Chapitre IV, page M. Formule du fécial

Legatus, ubi ad hnes eorum venit, unde res repetuntur, capite velato filo (lanœ velamen est) : ((Audi, Jupiter, inqiiit, audite. Fines (cujuscumque gentis sunt, nominat), audiat Fas. Ego sum pubhcus nuntius popuH Romani, juste l)ieque legatus venio, verbîsque meis Mes sit. » Peragit deindo postulata. Inde Jovem testem facit : (( Si ego injuste impieque illos homines illasque res dédier nuntio populi Romani mihi exposco, tum patriœ compotem me nunquam

1 . Tile-Live, I, 32. — Tite-Live attribue à Ancus Marciiis l'instilulion du fécial, Denys d'Halicarnasse à Numa, et Cicéron à Tullus Hostilius.

siris esse. » Hsec, (|uiini fines suprascandit, liaoc, qiiiriimque ei primus vir obviiis fiierit, h?ec, portam ingrediens, hœc, forum iiigressus, paucis verl)is carminis concipiendique jurisjurandi mutatis, peragit. Si non dednnttir, qnos e\- |)oscit , diebiis tribus et triginta (tôt eiiim solennes sunt peractis, belluni ita indicit : « Audi, Ju[)iter, et tu, Juno, Ouirine, Diique omiies cœlestes, \osque terrestres, vos(pie inferni, audite. Ego vos tester, |)()|)uluui ilhuu (quicumque est, nominat) injustum esse, neque jus |)ersolvere. Sed de istis rébus in patria majores natii eonsulenuis, i|uo paeto jus nostrum adipiseanuir. »

Cum his, nuntius Romain ad eonsulendum redit. Cont'estim rex his fei^me verbis Patres consuleba : « Quarum rerum, litium, eausarinn condixit Pater Patratiis populi Romani Quiritium Patri Patrato priscorum Latiiiorum hominibusque priscis Latinis, (pias res dari, fieri, solvi oportuit, quas res nec dederunt. nec feeerunt, née solverunt, die, inquit ei queni prinuun sententiani rogabat, quid censés? » Tum ille : « Pnro pioque diiello ((userendas eenseo, itaque consentio, eoneiseoque. » Inde, ordine alii rogabantur; quandoque pars major eorum qui aderant, in eamdem sententiani ibat, i)enum erat consensu. Fieri solitum ut Fetialis bastam ferratam, aut sanguineam pra;ustam, ad lines eorum ferret; et, non miiuis tril)us puberibus pra>sentibus, diceret : « (Juod |)opuli priscorum Latiiiorum hominesque prisri Latini adversus populum Romanum Quiritium fecerunt, deliquerunt, qiiod popuhis Romanus Quiritium belhim cum priscis Latinis jussit esse, senatus populi Romani Quiritium censuit, consensit, conscivit, ut bellum cum priscis Latinis fieret; ob eam rem ego, populusque Romanus, populis priscorum Latinorum bominibusque priscis Latinis helluni iiidico facioipie. » M ubi

oOS APPENDICE.

(lixisst't, liastaiii in Unes c<iiiiin (Muitk'bat. Hoc tiim modo ab Latinis repetitce res, ac belliim iiulictiim: mon-mque eurn posteri acce perunt .