FIN DU UVRB III BT DU TOME PREMIER
APPENDICE
APPENDICE A
TRAITÉ ENTRE ALPHONSE X, ROI DE CASTILLE, EMPEREUR ÉLU , ET LA COMHÜNB DE PISE.
^ Archives de Florence, dites delle Riformagioni , classe XI. — Distlnzione III. Cartapecore , n° 22. )
In nomine Patris et Filij et Spiritus Sancli. Amen. Hec* sunt pacla et promissiones et obligationes facta inter excellentissimum dominum Alfonsum, Dei gratia in Romanorum regem et in imperatorem ciectum, et regcm Castelle, Toleti, legionis Gallechie, Sibilie, Cordube, Murscie et Giene, pro se et suo proprio et privato nomine, ex una parte ; et dominum Bandinum Lanciam, filium quondam domini Guldonis Laucee de Casalei de Pisis, missalicum, anibaxiatorem, sindicum et procuratorem pisani comunis , sindicalus nomine pro ipso comuni , ex altéra parle, videlicel : quod dictus dominus rex comune Pisarum et civitatem pisanam ejusque comitatum et districtum, civitales, castra, villas et loca et insulas et omnia jura eius et honores et dignitales et tolum et quicquid habel et possidet,et in antea divina etdicli do k
1 On a conservé dans l’impression des pièces l'orthographe, souvent défectueuse, des manuscrits originaux.
Bp
354 APPENDICE
mini regis gratis acquisiverit, in sua tulela et societale et custodia et amicitia cl protecliune et dcfensiono recipiet et ca dcfendet et custodiet et salvubit loto suo possc contra omncs dominos cuiuscumque dignitatis vel ordinis suerint, et contra omnes civilales et comunia et contra omnem personam et locum , cl eos facere sanos et salvos in pcrsonis et rebus terra et mari et eorum privilégia omnia contirmabit , et quod unum capilaueum dilatera suosibi carissimum, providum et-cxercitatum et sapientem et dicto comuni utilcm et loti Italie dante Domino, cum magna militum comiliva ad minus quingcntorum armatorum equis et armis suis cxpensis ac balistariorum comitiva suis cxpensis que tam sibi quam dicto sindico visa fueriut expedire Pisas mictct.et ex nunc dicto sindico concedit et ibidem morari faciet pro defensione comuuis prcdicli et sui distrielus castrorum , villarum et insularum et pro sui domini regis prcdicli nominisexaltationcacimpcrijacquisilione tantis lemporibus quanlis dicto sindico et comuni Pisarum videbilur expedire, Ha quod in kalendis maij proximis cum suo vcxillo triumphali ibidem eos esse faciet ad dicli sindici volunlalem cl ipsius comunis sine omni impcdimenlo. Quod si impedimenlum adesset, quod Deus adverlat, hoc idem faciet et curabil ciliés quam polcrit et maximé in termino ab ipso sindico pro comuni Pisarum vel ah ipso comuni prorogandu prout sibi videril expedire, vel dicto comuni videbilur expedire vel indigere, et quod diclum capilaueum cl cius consiliarios aliosque officiales suos successive jurare fuciel et promictcre. Quod. si oporlueril, et pacem vel treguam cum honore cl statu comunis Pisarum, cum Luccnsibus, Florcntinis et Januensibus et eorum fautoribus etnuc- (pribus et complicibus facere non pussent, facieut vivam guerram cum dictis militibuseL balistariis et tolo suoposse, et diclus dominus rex Heri facere vivam guerram uha cum comuni Pisarum prediclis adversnriia pisani comiltiis et eos
APPENDICE. 36B
de loto suo posse et dominio exbanniri faciet , exceptia his qui domicilium habont in terra sua, vcl sunt de sua iamilia,
vel ad maneudum cum eo et in servitio suo accedcreut : et eos pro exbannitis liabebit totiens quotiens opus essel, et donec ipsum comunc in pace semper posuerit et iu pacifico statu permanseril, et eosdem adversarios ad fidelitatem vel amicitiam suam dicti domini regis revocaverit cum omni bono statu Pisanorum in qua pace vel tregua vel amicitia cum fuerit; tam prisiones quam obsidea, quod bine Inde vel ex aliqua parle essent, diclus dominus rex libéré facial relaxari,et si per compromissum, vel perjudicium, vel per composilionem, parles predicto in manus dicti domini regis vel sui vicarij vel nuntij devcnerinl, castra et onmia que coroune Pisarum nunc possidet, eidem comuni ad honorent et servitium dicti domini régis salvabil, in quantum decueril diclum regem et comuno Pisarum in hoc honorifice sustinebit. Et si diclus dominus rex regnum Sicilie liabueril ipse vcl suus filins aut alia persona pro aliquo eorum, ibidem Pisanos traclabit et traclari faciet libéré in personis el mcrcibus, sine aliquo divictu, et cum eorum consulibus ab eisdem Pisunis cligendis, et cum omni sua jurisdilione inter se ipsos cl de se ipsis et cum fundacis el apolecis eisdem ab ipso domino rege ibidem conccdendis eliam cum confirniationc eorum que in privilcgiis Pisanorum continentur et lanto plus quanlo de dicti domini regis largitlua processeril volunlnle. Et hoc idem exnuncfacit,dalelconcedit de sua clcmenliacl ad augineutundam puritatem lidei Pisanorum in regnis suis que nunc habet el iu terris et regnis que in anlea, Domino dante,acquisivci it,etunum privilegium bullatum suu huila aurea eidem sindico pro ipso comuni et ipsi comuni ad sui requisitioncm liberubter concedel. Et si coutigcrit eum couqucstam facere in Carbo vel Africa vel alibi cum adiutorio Pisanorum quam dominus provideril, ibidem Pisauis similent conccssionem faciet et privilegium
APPENDICE
concedet et partent conquesle inde comuni pisano dabit quam suam decuerit maiestatem. Et quod opérant dabit, cum effeclu quant poterit , quod sacra romana curia ecclesiastica et ipse domiuus papa Pisanis remiclat et graliant et benedilioncm suam eisdem concédât et in peclora ab inimicis et aversariis revocct ; et si aliquis abus qui diceret se electum in regem vel in imperatorem Romanorum, vel esset usurpator vel iutrusus, velletgravarePisanos decomitatu et civitatibus cl caslris et villis et insulis , vel de aliquo predictorum seu de aliquo alio quod perlineat ad Pisanos , vel calumpniare vel molestare vel guerram facere pro eo quod ipsi Pisani eidem domino régi adhe- 8ere , vel ex alia aliqua causa, vel pro eo quod eumdem pro imperatore habere voluerit vel tenuerit , eosdem Pisanos dictus dominus rex defendet toto posse et defendi faciet terre per se et suos filios et hëredes in perpetuum. Hoc idem faciet lam contra reges et dominos , civitates et loca , quam * contra omnes alios , faciendo inde vivam guerram si oportuerit et non faciendo inde pacem usque Pisanis et usque ad condignam satisfalionem , et hoc idem faciet contra reges et dominos saracenos. Et quod idem dominus rex promiotit ampliare comitatum pisanum et honores et jura eius prius quam Deus ei Tusciam subjugaverit universam et pervenirit ad imperialem coronam. Et quod idem dominus rex amicos pisani comunis pro amicis habebit et inimicos pro inimicis et eos diffidabit in personis et avéré, nisi in omni vellent satisfacere et emendam facere in manu eius vel vicariis eius vel nuntiis et rceipere ab eisdem justitie complementum. Et do cctero operam dabit quod de regnis Francic, Anglic, Navarre, Portugalie et Granate, et de aliis regnis amicorum suorum dicti inimici pisani comunis eiieiantur. Et quod faciet et curabit ita citius quam poterit quod ad honorent sui dicti domini regis Massilicnses et comune Massil ie uniatur Pisanis et comuni pisano per cartam
aocielatis de invicem se juvando contra omnes qui amici dicli domini regis non essent, et Pisani seu Massilienses guerram facerent et simiiem societatem fieri faciet cum Pisanis ab hominibus Tuscie et Janue qui ad amicitiam vel fidelitatem dicti domini regis pervenerint. Que omnia et singula diclus dominus rcx dicto sindico pro comuni pisano recipionti sic facere et fieri facere et adimplerc et observare promictit, obligando se et suos heredes et bona. Et sic ad sancta Dci Evangelia dominus Suerius Pelrus, Dci gratia episcopus zamorcnsis et dicti domini regis noncius, in anima dicli domini regis sua presentia et mandalo corporaliter juravit. Et de predictis omnibus dictus dominus rex iam dictum sindicum pro comuni pisano pcrensem quam in manu tcncbat inveslivit. Et dictus dominus Itandinus siridicus , sindicatus nominc , pro dicto comunc et ipsum comunc juvabit dictum dominum regcm per comunem guerram pubîicam faciendo, et faciendo cxercitum per comune ad volunlatcm et requisitionem dicli domini regis tc! eius vicarij seu capitanci sui contra civitates et castra finilima districtui pisano una cum dicto domino rege vel vicario suo manu potenti cunti et consilio pisano vel cis requisilis etiam si comune Florentie venerit iuvare finilima castra predicta in aliis vero parti bus juvabit ut alij de imperio. Et comune pisanum, sicut commodius polerit cl utilius, mictet nunlios et licteras et ambaxiatores ut nuntiis domini regis videbitur; publiée vel privatim et operam et sludium dabit quod castra domanij imperij occupata a florentina et lucensi et ab aliis civitalibus redeant ad mandata dicti domini regis, et comuni pisano debeant colligari. Idem faciot ad Senas, Pisturium, Avitium et ad alias civitates et castra pertinentia ad imperium in quibus potorit perficeread voluntatem nunciorum dicli domini regis, et idem faciet ad ghibelinos de Florenlia et de aliis partibus. Et dabit operam quod vicarius dicti domini regis hanc intégré et pacifiée
jr* APPENDICE
redditus et provenu» et jura et castellanias et honores in castris predictis et in aliis castris et villis et torris et civitatibus do Tuscia ad imperium pertinentia. Et comune pisanum non oliget poteslatem vel capitaneum populi nisi do amicis comuni pisani et dicti domini regis, et non do inimicia. El quod potestas civitatis Pisarum et cnpitancus populi in sacramcntosui regiminisannualim jurent scrvarc omnia pacta habita cum domino rege Castelle et populi pisani in sacramenlo populi illud idem jurent et hoc ponanlur inconstituto et iu brevi potcstalis et in brevi omnium ufficialium in perpetuum. Et quod in brevi consulum ordinis maioris dictum comune micti facict et ab eia iurari quod unaquæquo navis et galca pisana portahit una cum vexillo pisano vcxillum de amicis auprascricli domini regis. Et quod operam erstudium dabit comune pisanum quod omnea amicî pisani comunis veniant ad fldelitatem suprascricti domini regis Romanorum imperatoris. Et quod comune pisanum omnes amicos dicti domini régis pro amicis habebit et tenebit et inimicos pro inimiciset eos difidabitin personis et avéré non obstanlibus pactis prehabilis cum aliquo. Et quod dictus dominus rex posait cum suis vassallis et lldelibus et avéré facere guerram et pacem de terris , castris et insulis pisanis contra omnem persongm ctlocum tam Saracenos quam Cristianos. Et quod illas décem quas per quadraginla dies in exercilu generali imperalorl dare dictum comune tenelur dabit dicto domino régi usque ad quatuor menses per totam llaliam et per totam Africain lemporc pacis dicti comunis cum finitimis ante dictis supradicli comunis expensis. Et quod alia lignia et naves et galeas concedet dicto domino régi dictum comune supradieddomini regis expensis. Et idem faciet de dictis decemggleJsapredSelotormino quatuor mensium ultra. Et quod ex nuricu ictus sindicus concedil pro suprascriclo comuni eidem domino régi quod liceat ei concedero privilégia et gratias omnibus venientibusad fidelitalem suam et ad ami-
citiam Pisarum ad suam volunlatem, aalvo jure oomunis Pisarum ol non projudicando ei in aliquo. El ista oinnia que nos dominusAll'onsus, rcx clcclus in regem Romnnorum cl in impcratorom promiclimus faccreel servaro per islud inslrumonlum comuni Pisarum, proinictimus cidcm comuni omni tcmpore modo cl filij noslri uobis in hoc honore succedcntis ila quod hcredes el suecessorcs alij ad hcc non obligenlur proplcr islud instrumenlum ncc profiler islas promissionos, el hcc pnUcstamus in isto instrumente no ub nliis hcrcdibus el successoribus noslris posait ralione isiius iiislrumcnli nec alicuius prcdicloruin comuni Pisarum conveniri polivel exigi. Et ego,. prodielus Uandiuus, siudicus, sindicalus no- , mine, pro comuni Pisarum, promielo faccrc vobis domino Alfonso prediclo, oinnia el singula predicla, tam lemporc vestro el illuslris tilij vcslri vobis in hoc honore succedentis, ila tamen quod proplcr islud instrumentum ncc proplcr islas promissioncs non obligelur aliquibus aliis successoribus vestris comuno Pisarum cl idem proicslalio in islo instrumento ne comuni Pisarum propter isia possit in poste-rum aliquid prejudieium gencrari. Et ad verilatis memoriam in anlea conscrvandam, prcfalus dominus rex et dietus sindicusme Macleum, nolarium, tilium quondam Salvij de civilate Pisarum, deprefatis omnibus ut superius scripta sunl cartam et cartas publicas unam et plures semel et pluries scribere et firmare cl in publieam scripturam redigerc, rogavere. Acta suut hecomnia in villa deSona doYspania, regni Castclle, in palatio regali suprascripl» domini regis , in presenlia mei Mactej notarij supradicli et in presentia dominorum fratris Stéfani de ordine fratrum prcdicatorum , archi-’ episcopi terricani et fratris Laurenlij de Portugalia de ordine fratruin minorum, ponitentiarij domini papo et proscculoria crucis negotij in Iota Yspania, et Garlie Pétri archidiaconi , marrocchilarum testium ad bec spuciuliter eleelorum et vocalorum, domiuice Incarnalionis anno millesimo ducente-
simo quinquagesimo sesto secundum curautn Pisarum , et quinquagesimo quinto secundum cursum Yspanie, indictione quarta décima, quinto decimo kalcndas aprilis et in continenti codem suprascripto die et loco et coram suprascripto domino rcge et me Macteo notario suprascripto et etiam suprascriptis , dictus dominus Bandinus dixit et protestatus uit se cruce signatum esse et crucem mostravil in birrelto quod in capite deportabat. Ego Macteus Salvij quondam filius, domini Federici sercnissimi Romanorum imperatoris notarius , predictis omnibus inlerrui et hec omnia rogata suprascripti domini regis et dicLi aindici ad verilatis mémoriam in antea conservandam scripsi et meo signo firmavi.
APPENDICE B
PIÈCES RELATIVES AUX RELATIONS POLITIQUES DE MAINFROY AVEC SIENNE, FLORENCE ET LES PRINCIPALES VILLES DE LA TOSCANB.
(Sienne, Archivio diplomatico délit Riformagioni.)
Maggio 1259.
(Pergamene , n* 105. )
Maufridu8 Dei gratis rex Sicilie. Per presens privilegium notum facimus universis tam presentibus, quam futuris, quod Ildiprandino Hugonis de Palalio cive senensi, pro parte Bulgari de Posterula Senensium poiestatisBonifacii de Gorrano capilanei et totius populi , et comuni civitatis senensis Duper ad nostre majestatis prescntiam veniente, et pro parte omnium predictorum a quibus auctoritatem habebat , et plenariam potestatem ut evidenter constitit per istrumentum autenticum sindicalus factum per manus Inghirami Deoctavine notarii publici nostre celsitudini presentatum
APPENDICE
nobis fidelitatis juramentum preslautc. Nos felicium regum more devolionis ab eis oblate taliter non ingrati recordantes etiam antique fidei quam semper habuerumt ad divum Augustum clare memorie dominum patrem noslrum, civitatem senensem, et comitatum ipsius personas, et alias rcs, et jura civitatis, et jurisdictionis ejusdem, et personarum etiam civitatis et jurisdictionis ipsius sub securilate proteclione et defensione nostra recepimus speciali , permittentes amodo civitalem predictam cum omnibus supradictis manutenere , defendere , et juvare contra quoslibet ofîensores ut sicut nos turrim sue fortitudinis elegerunt sic sub felicis dominii nostri lempore tranquilla pace quiescant, et suorum emulorum insullus muniti potentie nostre clipeo non formident. Undc ad futuram memoriam et robur perpetuo valiturum presens privilegium inde per Matheum de Agrigento nolarium et fidelem nostrum scribi , et aurca bulla lipario nostre majestatis impresse jussimus communiri.
Datum Lucerie per manus Gualterii de Ocra , regnorum Jérusalem et Sicilie canccllarii , anno dominice Incarnation^ millesimo ducentesimo quinquagesimo nono, mense madii indiclionis secunde , régnante domino nostro Manfrido, Dei gratia illuslrissimo rege Sicilie, regni ejus anno primo féliciter. Amen.
• 17 maggio 1259.
• . , êM
(Perg., n- 706.)
In nomine Domini nostri Jesu Christi. Amen. Omnibus evidenter appareat quod in fidelitate , et iuramento fidelitatis, quam Udibrandinus Ugonis de Palatio sindicus comunis Senarum pro ipso comuni fccit , ac preslitit domino Manfredo illuslri régi Sicilie recipienti dictum comune sub sua protectione et defensione. Nominatim , et expresse de
Digilized by GoogI
APPENDICE
consensu domini regis prefali exoepit de ipsa tidelitate , et juramcnlo, quod comune Son. non tcncaturconlra sacrosanlam romanam Ecclcsiam noc contra Ecclosie libcrtatem. El simililcr quod esscnt salvi, et inlegri omucs, et singuli conlractus comunis Son. et innili, et facli aclonus cum comuni Sen. a quibuscumquc quocumque modo. Nec tencaturveuirc, vol facerealiquo modo contra aliquam paeem ab ipso, vel pro ipso, et cum ipso comuni Tactam. Quas exccptioncs prefalus doininus rex pleniua acceplans, mandavil michi Orlando notario publicaro. Actum in regno Apulie, apud Noceram, in palatin memorati regis, coram domino comité Mnnfredn Maletta de Mineo, camerario regis prefnti , domino comité Bartolomeo seneschaleho, domino Giuiïrcdo de Chuscnza, magistro Johanne de Procidn', domino Francisco Simplice, Pt magistro Pelrû do la Preto. Présenté etiam domino Ranerio Malhei iudicc ambasciatoro dicti comunis, ego Orlandus, quondam Orlandini notarius, scripsi et publicavi.
Gennaio 1260.
(Perg., n- 713),
In nomine Domini. Amen. Anno ejusdem millesimo ducentesimo sessagesimo , indiclione quarta, die tertio nonas januarii.
Appareat evidenter quod dominus Gucricius de Aquis, vicarius domini comilis Jordani regii in Tuscia vicarii generalis senensis potestatis de conscnsu domini Ugonis monacis Sancti Gnlgani camcrarii comunis senensis , et domini Cristhofori Tholomei, et Ranerii Pagliarensis, ex qualtuor provisoribus ipsius comunis , et dominus Gherardus olim domini Pétri de Egbiliis de Ymola judex populi,
1 C'est le fameux Giovanni de Procida dea Vêpres Sicilienne*.
APPENDICE
et comunis Senarum de conscnsu Foresi , Pieri, Fabuli , camerarii dicti populi , et ligolini Beliotti Ugonis (luieciardi et Alexii Beniarduccii priorum vigcnli quacluoret consilio etiam , et prescntia generalis consilii Campano, et populi civilalis Scn. congregati in ecclcsia Sancti Crilhofori costitnerunt Ugolinum Bartholonici sindicum ad confirmandum et ralilicandum comuni Florcntio societatem , que societas contracta fuit inter coraune Florcntio et comuno Scnensc per nobilem virum dominum Lullcrengum , sindicum comunis Flor., et dominum Jaeobum Pagliarcnsem clBuonaguidam Gregorii Boccaccii 1 jurisperitos, sindicos comunis scnensis. Cujus sotictatis talis est ténor :
In nominc Domini. Amen.
Anno ejusdem millcsimo ducentesimo sessagesimo, indictionc un, die seplimo kalendas dccembris, ad bonoren) Dei et béate Marie Virginia , et ad honorcm et exaltationem domini regis Manfredi et domini comitis Jordani cjua vicarii in Tuscia generalis, ego Lutterengus jurisperitus, filius quondam domini Ubertmi Pegolocti , sindicus comunis Flor. ad infrascriptam solietatem facendam ex una. parte, et nos Jacobus Palliarensis et Bonaguida Grcgori Boccaccii sindici comunis scnensis ex alia parte, facimus veram et firmem sotietatem et compagniam inter cas perpetuo duraturam , sub pactis et conventionibus infrascriptis, videlicet: Quod utrumque comune teneatur salvare bonorem, etstatum, et bona, et jura alterius civilalis, salvo quod de his non teneatur comune Sen. captivis qui sunt in civitatc Sen. decivitate Flor. vel districtu ; de bis qui relaxa-
rentur pro ghibelliuis, et essent ghibellini; et quod neutre
1 Encore un nom célèbre. Est-cc le père ou plutôt le grand-père de Boccace? Cela déciderait une question controversée et prouverait que l'auteur du Deeameron n’était pas fils d’un paysan. Mais qu'importe 1 l * vrai nom de Boccace était MaftacheUi.
APPENDICE
civitas tenealur illis qui essent iuimici doinini regis Manfredi , vel comunis Flor. vel comunis Sen. Item quod si quis de una prediclarum civitatum obligationem inhierit cum aliqua persona, vel loco alterius civitatis ilie solum ex eo conlraetu conveniri possint que contraxerint. Item si quis de altéra predictarum civitatum offendisset civem proprium, etsudditum illius polcstatis, et regiminis quod penam tollere deberet de his excipiuntur illi qui esscnt iuimici domini regis predicli.
. Item quod comune Florentie non tollat in civitate Flor. vel comitatu , seu districtu ab aliquo cive sen. aliquod pcdagium , velguidam , seu vectigal. Item quod comune senense non tollat ab aliquo cive florentino aliquod pedagium , vel guidam, seu vectigal. Item quod aliqua dictarum civitatum nôn faciat aliquod decretum do aliquibus mcrcimoniis, seu mcreantiis, et specialiter de lana , et pannis , et cojamine , et lignamine, et fcrro, et accerio , et oleo allcri civitali ncc bominibus alterius civitatis, et quod homines dictarum civitatum possint libéré ire, et redire cum dictis mercimoniis , et cum salmis lane , et boldronum et pannorum , exceptis blada, vino et carnibus. Item quod predicte universitales debeant se iuvare hoc modo quod cum opus fucrit aliqui ipsarum civitatum requirat alteram per ambasciatores suos, qualiter supra quo sibi velit auxilium dari et sicut consilium civitatis requisite consuluerintita, et taie fiat auxilium acto, etexpressim dicto , quod per hoc non derogetur in aliquo contraclibus. Item quod omnis alia sotietas hactenus facta inter dicta comunia sit rupta et cassa , et ista sotietas tantum, et ejus promissiones valeant. Et omnia predicla jurent cives ulriusque civitatis observare a decem et octo annis usque septuaginta per totum mensem januarii, februarii , et marzii ; que juramenla singulis decennis renovenlur.
Acta sunl hec apud castrum florentinum in comitatu Florentie in presenlia domini comitis Jordani rcgii in Tuscia
APPENDICE
vicarii generalis, coram domino Veneeguerra Albertino de Lodi, domino Gherardo de Acquaviva, domino Guallcrio de Monlibus, domino Agolante judice de Pistorio, domino Jacobo lldcbrandini, domino Lcvaldino domini Parlif, Silvestro domini Castelli, Tholomeo Pieri, Orlando Jacobi, Bochadomiui advocati de Sancto Geminiano ; domino Lanfranco Tedaldi, domino Enrigo judice de Cecil, et Ranuccio not. de Sancto Miniate, Maffeo Ildibrandini , et Tudino ambasciatoribus de Grosscto , Altimanno notario de Montefollonico, Buonaguida olim Bonis domino Buonagralia judice, domino Aczo Enrichetti de Florentia, domino Pelacane Tholomei , domino Guidone Ranucci de forleguerris , Sacchone de Montechiello , et Bonaventura olim Buonaguide not. de Senis, et aliispluribus teslibus.
