‹ Histoire de l'enseignement primaire avant 1789 dans les communes qui ent formé le Département du NordChapitre 25 sur 39 · II. --.Ut magistri idionei admittantur · texte numérisé non relu

II. --.Ut magistri idionei admittantur

Similiter statuimus et ordinamus sub excômmunicationis pœna, ùt nemo publiée vel privatim in nostris civitate et diœcesi docere prsesumat , nisi diligenti examine prsBvio , ad hoc per eum cui ex o£Bcio competit, specialiter admissus fuerit. Et nibilominus in yirtute sanctœ obedientiœ, et sub interminatione divini judicii distincte prsBcipimus , et inbibemus omnibus et singulis prœlatis el capitulis ac aliis, qui in diœcesi nbstra Cameracensi magistros et rectores scholarum recipiunt seu assumunt, ne quemquam in magistrum recipiant seu assumant , nisi de cujus vita , integritate , scientia , moribus , ac convefsatione , plenam habeant notitiam , et qui perversorum dogmatum fermento minime fuerit conspersus : sed quod taies statim et absque ulla dissimulaiione destituant.

FORMULA REFORMATIONIS.

TiT. III. — Db offigiû dbgani et ganomigorum.

Scbolasticormn est docere indoctos , eosque in bis qusB ad pietatem et cuhum Dei pertinent erudire , aut curam banc procurare ; prœsertim yero juventutem regere, eisque idoneos ac probes prœficere pœdagogos. Sint scholastici vin graves

TiT. VI. — Dk SCHOLIS BT UNIVaRSITAlriBUS.

Ubi fiindat» non sunt, debent sîngola coUegia seoundum decreU concilii Lateranensis (1), ut parvafuenni, vel magna, ita seholas •parvas, vel magnas apud coUegia erigere : qoibus prœficiant magistros et psedagogos incorruptsd vit®

Sed ubi collegia non sunt , debent esse singulis civitatibus scholœ, quanim magfistri boni, honesti et docti sint

Sesaio XXIlt. — 15 juillet 156d.

DBGRBTUM DB RBFORMATIONB.

Cap. XVIH. — Forma eHgendi seminarium deficorum^ prœsertim tenuiarum; in cuijus erectione plwrima observanda : de educcUione promovendorum in cathedrcUibus et majoribus ecclesiis.

In hoc vero collegio recipiantur , qui ad minimum duodecim annos , et ex legitimo matrimonio nati sint, ac légère et scribere competenter

noverint Pauperum autem filios prœcipue eligi yult, nec

tamen ditiorum excludit, modo suo alantur Deinde, ut

cum minori impensa hujusmodi scholis inatituendis provideatur (2) ; statuit sancta Sjnodus, utepiscopi, archiepiscopi, primates, et alii locorum Ordinarii scholasterias obtinentes, et alios quibus est lectionis

(1) Conoile de Latran, de Tan 1215, can. XI.

(2) Sup. sess V, Gap. I, de Reform.

— irts —

vel doetrincB munus annesum^ ad docendum in ipsis scholis înstituendos, perseipsos^ siidonei fu^nt, alioquinper idoneos substitutont, ab eisdeln scholasticis eligendos, et ab Ordinariis apprabendos, eliam per substractionem fiructuum, cogant et compellant. Quod.si judicio episcopi digni non faerint, alium qui dignus sit nomineiit, omni appellatione remota. Quod si neglexerint , episcopus ipse depittet. Docebunt autem prœdieti, quœ videbuûtur epiiSK^opo expedire (1).

(Juin Juillet 1565.)

TiT. III. — De sgholis.

CAiifrr I^. -— Cinn non minore cura parentes proies suas instituere , quam nutrire, aç fovere debeânt : sequum est Ecclesiam liberos,

(1) Les décrets du concile de Trente furent rendus obligatoires par une ordonnance de Philippe II, datée de Madrid, le 80 juillet 1564. --Voy. Ch. II, p. 28.

(2) Mazimilien de Bergues , archevêque de Cambrai , usant de la juridiclion qu'on lui contestait à Reims, tint un concile provincial , pour faire exécuter, dans les diocèses dé son ressort, les décrets du concile de Trente. Ce concile, ouvert le 25 juin 1565, ne se termina que le 25 juillet. Là se trouvèrent François Richardot, évèque d'Arfas;. Gérard d'Emmericourt, évèque de Saint Orner; Antoine Hehet, évoque de Namur , et Martin Cupery, évèque de Chalcédoine , in partibîis^ et vicaire-général de Cambrai , avec les députés des Chapitres , un grand nombre d*abbé8, de doyens, etc •— Mgr. Gousset, t. III, p. 188 et 189.

quo8 Christo per làvacmm regenerationis peperit, omni diacipHna ac salutaribos pneceptis emdire. Dooet enim Scriptura : «Filii tibi sont, illos erudi. » (Eccl., 7.) Neque enim justa crementa juventus ad capescendam yiriuiem suscipere facile potest: niai a poeriiia iis doctrims imbuaiur, quious robur capere ad pietatem et religionem colendam posait. Quod quia plerisque locis partim parentum incuria , partim pastorom negligantia contemptum est : excusse timoré drrino multonim temeritas, audacia, et peccandi licentia crevit. Qoare ut huic malo semel occorratur, statuit sancta Sjnodus: id curent episcopi, ut quam primum scholœ in urbibus, oppidis, et pagis diœcesum suarum, si collapsse fuerint, restituantur : si conservatse, colantur et augeantur. Quibus scholis quicumque prœfuturi sunt , ii discipulos fidei rudimenta doceant : Bjmbolum Âpostolorum silicet , Orationem dominicam, Salutationem angelicam,Decalogum, Ecclesiœ prœcepta , et Formulam confessionis : idque latine et yernacule , juxta formam catechismi^ qui rudibus et pueritiœ pauTo post excudetur.

Cap. II. — Multos inopia prohibât ne filios in scholis litterariis enutriant : quorum tamen salutis habenda est ratio , cum sint et ipsi in Ghristi corpore, et familia. Quamobrem diebus festis, et maxime dominicis, expleto vespertino officio, jubet sancta Sjnodus ludi magistros docere eadem rudimenta fidei et eatechismi, procaptu et ingenio juventutis , qu» litteras non didicit : neonon subinde per vices interrogare, ut sciator an proficial : atque huic negotio tam in ' pag^ quam oppidis pastores {incumbant, aut sacellani, aut clerici, seu matricularii. Parentes, si sues mittere negligant moneantur: moniti, nisi pareant, magistratui, deferantur. Pastores vero, aut ludimagistri , si id contempserint , ab episcopo corrigantur : et quantum fieri possit, in scholis puerilibus puellœ separentur a puens.

Cap. m. — Scholarum magistri libres, auctoresque legant discipulis exprœscrpto edicti Caroli Y. CsBsaris piae mémorise. Si quos alios prs^legere velint, non ante tamen id tentent, quam episcopo

probatifuerint, aut ejus vicariis: nam plemmque lîbri grammatici , ac dialectici, ab hsBreticis variis erroribus contaminati, in lucem emittuntur. Et ut huic malo securios obviam ee^tur, sancta Sjnodus monet et hortatur magistratus, et alios quorum int^est , ut in singulos annos fidei ex formula Concilii generalis Tridentini professionem , et obedientiam «anctœ sedis apostolicsB, cum abnegatione omnium hœresum, a dictis magistris scbolarum seu ludimagistris recipiantr

Gap. IY. — Mandat prœterea sancta Sjnodus, ut preces, quas vooant horarias, nemo apud se retineat: si quid in eis astu et nequitia sectariorumaspersumsenserint, quod cumEcclesise doctrina non conveniat. Quorum nihil posthac prostare el exponi posait, quod non prius recognitum et approbatum pe^ episcopum fuerit, aut per eos qmbus id negotii mandaverit.

Cap. y. — In omnibus parochiis sint qui doceant primbm juventutem, maxime in bis quœ numerosam plebem babent: yastorque singulis mensibus diligenter inquirat quantum proficiat pueritia : idque maxime provideat, ut a teneris annis imbuatur timoré, et amore Domini, nec corrumpatur idia licentia, aut doctrina quœ nec religioni, nec bonis moribus respondeat.

Gap. YI. — Decani autem rurales, quos christianitatis appellent, singes semestribus , aut saltem annis eas scholas minores visitent : referantque diligenter ordinario, quœ sit ratio instituendœ juventutis, quam quisque prœceptorum inierit (1).

(1) Concile de Trente, Sess. 28, de Reform,^ Cap: XVIII.

(Octobro 1561 )

TiT. V. — Db PAROGHORUM EXBRCITII8.

(Uput L -» QMui 0aB9rciHiêpasiùr99 se eamime MmaU éiébm ioaris.

Sub ipsa autem vesperarum hora^ scholis

prœsini dominicalibus , ipsi aut eorum substitutif doctrinam que christianam juventati laïcs» sucdnie ac diluoide proponant.

Ordonnance , StcUtU et Édict provisionnel du Roy nostre Sire , sur h faict et conduite des imprimeurs , libraires et maistres d^eschoUe,

( Broxelles , 19 may 1510. )

Philippe, par la grâce de Dieu, combien que feu, de

très-haute mémoire, l'empereur Charles-Quint, Monseigneur et Père

(1) Mazimilien de Berghes tint ce synode pour mettre à exécution , dans son diocèse, les règlements du concile provincial de 1565. — Mgr. Gousset, p 221

(que Kea abBohre], et nouS) ayons, par diverse» ordennanoes,, placcarts et édicts, signamment par Tordonnaiice cj -devant publiée sur le faict de la religion, par nous confirmée en Pan 1356, pourveu sur Tordrç et conduite que les imprimeurs, libraires et maistres d'escholle aurojent à tenir et observer. Ce néantinoins, plusieurs espritz pervers et maling^ , y ont ^mmis diverses fraudes et abuz. Et est tant notoire que les sectes et hérésies pullulées et accrues en nos pays de par-deçà, les années passées, sont procédées le plus, par le désordre desdicts imprimeurs, libraires et maistres d'escholle, pour avoir imprimé, vendu et enseigné, aux jeunes gens

livres hérétiques et réprouvez Pour ce est-il, que

nous, les choses dessusdictes considérées, Avons par la délibération de nostre très-cher et très-amé cousin , chevalier, de Nostre. ordre , Lieutenant, Grouvemeur et Capitaine-général en nos pays de pardeçà, le' duc d'Albe, marquis de Coria, etc. , de nouveau ordonné et statué

XXXII. — Et quant aux maistres d'escholle, ou autres quelconques, apprenans les enfans ou jeunes gens. Nous avons aussi ordonné et statué. Ordonnons et Statuons, pour édict provisionnel par ces dictes présentes, les points et articles ensuivans. Et ce, outre et pardessus ce que par ladicte ordonnance de la religion en est statué et ordonné.

XXXIII. — Et en premier lieu: que ceux qui, en vertu de l'ordonnance susdicte, seront commis à l'approbation et admission des maistres et maistresses d'escholle, prendront d'iceuz serment solemnel de n'enseigner aucun' livre réprouvé, suspect ou autrement scandaleux.

XXXIV. — Que de l'approbation et admission susdicte, ensemble du ^irmént par eux preste, ils leur bailleront quelque ensieiigtiement par escript, pour s'en servir et respondre quand ik en reront requis , dont aussi lesdicts commissaires tiendront registre. Et ne pourront, pour l'admission, certification, ou enregistratmre que dessus, rien

prendre, nj enger à la charge d'iceax, nj aussi des esekoUiefs fréquentons lesdictes escholles. <

XXXV. — Que les Pères, Mères, Tuteurs, Curateurs, ou autres ajuns charge des jeunes gens, envoyans lesdicts jeunes gens aux écoles de maistres ou maistresses non approuvez, comme dessus, seront corrigez, arbitrairement selon l'exigence des cas (1).

Tir. XI. — Db DECANIS GHRISTIANITATIS SEU ARCHI-PRKSBrTBRIS.

Cap. IV. — Dicti decani et curati advertant super ratione instituendi juyenes in litteris, et maxime de religione, moribus et doctrina ludimagistrorum certiores fîeri curent. Imprimis autem sciant qui libri legantur, neque patiantur legi dut doceri, ex quibus ingénia pueritifle corrumpi possint : moneantque eosdem ludimagistros , ut

(1) Plaoarte de Brabant, t. P^ p. 467 et 412» et Placarts de Flandre (en flamand), t. II. p. 15.

(2) François Richardot, publia ces constitutions synodales, en 15*70; il y ajouta les ordonnances de ses prédécesseurs, déjà recueillies par les soins de Pierre- de Ranchkourt et du cardinal deGranvelle. — Mgr. Gk>U88et, p. 268.

discipulofi doceant prœcepta iDei, Symbolum A{>08toloruih, Oretio-» n«m dominioam latine et gaUice, et alia quse pertinent ad pietatem : et ne ab eisdem decanis contemnatur hic articulus.

Pr»cipîmus quoqne ut ipsi decani renuntient per litteras, aut «lîo modo, quomodo procedator in înstitutione dictse juventntis.

Ca.p. y. --^ lidem decani considèrent diligenter an pastûres exequantur qu» prius a nobis mandata fuerunt, scilicet, ut singulis saltem me^sibus die dominica jubeant congregari minores parochiarum suarun; ut cogno^cant an iidem juvenes teneant memoria Sjmbolum Apostolorum, Orationem dominicam prsecepta Dei et EcclesisB, ut jàm dictum est : qua in re si qua negligentia commit-. tatur ab eisdem pastoribus , iidem decani certiores nos faciant. Ui autem pueritia et minor œtas commodius possit instittsi, hortamur patres familias , prseceptores et ludimagistros , ut libellum oui titulus est l* Enfance du Chrestienj Duaci ad banc rem judicio nostro editum, tradant pueris, filii^, disâpulis, cum litterarum rudimeniis ediscendum; ut ab ineunte letate sementem verœ pietatis et relig^onis capiant. . ,

ANCIENS StATUTS Renouvelés par F. Richardot.

Page 1