sacerdos, et Pra3cantor, humillimè efflagilans, quatenus locum sepulturse omnibus Christi pauperibus exposilum, utpote lanti boni participes et concédèrent, ubi Oratorium in honore Omnium Sanctorum Dei a novo œdificaret, in quo presbyter ad hoc adtitularetur ut de pauperibus visitandis et sepeliendis ubicumque esset nécessitas, et ipse sufficere posset, curaret : Missas quoque pro ipsis, et defunctorum animabus assidue
riecanlaret, eâ conditione, ut illius eleemosynse dispositio cùm omnibus ad eam dedicatis et dedicandis in ejus et dominationem Canonicorum S. Mauricii per omnes successiones cederet. Huic tam piœ petitioni qui rogabantur, concesserunt; ita ut communi canonicorum S. Mauricii decreto probatae vitae fratres eligerentur, qui eadem bona omnia sanctè ad eleemosynam custodirent. Non longo post, tempore dicto, Eusebio Episcopo } Huberti successore , et prsefato Girardo atque Canonicis S. Mauricii, quibus memorata Basilica erat tradita, placent quatenus Ecclesia ipsa Vindocinensibus monachis tribueretur qui ibi manerent, et vos pauperibus deputatas sicut prius a Girardo Cantore devotum fuerat, fideliter procurarent. Itaque Ecclesiam cùm diù monachi Vindocinenses inhabitassent, et Ecclesiam S. Trinitatis quae huic vicina esse dignoscitur a novo fabricassent, Abbas Vindocinensis Odericus in capitulum S. Mauricii cum fatribus suis venit., et ibi Eusebio Episcopo et Ganonicis residentibus Ecclesiam spontaneâ voluntate dimisit etc. Haec ergo cùm ad nos famâ et scripto pervenissent, rem juxta quod disposita erat non satis bene se habentem conspicientes, vel aliquid amplitudinis ei suppeditare cupientes, ibidem Canonicos Regulares collocare disposuimus, qui divino ofïicio invigilantes, pauperes infirmos visitarent et mortuos sepelirent. Huic nostrœ sententiae Godfridus tune temporis Vindocinensis Abbas et monachi loci cum eo resistentes, et Ecclesiam unde agitur sui juris esse dicentes, nostrum propositum calumniando distrahebant , unanimiter asserentes dimissionem quam eorum Abbas Odericus fecerat, absque consensu Capituli sui factam. Sed tandem Deo disponente calumniam suam communi assensu tam nostri Capituli quam sui finietur. Hoc tanlum retinentes, ut si forte contigerit, quod per nos aut successores nostros in Ecclesia ipsâ Canonici Regulares constiluti non fuerint, vel Canonici S. Mauricii per seipsas eleemosynam ipsam sicut a dicto Girardo dispositum extitit , dispensare voluerint , nunquam aliis clericis , aliis
monachis eleemosyna ipsa, vel ecclesia nisi Vindocinensibus tradalur, quorum habitatio longé ante fuisse dignoscilur, etc. Confirmatum est hoc scriptum a Rainaldo Andegavorum Episcopo , et ab omnibus Canonicis suis in Capitulo S. Mauricii : concessum présente Goffrido Abbate Vindocinensi die S. Mathiœ Apostoli an. Incarnat, mcviii. régnante Philippo Rege Francorum. Post octo dies confirmatur hoc scriptum à Goffrido Abbate Vindocinensi et Capitulo, coram omnibus monachis, ac duobus Canonicis Regularibus Omnium Sanctorum, Rainaldo et Ramaldo adstantibus.
( Tiré des anciennes archives de l'abbaye de Toussaint.)
An 1415. — Consulti pectoris sanè institutum consilium est etc. timens igitur Dom. Girardus, S. Mauricii Cantor, vir religiosissimus incidere in manus Dei Omnipotentis, ad laudem Dei œdificavit Ecclesiam in suburbio urbis Andegavse in honorem Omnium Sanctorum tam ad suam quam ad omnium fidelium animarum publicum solatium. In quâ duos Sacerdotes insliluit, qui Domino pro salute omnium fidelium preces fondèrent, muneraque salutaria salubriler dirigèrent. In cujus etiam Ecclesia? adjacentià ejusdem piis postulationibus caemeterium sepultura3 pauperum competenti deliberatione consecralum est , ut ibi videlicet Omnium Sanctorum celebratur memoria, ibi manus fidelium Christi pauperibus devotae humanitatis pia exhibèrent officia. Quoniam vero totius Andegavse Ecclesiarum S. Mauricii utpote Episcopi sedes mater est, idem praefatus peccator eam sicuti instituerai, matris Ecclesia! patrocinio, Episcopi videlicet et Canonicorum disponendam commisit, eorumque eleemosynam deinceps fore in perpetuum stabilivit; quse salubris viri institutio per varios tempo-
rum discursus usque ad vicem Episcopaliis Dom. Rainaldi Junioris pervenit, qui piissimi viri devotam approbans devotionem, totus divino cultui mancipatus, quod ille devotè instituerai studiossissimè ampliare laboravit. Circumspectis igitur urbis decretis, quse omnium ferè religiosorum conventibus celebris habebatur, Canonicorum famosis turbis pollens, Monachorum devotis congrationibus insignis, virginum csetu praecipuo gloriosa, Canonicorum Regularium Conventus qui et primus est, et Apostolorum authoritate quasi luminaria magna in domo Dei fulgere débet, déesse deprehendit. Nolens igitur hoc verbis déesse profectioni, communicato consilio assensu Canonicorum Majoris Ecclesiae, aliorumque ad quos res pertinebat, Canonicos Regulares ibi instituit, qui ordo ferè lapsus illis temporibus respirare inchoabat. Quoniam itaque injuria est ut Ecclesia Ecclesiae aliisque detrahat , erat enim praefata Omnium Sanctorum Ecclesia praefato Cantore disponente B. Mauricii eleemosyna, loci deffensionem in manu Episcopalis sedis paterna diligentia retinuit. Ita vero in omnia usus ibi Deo servientibus eisdem B. Mauricii Canonicis bénigne annuentibus transtulit. Ut autem hsec institutio in perpetuum firma maneret, testes qui adfuerunt adnotavimus. Actum in Capitulo S. Mauricii. Rainaldo Juniore Episcopo Lud. Rege Franc. Fulcone Comité Andegavorum anno Domini mcxv. indictione 8. Epacta x. Concurrente v.
(Tiré des anciennes archives de l'abbaye de Toussaint j
Bulle du Pape Clément F7, qui approuve l'union d'une Prébende de la cathédrale à l'abbaye de Toussaint.
An 1352. — Clemens Episcopus servus servorum Dei. Sanè
petitio dilectorum filiorum Decani et Capituli Ecclesise Andegavensis nobis nuper exhibita continebat, quod dudum Cantor ejusdem Ecclesise qui tune erat, habens zelum purse devotionis ad Deum , ad divini nominis laudem et gloriam et B. Yirginis matris ejus, aliorumque Sanctorum honorem, et divini cultûs augmentum , prope ipsam Ecclesiam Oratorium quoddam de bonis a Deo sibi collatis, et eu m ipsius Ecclesiœ adjulorio, ac aliquorum auxilio devotorum canonicè fundavit atque construxit. Quod postmodum crescente devotione Cbristi fidelium, fuit in Monasterium sub régula B. Augustini, et regimine Abbatis erectum, et nihilominus extitit in memoriam fundationis primsevse statutum, ut abbate dicti Monasterii cedente, vel decedente, baculus pasloralis quo Abbas ejusdem monasterii utitur, sicut praedecessores sui Abbates usi sunl portaretur servandus ibidem usquequo Abbas in Monasterio fieret antefato; et insuper quod in electione Abbatis ejusdem, cùm immineret pro tempore facienda, dicti Capituli per aliquem probum virum quem ipsi ad hoc destinarent, haberent perpetuo unam vocem, ex quibus inter Ecclesiam et Monasterium, prredicta quœdam fraternalis amicitia dudum contracta usque ad haec tempora illibata permansit. Quare dicti Decanus et Capitulum asserentes, ex infra scriptis non modicum adjici ejusdem Ecclesiae statui et honori, ad honorem hujusmodi dilectionis vinculum exortaB inter Ecclesiam et Monasterium, antefacta, nobis humaniter supplicârunt ut Abbatem dicti monasterii qui est et erit pro tempore, Canonicum ipsius Ecclesia3 statuere et ordinare et nihilominus Praabendam citra tamen Decanalem ipsius Ecclesiae, si qua vacat, ad praesens, vel cùm vacaverit, unire dignitati abbatiali ejusdem Monasterii authoritate Apostolica dignaremur. Nos igitur qui honori Ecclesiarum omnium libenter quantum cum Deo possumus providemus , venerab. fratris viri Fulconis Episcopi Andegavensis nobis hoc humiliter supplicantis, ac dictorum Decani et Capituli supplicationibus inclinati authoritate apostolica
statuimus, quod abbas dicti Monasterii qui nunc est et pro tempore fuerit, perpeluo sit Canonicus memorala3 Ecclesiae, et nihilominus prœbendam ipsius Eeclesiae citra tamen Decanalem, hujusmodi si qua vacat ad prsesens, vel cùm vacaverit, quam idem abbas per se vel procuratorem suum ad boc légitimé constitutus infra unius mensis spatium, postquam sibi vel eidem procuratori vacatio illius irmotuerit, duxerit acceptandam, uniendam, incorporandam, et annectendam perpeluo eidem dignitati Abbatiali donatione Apostolicâ reservamus. Inhibentes Episcopo Andegavensi qui est pro tempore, et Decano et Capitulo memoratis, ne de prsebendâ ipsâ contra reservationem nostram hujusmodi disponere prœsumant ; ac decernentes ex nunc irritum si super his a quoquam quamvis authoritate scienter, vel ignoranter contingent, acceptari : non obstantibus quibuscumque reservationibus specialiter, vel generalibus de Prsebendâ hujusmodi forsan factis, et quod idem Abbas Ordinis S. Augustini professor existit ; necnon de cgelero Canonicorum numéro, et aliis statutis et consuetudinibus Eeclesiae Monasterii et Ordinis prsedictorum contrariis, juramento, confirmatione Apostolicâ, vel quâcumque firmitate alia roboratis , sed si aliqui Apostolicâ vel aliâ quavis authoritate in eâdem Ecclesiâ , in Canonicos sint recepti , vel ut recipiantur insistant, aut si super de provisionibus sibi faciendis de Ganonicatibus et Praebendis, in eadem Ecclesiâ spéciales, vel de beneficiis Ecclesiasticis in illis parlibus générales Apostolicae sedis vel Legatorum ejus litteras impetrarintj ut jam si per eas ad inhibitionem et decretum, vel aliâs quomodolibet sit processum , quas litteras et processus habitos per easdem, et qusecumque inde secuta sunt ad praebendam hujusmodi volumus non extendi. Sed nullum per hoc eis quoad assecutionem Canonicatuum, et Prœbendarum , et beneficiorum aliorum praBJudicium generari , per hoc tamen juridictione et juribus Episcopi Andegavensis qui est pro tempore , in Abbate eosdem quomodolibet competentibus ,
nullum omnino volumus prsejudicium genernri. Datum Avinioni 3. Nonas Junii, Pontificatus nostri anno decimo, 3. Junii
MCCCLII.
(Tiré d'un ancien manuscrit sur parchemin.)
