‹ Histoire de la conquête de NaplesChapitre 25 sur 32 · U Q0EN · texte numérisé non relu

U Q0EN

Perrln (bien savez '),

Jeu par estoutle '

N'est point savourez.

Jà ne m*en cbastie*;

De recr<^antie ^

Doit cstre retez • Hom qui demand tel joie

A force gaaignié ; Ne vaut pas deus œs pelés, Jà n*est par moi convoitle S'cle ne vient de deos grés,

PBRIUN.

Qucns, je sui matez ^ Je quit l'aatie \

* Investi : du bas latin easalMi.

' Ces deux mots sont passés dans le manmcriU ' Estoutie, force, violence

* Je ne me corrigerai pas.

Déshonneur, bonteux désaveu.

Retez ^ accusé, taxé.

' La discussion.

AM E.NDICE D.

AV'^M f»R CHAftLCâ D A5iOC ET DE BC.iTtIX DE rftOVE5CS.

rVK /iu Boi *U SeziU ^po^me d'Adam de La Halle}.

0>ffi plu<» vint cri avant, plus crut se renomma; A parole e)^t tantc»ftt en divers liens Tolée. S*aiint (\uf. en Provenclic ert ii nouvele alée Tant que cheie Toî qu^il eut puis épousée Qui demoivïle estoit et hoirs de le contrée, IZar par )oy revient U li hoirs à la mainsnée, ÎA bonn fr/rres Charlon quel vie J*ai contée. I.i autre estoit au roy d'Engleterre donnée, i/aiitrn au roy d*Alemaigne , chi ot gente portée. Scur rhcs .lii. ne ferai ore plus demourée. LI quarte , qui n*estoit encor pas mariée. Du hon renon Charlon ne fust Jà saoulée, Ain» H*rst tant de bon cuer en Tolr délitée Qu*elc se sent aussi que toute enfantosmée, De gai cuer, d*œil riant, de légière pensée. Kt amours , qui trouva le porte deffremée, Saut ens, âdont fu-cle de s'amour embrasée. Dont ne fu-elc à pais si ot veu Charlon, Car amours et désirs le cachoit, savoir mon Se 11 personne cstoit concordans au renon, Bc (juant el ot véue se fourme et sa facchon i

Dont fu-de d*ainours en plus maie frlcbon , Ne onqucs au sanlant de li n*à se raison , Ne le puet nus savoir tant fust de se maison $ AIns sudioit à par 11 ses cans par s'occoison. Elas! et pour che sont cuer de feme larron C*on ne puet riens savoir de leur Intention , Et nous leur disons tout : chi a maie parchon. Longuement fu ensi tant qu'en se région Un riche conte avoit qui Rainions ot à non C'on li voloit donner, mais ses cuers disoit non. Comment qu'el en fesist pour Tonneur sanlant bon ,

Dont ne se peut cheler, ains a pris.!, garchon ,

A son ami l'envoie à coite d'csperon.

En un petit d'escrit li a fait mention Comment amé l'avoit et si li faisoit don

De son cors s'il voloit 11 rescourre k Raimon.

Li nouvele cstoit jà tout partout espandue

De quel cuer, de quel forche et de quel value

Ert II frères au roy par sanlant de véue,

Nature à tout faisoit sa personne crcmue ,

Anchois que li proucche i fust onques séue.

Quant il eut par loisir le lettre pourvéue ,

Vit que chele dansele voloit estre sa drue ;

Amours li entre ou cuer et li sans li remue ;

De désirricr fremist et d'espoir s'esvertue :

Prist gcnt, vint en Provcnche et chele ertjà méue

Pour mener espouser dotante et Irascue.

El quant 11 enfcs ot la novele entendue

Et le route des gens à plains cans connéue

Et ^it en milieu d'aus le puchele en sambue »

Et chclui qui le nuit le cuidoit tenir nue ,

Les chevaus ont rcstrains et l'enfès premier bue.

De lonc lanche scur fautre et sans atendre aleQe ,

Les escric et chil ont se vois reconnéue:

Se fuient comme aloe fait esprévier de mue :

La puchele rcmest, et chiex l'a retenue

Envers cul ele fust à envis desfenduc.

Qui dont véist Charlon à Joie repairier •

Et douchement d'amours l'un à l'autre acolotier,

Belcs paroles dire et dous regars lancbicr,

20e APPENDICE.

Et en le partefln acoler et balsier, El le scurplus prometrc et cnconTcnenchier Par vcu de mariage et par foy flanchler, Nis dou mal de le mort se péust rehaitler. Lues que vinrent à Ais en un secré monstier, Le prist chcle A signeur et il li à mouillier. Car li uns ne cuidoit jà à Tautre aprocbler. Dont fisl Cliarles le fait à son frère noncbicr; Qui véis^ Looys de joie appareilller, La roync méisme avoit asseï plus chier Qu*U éuBt se sercur que autre chevalier. Pour chc se pena plus de le festc cssauchler; Ensi se conimcnclia Charles à assaier, Que il csloit si jonos qu'encore h guerroler N'avoit-il fait barnagc quant il fist cbo premier. S'aniours Tassali jone , il s*en scut bien aidier : Ensi doit-on d*enfanche à valour comuiencliier.

(Jubinal, Œuvres de Butehonif, 1. 1, p. 428.)

TRAITÉS DE CHARLES D'ANJOU AVEC LES VILLES DU PIÉMOirr.

Arcb. du royaume de France, cart. 993. J. 849, n. 807.

(23 Janvier 1265.)

Hic est translalum instrumentum conventionis (acte inter dominum K. comitem Provincie et dominam Beatricem ejus uxorem ex una parte , et oommane Gunei et districtus

ex altéra.

In Domine Donrini , amen. Ad bonorein ejnadem et béate Virginia Marie et aancte matris Ecdesie et ttlustrissimi domini K. flii régis Franeiœ, Deigrafia Andeçavie, Pro-

vincie et Forcalqucrii comilis et marchionis Provincie , et illustris domine Beatricis, ejusdem gratia dictorum comitatum et comitisae et marchionisse, ejus uxoris, et boredum suorum nec non, et ad faonorem et utilitatem nobilium et proborum virorum hominum Guoii,et districtus ejusdem, et bonum Btatum dicte ville et districtus noverint UDiverai présentes pariter et futuri, quod dominusFulco Arduioas et Jacobus Pecia etBerardus de Castellano et Obertus Pagerius et Arduinus Cavalleri et Guillermus Baratatus , sindici sea procuratores hominum dicte ville deCuoeo, habentesliberam

et generalem administrationem prout in instru-

mento inde facto pleaius continetur, cujus tonor talis est : Anno nativitatis Domini millesimo ducentesimo quioquagesimo nono , indictione secunda , die decimo , intrante julio, io presencia testium infrascriptorum , dominus Hearicus potcstas, Baldoious Cunii communis, Gunii consensu et volunlate consilii generalem ejusdem loci percampanam et nuncios requisiti et more solito congregati et loco oon- Bucto; nomina quorum consiliariorum et credendariorum

iofra leguntur et ipsius credendarii et pro dicto

commune fecerunt et constituerunt dominos Fulconem Arduinum, Jacobum Peciam, Berardum de Castellano, Obertum Pagerium, Ardiconum Cavallerium, Guillerniom Baratatum , eorum cerios nuncios et procuratores et sin-

dicos et actores patuerunt ad sobjugandum et

auponendum commune Cunei et districtum et hominea eorum sub imperio et dicione et potestate et comilatu et aenboria domini Karoli comitis Provincie et ad tractanda et complenda omnia que sint honoris, utilitatis predicti domini comitis et communis Cunii et districtus et hominum habi« tancium in Cunei et districtu, concedentes eisdem sindicis, procuratoribus liberam et generalem administrationem et facultatcm circa omnia supradiota tractanda et complendm aut quiquid ipsi, nomine dioti communie et hominum, tra<^

fi«r>&^£^ ;^*«:j:w o;:zi:-:i icf-. a^: « t<xizaiss,z . raizs et

c/'^CiL*», #-2» ,C/'.-,skw :ir: «'.ii-iz: i>:i>:îri2i Kp.{r:2. cC dicJ

a&a: iet'^: c^el.!.:.* >.';1v^iAj.* Firur^. M .4.^ ^ ll.*nx;'>.

doc&.A'jj ^«'jj.je^mt ;;â d-^ ijkiT^y.-. G^i^ercEUà Ricacricis. iacT/i^^à df: (^t^i'jj DsLz.^'i:;s Brln'^LA. Aaiibertjs de i^r»l:o, iairy>L.^ 0.ixa, Ou:aj CôUri^ . Cavachia de OiUl^Afj^ >tcLôU^A La^rrrL.iui, PiaiiLJcd'js de Aniràiguis, dominuft HeLncuà Pen.a, doiLicas F^îco Arduiùus . Aymé Lupfu, H-;nncua AstauJus , Astasdiis de Rabionù, Dalmadujf pre&biUrr, Arnasdus Ambroûos, et plures alii qui Don suDt ibi scripli. Actum est in Cunii super palacium c/jfnrrjunià; Ur3U:à ibi fuerunt vocali et rogati Henricus KuU;n»; notarjî comiuuiiii Tunci, Rufus et Guillermus riC'f;«rjaldu0, 0<Jo Cerriiis deCa^i commuuis Cuoi et quidam alii filure»; et ego Jacobus Faramia, DOtarius pdacii et ffcriba commuuis Cunei, banc cartara scripsi et adootavi una cum ambaxaloribus dicte ville ad hec specialiter destinalis; fueruijt l>almacio Giiioso et Gamerio de Dote , predicto domino comiti recipienli pro se et Domine dicte domine Ikatricis , uxoris sue , et hcredum suorum , donaverunt et sup|>ofiuerijnt dominium et seignoriam dicli loci de Cunii et ejuH districtus, et in ipso transtulerunt prcdictum dominium utile et directuni et regalia omnia, redditus omnes ctobventiones, pro[>rictate8y possessionem, et quasi dominium cm* oiiim jurium et rcrum ad universitatem Guuii pertinentes qnoquo modo et qualitercunque, et ad inviccm eidem domino comiti nominc quo supra solempnitate interposita •tipulationc et ipse dominus comes ipsis sindicia recipieniibiis nomino proborum bominum et nobilium dicte villo fcccruiit t convenerunt et promiserunt ut in istaper omnia

continetur, videlicet que omnes homines Cunei eldislriclus ejusdem faciant fidelilatcm dicto domino comiti j predicto nomine , pro se et heredibus snis ut alii recipienti nomine «jusdem domini comitis et predicte domine comitisse et iicredum suorum , et dabunt ei annuatim in festo sancti Martini , predicto nomine , pro se et heredibus suis , pro quolibet hospicio sive Togo Cunei et viilarium existentium sub Jurisdicione Cunei , sol. m refor. , videlicet pro illo qui habet valens libras ccc vel supra, et pro ilio qui habet valens libras ce vel supra, usque ad ccc libras, sol. ii , et pro illo qui habet valens libras c vel inferius, den. xir. Ouod dictus domhms comcs possit poncre potcstatem vicariuro vel bajulum , judicem et omnes officiales quoscunque voluerint in Cunii et districtu ejusdem, et régnant secundum statula Cunei que fuerunt per diclum dominum comitem vel per suum nuncium aprobata, et defiBcientibus statutis «ecundum legcs et bonas consueludines, ilem dederunt ^idem domino comiti recipienti, ut supra, duas partes omnium que capiunt in Cunco bannorum et datorum, et de tertia parte concordet cum aliis domini si voluerint vel non concôrdavcrint quod de exlractis per officiales suos det vel dari faciat els tcrliam partem vel parlcm eis contingcntem j item dederunt cidem domino comiti , recipienti ut supra , omnia regalia et omnes proprîelates Cunei et districtus, et

omnia jura et tencmcn la. Dictas dominus comes

vendiciones et gagcrias factas per homines Cunei, sub nomine ipsorum qui non ascendunt in summa debiti ultra ccc libras refor. vel circa ; itemque ibunt pro ipso domino comité et domina comitissa et heredibus ipsorum in exercilu se

et cavacalcata stabunt pcrxL dics propriis expen-

sis ipsorum hominum per Pcdemontem a Cuneo et a Alba , superius inler Canagcn et Paduum et in comitatu Vintimilii, et ultra predictum modum non possint compelli nisi expensis domini et si vellet extrabere mi-

lîles vel cavalcatores de Cooeo sioe commuoitate, faciat eis expresëas competeotes; et si equo amiitereUir Tel magagnareUir in ejua servicio, lenealur ïpsum emeodare; et sL

infra confines conlingeret quod dictus dominus

cornes vel senescallus ejus, sive ille qui teneret regnum illius terre, \ellet (acere bellum campale^ibuntcommuniter in ejus auxiiium et juvamen; predictus vero dominus cornes , predicto nomine, pro se et heredibus suis recipiens a dictis sindicis prcdicta, promisit eisdem recipieotibus nomine nobilium et proborum hominum de Cuneo et ejus dislrictu crescere et mullipiicare locum Cunei et districtum, et manu tenere in bono statuto et homines dicti loci et distcictus suo posse iK>na fide , et facere expensas necessarias pro vicario potestate bajulo, judicibus nunciis et custodibus et aliis officialibus ; item promisit eisdem recipicntibus ut supra confirmarc omues bonos usus et consuetudines quibus usi sunt usque nunc, secundum quod disposilioni ejusdem domini comitis videbitur confirmandum ; item promisit predictosbomines de Cuneo etdistrictu juvare, et manu tenere contra omnes homines et quod non permittat quod aiiquod castrum vel villa quam hodie tenct dicta univcrsitas seu homines spéciales dicli loci , dcbeat exire de posse suo vel ipsorum , nisi dicta castra seu ville ad manus dicli domini comitis et domine comitisse et heredum suorum proprias pervenirent. Imo juvabit eos et dicta castra seu villa et redditus eorum , deinde , ad defendendum cum effcctu contra omnes personas bona fide, ut bonus dominus débet facere, sues bonos homines et fidèles, item quod de injuriis et malefîciis dampnis datis usque in hodicmum diem non recipict dictus dominus comes , domina comitissa vel beredes eorum, aliquam questionem; si vero aliquamreciperent, quod aliquapersona faceret questionem Tel querimoniam contra universitatem Cunei , vel hominem Bpecialem occasione dampni dati, vel injurie facte in castriSi

viliis , vel ia aliquo alio, ipsorum dominas cornes eos de* fendet et aulorisabit suis propriis cxpensis , et eos servabit indempnes ; et si evenialur in aliquo do ils que ad mani» suas proprias pervcnirent, quod iliud relinebit ejusdem propriocambio vel alio modo satisfaciendo, nisi forte faccret restitutionem de consilio proborum hominum dicti loci de Cuneo; item promisitpredictus dominus comes eisdcm sinr dicis nomine quo supra, quod si aliqua civitas vot villa, marchio, castelianus, vel comes, vel aliquis alius, offenderet dictos homines Cunei seu districtus, vel eis movcret guerram, quod ipsos juvabit et defendet pro poase suo booa fide, ut bonus dominus débet suos fidèles homines defendere et salvare , et inimicos dicti loci capi et detiueri faceret per totam terram suam ubicumque possint inveniri; item dictus dominus comes dabit opcram bonafide quod ea que debentur bominibus de Cuneo et districtus ejusdem a quocumque debcatur solvantur eisdem et recuperenUir ; item quod instrumenta cambiorum seu laudum etdebitorum serventur et solvantur, prout in ipsis in&ascriptis.continetur , dominus comes dabit opéra bona fide ; item quod ai alicui hominido Cuneo et districtu ejusdem fuisset aliqua facta robaria, curabit et faciet dominus comes boaa fide , quod inde habeat restitutionem secundum quod bonus dominus débet facere et curare pro suis bonis et fidelibus homiuibus; item quod si contingeret dominum comltem acquisivisse vel aquirere aliquo modo dominum seujurisdicionem ab aliquo domino laico seu clcrico in Cuneo seu ejus districtu , quod non recipiet pro laudunium , seu trezenum pro vindicionibus nisi trezenum; item in successionibus moriencium servabit, quod jura voluerint aliqua prava, consuetudine nonobstante ; item quod aliquis de Cuneo vel districtu non inquielaretur vel appellaretur de aliquo tresenamento seu laudamento pro vendicionibus olim factis; item promisit dictus dominus comes non alienare aliquo

%n A??EShV:Z.

ïùfAo domioiam t^I iarifldi'jîoaeai . quod ei q-i3i babebit in CuGkïo et diairirrlu . i'^m qïol f^iei et canbi: boDa fide , qiiod homiiu» Cuoei et districcus ernni ab««j!atf? a conTentioaibrjs quas faabent homines Cuaei cum hominibus de ksi et de Alba; item qur<l si aliq-iis non fecisset fidelitatem

domino 6uo vel fecisset asque ad preseniem

diem, quod propter bocfeudumsuum perdere oon possit, curabit dictus dominua cornes bona fide; item quod bomines Cunei et districtus sint libcri et absolut! ab omni

pedagio et mala touta per totam terram et

domine comitissa' et beredum suonim ; item quod dictus domiuus cornes non compellet neque compelli pennittet bomines Cunei et districtus ultra quod suprascriptum est ad aliquod indictum vel super indictum angariam et paran-

gariam vel aliquam faciendam quocumqua

nominc censeatur pretcrea omnia ad invicem solempni stipulationeinter[K)sita, proroiserunt attendcre et observare , cl non contravenire nomine prediclo per se ipsos vel per interpositas personas de Jure, vel de facto , opère , vel aermone, neque aliquo alio; et incontinente prcdicti sindiciet ambassatores , présente domino Thomassio abbate Menas sancti Dalmacii , et non coiilradicente pro se ipsis et universitate Cunei , fecerunt fidciitatcm domino comiti supradicto, recipientc nomine quo supra; flexis gcnibus, junctis manibus, positis infra manus- ejusdcm domini comitis, osculo etiam pacis et fidelitatis habito intcr ipsos, et ctiam fidclitatem et omagium super sancta Dei Evangclia dicti sindici et ambassatores attendere juraverunt et predicta omnia et singula ut supra scripta sunt. Âctum est , etc.

Exlractum a regiis Provincie archivis et ab originallo

instrumento in eisdcm sic conservato in saco scripturarum

Pcdemontis et facta collatione cum codicis in omnibus in

quibus potuit legi et ex prcantiquitate dicti instrumeoti

. quibusdam locis in Albis dimissis prout in présente extracto

apparet per nos ralionales secretarios cl arcaivarios rcgios camere computorum et predictorum archivorum Provincio 8ubsignat08.

Au dos :

Instrument contenant procuration /aide par la commune de Conny à certains de la dicte ville pour submettre la dicte commune à Vohéissance du roy Charte roy de Cicille sur les pactes et conditions qu'ilz adviseroient et y est inséré la dicte convention m ii« lix et le i* juillet.

(Arch. du royaume. J. 850, n. 808. )

Anno dominicc(5ic)Chrisli millesimoducentesimosexagcsimo , indictione tcrtia, die vicesimo tertio mensis februarii, Johannes Cerratus, communitatis Albe, universitatis Albc , ad hoc specialiter oonstitutus ut apparet per instrumentum factum per me, Dotarium infrascriptum eodem anno et indictione mense et die nostris ipsius communilatis et

universitatis Albe , et pro ipso Albe et voluntato

omnium consiliariorum Albe ibidem quorum

nomina inferius scripta sunt in pleno parlamento seu conclone Albe , more solito per campanas puisantes in ecclesia Sancti Laurentii congregato, presenlibusvolcnlibusetconsentientibus omnibus presentibus dicte civilatis Albe , ibidem assistentibus scu majore parte ipsorum sentencia et

voluntate et recitata ei civitatis Albo

et nomine ipsius communitatis et universitatis

Albe primo coram eis sacrosanctis Scripturis

ratificaverunt , approbaverunt et confirmaverunt in omnibus et per orania donationem eis factam iilustrissimo Carolo, filio régis Francie, Andegavie, Provincio et Forcalquerii comiti et marchioni Provincie de civitate Albe, et loco

il* Ji2^i2»ZùJL

!.-■:■•: :V".o rj.-*::-. i.r J:"ï.? i<::s; ^es^iàm bic-ati

M.i.'t.;: :.^L. -i : ::.:.!- :-.'. -:; :l:^^ •=: si:i^ula

«i-.-:. p*i:'-i -:•: •:■■■,:.■■ 'r*;::-L<s •*-•=: ia p:»r ■::.::". ias:r*;iDvnto

^l •':'jT,'*^h\i~jZ'.Z'là ^rSl'.S. [•rrp'r '.::■:• cl iH 520

roïrvr':'l:r^:';:-= [,r:rr*:;v?r.:rt ^ire^TtLisiao iio::C'.a:n:-ni et '3n:v.'rrTiu'.:2 A.l:-:. Tr.nçrah;'.: {ô:.-î di'mino Tice di-iLiao

\h:ï ur<'..A \ [^Ki.iil èr .i:i!':-:,i?côp'> et •i'.mir. >

.s':f*':>.àl'. .» ï*r ')''.L>:.-: -:l c:"- .'..i'..i>aï iîur.c:i5»f:i pr»Xtiral«>r.i'aS f:^:.»\'::Ti (ljii.:ui «; irii::.s, pry-ii «io pr<JC-rat:oce it-S'.-rja C''fn^.jx\ \f:r piL>iic..iii iiisir^iiieoium faciuin maau Maruni

d-: l*r*i'.his n'jUxTÂ J'jMé p-jài t'es'.Lim Uaù

Marûni hit-oialis siipuiautibus et reci^Acnlibus vice et Dorniae iiiijslriaoimi domiui C^iaroii. comiLissupradicii, predictam donaiionem et omiiia et sLagula supradicta, et que in predicto în&trumeAto donatioDis et paciionum cootincntur rata et Grma babere et teuere perpétue et inviûlar biiiter observare, et non coutravcaire nec contrafacere ullo modo nec ullo temporc in aliquo de predicLis remunianti:!^ predicti sindici et consiliarii et possessores civitatis Albe, eorum nomine et nominc dicti communitatis et universitatisAlbc expressim et de certa scienciain omnibus et singulis supradictib , legi diccnti donationeoi vaicre quiiigentos aurcoft , non valere sine insinuatione , et omai alii juri generaii et spcciali quo se tueri possent ; Tel dielam communilalem , vel universitalem Albe , vel contra predicta ia ali(|uo Tttcere, vel veuire ; predictam vero donatioDeniy ratificationcm et reDuntiationem et omnia et singula supitdicta dictus Johannes. ... et universitatis Albe , toIoulate et preceplo diclorum consiliariorum et posaessonisi civitatis Albe, super animabus eorum vice et. nomine dicti comitis et universitaLis Albe et uniYcrsilatii

rata Cl firma babere et teiiere, et inTiolabiliter

observare promiserunt, et non contravenire nec contrafacorc ilium , ncc ullo tempore in aliquo contradicere a quo

omnia insignanda obtineant firmitatem,

domiuus Monacbus , Dei gratia Àlbii episcopus , et venerabilis Hugo Slacha, vicarius et rector civitatis Albe, coram quibus predicta omnia gesta cum auctoritate eorum ex parte publica interposuerunt, et decretum laudantes , coùfirmantcs, approbantes omnia et singula supradicta ut plénum robur obtineant, ac si coram magistro census Tel coram aliquo préside coram quo presentatio donationis

speeialem fieri instrumenta ; nomine

autem consiliariorum qui prcdicti affuerunt, predicta fieri Yoluerunt, jusserunt et consenlierunt, sunt bec : Jacobus

Natarclus Bcrgtindus Conslatici , Guillcrmus

Gensoldus, Guillcrmus de Costcgiolis; Ardino de Torreto ,

Jacobus Berengarius

de Branda, Ogerius de Nevers , Robaudus Cenaoldus Ancel-

mus Capra Boffinus Niveil , Jacobus Gonatancius

Ogerius de Gaslro Novo Guil-

lermus Guillelmus Tolsaucius , Boniifaciiia de

FontibuSy Hcnricus MeiKana, Rollandus de Sourano,

Robaudus de Doltavo de Moracio , Girardua

Mollus, Bonus Petrus Mesura Otto, Bonus Petrus, Boni-

facius.de Goto, Hcnricus Maifredus et

Oberlus Longerius Guillelmus de Braida, Guillelmus Pictor, Guillelmus Regesolicus, Obertus Crispus, Acurtius de Jura»

Gismundus Capili Petrus Devensis

Berratus R Reymundus Jacobus de

Francia , Jacobus de Goto , Bonifacius Pugerii , Andréas Câpre, Jacobus Câpre.. . . Bartolomeus Faleli, Bonifaciua Crispus,dominusFrcdericus. .... Jacobus de No vélo , Guillelmus Eugrellitus , Ogerius Tharascus , Thebaudi da Serpono, Aresca Balesterius , Guillelmus Mar*

raganus, Pctrus Villanus, lienricus Guiscardus, Bonifacius Ludelus y Pontius Bosus , Bonifacius Beccarius , Guilbermus

Mollus , Guillicrmus Bonxius , Anselmus

Baudctus, Pelrus de Albocra, Jacobus Gilius, Godardug

BarisiusOUo, GcDSoldus Soldait Pons de Ast,

OUo Glcrical , Tbibaudus Barisius et Perrellius Mengettos.

Aclum Albc, in ecclesia Sancli Laurentii ibi

testes rogati dominus Bertrandus de Alamanono, dominus

Jacobus Gautelmus, Jacobus Caissi , Odardus de

dominus Vivaudus de et Odardus de Croyaco.

Et ego Guilbermus , de Stracta, civis Albe, impe-

rialis notarius , predictus , omnibus interfui , et rogatus banc cartam scripsi.

(Arch. du royaume, ihid.)

Anno Domini a nativitate millesimo ducentesimo quinquagesimo nono indictione et die sabati nono, exeunte Augusto in Alba super fesla sancti Laurentii in plcno consilio civitatis et communis Alba per campanam bis pulsatam more solito congregalo presentibusBonifacio, de Faucibus Acuio, de Serra Bartho Auguste MussoBrulotestibus rogatiset dominus RayneriusdeBurgo, potestas Albe , voluntato consilio et consensu omnium consiliariorum infrascriptorum quorum nomina inferius reperiuntur in dicte consilio assistentium , nemine discrepante et ipsi consiliarii simul cum dicto polestate vice de nomine communis Albe et nniversitatis lam civitatis Albe et loci Charaschi quam omnium hominum de districtu et juridicione Albe, fecerunt, constituerunt et ordinaverunt dominos Conradum Conradegum et Octavionem de Braida cives Albe présentes et consencientes certos nuncios ambaxatores sîndîcos et aotores eorum et totius communis Albe et omnium homi-

num commuDÎs et univcrsitaiis Albc el Gbaraschi totius juridicionis Albë, ad tractandum, faciendum etordiDandum et complendum pro dicto communi et universitate et hominibus civilatis Albe et Charaschi et totius judicionis Albe et nomine ipsius commuais et universitatis cum domino Karolo illuslri et potcntissimo Provincic Andegavie et Forcalquerii comité et cum quibuslibet ejus vicariis et seu nunciis nomine ipsius domini comitîs , omne illud quod ipsis ambaxatoribus seu sindicis prenominatis omnibus videbitur et placucriC tractandum et faciendum, tam in danda et tradenda predicto domino comili civitate Albe, loco Charascbi et tota terra communis Albe et ad ipsum communo pertinente, et poncnda et consignanda in protectione et gu* bernalione et dominio predicti domini comitis eo modo et ea forma et iliis pactionibus de quibus convenerint inter ipsum dominum comitetn et predictos ambaxatores seu sindicos nomine dicte communis Albe et Charaschi quam in quibuslibet pactionibus, conventionibus, promissionibus et juramentis facicndis et recipicndis cum predicto domino comité el ejus vicariis et ab ois pro dicto commune et universitate Albe et Charaschi et totius juridicionis Albe et in omnibus et singulis iis que in predictis et circa predicta pro dicto communi et universitate tractanda ordinanda et facienda predictis ambaxatoribus seu sindicis videbuntur, et ad compromittendum similiter et compromissum faciendum vice et nomine communis Albe et Charaschi in conn mune et hominibus ejus dando et concedendo nomine predicti communitatis et universitatis predictis ambaxatoribus geu sindicis plenam et liberam et generalem administrationem atque mandatum in omnibus et singulis supradictîs traclandis faciendis et complendis. Quicquid autem supra-» dicti ambaxatores seu sindici omnes tractavcrint et ordi* naverint , seu fecerint pro dicto communi et universitato Albo et Charaschi et juridicionis Albe , nomine ipsius com-

munilatis et univcrsitatis cum prodicto domino comité sive cum ejus \icarii8 nomine ipsius domini comitis, in predictis et super prediclis omnibus et singulis, et acta predicta omnia et singula supradieti potestate et consiliarii vice et nomine totius communis Albe et omnium hominum civitatis Albe, loci Charaschi et toliuç juridicionis Albe, rata et firma babere et tenere perpétue promiserunt mibi notario infrascripto^ tanquaro persone publiée slipulanti vice et nomine predicti domini comilis proptcr ejus absentiam, obligantes nomine predicti communitatis et universitatii mibi notario infrascripto tanquam persone publice nomine supradieti domini coniitis , pro prediclis bominibus et singulis altendendis et observandis, pignori onmia boua supradieti communitatis et univcrsitatis Albe et Cbaraschi el juridicionis Albe. Nomina vcro diclorum consiliariorum predicti communis qui prediclis adfuerunt et consencierunt et qui predicti fuenint , sunt bec : dominus Andronius Pauli, Hemmericus Berruli, dominus 0geriusRupa,Henricu8 Ccnsus Octobonus, Pelrus Mussius Berrulus, Thomas Zacarengus, Mauuellus Pancretus, Uenricus Zacarengus, LaofridusConstantius,OgerinsdeCastegilono,Berguntiu8Coiistaiitius, JacobusOcculis Câpre, Obertus Ursinis, Perinus Burgus, Obertus Davemligi , Obertus Crespus, Anselmus Faletus, PerinisGuirelias, Obertus Longu8,Brcugonu8 de Rodiao, Pelms de Marsenasco, Octobonus de Sancto Jobanne, Bonifadui Rogerius, Cunradus Ceratus, Perrinus Bulsaînnus, domiouB Franceaius Gurrus — pâli, Ogerius Follus, Bonifacius Gheaileus , Jacobus Gilius , Philibertus de Viceniio, Perious de Marsenasio, Gaius Garrelie, Perinus de Raoumxio , Parinua Ârgulus, Odinus deSericio, Rufinus Niellus, Poncetua Zacarengus, BonuspetrusMesura, Perrinus Sommaripa, Anaeloiiis Serenatus, Unglinus Oppinellos, Robaldus de Detiano, Anli* a'us de Serceto, Jacobus Paleretus, Jacobua-de Cocbo. Jaco» buB deFreinea, Sismondus Cabarengus, Ailbena Marnqua^

Perrinus Regisolus , Ogerius Devcneis, Obertus Blanchelus Ursinus Ateus, Odinus Census, Rogerius Capitalis, Bomparius Degournio, BoninusAlua, Barlholomeus Argulus, dominas Octo de Braida, Perrinus Fervancha, Odinis de Marsenasio, Jacobus Serratus, Thomas de Braida, Rufinus Majochus , Maifridus de Sancto Johanne , Cunradus de Zocho , Sismondus Rupa , Boniracius Bacarius , Ogerius Provincialis , Petnis Dealboera , Petrus Mangolus , FerinuS Spiritualis , BoniGacius de Vincentio , Octo Olcrius , Henri* GosMarentus, Perrinus Luer, Rollandus Deterna, Arrosta Bercarius , Poncius Bessius , Petrus de Galia de Marcenasio, Ogerius de Radino , Perrinus Muragani , Rufinus PugnuB DepoHce, Henricus Debreada, Thcbaudus Barrelus, Ooto CIcrentus , Obertus Rafertus , Perrinus Darsteglales , Jobamies Ligalus, Thurcho Bellancius, Petrus Pelleta, doroions Marentus Aldus, Bertolmus Gin ta, Raymundus Juris, Jacobus de Novello, Perrinus Molis, Menfrcdus Cermainus, Bertholmus Bonuspetrus, Jacobus Tarascus, Octobonus Farerius , Jacobus Rhilio, Perrinus Audinus et Perrinui Catomus , et ego Perrinns de Bella, notarius hic infrascrip» tus rogatus et scripsi.

Extractum a regiis Provincie archivis et a quodam inatrumento originale in eisdem conservato in saqno scriptorar. Pedemontis, et cum eodem débite coUationatum pcr nos secretariosrationales et archivarios regios camere compiitomm et predictorum regiorum Provincie archivorum bic subsignatos.

Au dos :

Inêtrummt de procuration f aide par la commune d'Albe

pour trotter et convenir a/vec le roy Charles ou ses ambas^

codeurs avec pouvoir de donner et mettre la dicte commu^

ntmté soubs Vobéissanee du dit roy. x ii^ lu et le W aou^t.

^Arcn. du royaume, ibid.)

In nomine DoiniDi,annodoininice Incarnationis millesimo duccntcsimo8CxagesiinoquiDto, indictione octava utdicilur in Provincia millesimo duccntesimosexagesimo quarto, die vcncris vicesimo tertio die mensis januarii, notum sit omnibus, preseniibuset futuris quod illustre princeps dominus Carolus filius régis Francie , senator aime urbis, Andegavie, Provincie et Forcalquerii comes et marcbiones Provincie, dominus Albe el Cunei, Savillani et Montis Regalis, Carascbi et locorum circonstantium, nomine suo et filiorum suorum et filiorum filiorum suorum et nobilis viri Guilhermi, mar diioni Montisferrali Luum , nepotis sui , et vassallorum et bominum suorum ex juna parte , et nobilis bomo Accursius Cutica , \icarius civitatis Gume , pro nobili Pbilippo de Latere , nomine et viee nobilium virorum scilicet dicii, Pbilippi perpétue domini populi Mediolani et potestas ac domini communium Pergami et Cumarum, etNovarc,et Laudi, et Napolionis, et Francisai, dominorum de Laterc, quorum nobilium est procurator, ac dictorum communium sindicus et nomine filiorum et beredum dictorum dominorum de Laterc, et nepotum et agnatorum suorum et no* mine dictorum communium et omnium, ac aliorum suorum ex altéra ad bonorem Dei et béate Marie sempcr virginis et sanctissime romane Ecclesie , et ad bonorem et ad exultationem prcdicti domini comitis et filiorum suommy et filiorum filiorum suorum , et dictorum dominorum de Latcre, et dictorum communium et valitorum suorum, et hominum aingulorum communium presentium, et futuromm el apcdaliter populi Mediolani , et ad quemdam amorem et valenciam perpetuo tunceos receruntsocietatemetooUigalîones,

et pactionemque et juramenta, mense ; nominibus supradictis, prout inferiusconlinetur. Imprimis dictus Accursius, Domine dictorum dominorum de Latere , et filiorum , et filiorum filiorum suorum , et populi Mediolani et communium supradictorum , Bcilicet medietatem Pergami et Gumarum, et Laude, et omnium amicorum suorum, quos habent et in futurum habebunt , promisit solempniter ipsi domino comiti recipienti , nomine suo et filiorum suorum , et filiorum filiorum suorum, et sanctissime romane Ecclesie, et dieti marchionis Monteferrati , et hominum et valitorum suorum , quod predicti domini de Latere, et filii sui , et filii filiorum suorum , et populus Mediolani et homines dieti populi et communia dictarum civilatum, scilicet medietalem Pergami , Cumarum , Novare et Laude , et homines dictarum civitatum et districtuum eorumdem , et amici et valitores eorum , quos habent et in futurum habebunt , parti romane Ecclesie et parti predicli domini comitis et filiorum suorum, et filiorum filiorum suorum, perpétue adberebunt et ipsam romanam Ecclesiam , et dominum comitem predictum et marchionem Monteferrati , quod domini et heredes sui perse veraver in t in servicio et amore dieti domini comitis et filiorum, et filiorum filiorum suorum , et terram et homines eorum perpétue adjuvabunt et deffendent , toto suo posse , et dicto domino comiti et filiissuis, et filiis filiorum suorum, ei servient perpétue boïïB, fide contra omnes sues inimicos , et ipsum dominuro comitem et filios sues, et filios filiorum suorum, et milites honorifice et decenter, et eos tenebunt amicabiliter, et decenter ad honorem et comodum domini comitis supradicti et filiorum suorum , et filiorum filiorum suorum. Promisit etiam dictus Accursius, nomine predictorum, dicto domino comiti recipienti , nomine quo supra, quod dieti domini de Latere et dicte communia Gunei, Mediolani , Pergami, Cumarum , Novare et Laude, et homines dictarum civitatum, II SI

->u v,<n:.u-, vr,-.ti it i ja ^ji». *c i; '.f iiicc *Jt r.\.' -.vu* nij* *^ isLjtiûinzL ,^»l2

Cf/Sh^ ** à„ >* à . V» . tî à.- ^rsia L^y^min »..oniii: , ->e, mil- !«■: HX t^^itH '• vlutr.:*;. '.pjr-Drr&d > *e cem^ibo» ocniraàiceiiti^'M, «ei ji£^^kiuji>.» d:.:!r.iii 'fcfirwiinin in LombanLam. ol iJtuu%ikf?jk.iï\x\AA &û.ot ipsimet dcmioBS coi&es et soi, U: '/y\ffjtu:r^f:i cfjulTTLsuxte. El versa vzce prédicats dominos e^^riMS, pro fc^ cl liiiis mis , et fiiiîs fiiioram sooniin. et nomiaa laïrcbionis Monieferrati , vassalonun et hominom suorum , prr^misit dicuj Accursîo recipienti , nomine et vice dwA/^rum dominorum de Laierc , et filiorom loorum , et bïufrum filionim suonim , dictorom conunooîum et amioarum suonim , quod dictus dominos cornes et filii , et filii filiorum suonim , et dictos marchio Montelerrati perpetoo aiJjuvabont et défendent per se et soos milites et ballasternium dictos dominos de Latere, et filios eonim et filios filiorom snonim, et commonia predicta et popolom Mcdiolani contra omnes suos inimicos, et qood manotenebont dominos de Latere , et commonia predicta et popolom Mciliulani in omnibossoisbonoriboset possessionibos, el in oniui stato in qoo sont. Eo acto etiam inter eoa , qaod si aliqua communia civitatom oltra illas qoinqoe superios nominatas vel dominos alicojos civitatis , yrei castri , Tel burgi , vol ville , vellent venire ad istam societalem , vel jul •inorcm Ecclesie romane, vel ad amorem didi donnm oomitis et filiorom soorom , et filiorom. fiMomm SHomm, quod dictus dominus comea potiil, eot il. eat rectpen

APPENDICB. 323

exccpUs mallexartis seu banitis communia Mediolani , et aliis inimicis dominoram de Latere et communia et populi Medioiani , qui sunt vel fuerunt de civitate acu districtu Mediolani; excepte Roberto de Laneno milite, jure civili professore , quod non est bannitus. Et est sciendum , quod per predicta dominus comes vel heredes ejus non tenenlur aliqnid facere contra dominum regem Francie vel comitem Pictavien., fratres suos, nec contra dilectos amicos sues , et ad fines comitem Sabaudie et electum Lugdunen. vel beredes comitis Tholose de Sabaudia , nec contra pacem janueusem , nec contra conventionem quam habet dictus dominus comes cum marchione Monlisferrati , de quo marchioni predictis est nunc partes quas debeat predicta omnia ; quantum ad ipsum pertinet consumare , et inquautare et juvare , et si noUet boc facere , quod predicta communia et domini de Latere, et filii in aliquo non teneantur, verumtamen conventiones predicte ad omnia alia, excepto marchioni predicto in sua nichilominus remanere firmitate que omnia dictus Accursius , nomine predictorum , promisit domino comiti. Quod consiliarii dictarum civitatum et dicti domiui de Latere , et judices et redores omnium dictarum civitatum confirroabunt et ratificabunt in adventum , que facient ad dictas civitates procuralor seu procuratores dicti domini comitis ipsis procuratoribus recipientibus, nomine domini comitis supradicti et tiliorum suorum , et filiis filiorum suorum, et jurabunt et incantabunt, et sigiliabunt.sigillorum dictarum civitatum omnia supradicta, et quolibet anno , quando mittebuntur dicti judices, vel rcctores , vel poteslas, vel consiliarii, omnes novi rcctores, judices, vicarii et consiliarii predicta omnia, quando jurabunt officium suum, jurabunt predictas conventiones et pacliones actcndcre, et observare , et etiam in adventu predictorum procuratorum congregabitur populiis cujusiibet dictarum civitatum ad parbunentum sive arengnm , prout moria est et

3îi APPENDICE.

video le populo , et consenciente vel bomo promit te t . et jiiraLit dictis procuratoribus in animabus sioguloram de populo , et omnium earum commuoiom bominum , quod judicio arengo enint , quo<l predieta omnia per ipsum populum , et singulos boraines populi obsenrabuntur et complebuntur, et fiant perpetuo sicut dictum est supn». Quod consacramentum in quolibet parlamento dictarara comitatum fiet et etiam , si dominus comes vel filii ejus , vel tilii liliorum suorum , requisiverint rectores quod pro tempore eorumdem in dictis civitatibus rcvocabitur de quampn'mo in quamprimum. Que omnia predieta dominus comes , nomine 8U0 et filiorum suorum , et filii filionim suorum , et dictus Accursius y nomine suo et dictorum quorum de Latore , et filiorum suorum , et filiorum filiorum suorum , et dictorum communium , et bominum singulorum dictorum communium , sibi ad invicem actendere et complere, booa fide promiserunty et super sancta Dci Evangelia juravenint. lia quod dictus Accursius, in animabus predictorum dominorum de Latere , et consiliariorum dictarum civitatum, juravit ipsi domino comiti predieta omnia actendere, obser- \are et complere ; in cujus rci testimonium presentem cartam dictus dominus comes et predictus Accursius sigilla sua apponi jusserunt.

CoUationc facta cum proprio original! conservato in regiis Provincie archivis et in saco Pcdemontis per nos rationales et arcbivarios eorumdem archivorum ac camere regiis computorum ejusdem patrie subsignatos, etc.

Au doi :

Paix et eùmmunion fakte entre le ro^ Charles premier, etmte de Prouvei^e et de Piedmant, aveeques la emnmune

fie Millan, Novaire et aul(re$,pour lepcLssaigede Piednumt allant à Naples,faicte en l'année mtïu'' Liiiii, xiiiu janvier.

(Arcb. du royaume, ibid.)

In Domine Domini , amen.

Hic est tractalus habilus inter illustrem comitem Provinciedominum Karolum, ex una parte, et ambaxatoresseu sindicos communis Albe et Charaschi , vice et nomine communis Albe cl Charaschi, et totius jurisdicionis ejus, ex altéra.

Imprimis tractatum est inter ipsos quod dictas dominas

cornes rccipiat civilalem Albe et locum Charaschi

et totam curiam civitalis Albe et juridicionis Albe, et omnes homines, tam civitalis Albe et loci Charaschi, quam toliusjuridiclionis Albe, in suacustodia, protectione , de^ fencione et gubcrnationc , tanquam suos fidèles homines et tanquam suam curiam , et eos deffendat contra omnes homines etpcrsonas, universitates, loca et collegia.

Item , quod ipsi ambaxatorcs seu sindici , nomine predicti communis et univcrsitatis , dent, ponant, constituant et consignent in protectione , gubernatione acque dominio îpsius domini comilis , prediclum comitalum et locum Cha* raschi , et totam aliam curiam dicti commuais ad ipsum dominum pertinentes.

Item, quod dictus dominuscomeshabeat et habere debeat, et munire et muniri facere , omnia castra communis Albe ad suam plenarie voluntatem ; solvet tantum prias ipse dominus cornes , in redemptionem diclorum castrorum, et in débitas communis , libras tria milia turonenses.

Item, quod omnes pêne et omnia banna que in Alba et in Charaschi , seu in territorio vel juridicione Albe, comiterentur vel exigerentur , secundum statuta facta per Alben-

lUflk. ctk4 omnia baima ec p^se infi^çnda et inCizende

bocbiddoram . firti et rapû ec £dK Bonele, mni

m di§pUÊÀÛ0Mt àamtâ ooaiiûi rei ejos mmcii.

luœ , qnod dictas dominas cornes haheaL sca

nqaïiziicii cotnmunis Albe et Cbaraschî : tintum \2as ab a!i'{80 qoibas commanis A!be et Charascfai dieu regalîa seu

veodî lerubt . et si lyse domious cornes se redi-

tnere rel secam concordare cum predîclis empLoribus no-

luerit, toDc ipsi emptores ipsas habeaot,

et redditus ipsoiumpercipiant usquead terminosconstitutos venditîoni ipsorum, ut in ÎDStrumentis iode factis continetur ; et cnm predicte. . . . sea regalia ad manus ipsias domiai comitis pervenerint, tune ipse domious cornes faciat cxpensas pontum , clusarum et moIendiDorum , et tenere Bum exfien»iB in diclis locis poteslates seu vicarioset omnes alios officialcB ibidem per eum seu ejus vicarios constitutos.

Item , quod dictus dominus comes et quilibet ejus successor manuteneai et conservet civilatem Âlbe et locum Cliaraselii, el homines ipsorum locorum et aliorum locorum qui sunt vel actenus fuerunt de jurisditione Albe in^unitate et una universitate , et in uno corpore cum ipsa civitate Albo y sicut usque nunc in omnibus fuerunt et extiterunL

Item, quod predictus dominus comes et quilibet ejus sue» cesser attendat et confirmct , manuteneat et conservât dvîtatem Albe et locum Cbaraschi perpétue et predictis corn* muni et bominibus Albcet Cheraschi, ettotios jurisdictionis Albe , et omnes eorum usus et consuctudines quibus bactmas usi simt et quos et quas hinc rétro habBerunt eaTero

stetnta quod de cetero Âlbenses facient , fiant ex consensu domini comitis vel ejus nuDcii.

Item, quod dictus dominus cornes det etdaredebeatconsilium et juvamen , soo posse et bona fide, predicto communi Âlbe ad habenduro et recoperandum, tam castra, quam alia jura ad ipsum commuDe pertinentia, et specialiter illa castra que fueruot dicti communis sive que babere et tenere consuevit, et eliam hominibus singularibus Albe et Gharaschi , tanquam suis fidelibus , et ad habendum et consequendum jura sua , et specialiter débita que eis debentur a quacumque personoa vel universitate. Que castra communis cum recuperata fuerint sint predicti domini comitis.

Item , quod predictum commune et homines Albe, Charascbi et jurisdilionisAlbe,non teneanturnec debeantfacere exercitum vel cavalcatam extra Lombardiam pro dicto domino comité , nisi ad expensas domini comitis.

Item, quod predictus dominus comes nec aliquis ejus successor, vel aliqua personne pro eis, non possit necdebeat petere vel exigere seu accipere ab hominibus civitatis Albe

etCharaschi et jurisdicionis Albe taliam vel

collectam seu aliquam cxaclionem , nisi in hune modum , silicet , annuatim , pro quolibet hospicio seu foco , solides quinque ; ascctidens a majore,^ medio, solidos très ; a minore solidosduos; major autem intclligatur qui habucrit valens libras trecentum vel plus; médius qui habuerit valens ultra libras centum , usque in libras tercentum ; item minor qui habuerit valens libras centum vel minus.

Item, quod pro aliqua causa, criminali vel civili , vel pro aliqua alia re , aliqua singularis persona civis Albe , vel habitans in civitate Albe vel in Claraschi vel in locis que de jure vel de facto sunt vel crunt de îurisdicione vel de districtu Albe, non teneatur exire territorium dictorum locorum , sed in dictis locis , scilicet in civitate Albe , fiât

Jurm , qi:.'>i iLc^a^s co^uts âéa ejôs Lcrede» pr^iiciA seu alyjiijd es predjCL» ftlkra&re v«j in aliam pcfscroam trans- Itrt^ i^al [0omui aliqso modo seu iiuik> , nia in ûlios sea Ïj^r-J9 Uàfj& miâc^'.'js ti leglâmoft.

JieiD , qood dictes dominas cornes oompeliat illos de

tocieUte sua. et aliomm sokere pro parte uni-

caiqne, contingentes débita nomine dicte societatis, contracta per rectores dictarum societatnm nomine i|i6aram societatum, seu per earum sindicos vel procuratores; idem de societate observetur.

Extractum e regiis Provinciearcbiviset a quodam instrumento sic in cisdem conservato et cum eodem débite collationatum per nos, sccretarios, ralionales et archi varies regitjs camere computorum et regionim predictorum Provincie arcfaivorum bic subsignatos , etc.

Au dos :

Instrument des pactes et conventions faictes en la donation de Albe et de Queirasch.

Page 1