VIII
IX. — Ut custodes diligeutius pueros doceant légère et scribere, neque ad victum conquirendum nimium sese occupent rebua aliis; quibus in locis solvitur ipsis nimis exiguum salarium pro institutione juventutis , deinceps accipiant a singulis pueris et adolesceniibus très stuferos in singulos menses; sicubi tamen amplius solvitaTi non intendimus salarium minueie. Pro pauperibus autem solvat niagistratus ex bursa pauperum : erit enim eleemosjna ilia optime collocata.
(6 octobre 1590. )
14^ Et généralement qu'en toutes paroisses chaque curé déclare aux paroissiens qu'ils fassent ériger des escoles pour instruire la
(1) De renseignement du catéchisme dans les écoles latines
(2) Tenu par Mathieu Moulart, évèque d'Ârras -
jeunesse, à peine de pajer au Dojen pour chacune Visitation soixante pattarts, et, après les rapports estre pvmis à la discrétion de l'Official , à se prendre aux principaux desdits paroissiens , que le curé sera tenu de nommer (1).
( 19 mai 1600 }
TiT. XXI. — De sgholis.
Sufficiant qaœ de his in concilie Cameracensi secundo ordinata sunt (3).
( Octobre 1604. )
TiT, XXI. — De sgholis.
I. — Scholis etiam in quibus prima litterarum rudimenta docentur, non nisi matura SBtate yiri prœûciantur y si possint haberi.
(1 ) Ce synode compte quatorze articles, douze en latin, deux en français. Mgr. Gousset, t. IIl, p. 684.
(2) Célébré par Michel Desne, évoque de Tournai. Mgr. Gousset, t. III, p. 651 .
(3) Tit. XXI du concile de Cambrai, de 1586, p 818.
M) Célébré, le 6 octobre 1604, par Guillaume de Berghes, évèque de Cambrai Mgr Gousset, t. III, p. e*?*?.
— 3ao —
II. — Easdem scholas in oppidis prœseriim, et aliis locis celébrioribus sîmul non fréquentent puelli et puell», sed yiri mascolis, feminœ puellis, quantum fieri potest, instraendis prœsint.
III. — Curent ejusroodi scholanim prœfecti et prœfectœ singoEs diebus profestis ex catechismo vernaculo aliquid a singulis recitari; diligentemque navent operam ut quamprimum sciant omnes mémoriter Orationem dominicam, Salutationem angelicam, Sjmbolom Âpostolorura , prsecepta Dei et Ecclesiœ ; diebus vero dominicb et aliis, quando lectio catechistica habetur, discipulos suos ad eam deducant.
SYNODE D'YPRES (Ij.
(4 novembre 1609) ^2).
De sgholis paroghialibus bt dominigalibus.
Cap. L — Cum juventus semen sit Reipublicee, multumqoe bôit ad conservandam et propagandam catholicam fidem,, si illa prote instituatur et educetur : volumus omnio , ut ubique locoram sdute parochiales restituantur. Quare rogamus, et serîo monemuSy mailing pastores, magistratus, et notabiles singularum parochiarom, diUgenttf in eam curam incumbant, ut quam primum ubique eœdem schbliB erigantur aut renoventur.
(1) Statuta in synodis 1 vol., 1678.
(2) Sous Charles Maës, 8* évèque d'Ypres.
Cap. il — lis prœficiantar ludlmagistri îniegris moribus, ûde et vitse probitate conspicui; quique nullos libros Flandncos aut Gbllicos ediscendos pueris proponant, nisi honestos, aut saltem moralitatem docentes , eisque priùs per scholasticum nostrum examinentur et admîttantur.
Câp. ni. — Qui tamcn, antequam ludum aperiant, sistent se Qobis, admittendi demum , si litteris testimonialibus , et vit» probitate commendati, fidei prof essipnem , et cohsuetum juramentum proestiterint.
Câp. IV . — Monemus itaque pastorem loci , ne nullum suâ auctoritate ad ludimagistri ofûcium admittat, qui licentiam nostram in scriptis non exbibeat : alias omnino reisciendus; et pastor, ut contemptor manda torum sui superioris , ex arbitrio puniendus.
Cap. V. — Dtque melior scholarum ratio habeatur^ ipsique ludimagistri facilius in officio contineantur, mandamus pastoribus, scholarum suarum curam gérant diligentissimam.
Câp. YI. — Decanis insuper et scholasticis omnibus, ut eas in suis districtibus personaliter visitent.
Câp. vil — Commendamus autem ludimagistris, primo suos doceant Orationem dominicam, Salutationem angelicam, Sjmbolum Kdei, Prœcepta Decalogi et Ecclesiœ, Sacramenta, peccata mor- ^ia, yirtutes iis contrarias, aliaque Doctrinœ christianœ capita sensim, pro eorum capacitate.
Câp. VIII. — Adjunget deinde modum confitendi, manè et vesperi Ofandi, inserviendi missœ, legendi, scribendi, demOim canendi Cantum Gregorianum.
Câp. IX. — Cumque non minor ratio habenda sit pauperum quam divitum, optamus modum aliquem inveniri ad scbolas dominicales in ^tiam pauperum erigendas, non sine singulari fructu et commodo.
Câp. X. — Mandamus etiam serio omnibus nostrsB diœcesis )astoribus , ut de lectione catecbistica , in suis Ecclesiis per se aut
per alium idoneum habenday maxime sint soUiciti; idque omnibos dominicis et festivis diebus, signo campanœ ad eam dalo.
Cap. XI. — Caveantqae ne ob exiguum catechizandoram numerom à tam pio et necessario opère cessent ^ sub pœna onius florenipro qualibet omissione, ad usum seminarii nostri applicanda.
Cap. XII. — Ut autem majoii cum fiructu fiât, habeant catalogom puerorum omnium et puellarum : absentium parentes moneant; monitos auxilio brachii sœcularis mulctent tandem pecuniaria pœna, joits edictum Serenissimorum Principum nostrorum.
( 9 octobre 161*7. )
XXII. — Ubicumque scholœ, prœsertim dominicales , «dhofi requiruntor, vel maie frequentantur, agant decani cum magistratihi^ et prœfectis locorum ut eœ mox erigantur, et pauperes per substrtotionem eleemosjnarum mensœ pauperum, alii vero aliis pcuûS} liberos, aliosque domesticos suos ad scholas dominicales , aclectio&eiB catechisticam mittere compellantur. ïioque tempore quo juventoi i> scholis instituitur, vel catechizatur , a tripudiis et aliis insolentitt) quibus pueri a scholis et catechesi avocantur, omnino abstineator.
' 1) Tenu à Cambrai, par Tarchevêque Franç'>i8 Van der Borch. La plopaiid* ces règlements sont empruntés au synode tenu à (Hnd, en 161 8, par le oràme prébt Mgr. Gousset, t III, p. 692.
(2 et 8 octobre 1680) (2).
Chap. V. — De sgholis bt gatbghismo
— Ea quse novissimo concilio provinciali , nostrisque ac sjnodaordinationibus pro scholarum directione, juventutis educatione, lerorum catechizatione sancita sunt , sd) omnibus , ad quos spec- , ssepius relegi , et seposita omni excusatione observari volumus us, pro faciliori methodo, iiifi:ascripta duximus adjungenda.
. — NuUi in hac diœcesi permititur scholam aperire , nisi facta j fidei professions, à nobis, vel hujus civitatis Yprensis, vel di scholastico . aut sui districtus decano , admissionis suœ testiium in srciptis habuerit.
I. — Si quis ex nunc admissis fidei professionem in sua admis i non emiserii, infra mensem a die monitionis ipsi fac'endsB illud oanus scholastici, vel decani, ut supra, prœstabit; simulque littet se bas ordinationes pro posse suo servatunim
T. — Insequendo mentem ultimi Concilii proyincialis , quâ masi à viris, puellas à mulieribus tantum instrui exoptat, serio émus omnes, et bortamur, ut ludîmagistri puellas, quas nunc !nt; similiter ludimagistrse masculos à scholis suis demittant, nec les postbac amplius recipiant : ubi tamen nullœ sunt mulierum
I Statu ta in synodis, etc.
) Georges de Chamberlain, 6® évêque d'Ypres.
scholse , vel ubi propter parentum importunitatem illud adhuc tam cito impetrari non poterit, expresse înhihemus, aliter paellas a viril et masculos à mulieribus doceri , quàm horis, vellocis, seuinterstitiis separatis.
y. — Item ordinamus , ut primas liber qai paeris^Iegendus proponetur, sit purvus catechismus, cujas titulas est A, B, C Toft beghinsel der wjshejdt, ou le commencement de la sagesse); oee ad ulium legendum quemquam admittant, donec illum perfecte^ memoriter calluerit : deinde utantur catechismo Mechliniensî, et sic ad alios libros docendos transire poterunt ; non alios tamen, quam in catalogo, nostro jussu edito, et infra inserto, continentur;sec aliam materiamadscribendum proponent, quam quse ad formasism pietatem , vel bonos mores subservire poterit.
VI. — Initium docendi semper faciet magister formando signom crucis altâ et intelligibili voce , quem pueri omnes similiter seqaefltur, et pro conclus] one, antequam dimittantur à scholis, vel ipse magister, vel alius ex peritioribus , simili voce prœleget aliquid de dicto parro calecbismo, ceteris similiter respondentibus.
VII. — Ludimagistri assignabunt pueris singalis hebdomadibiu aliquam lectionem ex dicto parvo catecbismo; quam memoriter discent , et pridie catechismi illam cunctis audienlibus recitabunt; cui exercitio seu examini ad minus una hora impendetur.
VIII. — Omnes quibus scholam aperire est concessum, ducent suos discîpulos diebus statutis ad lectionem catechisticam : in quem finem curabunt illos tempestive adesse in scholis , ut ex inde bioi ^ bini par ipsos magistros ad locum diestinutum deduci valeant, singulique ferent secum suum catecbismum quem in scholis discunt
IX — Templum ingressi , omnes simul in medio Seules!» flexis genibus recitabunt submisse Pater Noster et Àve ; ita quod ubi plures sunt scholse, singulse suis distinguantur scumnis, et qnisqac magister suis adsit dîscipulis, ut illos in modestie contineat.
X. — Singuli catalogum suorum scholarium conficîent, etsecom ad catechismum ferent ut videant an omnes aint prœsenies;
dictumque catalogum prœfeçtis catechismi petentibus tradere non recusabunt.
XI. — Finito catecliismo , eodem ordîne suos discipulos, binos et i)iûos , ad scholas usque cum modestia reducent , vel saltem non ante demitient, quam longe ab Ecclesia et alîis scholis sépara tos.
XII. — Quod si aliquis discipulorum aliquoties a catechizatione sese absentaverit , et monitus se non emendaverit , deferetur ipsius Kxomen per ludimagistrum catechistœ , vel pasteri , aut decano , vel scholastico; ut de convenientî remedio provideant, vel superioribus Càegligentiam parentum (si forsan illi fuerint in mora ] denuntiabunt.
XIII. — Et quia in locis ubi plures sunt scholsB , sœpius contingit pueros de una ad aliam transire , unde aliquando inter ludiciQagistros oriuntur simultatis et odia, scbolasticus, decanus, vel pastor studebit bas et similes difficultates paterne et pacificè sopire, i^ta tamen ut ante omnia satisfaciat magistro à quo.
XIV. — Advigilabunt magistri, ut suos discipulos non tantum légère et scribere doceant , sed vel maxime ut in pietate et modestia ^rudiant ; qualiter nimirum sacerdotes, religiosos, parentes, magist.ratus et seniores observare et revereri debent ; res sacras , et loca X)eo dicata honorare ; petulantiam et rixas tam domi quam in plateii ^itare ; templa et ofâcium divinum frequentare : illosque omoes €[uinquies in anno , videlicet ante festa Pascbœ , Penlecostes , Assumptionis beatsB Marise Virginis, omnibus Sanctorum et Nativitatis Cbristi, uno eodemque die ad Confessionem in sua Ecclesia parocbiali ducent; ubi à pastore vel confessario assignato confestftonii factsB scedulam accipient, ludi mag^tro tradendam; et si aliquem defectuosum invenent, talem scbolastico, vel decano ^ aut paslori denunliabit, aliter, nisi satisfecerit , corrigendum,
XV. — Quae de ludimagistris pueromm superias dicta sani^ eadem etiam de ludimagistratibus pnellaram intelligesda declaramtu.
XVI. — Si qais drca supradicU se ntgtigeaiem oi^teoderU, subiacebit mulctae decretse rel decemenâm : et û c4mUimêàUf i
sua negligentia perseveravit, inhibebimus ipsî in hac diœcesi scholn aperire; rogantes magîstratus et prsefectos locorum, ut juxta inteiitionem concilîi provincialiis sine conniventia tam pueros quum ludimagistros ad horum oi^servationem compellant.
XYII. — Pastoribus etiam injungimus (in locis ubi nuUus rmàsi scholasticus, aut decanus, quibus alias hoc ipsum incumbit) ut scholas ad minus semel in mense visitent , singulorum diligentiam in legendo et sribendo explorent, de pietate et modestia illonim inquirant, ad fréquenta tionem catechismi illos alliciant; in primis principiis Doctrinse christianse , de oratione matutina et vespertina, de modo faciendsB confessionis , inserviendi sacro, similibusqne minutioribus ad unicujusque captum, breviter examinent; materiam proximsB lectionis catecbisticse proponant; ad respondendam et repetendum, imo ad inter se, vel cum aliis scbolis, si ploressinti certandum animent ; denique nihil omittànt eorum quœ uUa rationt teneram setàtem juvare, et utiliter dirigere posse existimabunt.
XVIII. — Similiter pastores, maxime ruri, conficient duplicem catalogum eorum qui sunt apti ad catechizationem , unum fireqnen* tantium scholas, alterum non frequentantium, distinctum per vicoi et familias ; quem singulis annis , dum parodbiam suam Tiaitant, secum confèrent, ut quorum nom ina- addenda aut delenda faerint, uua eademque operà id commode fieri valeat : quod si ad opus tam necessarium comitem unum ex magintratu aut notabilibus impeiraR possent, prout in pluribtis locis magno cum fiructu practicaiar, laudabile esset et valde commendandum.
XIX. — Si quis extra parochiam suam scholam frequeDtet,Tol yiciniorem habet Ecclesiam alterius parochiœ, suam que valA distantem et difûcilis accessus, pastoris sui petat arbitrium: qui si concesserit ut alienam adeat . Ecclesiam , tune illius adscribetor catalogo, et iisdem tenebitur legibus, quibus illius loci scholarea.
XX. — Pueri non scholares sedebunt locis seu scanmis distînctii a scholaribus, prout etiam scholares inter se, ubi plures sunt scholsï tum est hac ratione, dum ex catalogo singuloram nomina reœiiBentnr.
f aeilius annotari possint absentes ; tum ut catéchiste melius sci^t enamem seu quœstiones captai singulorum accomodare ; tum vel maxime ut pià œmulatione pueri , ipsi que magistri stimulentur, dum iina pars recitantium unius est scholse, altéra alterius.
XXI. — Rogandi etiam erunt Domini temporales et magistratus, prou t ins tan ter rogamus, et obsecra mus , quatenus etiam ruri semel in anno , vel ssepius, si opus judicaverint; curent renovari ediota de frequentatione catechismi omnes choreas , lusus publicos , et speotacula prohiberi (1).
(Mai 1681.)
TiT. XXIII. — - De SGHOLis et sbiiinariis.
I. — Ubicumque scholœ christianse, aui dominicales adhuc requirentur, agant decani christianitatis (etiam invocato, qiiatenas
(1) Les articles suivants sont relatifs à la manière de faire le catéchisme et aux examens de catéchisme, suivis de distributions de prix, auxquelles doivent assister les Seigneurs temporels , les Magistrats et les Notables.
(2) Concile provincial ouvert, le 18 mai 1631 , sons la présidence de François Van der Burch , archevêque de cette ville. Maximilien Vilaifi, évêque de Tournai ; Paul Boudot, évêque d' Arras ; Engelbert des Bois , évèque de Namtir, y assistaient, ainsi qu'un vicaire-général de Saint-Omer, siège vacant Les décrets de cette assemblée furent approuvés par le pape Urbain VIIT , le l*' avfiï 16^, Moftsei- Igneur Gousset, t. IV, p. 38.
opus est, brachio seculari ] ut eœ mox erigantur, simulque raiionem ineant ludimagistris de annuis stipendiis providendi (1).
II. — Satagatur ubique, ut viri masculos, feminœ puellas dantaxât doceant. Et si in aliquibus pagis id obtineri forte non posait, saltem locis et interstiis masculi a puellis separentur (2).
III. — Nemo libros prselegat qui aliquid non sanœ fidei continent, vel quod bonis moribus officiât: sed eos tantum quos ordioarios approbarit (3).
lY. — Instent pastores apud magistratus et alios auctoritatem habentes, ut pauperes per substractionem eleemosynarum, alios aliis pœnis , liberos , aliosque domesticos suos ad scholas dominicales ad lectionem catechisticam , mittere compellant ; eoque tempore qoo juventus docetur et catechizatur , a publicis cboreis, lusibus et aliis recreationibus abstineatur.
y. — Singulis semestribus schoIsB singulœ visitentur a scholasticis capitulorum qusB illis subsunt ; csetersB a decanis christianitatis vel aliis ab episcopo ad id deputatis, iisve quibus jus visitan» compatit (4).
VI. — In scholis dominicalibus non tantum doceantur po^n » puelIsB légère et scribere : venim etiam et quidem prœcipue Orationem dominicam, Salutationem angelicam, Sjmbolum fidei, proacepta Decalogi et EcclesisB, modumque confitendi; et qui gprandioressant, rationem insuper parandi se ad communionem (5).
VII. — Ludimagistri et ludimagistrsB scholarum lingusB vernaculsB, juventutem suam statis diebus ad catechezim dedacant» ^ sub ea in officie contineant (6).
(1) Concile de Malines, de leOTf, Tit XX, Gap. P^
(2) Ibid.,Gap. III.
(8) Ibid. , Gap. IV.
(4) Ibid.
(5) Ibid.,Gàp. V.
^6) Ibid. , Cap. VI. Les deux autres articles concernent lei ■émtnaini
