XI. — De ordine collectarum ad officia mortuorum
Quotienscumque agitur pro fratre extra monasterium defuncto officium, collecta Omnipotens sempiterne Deus prima dicitur; pro defuncto vero in monasterio, Deus cui proprium est miser eri semper et parcere te supplices ; ad reliqua vero septem officia quæ sequuntur, Deus cui proprium est misereri prima dicitur, deinde Præsta Domine quæsumus ; finitis septem officiis, Deus cui proprium est dimittitur omnino, et Præsta Domine prima dicitur. Quod si inter septem officia anniversarius dies de aliqua eminenti persona evenerit, quo scilicet oporteat signa aliqua pulsari, præmissa Præsta Domine sequitur Deus cuiproprium ut ipsum officium in septenario computetur subjunctis nihilominus ceteris; si vero anniversarius fueritde aliqua muliere, præmissa Quæsumus Domine, sequitur Deus cui proprium, deinde Præsta Domine.
Notandus summopere usus qui a termino septuagesimali usque in kalendas novembris tenetur; nam si in Quadragesima privatis diebus ante sextam brevis de aliquo fratre nostro delatus fuexnt, agitur officium cum tribus tantum collectis, id est Omnipotens. Deus veniæ. Fidelium Deus ; non tamen propter illud vespertinum est omittendum officium. Si vero dicta nona brevis venerit, quia deinceps aliud non est agendum, præmissa Omnipotens pro nuper defuncto, sequitur aut Deus cui proprium pro septenario, aut Præsta Domine pro anniversario. Si vero post Pascha ante nonam delatus brevis fuerit, fiet otficium post nonam modo prædicto ; ad vesperas vero vel matutinas non ipsa dicitur prima quæ ad officium, quia magis ad septenarium vel anniversarium quam ad illud primum pertinet officium. Sollicite etiam providendum est ut si anniversarius venerit de quo scilicet in régula sit prænotatum ut duodeeim pauperes inde reficiantur, omnia faciat signa pulsari et Præsta post Omnipotens recitari, nisi forte idem anniversarius de nostro fuerit abbate, quia tune præcedet Præsta Domine, nisi in præsentia defunctus adfuent.
Sciendum quoque quod [per] omne jam dicti temporis spatium ad matutinas quæ, post duodeeim lectiones, diebus privatis canuntur, Præsta Domine non dicitur nec Deus cui proprium, sed tantum Omnipotens cum aliis quæ sequuntur scilicet Deus veniæ et Fidelium, quia videlicet eædem matutinæ nec ad anniversarium pertinent nec ad septenarium sed solummodo pro familiaribus nostris sine antiphonis canuntur. Quamvis ad matutinalejn missam prima dicatur Suscipe, sane in festivitatibus Quadragesimæ et in Rogationibus [quamvis] officium [non] agatur, matutini tamen et vesperi sine antiphonis dicuntur, quibus très supradictæ adduntur collectæ.
Notandum vero quia omnia quæ pro fratre nostro noviter defuncto superius agi debere (22) diximus, ter quoque in anno pro cunctis familiaribus nostris utriusque sexus defunctis excepta percutione tabulæ consuetudi-
naliter agimus, in initio scilicet Quadragesimæ et octava Pentecostes et post solemnitatem omnium sanctorum. De sanctimonialibus vero sororibus nostris per omnia sicut de fratribus nostris agimus, ideoque tam ad primum quam ad sequentia septem officia Quæsumus Domine prima dicitur.
XII. — De unctione fratris infirmi et de ejus obitu et sepuetura.
Fratcr qui se, infirmitate ingravescente , senserit in proximo ab hoc seculo migraturum, de omni conscientia sua domino abbati vel priori confitetur, et si in capitulutn vult ire, ostendit priori vel per se vel per infirmarium; et postea adducunt eum duo fratres inter manus, si est adeo infirmus, et petit veniam reumque se de multis negligentiis contra Deum et contra illos confitetur. Absolvit eum prior et, cunctis respondentibus Amen, ipse omnes si quid contra eum deliquerint absolvit; postea reducitur. Reductus rogat ut oleo infirmorum ungatur et tune collocatur in lecto ad terram demisso, ubi fratres possint undique circumstare. Tune prior qui tenet ordinem innotescit armario et armarius prævidet cuncta ad hoc necessaria, scilicet sacerdotem quem indui facit alba et stola, et juvenes qui déférant aquam benedictam et crucem et candelabra; ipse vero portât oleum. Tune paratis omnibus procedit processio, subsequitur sacerdos et per antiquam consuetudinem totus conventus præcedentibus antiquis ; imposito L psalmo et postea si opus fuerit adjunguntur Deus in nomine tuo. Deus in adjutorium .
Imprimis postquam illuc ventum fuerit, dicitur hæc collecta a sacerdote, præmissa salutatione, Omnipotens sempiterne Deus qui per beatum apostolum dixisti : infirmatur quis in vobis etc. imponuntur septem psalmi cum antiphonis, uti mos est. Intérim sacerdos facit unctionem hoc modo : pollicem oleo illinit et cum pollice signum crucis imprimit primitus inter scapulas ita dicendo : ln nomine Patris et Filii et Spiritus sancti ungo te oleo sacrato ut per hanc unctionem accipias plénum peccatorum remissionem; super utrumque oculum Per islam unctionem et suam piissimam misericordiam indulgeat tibi Dominus quidquid deliquisti per visum ; super utramque aurem, per auditum ; super nasum, per odoralum ; super utraque labia, ])er illicitam locutionem; super guttur, ]oer gustiuu ; super pectus , per illicilas cog itationes seu per ardorem libidinis; super manus, per tactum ; et si non est sacerdos, interius, si sacerdos, exterius; super pedes, per incessum. Quo facto lavat manus et prius in pane ter fricat et hæc (23) lavatio non nisi in igné vel in loco mundo et abdito solet infundi. Tune, si infirmus non communicatur, ab ipso sacerdote dicuntur omnes ex more collectæ, præmissis his capitulis Salvum fac. Mitte ei Domine. Nihil proficiat inimicus in eo. Esto ei Domine turris fortitudinis: Collectæ Deus qui famulo tuo et ceteræ.
Si autem communionem sacram percepturus est, tune ab alio dum dicuntur præfatæ collectæ, et ipse, intérim cruce et aqua benedicta remanentibus, cum geminis candelabris per parlatorium redit comitante armario ; semper enim pro ungendo fratre vel communicando in infirmariam per ecclesiam beati Benedicti itur, nisi conventus ibi sit, et per parlatorium inde reditur. Postquam in ecclesiam
venerint, unum de quotidianis calicibus in armario accipit vel sacerdos vel armarius, prius tamen lotis manibus, et vinum et aquam ac si missa inde cantari deberet infundit; tune sacerdos ad majus altare super quod dominicum corpus servatur accedit, et petita venia, priusquam accipiat, incensat; postmodum accipiens super ipsum calicem tenet, et tune ab armario tam manus quam ipse calix linteolo mundissimo cooperiuntur. Illi qui sunt in choro quando discedit ab altari, veniarn pro reverentia dominici corporis petunt; similiter, ubicumque viderint eum fratres transeuntem, laciunt. Interea curatur ut infirmi bucca lavetur. Prius autem quam recipiat, Confiteor dicit, et fratribus in commune Misereatur respondentibus, solus sacerdos prosequitur Indulgentiam, etc. Ipsum autem percipit dominicum corpus. Propter cautelam, si adeo gravis est, antequam dominicum corpus percipiat, de eodem particuia in supradicto vino immittitur ; quo epotato ebibit quoque ablutionem calicis et, si potest, ablutionem digitorum sacerdotis et adhuc calicis; si non, alius biberit; adhibetur quoque ei crux a sacerdote ut eam adoret et osculetur. Redit conventus.
Postquam autem frater ad hujusmodi venerit infirmitatem, adhibetur ei unus famulus qui non habet aliud facere nisi ut obsequatur infirmo; sed et in nocte farnuli omnes qui sunt in infirmaria diligenter excubant ne obitus ejus improvisus eveniat. Crux est contra faciem ejus affixa et lumen usque ad clarum diem non defuerit. Si quis frater est ita religiosus cui hoc pro singulari libuerit affectu ut ipse quoque remaneat cum infirmo excubans, libenter ei prior acquiescit. Farnuli qui sunt in tabulis multum exercitati, multum quoque periti, cum viderint jam ejus exitus horam imminere, cilicium ad terram expandunt, et cinerem in crucis modum desuper spargunt, et infirmum de lecto in cilicium ponunt ; deinde infirmarius débet priori notificare quod ille frater sic est prope suum finem. Prior vero, si æger habuerit memoriam, præcipit alicui fratrum ut légat coram eo passiones; si autem non habuerit, præcipit duobus ut indesinenter ibi cantent psalmos donec notum sit et pateat atiimam de corpore jam egressuram sine longa mora.
Cum autem anima de corpore egressa [est], mox percutitur tabula fortiter et cum festinatione in claustro ante gradum dormitorii, prius (24) si nox est accensis lucernis in claustro infirmariæ, et per auditorium [per quod] itur in infîrmariam. Quo signo audito fratres mox ad ecclesiam omnes accedunt, et, omnibus congregatis, campanæ de choro novem vicibus modicum pulsantur ; deinde præcedentibusaqua benedicta, cruce,thuribulocum copia incensi, viam per ecclesiam Sancti Benedicti, præcedentibus pueris ac deinde antif|uis, subsequentibus juvenibus, aggrediuntur ad corpus ; dicunt autem omnes magnum symbolum Credo in unum Deum, donec omnes sint ubi jacet defunctus. Tune ab abbate vel priore, aut ab alio ad nutum cantoris, fit commendatio animæ cum litania et orationibus consuetis.
Can-toris est innuere aliquibus fratribus qui eum lavare debeant, qui prope corpus accedentes stant ibi quousque incipiatur ilia oratio Migranti famulo iuo ; tune conventus exit de quotidiana et incepto Placebo venit in claustro infirmariæ et implent ibi officium defunctorum, subséquente collecta Omnipotens sempiterne Deus cui nunquam,
quæ dicenda est ab eo qui animam commendavit. Tune ipsi fratres qui lavaturi sunt corpus ipsum accipiunt et portant in atriolum huic officio deputatum, comitantibus eos fratribus qui portant aquam benedictam, crucem et thuribulum, et etiam armario atque agente, cum iis qui cum eo sunt, idem officium quod conventus agit. Sciendum est autem quor.iam neque lavant, neque portant, nec in sepulcrum ponunt defunctum alii fratres quam qui ei sunt similesin ordine. Mox autem utobierit, secretarius providet ut omnia signa pulsentur. Ad camerarium pertinet aquam calidam ad hoc opus et eaquibus induendus est providere. Ponitur super tabulam ad hoc solum provisam et deputatam ; nudatur, et dum a vertice usque ad plantam pedis lavatur, exceptis verendis quæ staminea jugiter cooperta tenentur, qui servit de thuribulo jugiter incensat corpus. Sciendum autem quoniam non est consuetudo ut unquain refectorarius aut hebdomadarius coquinæ vel sacerdos et diaconus majoris missæ seu subcellarius sive panetarius lavent corpus defuncti. Lavatus vestitur staminea, cuculla, caligis; paratis autem a camerario acubus cum fi 1 o, capellum cucullæ desuper sudarium et faciem ab utraque parte consuitur ; super pectus manus complicantur ipsaque cuculla per loca consueta tota ita constringitur ut nulla sua parte sit laxa ; calcei quoque ad invicem consuuntur.
Tune lavato corpore et parato, abbas aut prior spargit in feretrum aquam benedictam et incensat, et corpus similiter, positoque eo in feretro desuper coopertorio operitur, et portatur usque ad ostium contra conventum. Finito autem officio cum collecta Omnipotens sempiterne Deus cui nunquam, dictoque Requiescat in pace (25) percutit prior semel tabulam : tune cantor alta voce incipit Pater noster, quem omnes inclines dicunt, et abbas vel prior præmisso capitulo consequenter dicit cum uno fine collectas, ut moris est. Et mox, incepto ab armario responsorio Subvenile sancti Dei, procedit processio quam semper consuetudipaliter deferunt juvenes, sequentibus infantibus, deinde cantoribus sicut priores sunt, defuncto [cum] portatoribus suis extremo ; et pulsantur intérim omnia signa, donec inducatur in ecclesiam beati Benedicti. Quo inducto versus altare sustentatur ante gradum , donec ab abbate vel priore præmisso capitulo collecta finiatur, stantc intérim conventu versis vultibus ad altare ; qua finita, impositoque responsorio ab armario Libéra me Domine, deportatur ad majorem ecclesiam ibique collocatur ; ponitur feretrum super formas ad hoc solummodo destinatas, et crux cum candelabris et cereis duobus jugiter ibi ardentibus ad caput ejus affigitur.
Continuo psalterium incipitur nec unquam sine psalmodia omittitur, nisi missa in conventu aut hora regularis cantetur aut pulsetur; ad quam cum primum pulsatur signum, cessatur a psalmodia, præterad solos nocturnos ; tune tenetur usque ad introitum puerorum. Quando conventus est in capitulo vel in refectorio, prior præcipit aliquot fratribus remanere : si autem est tempus quo fratres circa medium diem dormire soient, illo die non dormiunt. Prioris est providere qui psalmodiam ante matutinum cantent, eos tamen qui minus esse necessarii in choro videntur; qui etiam post ternasorationesin ecclesia sancti Benedicti, audito servitio ad lecta sua revertuntur. Post matutinum vero totus conventus psalmos decantans excubat. Psalmi vero dicuntur hoc modo : totum psalte-
riumcum officio semper, et Exultabunt Domino, præmisso Placebo Domino ante officium, et subséquente Verba mea sine Voce mea, ad quod Verba mea collecta dicitur Absolve Domine. Cum vestiuntur ministri missæ, non dicitur ad defunctum psalmodia.
Est autem sciendum quoniam, dum percutitur tabula, si fratres fuerint ad nocturnum matutinum, sive fiat intervallum inter laudes sive non, conventus finito nocturno. antequam laudes dicantur, ibit ad defunctum. ut dictum est. Delato autem corpore ad ecclesiam cantabunt laudes. Si vero pulsatur tabula post pulsationem cymbali, antequam versus prandii inceptus sit , conventus differet comestionem donec defunctus delatus fuerit ad ecclesiam, quo delato ad ecclesiam, in refectorium revertetur. Si frater ohierit tali hora quod eadem die sepeliatur, debet ei restaurari psalmodia a singulis quæ fieret ei in nocte. Præterea sciendum est quod si frater post majorem missam finierit, non debet eodem die sepeliri nisi causa fœtoris ; sepelitio vero in crastino in arbitrio erit abbatis vel prioris.
Si quartaaut sexta feria Quadragesimæ, quando agenda est processio, sepeliri contigerit, processio dimittetur. Quod si in festivitate duodecim lectionum, inipsa Quadragesima vel in (26) jejuniis Quatuor temporum, acciderit, post primam, missa pro defuncto cum tribus tantum collectis agetur, id est Deus cui proprium. Deus veniæ et Fidelium, a ministris tertiœ hebdomadæ ; post tertiam, missa de festo. Sed si in die dominica sepultura evenerit, additur et quarta collecta, quia nec alias eo die omitteretur, id est Sanctorum tuorum. Quod si in Ccena Domini, Parasceve vel Sabbato sancto obierit, nulli omnino, vel publiée vel privatim, pro eo missam cantare licet. Porro matutinalis missa quæ ei in conventu debetur, servabitur usque in quintam feriam paschalis hebdomadæ, et tune non aliter cantabitur quam si in præsentia esset corpus defuncti ; sed et si oportuerit eum post capitulum sepeliri, sine luminaribus sepelietur ab hora nona qua novus ignis benedicitur et in ecclesiam defertur, et per totam noctem duo cerei secus eum lucebunt : ab hora autem prima usque ad nonam extinguuntur : signa quoque pro eo non pulsantur a majori missa Cœnæ Domini usque ad majorem Sabbati sancti. Quod si in ipsa nocte Resurrectionis Dominicæ vel in ipsius diei crepusculo obierit, quo scilicet oporteat eum ipso die sepeliri, matutinalis missa pro eo cantabitur; nam tanta est auctoritas præsentiæ ipsius defuncti, ut, etiam in tanta solemnitate, hujusmodi missa sine negligentia non possit intermitti. Sed notandum quod, excepta hac, nulli omnino ipsa die licet pro eo missam cantare; restaurabitur autem ei cum opportunum tempus adfuerit. Qui autem sepeliendus est in Rogationibus, post primam missa defunctorum pro eo cantetur, et ilia de Rogationibus post tertiam.
Si vero frater tali hora obierit quod propinqui fratres qui morantur extra, possint ad sepulturam hora occurrere competenti, debet eis cantor notificare quod veniant, nec quispiam fratrum debet de monasterio egredi donec corpus sit traditum sepulturæ. Ad missam matutinalem quæ pro eo celebratur omnes debent interesse, ad cujus initium omnia signa pulsantur diu; diaconus post evangelium incensat corpus defuncti in cruce, a capite incipiens, postquam incensaverit altaria. Cum autem incipitur Agnus
Dei, pulsatur bis unum de majoribus signis : in choro convenant undique fratres et singulis per secretarios cerei distribuuntur. Tune, sacerdote alba et stola cum manipulo revestito, armarius cum alio fratre incipit Kyrie eleison tertio, ad quod omnes similiter respondent; mox inclinant se omnes, et sacerdos absque ulla salutatione dicit ex more très collectas, quitus interponuntur tria responsoria, sicut armario placuerit, huic negotio competentia ; versus cantat armarius cum alio fratre suffraganeo suo, sequente Kyrie eleison ut supra ; sacerdos, finitis omnibus collectis, incensat altare præsens et corpus defuncti, in cruce, assidue cereum in manu portans.
Cum autem cantor tertium responsorium inceperit, innuit aliquibus fratribus quod corpus debeant ad tumulum deportare. Finito autem ultimi responsorii versu et regressu, imponitur ab armario antiphona cum psalmo, ut moris est. Postquam sacerdos cum processione et armario processerit et pueri subsecuti fuerint, sequuntur priores et postea juvenes, et ultimo feretro cum suis portatoribus, et pulsantur hac vice omnia signa, donec (27) corpus in terra positum sit et operculo coopertum. Conventus autem veniens in cœmeterium ita ordinate stat, et hi qui de dextro choro sunt stant ad dexteram, prioribus stantibus versus caput majoris ecclesiæ, et hi qui sunt de sinistro stant ad sinistram, prioribus eodem modo stantibus versus caput majoris ecclesiæ. Et inter sepeliendum consuetudinaria psalmodia cum antiphona cantatur ; sacerdos autem veniens ad sepulchrum benedicit sepulchrum ; post cujus benedictionem, dicit collectas consuetas, et corpore usque ad fossam allato, continuo spargit aquam benedictam ad fossam, atque incensat eam. Quo facto, statim sine quolibet intervallo ponitur corpus in terram, ita ut pedes sint versus orientem et caput versus occidentem, iterumque aqua benedicta aspergitur et incensatur, et tune cooperculo cooperitur. Sacerdos autem cum pala primus ter mittens aliquantulum de terra super illud, subjungit iterum secundum morem collectas. Hæc dum agit sacerdos, nec intendit ad conventum nec conventus ad eum, sed ipse, cum armario et his qui serviunt de processione et eis qui sepeliunt corpus, facit hoc officium.
Peroratis autem prædictis collectis, recedit a sepulch.ro simul cum processione et procedit in medium cœmeterium prope pueros, qui versis vultibus ad orientem cantaverunt psalmos, et totus conventus. Finita autem psalmodia, incipit cantor alta voce Pater noster et conventus inclinis finit sub silentio ; deinde sacerdos cum tono subinfert Et ne nos inducas cum capitulis et collecta, ut moris est; qua finita cerei extinguuntur, etpsalmus L a toto conventu pro omnibus in ccemetericf quiescentibus, et Pater noster ut supra [cum] consueta collecta, præmisso capitulo et salutatione, dicitur ; dicto etiam Requiescant in pace et responso Amen, imponit cantor antiphonam Clementissimæ ; cum autem dicitur Dominæ noslræ, petunt omnes veniam flexis genibus. Dicto autem a sacerdote Benedictio Dei Patris, faciunt omnes ante et rétro, et inceptis septem psalmis redeunt omnes in ecclesiam majorem, præcedente sacerdote cum processione, et sequentibus infantibus, ac deinde aliis præcedentibus prioribus eodemque ordine; cum pervenerint in chorum, prosternunt se et finiunt psalmos. Sacerdos vero, ut intrat ecclesiaYn, devestit se quam citius potest, et prostratus cum aliis inter priores,
fini tis psal nais cum Requiem æternam dona eis Domine et oratione dominica et capitulo et collecta, præmissa salutatione et subséquente, cum Requiescat in puce et responso Amen, fit ab omnibus ante et rétro.
Infirmi autern, redeunte conventu, debent stare cum reverentia donec conventus pertranseat, cantantes septem psalmos, et postea prostrare se et illud idem dicere quod conventus.
Ipso die quo'defunctus sepelitur, sacerdotes omnes cantant [missam] pro eo; insequenti die inchoatur et septenarius et tricenarius : septenarius ita ut per septem dies officium et missa cantetur pro eo generaliter a conventu; quæ cum aliquando impediantur aliquibus intervenientibus festivitatibus, quæcumque tamen in primis cantantur pro defunctis, nisi in crastino festivitatis duodecjm lectionum a Septuagesima usque ad kalendas novembris, non minus pro illo quam pro aliis cantantur; tricenarius auteni ita ut per triginta dies detur ad elemosinam ejus præbenda plena cum fabis et generali, et ilia psalmodia quæ solet dici post matutinum, id est Verba mea et psalmus Voce mea, pro eo et tune dicatur, (28) et triginta missæ, quas statim eo absoluto in capitulo sex sacerdotibus cantor indicit; quod nulla unquam pro festivitate intermittitur, exceptis per annum sex diebus, id est Nativitate Domini, Pascha et illis tribus diebus qui Pascha antecedunt [et Pentecoste]. Vestimenta autem fratris defuncti suntcamerario. In capitulo, ad requisitionem cantoris, absolvitur a priore, et quæ supra diximus deberi defuncto a cantore pronuntiantur, et de cetero quotiens venerit anniversaria dies ejus, præbenda sua dabitur ad elemosinam. Si autem duo aut plures insimul sepulti fuerint, tricenarius qhoque missarum et psalmorum et septenarius pluraliter pro ambobus celebrabitur, et a fratribus missæ pluraliter cantabuntur ; præbenda tamen singulorum ad elemosinam dabitur.
Frater qui ad aliquam cellam missus ibi obierit, ibi quoque triginta missas habebit, si possibile fuerit, nec tamen totidem apud nos, secundum morem, habebit. Et cum ad nos venerit brevis depositionis ipsius, officium in primis et missa in conventu pro eo agentur, et postmodum septem officia et totidem missæ; ab omnibus sacerdotibus qui missas cantant, missa privata ei debetur, et ab aliis omnibus quinquaginta psalmi, ab aliis qui nesc.iunt totiens Pater noster ; præbenda quoque ejus triginta diebus, et semper in anniversario ejus pro eo datur ad elemosinam; psalmodia ilia Verba mea et psalmus Voce mea totidem diebus pro eo canitur. Hæc autem omnia fiunt pro cunctis fratribus nostræ congregationis, ubicumque locorum obierint, postquam ad nos venerit brevis. Hoc quoque totum debetur eis, in cunctis monasteriis et cellis nostris, postquam illuc brevis pervenerit, excepta præbenda quæ non in omnibus datur, raris tamen; nam in quibusdam triginta diebus et semper in anniversariis eorum datur, in quibusdam septem, in quibusdam vel semel.
Super hæc autem domino abbati ab hac vita decedenti adduntur etiam hæc. Omnibus sacerdotalibus vestimentis post lavationem induitur, ac virga pastoralis in ejus dextro brachio ponitur; cantores versuum stationis ejus, qui sunt quatuor, induti sunt cappis, et illi qui portant eum ad tumulum, albis. Verba mea unius anni curriculo pro eo dicitur, et præbenda ejus integra in mensa majori, per annum,
similiter danda ad elemosinam ponitur; et non solum apud nos agitur hoc, sed in cunctis monasteriis et cellis nostris, et triginta missæ in cunctis monasteriis et cellis nostris pro eo celebrantur, si tamen tôt sunt sacerdotes qui hoc explere possint, exceptis illis octo qui ex debito cunctis fratribus persolvuntur. In anniversario ejus, si de præcipuis est, ad vesperas, qui ea vice cantantur in choro, priusquam processio [fiat] ad sanctam Mariam, quinque candelabra accenduntur, et tam ad officium quam ad missam omnia signa diu pulsantur. Tractus a duobus cantoribus in cappis cantatur. Duodecim pauperes intérim, dum missa cantatur, in hospitali pane et vino et carne reficiuntur, si tamen est ea dies in qua caro comedi debeat; alias, datur quod tantumdem valet.
