GHABLBS D'ANJOU, SÉNATEUR DE ROME
FORMULE (inédite) DE L'ÉLECTION DU SÉNATEUR.
(Bibliotb. Angclica , à Rome. )
In nomine Domini. Congregato magnifico populo romano in scalis et platca ante palalium Capitolii, de mandato ma* gnificorum virorum dominorum Annibaldi, domini Riccardi de Annibaldis , et Riccardi domini Fortisbracchii de filiis Ursiy Dei gralia regiorum in urbe vicariorum, ad sonum campanae et vocem praeconum , ad parlamentum, ut moris est, propositum fuit coram dicto populo per discretum virum Lucam de Fusciis de Berra, scribam sacri senatus, de licentia etmandalo dictorum dominorum vicariorum: quod, euro multi, varii, enormeset effrenati excessuscommictantur et commissi sint in urbe, ex quibiis animarum et corporum pericula sunt sccuta, et sperantur verisimiliter secutura, si hominum superbiae non obvietur non Dcum timentium et senatum; quod , si quis de caetero fecerit assalimentum de Docle et noctis tempore cum mullitudine hominum armatorum ultra xii numéro, ad domum seu domos alicujus; quod capitaliter puniatur ipse principalis, et bona ejus publicentur pro medietate camerae urbis et pro alia medietate assalito ; et domus ejus diruatur, non obstantibus dotibus mulierum. Et quisiibct socius assalicntis seu principalia predicti , puniatur in ce libris provisinis , pro medietate camerae urbis, et pro alia medietate assalito predicto. Et quislibet trahcns in adjutorium , auxilium et favorem assaliti predicti, non tenealur ad aliquam penam , sed impune , cum armis et sine, preslct et prestarc possit dictum adjutorium, auxilium et favorem assalito predicto. Et predicti
.V30 APPENDIŒ.
assalitores , impaae offëndeotur et offecdi p«3Sàint in persoDis eorum a dicto assallîto et adjatiDiibas ejjs; et in ecs diâidare conlingal dieu oaaâiooe, perpeloû nfEidari non P'vssint. Quid placeat dicto ptjpulo ordinare el statnere de predictis, quod robur oblineat firmitaiis?
Qua quidem propositione a dicto populo audita et plenarie intellecta, predlcius populus acclamando, unanimiter et concorditer, nemine discordante, respondit : Placet, (>1acet.
Et Yoluit idem populos ceru ccientia, quod ita fiât, obsenretur, et pro lege babeatur, sicut per ipsum Lucam superius est propositum et narratum : non obslante lege, consuetudine , statuto seu privilegio in contrarium loquente. Et voluit et mandavit per nos Lucam et Jacobum Pappam , scribas sacri senatus , fieri publicum prifilegium de pre* dictis.
Actum anno Domini millesimo treœntesimo xxn , indictione iiu , die lui menais maij.
LETTRE DES ROVAIlfS A CHARLES D^AiaOU POUR LUI OFPEn LE SÉNATORIAT DE ROME.
( Livre du Trésor de Bninetto Latioi , Manus. de U bibl. Roy., d* 706€.)
« A home de grant vailhance et de grant renommée, mon sangnour Carie, conte d'Anjou et de Provence; 11 govrcneour de Rome et tous lor conseiih salus et créance de toutes honours. Jà soit ce que toutes humaines gens cornmunaiement désirent la franchise que Diex lour dona promierement, et volentiers eschievent le joug de servage , toutes fois, par la suite de malvaise convoitise, les maies œvres qui n'estoient mie chasliés tornoient à pehlh des homes et à destruction de humaine compaignie , eagarda la justice de cheaus , et drescha sor le pueplo govreneor en diverses manières de sengnories, por avandiier la renomëe
des bouens, et por confondre la malisce des mal vais... Et corne nos pensâmes ensemble d'un homme qui nos conduisit, l'an après qui vint , et qui garde le commun et maintiengne les estrangnes et les privées , et salve les choses et les cors de tous , en tel manière que drois n'apetise pas en uostre ville, il nos avint ensi que par devin demostremcnt , que entre tos les autres que l'en tient ore à sages et à vaillans à si haute chose come sengnorie de gens, vos fustes triés et esleus por le meilhour. Et por ce , sire , par le commun assentement de la ville , avons estaubli que vous soies senatour govreneour de Rome , de ceste prochaines festes la Toussains jusquesà un an. Et nos savons bien et tout le monde le croit que vos saveis et voleis mètre jugement ou pais , justice à la mesure et ferir d'espée dou droit à la venjance des maufaiteours. Et por ce, sire, que tuit se tienent apaiet , grans et petis, de vos , si vos prions et requérons de tote foi et de tous nos desirriers que vos prenez et rechivez la sengnorie que nos voz offrons plus volenliers que nus plus, à ccllarre (salaire) de .x. mil livres de provenisiens , et aus convenances que voz verreis à la chartre des tabellions qui est enclose dedans ces lettres , et aux chapitres de constitutions de Rome. Et sachiés que voz deveis mener oweques vos .x. juges et .xii. notaires boens et loiaubles, et venir et demorer et r^aler à tote vostre mainie , sor vos despens et sor vostre perilh de cors et de choses, et estre venu dedans Rome le jour de Nostre Dame de septembre. Et lors, maintenant que vos enterreis, vos fereis le seriment de vostre offisce sor les livres de nos constitucions , clous et saielés , ainchois que il soient over , et les fereis ensi faire à vos gens, chascun selonc son offisce, dedans le Capitoile de Rome. Mais une chose sachiés , que dedans le tierc jour que l'en vous bailhe les letres, vos devés prendre ou renfuscr la sengnorie, et se voz ne faisiés, ce •eroit tout por nient et l'enlections seroit frivole. »
332 APi'LNDlCE.
TRAITÉ DE L*1XVESTITCE£ DU BOTAUME DE XAPLES DOlCiBB A CUARLES DÂ^iOV PAU LE PAPE CL£JI£.Tr IV.
BuIU démentis IV pontificis maximi, In qua suo apostoiicaeque sedis nomine, Carolo 1 coroiti andegavicnsi , Sidlûe regnam in feudaai contulit, d. d. iv luL Martii, anno 12CS.
CIcmcns episcopus, scnus senrorum Dci, ad perpetuam rci mcmoriam. Cura jamdudum tractatum fuisset de rcgno Siciliœ, dilccto filLo nobili viro , Carolo , comili Andegavi» et Provinciae, sub ccrlis condilionibus concedendOy felicis recordationis Urbanus papaquartus, pnedccessor nosLer, tractatum bujusmodi plena volunlate resumens. dileclum filium magistrum Âlberlum notarium nostrum , ad eumdem comitem desUnavit, cerlis conditionibus eidem notario tradilis, sub quibus si comes ipse acceptarct casdem, dicli rcgni collatio (icrct, prout idem praedccessor de suorum fratrum consilio duceret ordiuandum. Cuinque ipse notarius ad eumdem perv^eniens comitem , et super ipsis conditioDÎbus sollicite ac prudenter conferens, cum eidemdomioo praïdecessori, quid ipse comes addi, quid minui, quid omnino tolli , quidque immutari vellet, et peteret, fideiiter retulisset, idem prsedecessor deliberatione cum fratribus suis babita , quasdam super eisdem conditionibus modificationés edidit, iutendens per hoc ejusdem comitis satisfacere voluntati.
Sed bujusmodi tractatu prsecedente contigit, ipsum comitem in senatorem urbis eligi , et ad illius regimen evocari ; et licet in eisdem conditionibus contineretur expresse » qaod flibi non liceret, vel quod non posset in urbc ipsa senatoriam recipere dignitatem, et prœfatus prsedecessor diligeater allendens , quod si prœdictus comes regimen ipsam taliter sasciperet, jus Ecclesiae romanae, ad cujus dominum dicta
urbs plene perlinet, graviter laederetur, et volensindemnitati ejusdem Ecclesiae praecaverc , ipsi comiti spéciales super hoclitcras direxisset, idem tamen cornes senatum îpsius urhis, seu dictum regiraen recepit, contra formain in ejusdem literis deprehensani. Quod cum postmodum ad eorumdem prœdecessoris , et fratrum notiliam pervenisset, ipsi congruos exquisivere modos, certasque perscrutati sunt vias , quibus idem cornes posset saltem ad tempus eodem uti senatu, vel dictum rcgimen exercere : quod ad promoiionem negotii prœfati rcgni multum sibi valerc potcrat et prodesse, ita quod ipso finilo tempore dictum senatum vel regimen dimilterc teneretur, ne generaretur prœjudicium eidem romanse Ecclesiœ, quae sola in solidum dictée urbis dominium sibi justissime vindicans, et non sortis impatiens în bac parte sustinere non posset sine gravissimo prœjudicio et enormi jactura, sive in perpetuum , sivc ad longum tempus quemquam inibi dominari.
Unde idem praedecessor dileetum filium nostrum , tituU . Sanctae Caeciliae presby terum cardinalem pro prœdicto ipsius rcgni negotio in Franciam , commisse sibi plenœ legationis offîcio, dirigens, et duas sibi formas super ejusdem scnatus articulo exprimens et exhibens , ut si prima dicto comiti non piaceret, saltem sisteret et quiesceret in secunda , inter alla continenlia totum ipsum negotium prsefato cardinali imposita et injuncta , commisit eidem , quod , postquam tam super dicti senatus capitulo, quam super quibusdam conditionibus et modificationibus, ac cœteris aliis cum ipso comité concordasset , conscriptis vel lectis omnibus in prae- 8entia carissimi in Christo filii nostri régis Francise illustris, posset idem cardinalis dicto comiti promittere ipsius praedecessoris et Ecclesiœ romanae nomine , quod , postquam sine gravi scandalo Ecclesiae gallicanœ de exhibenda ipsi comiti décima ecclesiasticorum proventuum quam petierat , ordinatum existeret et conccssum , et negotium pro quo ca*
33i APPENDICE.
carUsimos in Cbriàto filius noster rex ÂDgloram iUustris, et Eadmundus natus cjus eraot ipsius praedecessoris aatoritate citati , foret per apostolicam sedem decisum , et pax iûter carisàimam in Cbristo fîliam noslram Margahtam , il* luâtreiD reginam Francorum , et ipsum comitem eusteret reformata , vel saltem per eundem cardinalem , vel per aliam •eu alios , quos idem rex Francis duceret deputandos , talis 8U[ier pacc bujusmodi trac talus procederet, quo essel idem rex Francis contcntua, darctur ipsi comiti ab eadem sede praefatum regnum Sicilis cum juribus et pertinentiis suis, sub condilionibus tractatis, et bine inde firmatis seu acceptalis, non mulandis, nec augendis, vel minuendis iu totum vel aliquam sui partem , et de sic dando ipso regno daret idem cardinalis dicto comiti suas literas ; ejusdem comitis lileris , de sic recipiendo pra^fato regno ab eodcm cardinale versa vice rcceptis. Finalem autem concessionem , et investiluram ejusdem regni sibi dictus prsedecessor specialiler rcser>'avit. Prdufatus vero cardinalis tam super dicto seoatus arliculo , quam super condilionibus et omnibus aliia cum . ipso comité convenicns et coucordans, feciteidem comiti de coufercndo sibi prœdicto regno Siciliae promissionem nominc ipsius prœdecessoris, et ejusdem Ecclesiœ romans juxlapraîmissamab eodem praedecessoro traditam sibi formam, eodem comité promissionem de illo sic recipiendo similiter faciente , dalis et receptis super hoc literis hinc et inde, prout in ipsis lileris dicitur plenius contineri.
Porro dicto praîdecessore intérim viam univers» camii ingresso , et nobis licet immeritis in apostolatus officio substitutis eidem, pnefati cardinalis et cornes, transmMnt propter hoc solemnibus nunliis, nobis humiliter supplîca* runt , ut, cum de praedicta décima exhibenda in ssbaidiuM negotii jam juxtaipsius prmdecessoris intentioiieiii eC irolum ordinatum cxisteret, et circa prœfatta paei»4ractAtuiD idtaa cardinalis juxta beneplacitum prsiati Mtgf$fnafàm pro-
cessent, cujus in hocdictus voluit praedecessor considerari et inspici voluntatem; praemissum negolium, pro quo jam diclus rex Angliae et Eadmundus ciiati fuerant, per définitivam sententiam decidere, ac ad perfectionem et consummationem prœfali negoLii regni Siciliseprocedere curaremus. Nos auiem cl fratres nostri super iis attente pensantes et sollicite conferenles , comperimus , eundem praedecessorem praedictis régi Angliœ et Eadmundo suas lileras destinasse y per quas inter alia ipsis reservata sibi tractandi , disponendi et ordinandi de ipso negolio cum quovis alio principe, vel cum quacumque alia persona mallet, sua et romanae Eodesiae libertate, de fratrum suorum consilio apostolica auctorilate citavity ut si forsan in prasdicto regno Sicilias per concessionem factam eidem Eadmundo a felicis recordalionis Alexandro papa IV prœdecessorc nostro, seu pro quacumque alia coUalione seu concessione, si quam ipsia , vel eorum alleri de ipso regno ab apostolica scde , vel ejus nuntiis, seu legatis factam fore assererent, vel ex quacumque alia causa crcdereut, se aliquod jus ha* bere , quatuor menses a die receptionis literarum ipsorum computandos, quos eis pro peremptorio assignavit termine , per se , vel personas idoneas de toto negotio sufficientcr instructas , cum omnibus juribus et munimentis eorum apostolico se conspectui praesentarcnt , proposituri jus fiuum , si quod se in praedicto regno Siciliœ babere confiderent, ac facturi de ipso fidem plenariam et jusiam sententiam recepturi. Expresse praedicens et aperte praenuntians, quod sive comparèrent, si ve non , ipse ex tune ad jus prœdiclaQ Ëcclesias declarandum, et perpetuum silentium iis, quos in eodem regno Sicilias jus non babere constaret, imponendum , et ad pronuntiandum , discernendum , et statuendum, quidquid super hoc eidem EcclesiaB, ipsiusque honori, ac libertati, suadente juslitia, expedire videret, Goostanter prooederet, eorum abseniia non obstante.
Comperimus insuper, pr^ratas literas fuisse dielis régi Anglise et Eadmundo per vcnerabilem fratrem uoslrum, archiepiscopum cusentinum , quem idem Urbanus praedecessor propter hoc specialiter ad ipsos diroxerat, praescntatas. CoDStitit ctiam nobis , quod ipse ncc inlra tcnninos , ncc ia tcnnino, Dec eliam post tcrminum comparuerunt apud sedem apostolicam peridoneos procuratoreSy scu personas sufficienter instructas, propter quod forsitan videbatur, quod contumaces existèrent, nosquc procedere ia negotio , eis sic abscnlibus , sine juris ofTensionc possemus. Sed ad defensionenfi ipsorum non inconvcnienter dici poterat , quod , etiamsi nullam habebant excusationem absentiai , debebat tamen a nobis propter subsequutum dicti prœdecessoris , qui eos citaverat , obilum , novum cmanarc citationis cdictum, cura jure civili sit cautum, quod, lioet ab antecessore impletus sit numerus edictorum, soict tamen . unum darc successor. Quod si jure urgente judices alii observant, multo magis romanum decet observare pontificem, cujus extcnsior débet esse buroanitas, sicut liborior est potestas , ut , in quo est plenitudo auctoritatis , sit et man- «uctudinis amplitudo. Id quoque in eorum munimcn non incongrue veniebat, quod hujusmodi perenaptorii dilationc pendente,cum adhuc tantum rcstaret de tempore qood cita- Us ad veniendum sufficere forte poterat vel initteDdum, gravis et amaraturbatioinAngliasupervenitprœdicto rcgc Anglise, ac dilecto filio nobiii vira Eduardo ejus primogenîlo a subditis suis hostiliter subactis, et miserabiliter ac îgnominiosc tractis. Et licet dictus Eadmundus citra mare commorans in potestatem bostium non devencrit , tamen filiosfamiliaa et miner annis peraonam non habuic in jadicio exiatendi , nec eidem suas pater aasistere potnit , aaa per sues libertate privatus : quare non inmieritOTidebatiir, qood neuter posset de jure contumax judjcari. Super iia igitur plena discussione praornîMa et habite fia*
trum nostrorum consilio, ad hujus decisionem negotii per prolalionem definitivae seatcnliaBy cum id fieri non valcret, considerato statu , in quo est , absque manifesta justitise laesione, non duximus procedendum. Sane nobis et eisdem fratribus circa praefati regni Siciliae negotium instanter vi> gilantibus, et anxie cogitantibus super ipso cum promissio a prsefato cardinali memorato comiti de ilio sibi conferendo facta , nobis ad prœmissam decisionem , ut dictum est, non procedentibus , minime posset inspecta forma , quam eidem prsedicto cardinali Urbanus papa super boc dederat , adimpleri, et si contingcret, prsefatos regem Anglite, et Eadmundum de novo vel iterato citari , multae confusioni ex bujusmodi dilatione subderetur negotium , magnaquc ipsi comiti, et Ecclesiœ romanae in tania expectatione dispendia, et gravia ipsius Ecclesise fidelibus pericula imminerent ; viam aliam breviorem et expeditam provida deliberatione praeelegimus, per quam facilius et melius ad complementum codem negotio précédente , ipsius Ëcclesia^ ac dicti comitis honori et commode , et bono iidelium ipsorum statui provideretur efficacius et utilius , et ingruentia damna et discrimina plenius et salubrius vitarentur. Rccensentes itaque ac relegentes tractatus multiplices inter ipsam Eccleaiam et praedictos regem Anglise et Eadmundum super eodem rcgno habites, et processus ejusdem Ecclcsiœ circa illos , plene invenimus et aperte vidimus et cognovimus , quod ipsa Ecclcsia , ejusdem régis fide sincera et clara de* votione pensata , volente ipsum in suo filio magnifiée honorare, ac in ejusdem regni negotio aliis catholicis principibus anteferre, supradictus Alexander, papa, relato et exposito sibi ex parte prsefali Eadmundi, quod praedictuff notarius, tune apostolicse sedis legatus, ipsi Eadmundoet hseredibus suis dictum regnum Siciliae in feudum de spcciali auctorilate et mandate felicis recordationis lunocentii papas IV praedccessoris nostri conccsserat : qucdque idem II il
Innoccntius conccssioncm hiijusmodi, supplcndo dcfeclum , si quis in ea fuerat , auctoritale apostolica contirmaTit, eidcm, Eadmundo rcgnum prîedictum in feudum de dovo coDCcdeDS,proiit in suis diccbalur lileris coolincri, conccssioncm et cuulirmalioncm hujusmodi sub condilionibus in privilogio aposlulico indc confccio exprcssisapprobavit, do fratrum suorum consilio cl asscnsu , et sub eisdem considcralionibus ilias innovans, rcgnum pra?diclum darc fratrum ipsorum conscnsu dicto Eadmundo et ejus hu^redibus in feudum , sub eisdem condilionibus |)crpeluo concessit et etiam contirmavil. Rescrvavil aulera expresse ineodem privilegio sibi , ac in sua voluntate cl polcslalc remansil , dicerc, pronunciare , vcl proferre in scriplis, vel sine scriptis , de consilio, vol sine consilio fratrum suorum, pracdictis rcge, et Eadmundo, ac aiio eliam quocumque, cujus forsitan intcresset, ncquaquam vocalis, et absque omni juris solemnitale, approbationc, innovatione , concessione , et confirmationc hujusmodi, quas praîfalis Eadmundo, et haîrcdibus sub cerlis condilionibus faciebat, vacuas omnino esse, nullumque robur, vel valorem haberc; aut rcvocarc, cassare, et irrilarc ipsas, et cassas et irritas nuntiarc, si memoratus rex quasdam ex dictis condilionibus stalulis terminis non impleret ; ita quod post hujusmodi pronuntiationcm , sea irritationem vel dictum, pnefatae approbalio, 4nnovatio, concessio , et confirmatio nuilius essent, vel haberentur efficaciœ vel momenti.
Undc nos, quia manifestum est et notorium, praedictaf non fuisse conditiones impletas, utcntes libertate ac protestate , in ipso privilegio per dictum Alexandrum papam eidem romanœ Ecclesiœ reservata, sententialitcr pronunciavimus , habito nihilominus fratrum nostrorum consilio et assensu prsedictas approbalionem , innovationem j ooocessioncm , et confirmationem vacuas esse omnino , nullumqne robur vel valoreoi iiabere; ac revocaTimns, caasan*
mus, et irritavimus ipsas , et cassas et irritas nuntiavimus , ita quod nullius de caetero efficaciae babereotur.
Adverlimus insuper, et liquido novimus , quod ejusmodi conecssio , quae de regno ipso a praedicto oolario , et ejusdem concessionis conBrmatio, ac nova de illis collatio, quœ a dicto Innocentio papa, de fratrum suorum consilio, nominato EadmuDdo et ojus bœredibus faclse fuisse dieuntur; nullum omnioo valorem , nullamque firmitatem babebant, cum Ecclesise romanae diligentcr perquisitis et inspectis regestis, et ipsius Innocentii papse ac prasdicti notarii processibus super eodem rcgno circa praîdictum £admundum habitis, perfecte visis et examinaiis, et intente auditis et comprehensis dictis et asscrlionibus antiquorum ipsius Ecclesiœ cardinalium, nec non et ipsius notarii ac aliorum fide dignorum de ipsa Ecclesia , qui de toto negotio et processibus hujusmodi plenam notitiam babuerunt ; ac plenarie intelleclis ipsius Ecclesiœ super hoc validis monimeniis , et consideratis ac discussis vigilanler omnibus, quas in lis attendcnda et discutienda forent , clare patuerit , et constiterit manifeste certis, vivis, et efficacibus rationibus, quod hujusmodi concessio,confirmatioetcollatio,etiam si forte ipsas vel aliquas , seu aliqua ex eis apparere vel ostendi contingeret, in nuUo ipsi Eadmundo prodessa, ac nullum conferro jus , nullamquo utilitatem eidem prœstare possent , ne adjutum, commodum aut adminiculum , . vel favorem, tamquam vacuse penitus et inanes , nec possent eidem Ecelesiae circa libcram ipsius regni disposilionem infcrrc alicujus obstaculi nocumentum. Sed neque prsedicta , qua) a praefato Urbano papa cmanavit citatio , nec illius causas , vel quaeslionis suspicio, cujus fuit decisio postulata, impedirc possunt super hoc ipsius Ecclcsiœ libcrtatem, cum nec liligiosum factum sit ipsum regnum , de cujus profecto dominio inter petitorem et possessorem quaestio non movetur, nec etiam rébus sic se habentibus, ut nunc sunt, intcr
eaDdem Ecclesiam , et prseratuni regem Aoglia?, vel dictum Eadmundum super ipsius regni dominio lis posset institua de cjusdem regni possessiooe , nec apud nos nec apud ipsos, Tel eorum allerum existente , quaî sicut jure cavetur, reali parit et parât adversarium actioni : prœsertim cum idem Urbanus , qui securus et certus erat , quod de prsediclo n^gno libère disponere poterat, in bujusmodi citatione, quse de ipsius affluente gratia et beuignitate proeessit, liberlatem tractandi,di8ponendi et ordinandide ipso regnosibi expresse curaverit reservare. Propter quod nos , consideratis pnemissis omnibus diligentcr, et cognita, plenius veritate, autoritate apostolica , de fratrum nostrorum consilio et assensu declaravimus , quod licitum et liberum omnino erat aobis et Ecclesiaî romanae , de pnL^rato regno Siciliœomnibusque suis juribus , districtibus , et pertinentiis , qua' prideni ad nos et eamdem Ecclesiam speciali ter et plenarie spectant,disponere, providerc, statuere ac orJinarc, quodque libère ac plene absque omni ambiguitate, secura conscienlia, poteramus, illud in feudum concedere , ac ejus regimen et gubcrnationem commiltere, prout nobis et ipsi Ecclesiae plaeeret et expediens videretur, et quod supradictus Eadmundus, et praefatus rex Angli»? cui mîssa unquam a sede apostolica , vel de ipsius mandato aut autoritate de ipso regno coUatio vel concessio facta fuit, seu quaevis alia persona, praeter ipsam Ecclesiam , in eodem regno nihil penitus juris habebat; nec pnrdictus Eadmundus, nec memoratus rex patcr ejus, necaliquisaliuspoterantnoseteamdem Ecclesiam quomodolibet impedire, nec aliquod unquam interpoaere obstacnlum , quin de ipso regno libère ordinaremus pro nostra; beneplacito voluntatis.
Vi ergo diuturnit ractatus inter eamdem Ecclesiam et prav fatum comitem super memorato regno Sicili» habili, fine laudabili concludantur; dilatione ac tarditate repulsis, qua* mispcnsionis di«pendio damnificantes negolia, eonim cf-
fcctum subvertcrc , ac evacuare profectum , ac salutarem eonsummatioDem corumdem traclatuum nostrum animum lirmiter dirigentcs, de fratrum nostrorum coDsilio ctassensu dicimus, dcfinimus, et ordinamus, prœrati regni Sicili» negotium in persona ejusdem comitis , ut infra dicitur, fore complendum , et acceptata ab ipso ordinatione a nobis facta super senatus articulo , quœ inferius inseritur, et factis et impletis per eum, quœ habentur in illa ; née non et acceptalis aliis, quac in bac pagina contincntur, et super acceplalione ejusmodi exhibitisab eodem comité suis patentibus et authcnticis literis , totum tenorem ipsius paginas continenitbus , prœfato cardinali , vel alii personas , quam ad hoc duxerimusdeputandam , dictum regnumesse concedendum eidem sub conditionibus inferius annotalis, ipsumque vo- Ciindum, et certum sibi terminum fore pracfigendum anobis, quem ex nune ei assignamus , \idelicet festum beatorum apostolorum Petri et Pauli primo venturum , ut ipse infra eundem terminum pcrsonaliler ad apostolicara sedem perveniens , de manibus nostris , si nos , propitiante Deo, vivos invenerit, alioquin de manu illius, quem nobis in apostolatus officie invcnerit substitutum , aut a collegio cardinalium praedictae romanao Ecclesiae, si, quod absit, forte vacaret, recipiat sub ipsis conditionibus diclum rcgnum, ut sic in omni eventu , sive videlicet tune, prout Domino placuerit, vîxerimus, sive non , perficiatur iu persona ejus prœfatum negotium , et ipsius regni concessio sibi fiât , obtineatque in hoc sui desiderii complementum.
Super prœdiclo ejus senatus articule plurimum méditantes, et quid supradicto comili, quid ipsi Ecclesiae, quidque* praîfati regni ncgotio circa illum potius expcdiret , satagentes discernere , ac quid utilius cuiquc foret eligere cupientes, in eo considerationisnostraedefiximusoculum, etjudicium deliberationis firmavimus, quod decentius et melius pro singulis, apostolica providentia suadente, cognovimus, et
illud tanquam convcnientius duximus ordinandum : Consulentes cl providcnles per hoc saluti el honori cjusdem comitis, et in nullo ipsius profcctibus et utilitatibusdetrahentes, ac ipsum perfcctiusdirigcntcs negotium , et firmius solidantes. Caeterum volumus et decernimus, quod codera comité acceptante pnedieta, et, sicut pncmissum est, suas Buper hoc literas concedente, ac veniendi ad pracdictam scdem iter arripiente , prsefatus cardinalis de provcntibus praedictaî decimaî quos collegit velcolliget, congruum ci subsidium tribuat , et contra Manfredum , quondam principem larentinum , et Sarac^nos Luceriae per terras suœ legationis verbum crucis prspdicet et facial praedicari. Ut autem hîec nostra definilio et ordinalio, et hoc nostnim decretum, ac alia pnrmissa illibata perpétue maneant, et inconcussam seraper obtineant firmilalem , ea in prcosenti conscribi et annotari pagina fccimus , nostra et Tratrum noslrorum subscriplionibus, nostraque bulla, et eorundem fratrum sigillis ad pcrpeluam memoriam roborata.
Condilionesautemsuntha}; f. Civitasbeneventana, quam haclcnus romana Ecclesiasibi relinuit, et in suum domanium el dominium cum omnibus juribus et perlincntiis rctulil, el totum tenementum civitatis ejusdem cum fînibus ejus antiquis eidem Ecclesiae et in ejus proprielate libère remanabit, nullo jure ipsi comiti, vel cuicumque alii de regno prœdicto ibi retento, seu quomodolibet reservato. Fines autem seu termini Icrritorii, seu dislrictus, aut tenimenti civitatis ejusdem , cum de illis ad prœsens coustare non pos- ^set, tempore, quo tractatus sive negotium consummandum erit, per aliquas deputandas ad hoc personas idoneas distinguentur,
11. Idem autem cornes et sut in regno Siciliœ bœredes in dicta civitate et ejus territorio, ac perlinentiis suis, quœ ipsi remanebunt Ecclesiœ , vel in urbe , sea io Ctmpania vel Mari-
APPENDICE. 3i3
Uma , sive in ducalu spoletano, aùt in Marchia anchonilana, vcl in Patrimonio Beali Pelri in Tuscia , seu in aliis quibuscumque lerris aul domaniis, sive fendis ipsius Ecclesiœ ubilibet consti tutis, ex succcssione vel legalo aut venditione, sive donalione aut alio quocumque jure vel litulo seu contracta, uihil unquam sibi acquirent vel vindicabunt, seu poterunt acquirerc vel quomodolibetvindicare,ctnihilunquam récipient, habebunt velretinebunt, seu poterunt recipere, habere, vel etiamretinere, acnullam polestariam, seucapilaniani,vcl rectoriam,nullumquealiumhônorcm,nu]lamquedignitatemseu poleslatem senatoriam , vcl quamcumquc aliam aut adminis- Iralionem , vel commcndam , ncc quodcumque aliud olTicium récipient, seu recipere poterunt, habebunt seu retinebunt, vel habere seu relinere poterunt in cisdem. Hoc autom intelligimus de illis hœrcdibus ipsius comitis, qui eidem comîti in dicto Siciliae regno succèdent. Nolumus enim , qucd delic^ tumaliorum hœreduna, qui succèdent ci in comitatibus et aliis terris suis , in pœnam hœredis , qui est ci successurua in dicto regno, aliquatenus extendatur. Ne vero hujusmodi alii haercdes ipsius comitis contra ea, quœ in isto continontur articule, aliquo forsan tempore venire présumant, acquirendo, vel vindicando, aut rccipiendo, vel habendo, seu retinendo sibi aliquid in terris in articule ipso expressis, vel recipiendo, habendo, seu retinendo in eisdem terris polestariam seu capitaniam , vel aliquid aliud de iis , quae in articule continenlur codera , sic super hoc diximus providendum, ut videlicet nulli etiam hujusmodi aliorum hœredum ejusdem comitis ullo unquam tempore liceat sibi quidquam in eisdem terris acquirere , seu vindicare , recipere , habere, vel eliam retinere, aut recipere, vel habere, seu retinere potestariam, seu capitaniam, vel rcctoriam , aut aliquid aliud ex iis, qua;, prout dictum est, in eodem articule plenius exprimuntur. Quicumque autem ipsorum secus praesumserit, eo ipso excommunicatus existât, ncc ipse, nec ejys
posteri in perpeluumpossint in codem rcgno succcdere, si eis in casu aliquo bujusmodi successio dererretiir, scd ab illa repcllatur omnino , et nihilominus ille, qui tune ejusdem rcgni gubernaculis prœsidebit , romano pontifici contra eum potenter assistere teneatur.
III. Item , pro prœdicta civitate beneventana hac vice reficienda per Bencventanos , exponet per seplennium pro lignaminibus omnia nemora ipsius regni et terrae, quae est citra Farum usque ad confinia tcrrarum romana^ Ecclesiae , et omnem materiam ad aedificia oportunam, puta lapides, arenam , quie puteolana vocatur, cœmenlum , et similia , sine praejudicio juris singularium personarum ad unam diaetam prope Beneventum. Praestabit quoque ipsis Beneventanis securitatem per totum regnum et terram praedictam , nisi in terra sua de novo délinquant , propter quod ad ipsum de jure justitia pertinebit , privilégia eliam dictœ civitati a regibus et principibus concessa, illibata scrvabit. Omnia statuta per qucmdam Fredericum , olim romanum imperatorem , seu quoscumque alios reges Siciliœ facta contra libertatem civitatis ejusdem , rcvocabit , et in omnibus , et per omnia, qu» libertalisfuerint, caeterisrcgnicolisparificabiteamdem, nec aliqua statuta seu aliquas leges condet in postcrum , per quae dictiB civitati , directe vcl indirecte possint prœjudicia generari, et pro apostolicœ sedis et beati Bartbolomaei, patroni civitatis ejusdem, reverentia, fidantias ab omnibus remitti faciet, et remittet eisdem. Fidantiarum autem remissio est concessio libertatis , ut cives bencventani possint libère proprias vineas et terras excolere , ipsarumque fruges et fnictus recoUigere , ac easdcm vineas et terras vendere , et de ipsis pro sua voluntate disponere , sine aliqua cxactione , vcl munere , vel etiam dationo.
IV. Item , totum ejusdem regni rcsiduum perpoluo conccdetur in feudum cidem comiti et baeredibus suis, ex eo
legilime , sicut infra dicitur, descendentibus sub infrascrîptis » et suprascriptis conditionibus , quse , prout competet , in concessionis privilegio exprimentur. Itavidelicet, quod, si in ejus vel haeredum ipsorum obilu legitimum , prout subscquitur, baeredem ipsos, quod absit, non habere conligerit , r^num ipsum ad romanam Ecclesiam ejusque disposilionem libère reverlatur. Si enim cornes ipse regnum a nobis recepérit, descendentes per rectam lineam ex eodem et ipsius haeredibus Siciliae regibus mares el fœminœ in eodem regno succèdent; sic tamen, quod de liberis duobus maribus, in eodem gradu per eamdem lineam concurrentibus primogcnitus , et de duabus fœminis primogenita , et de mare et fœmina in eodem gradu similiter concurrentibus , masculus omnibus aliis prseferatur.
Si vero eumdem comitem, quod absit, sine liberis ex eo légitime descendentibus mori contigerit, possit ei in regno et terra praedictis succedere dumtaxat nobilis vir Alphonsus, comes pictavensis, germanus ejusdem. Et si dictus Alphonsus eidem Carolo non superviveret , possit ei succedere unus ex filiisLudovici, iIlustrisregisFranci8e,videlicet major nalu post illum, qui succedet in regno Francorum , et bœ gratia vel successio tam ex parte ipsius Caroli , quam ex parle illorum erit tantummodo personalis, ita sciiicet, quod ad alterum filiorum vel haeredum ipsius Alphonsi , si Alphonsum ipsum prœmori Carolo prœdicto contigerit, hujusmodi successio se extendet. Sed hujusmodi major natu succedet in regno Siciiiaeet terra praedictis. Similiter etiam nullus filiorum vel hœredum ipsius majoris natu, si idem major natu praefato Carolo non supervixerit , hujusmodi successionem habebit, sed regnum Siciliae ac terra praedicta ad romanam Ecclesiam ejusque dispositionem libère devolventur. Si vero Alphonsum et majorem natu praedictos prœmori Carolo praefato contigerit , nullus alius ipsi Carolo sine liberis ex ipso légitime descendentibus decedenti , in eisdem regno et terra
succeJct, scd liborum erit eidem roroana; Ecclcsiae de ipsis regno Siciliae , ac terra disponerc juxta suae boncplacitiim Yoluntatis.
Si autem pncdictos AlphoDsiim et majorem natu , post successionem hujusmodi, aut eorum haeredes sine liberis ex ipsis légitime descendentibus mori contigerit, rogoam SiciliuB et terra prxJicla, simililer ad eandeni romanam Ecclesiam ejusque dispositionem libère revertenlur. Scd si aliquem de aliis successoribus ejusdem eomitis regem vel regiuam Siciliae , sine légitima proie sui corporis mori contigerit, in futurum succèdent eidem , scrvatis gradibus si superstites fuerint, ha? personœ, viJelicet régis vel rogina* sine proie légitima sui corporis decedentis frater, vel soror ac collatérales superiores mares et fœminaî , ut pula patnii et avunculi, amila3 et materterse , et sursum usque ad quartum gradum, duntaxat illis collatéral ibus , quos praedictus cornes habet ad pra^sens , et habcbit dum vixerit , et qui post ejus obitum ex eisdem forsitan orientur, exceptis : collatérales etiam inferiores succèdent similiter mares et fœminse, utpote nepos vel neptis ex fralre vel sorore, et inferius usque ad eundcm tantummodo quartum gradum. Quod autem de fœminis rectse lina? ac collateralium superius est expresfium, intelligendum est tam de nuptis, quam etiam de innuptis, dummodo nuptœ sint fidelibus et Ecclesiae devotis; et sicut inter bas personas gradus servari volumus , ut scilicet prier gradus posteriori gradui prœferatur, sic et in eodem gradupluribusconcurrentibus priorem natu posteriori, et marem fœminae in hujusmodi successionibus volumus anteferri. Personarum autem hujusmodi nulla supersUle , regnum ipsum , sicut prasdicitur, ad romanam Ecclesiam et ejus dispositionem libère rcvertatur.
V. Item , pro toto generali censa ipsorum regni ci terrs octo millia unciarum auri ad pondus ipsius regni in festo
beati Pétri, ubicumque romanus pontifex fuerit, ipsi romano pontifici et romanas Ëcclcsiae annis singulis pcrsolventur. Si vero idem cornes vel ejus in dicto regno haeredes, quocumque tcrmino non solverint inlegrc censum ipsum , et expectali per duos menses, terminum ipsum immédiate sequentes, de illo ad plénum non satisfecerint, eo ipso crunt excommunicationis vinculo innodati. Quod si in secundo termino et infra subséquentes duos menseseundem censum sin^ diminntione qualibet non persolverint ; totum rcgnum Siciliae ac tota terra praedicta ecclesiastico erunt supposita inlerdicto. Si vero nec in tertio termino, nec infra duos menses proximos plenam salisfactionem illius ejusdem census sibi duxerintconsulendumjtaquod transactis eodem tertio termino , et duobus proxime sequenlibus mensibus , non sit de octo miilibus hujusmodi primi termini ipsi Ecclesiœ intègre satisfactum, ab eisdem regno et terra ipsorumque jure cadant ex toto, et regnum et terra ad romanam Ecclesiam* intègre ac libère revertentur. Si autem de censu octo millium unciarum bujusmodi primi termini infradictos tertium annum , et duos subséquentes menses plenarie satisfecerint, nihilhominus semper pro singulis octo miilibus unciarum singulorum terminorum , si simili modo in eorum solutione cessaverint , vel illa non solverint , similes pœnas incurrent, salvis aliis pœnis et processibus, quae vel qui de jure inferri et baberi poterunt per romanum pontiGcem in boc casu.
YI. Item, postquam dictus comes praefatum regnum vel tantum de ipso acquisiverit et habuerit, quod etiam si aliquœcivitates, vel munitiones, aut aliqua alia loca ipsius regni adhuc ei rebellia fuerint, reputetur et possit ipsius regni rex et dominus reputari, solvet romanas Ecclesiae quinquaginta millia marcarum sterlingorum per certes et diverses termines ad hoc statuendos , tempore que erit tractatusve negolium consummandum. Qnod si dictus comes in
3iS APPENDICE.
hujusmodi terminis illa non solveril, liberum crit romano fx>ntiûci, contra ipsum comitem pro siogulis terminis ad pœiias spirituales procederc, prout sibi videbilur expedire. Cum tameD negotium, quodagitur, Deo dante, féliciter codsummari contigerit, uos petitionem comitis super remittendis sibi eisdem quinquaginta millibus marcanim factam, ex parte sallem aliqua, de qua cornes ipsc nobis ad gratias teneri debeat, audiemus.
VII. Item, in quolibel triennio dabit rcx romaoo poDtiiici unum palafridum album, et pulchrum et bonum, in recognitioncm veri dominii eorumdcm regni et terrée.
VIII. Item, quandocumque romanus pontirex, qui pro tempore fuerit , asseruerit , vel dixerit, romanum Ecdesiam indigerc , ita quod super indigcntia hujusmodi ipsius romani pontificis simplici verbo stctur, idem cornes, vel ejus in dicto regno hiercdes requisili ab eo ad urbem , in Campaniam , in Maritimam , in Palrimonium beati Pétri in Tuscia, dubatum spoletanum , Marchiam anconitanam , et in prsemissam civilatem beneventanam , ac ejus territorium et perlinentias , quae remanebunt Ecclesiœ, et in omnes alias terras ipsius Ecclesiae per Ilaliam , trecentos milites equis et armis bene ac docenter munitos et paratos, ila quod unusquisque ipsorum babeat quatuor equitaturas, vel très ad minus, in obsequium et subsidium Ecclesise praedictœ transmittent, per très menses integros in ipsius vel dictorum in regno hœredum sumtibus et stipendiis, semel tamen in anno in servitio cidem Ecclesiae moraturos. Mensibus ipsis a die, quo iidem milites terram sui dominii vel fines sui districtus egressi fuerint, pervulgaresdiaetas etsoUtas computandis. Quod si maluerit Ecclesia eadem ingruenti uecessitate, super qua stetur verbo romani pontificis, ut est dictom, navali juvari exercitu , prsedicti milites débita laxatione ac vecompensalione prœhabita in navale stolium commutentnr.
IX. Item, tam ipse quam sui in regno hœredes nobis, nostrisque successoribus canonice inlrantibus , et Ecclesiae romanœ ligium homagium facient, et juramenlum fidelitatis prœstaburit, ac hujusmodi homagium facere, et juramentum fidelitatis praestare SQCundum Tormam inferius annotatam, si romanus poutifex in Italia fuerit, infra sex menses, si vero eum extra Italiam esse contigerit, infra annum, postquam regni dominium adeptiTuerint, teneantur; et singulis ipsis sucecssoribus , et eidem romanae Ecclesiœ renovabunt tam ipsum homagium, quam hujusmodi juramentum. In optioue autem et bcneplacito erit romanae Ecclosiœ, ipsum et haeredes suos vocare ad prœstandum personaliter juramentum fidelitatis, et ligium homagium romano pontifici j et eidem Ëcclesiae , dummodo ad hoc sibi tutum locum statuant et assignent, vel aliquem cardinalem ipsius Ecolesiae , seu alium , qui vice romani pontiBcis juramentum juxla eamdem Tormam et homagium recipiat; destinare.
X. Item , diclus comcs , et cjus in regno haeredcs regnum et terram prœfata nuUatenus divident , sed sempcr illa unus tantum sub ipsis conditionibus immédiate ac in capite a romana tenebit Ecclesia , et tam idem comes , quam ipsius in ipso regno hœredes nobis et successoribus nostris canonice intrantibus, et Ecclesiae romanae ligium homagium facient , et fidelitatis juramentum praestabunt in hune modum :
« Ego plénum et ligium vassallagium faciens Ec-
clesiae pro regno Siciliae et Iota terra , quae est citra Farum usqùe ad confinia terrarum ipsius Ecslesiae, excepta civitalc beneventana cum toto territorio et omnibus districtibus et pertinentiis suis (et exprimentur limites territorii , pertinenliarum, et districtuum civitalis beneventanae) ah bac horain antea fidelis et obediens ero beato Petro et domino meo pontifici, suisque successoribus canonice intrantibus, sanc-
'.••T. i". .i "..«• -j'^-'T..- .••T.i;i: *:u.'iiii'.; •■ -.: -•:'*•". i-r". . :-*.'^ ■ . ■• ■ ." . . . -r- .:..-■:. in -' -. --■•..'■■ :■ a
. ■ . .H- ■ *. il .'•*. ..1 '%.. . ."' ■ .» *" . SI. .' -■..! — 1 L^ . ■:« ■'.■'. l»'''.l . ".'. 4« . ' . 1,' i.'.. . . ■ . . '-■-■- >-'i.-i H.L.l --;-•-£!-" *! . V. '...'■. .' * '.■■.' ".t: .". . , ■ . ■.. V. .. ■ 'r.ila - . z -- - - ii-î -^— 'l-— '. , -. -1 . . '. . . ^ ' '. i>.^ ,-. .- . '.'.:'-: .^r-.jL 7-z.sL.
" . "•'. '.■.•...*•. . ". : .,■,'..... il. r. :-..i-- :.l-'--i. Z-c
'-.r. ' '. .• '. .•: r. :'. . r. ..::..;: 4 . -- :^- . -:: li-
I , <.. . / • •.;.■•.' • -il .', ;. : ;. . .iZ. -. .. «-Tr: '• -C.i3
ff: »f.'/ j»'*rit.fin , 't fc.iri'^^'jii.-i -î'Kr'y'r-s-'irih-Js homigi^-îm pra?- (i';:hijr.t, jurarn^-ritiim fi'J'rli'alin jurîibunt, so ad hoC «pe- Mîilii'-r '/Mi^;nrtUH, qiio'J nunquam per ee, vel alios sea i\ut»rMtw\Mt: fu'Ah prorurahunt , Ut cligaQtur, vel noniinenhjr iri ro^/'Hi vrl im|ir:ralorfm roniariiim , vel regcm Tcutoiit;f\ Ht'it florriiiiiirn J/iinharrliir, aiit Tuscue, vel majoris jifiiLift «'finirrwlcrri Lrimliardi»; vei Tuscia;, otsi clcctionero, vi'l rir»iiiiriHlirin«'rn ad irn[>fîriunn, vol ad regniim romanum, ncii iid nv.riiirnTlH'oLoniti*, aiit ad dominium Lombardiic vel riiHciii* , nr\î rriHJfiriH partiH rarum de ipsis cctcbrari contigel'il , niilliitii liiijtiHrnodi oloclioni , vel nomioationi aascnsum prii'Hiiihiiiii , iifM* iiiiromiltciil se ullo modo de regimine îpNiiiN iriipiM'ii, vel rrgni romani, scu regni ThcotonicCy aut l«i)tiiliitiiliir , HOU TiiHciWi vel majofia partis eamm, a quo-
cumque horum nominati fucrint vcl electi. Quod si ipse vcl aliquis suorum in regno haercdum , studentibus et procuranlibus eis ad impcrium ipsum , sive ad dictum rcgnum romanum, seu rcgnum Thcotoniaî, aut dominium Lombardiae seu Tuscia} , vel majoris carum partis electi vcl nominati fucrint, si hoc verum et manifestum fuerit, aut si post talcm electionem vel nominationem de imperii vcl regni romani , seu rcgni Theotonise , aut Lombardiae seu Tusciœ, vel majoris ipsarum partis regimine se manifeste intromiscrint, eo ipso a jure praedictorum regni Siciliae et lerrae cédant ex toto, ipsaque prorsus amittant, et eadem regnum et terra ad romanam Ecclesiam libere.devolvantur. Si autem elcctioui vel nominationi factœ non proourantibus ipsis aut procurantibus conscnserint, et ut huic elcctioni seu nominationi, vel juri omnino renuntient, et quod de imperio, seu de aliquo alio praemissorum , ad quod electi seu nominati fucrint, se nullatenus intromittant, moniti, iufra quatuor mensium spatium post monitionem hujusmodi, tali electioni, seu nominationi, vel juri non rcnuntiaverint, vel de ipso imperio seu aliquo praemissorum, ad quod electi vel nominati fucrint, se intromiscrint quoquo modo, ex hoc sint eisdem regno Siciliœ ac terra , et corum omni prorsus jure privati , et ut dictum est , eadem regnum et terra, ad romanam Ecclesiam libère dcvolvantur. Si vero ad ipsum comilem , vel ejus in eodem regno haeredes non poterit commode talis monitio pervenire, super quo utique impedimento, videlicet, quod moneri commode nequeant, credetur et stabitur assertioni romani pontificis , sive dicto : suflBciet prœvîa super hoc îpsius romani pontificis monitio publica et solemnis , ita , quod si infra sex menses post iliam rcnuntiaverint , aut de imperio , seu de aliquo alio prœdictorum , ad quod electi seu nominati fucrint , se quomodolibet intromiscrint, cadant ex omni jure ipsorum regni et terne, et regnum et terra ipsa ad romanam Ecclesiam libère dcvolvantur.
Xlf . Cseterum si contigerit , aliquem de suis ha^rcdibiis qui dcbcret in prœdictis regno Siciliae, et terra succcderc, in rcgem vcl imperatorem romanum , seu regem Theotoniu' vcl dominium Lombardiaî, aut Tusciae, seu majoris partis corum nominari , seu eligi , Tel assumi , nullatenus posscssionem eorumdem rcgni Sicilîae ac terne nanciscatur vel habeat, ncc se de illorum cura seu doniinio et regimine pcr se vel pcralios aliquatcnus intromittat, nisi prius imperio, vel regno romano, seu rogno Teotoniœ autdominio Loinbardia; vel Tuseiie, seu majoris carum partis ad quodcumque horum electus, nominatus Tuerit vel assumtus, et omni juri competenti sibi in illis omnino renunticl, et illorum regimen, neede jure ncdc facto illud gerens vel rctinens, omnino dimittat, ipsum nullo unquam tempore resumturus : alioquin cadat ab omni successione ac jure, quaî in regno Sicilise ac terra prcTdiclis sibi competerent ipso facto , ita quod cadem regnum Sicilia3 ac terra ad romanam Ecclesiam. ejusque dispositionem plene ac libère dcvolvantur.
Xllf. Quod si nonexstantibusmasculisfœminain eisdem regno et terra succcsserit , illa régi vel imperatori romano, seu in regcm vel imperatorem romanum electo , aut régi vol elccto in regem Teotonixs seu dominio Lombardia*, vel Tuscia} , aut majoris partis earum , seu elccto ad earum dûminium, nunquam matrimonialiter copuletur ; et si contrarium fecerit , eo ipso cadat a Sicilia? regno et terra praedictis, maneatquc prorsus ipsorum jure privata , ipsis regno et terra ad eamdem Ecclesiam devolutis. Si autem ipse , vcl aliquis suorum in regno hœredum contra haîc venerint , eo ipso cxcommunicati , et insuper labe ac reatu perjurii respersi et notati existant.
XIV. In hujusmodi quoqucjuramcnto addetar expresse, quod nullo unquam tempore regnum, seu imperium romanum, aut regnum Teotonia), vel dominium Lombardia^,
sive Tuscise scu majoris earum partis, aut easdcm Lombardiam vel Tusciam , vel majorera parlera ipsarum per se, vel peralios, scualiura occupaKunt, capient, vel acquirent, aut sibi alias quomodolibet vindicabunt; et si secus feccrint, sirailes secuodura prœscriptam formam pœnas incurrant.
Quod autera dicitur de raajori parte dorainii Lombardise, siveTuscise, intelligitur sci'^nter; si vero ignoranter, eam ad mandatura Ecclesiœ dimittere tencantur, et si eam Eoclesia raandanle dimittant , non incidant in pœnam in islo articalo et consirailibus constilutam. Si vero moniti non dimittant , rcmaneat pœna, prout est in hoc articulo et aliis consirailibus constituta.
XV. Quod si forte in posterura regem Sicilise contingat in imperatorera eligi , poslquam regni fuerit possessîonem adeptus, non transeat ad imperium , alioquin in pœnas incidat in hoc articulo et aliis similibus comprebensas. Quod si regni posscssione prdBdicti nondum agnita, seu obtenta, in irapcratorem eicctus transire voluerit ad imperium, in manu prius romani pontiGcis , vel illius quera ad hoc idem pontifex duxerit destinandum , filium suura successurum in regno cujuscumque fuerit œtatis , emancipet , et regno renunciet,nihil juris in eo retinens clam vel palam, nec cujuslibet etiam potcslatis, nec ipsum filium ad servilium vel subsidium aliquod faciendum juramento vel veto, stipulatione vel pacto sibi vel successoribus suis adstingat; sicquc factus tilius sui juris , ab eodem romano pontifice , vel alio destinato ab ipso, protinus investiatur de regno, ad cujus régis successionem , si forte dccederet sine liberis, nuUo unquam tempore pater veniat imperator existons. Sed si imperio et oranibus, quse ad imperium pertinent, idem pater renuntiare voluerit, et regno tanlum esse contentus, post renuntiationem bujusmodi ad illius succcssionera li- II 23
bcrc admittatur ; et tune ab ipso romano ponlifice , vel alio deslinato ab co, inveslituram recipiat regni ejusdem. Quod 81 dictus filius sic ad regnum assumptus, major aouis decem ctocto fucrit, libcrc adminisirct, sed quamdiu minor exstilcril, tam ipsc, quam regnum ipsius in custodia romanse Ecclesiae maneal, doncc rcx ipsc implevcrit supradictam œtalcm , fruclibus et obvcntionibus regni , ex quibus sumptusnecessarii faciendi pro ojusdcm regni custodia deducantur, régi conservandis eidem, et lucro alterius, rationc ipsius custodia), non cessuris. Quas vero de filio dicuntur, ut ci videlicet regnum possit sub obscrvalione praemiitsa a pâtre ad imperium transcuntc dimitti, de filia eiiam duximus concedendum. Et si rex non habens filios in irapcratorem cleclus, ad imperium transire volucrit, et de pcrsonis, quas supra diximus, libcris non exlantibus in regno posse auccedere, aliqui superstites Tucrint, quaî de filio et filia pra^ordinavimus observentur in illis, excepto emancipatioois articule, quae in solis illis procedere poterit, qua^ espaces emancipationis existent ratione patrias potestatis.
XVI. Declaramus etiam, quod si régi SiciliaB sine filio dccedenti superstes sit filia vel mulier alia, quaE^ juxla pnefatam forniam debeat ad hujusmodi successionem admiui, quae imperatori , dum ipse rex viveret, fucrat desponsata, vel nupta, non succédât in regno, et si regno sibi delato imperatori nupserit, cadat protinus abeodem , nisi vir cjus imperio prorsus renuntians , regno solummodô sit contentus. In primo autem casu repulsis filia et alia praedicta, ad personas illas, servatis gradibus, regnum perveniat, quas praenotavimus in regno posse succedere, si régi praemortuo liberi non supersint. In secundo autem casu, regnum ip- 8um ad romanam Ecclesiam devolvatur.
XVII. item, si forte deficientibus magcoUs oontigcrii, feminam ionuplam in regno aacoedero, illa BBarilabiuir
peroonœ , quae ad ipsius regni regimen et defensionem existât idooea, romani pontificis pnus super hoc consilio requisilo; nec nubet nisi viro catholico, et Ecclesise romanae devoto; et si contra hoc fieret, licebit romano pontifici contra ipsam ad privationem praediclorum regni et terrae sine figura judicii, et absque omni juris solemnitate, in quacumque setate filia ipsa consistet, proc^ere, si hoc ei videbitur expedire.
XVIII. Item , in regnum et terram prœdicta nullus succedety qui non fuerit de Icgilimo matrimooio procreatus.
XIX. Item, regnum Siciliae et terra praedicta imperio nullo modo subdcntur, seu sibi ullo unquam tempore in eadem persona quomodolibet unientur, et prsecise super hoc articulo tam pcr pœnas spirituales , quam alias cautiones cavebitur, juxta Ecclesiae voluutatem; cum prorsus intentionis sit romanae Ecclesiae, ut regnum et terra praedicta nuUo unquam tempore imperio uniantur, ut scilicel unus Romanorum imperator et Siciliae rex existât. Quod autem circa unionem ipsorum regni et terrœ cum imperio dicimus, hoc ipsum circa unionem eorumdem regni et terrœ cum regno romano , aut regno Tcotoniae , seu cum Lombardia vel Tuscia, sive cum majori parte ipsarum Lombardiae vel Tusciae intelligimus , et volumus esse dictum.
XX. Item, si ipse veisui in regno hseredes prasdictam civitatem beneventanam , territorium, et pertinentias ejus, quae remanebunt Ecclesiae , vel aliquam partem eorum aut Çampaniam vel Maritimam , seu urbem vel ducatum spoletanum,autMarchiamanconitanam, sive PatrimoniumBeati Pétri in Tuscia, aut alias quascumque terras romanae Ecclesiae ubilibet constitutas oocupaverint , vel occupari fecerint , aut super iis offenderint , vel molestaverint Ecclesiam, seu fecerint molestari , et postquam super hoc a romano pontifice moniti etrequisiti Tuerint, vel si commode moncri
aut requiri nequiverint , juxla ipsius romani poDtificis assertioncm , vel dictum , postquam de hoc ipse publiée ac solennitcreos monueril, infra très msnses non reslituerint intègre omnia occupata , eo ipso ab eoruoidem regni Sicilia^ et terrée jure cadant totalitcr, ipsaque regnum et terram prorsus amiltant et haec ad romanam Ecclesiam libère devolvantur. Quod si eliam reslituerint occupata, nihilominus ad plénum de universis injuriis et damnis illatis ad mandatum ejusdem romani pontificis satisfacere tcneanlur. Alii quoque hseredes ipsius comitis , videlicet , qui in regno succèdent eidcm , occupare , vel facere occupare casdem terras romanœ Ecclesiae , seu molestare, aut molestari facere super illis eamdem Ecclesiam non attentent, quodque illi, qui seeus attcntaverint , prœmissas pœnas (ut videlicet eo ipso sint excommunicati , et tam ipsi quam eorum posteritas in perpetuum ad successionem prœdicti regni, si in aliquo forte casu eadem successio dcvolverelur ad illos, nullalenus adroittantur) incurrant. Et quod rcx Siciliae , qui tune crit , teneatur assistere romano ponlifici contra ipsos, prout supcrius est exprcssum.
XXI. Item, omnibus ecclcsiis tam cathedralibus , quam aliis regularibus et secularibus , nec non et omnibus praelatis et clericis, ac universis personis ecclesiasticis, secularibus, et religiosis , et quibusiibet religionis locis plenarie dimittenturetrestiluenturintegreomniabonacorumimmobilia a quibuscumque ablata vol occupata sint, et per quoseumque detineantur. Mobilia vero , quae exstant et poterunt inveniri , simili modo restituentur eisdem : bœc autem restitutio fiet absqiie contradictione seu difficultate qualibet, sicut naDciscentur prsedictorum regni Siciliae ac terrœ possessiooem : hoc modo, scilicet quod statim in iila parte ipsorom regni et terr», quœ sibi obediet , restitutio ipsa fiât , ipsaque postmodum successive consummabitur, sicut eidem regnum habc-
buDtur et terra. Ncautcm super iis rébus rcstiluendis ingeri possit aliqua difBcultas, deputabuntur aromano pontifice aliqui viri discret], ad quorum mandalum et arbitrium juriuni, et eorum irnmobilium et mobilium, quae exstant, restitutio plena fiât , ita quod ca, de quorum dominio vel proprietate^ scu possessione notorium fuerit, ad eorum mandatum et arbitrium mox reddentur. 1d dubiis vero , peripsos de piano et absquejudiciistrepitu Veritas diligentius inquirctur. Suflicict autem vocari camerarium vel procuratorem , scu ballivum, in cujus jurisdictione vel ballivia, seu lerritorio bona de quibus agetur, consistent , ad videndum jurare testes qui in hujusmodi inquisitione déponent.
XXII. Item, omnes ecclesi» lam cathédrales, quam ali© regulares et seculares , ncc non et omnes prœlali et clerici , ac univei*saeper8onœ ecclcsiasticaî seculares et religiosœ, ac «luœcumque rcligionis loca cum omnibus bonis suis in eleotionibus, postulationibus , nominationibus, provisionibus , et omnibus aliis plena libcrtatc gaudebunt, ncc ante electionem, sive inelectione, vel post, regius assensus, vel concilium aliquatenus rcquiretur. Quam utique liberlatem ipso, et sui in regno ha&redcs semper manutenebunt et conservabunt , et manuteneri et conservari facient ab omnibus subditis suis , diclaequc ecclesiae ac person» utcntur libère omnibus bonis et juribus suis, salvo et suis in regno haeredibus jure patronatus in ecclesiis , in tanlum , quantum in bac parte patronis ccclesiarum canonica institula conccdunt, ubi anliqui reges Siciliac hujusmodi jus patronatus in ipsis eclesiis habuèrunt. Omnes etiam causae ad forum ecclesiasticum pertinentes libère et absque ullo impedimento agitabuntur, tractabuntur, et vcntilabunturcoram ordinariis et aliis eccicsiasticis judicibus, et terminabuntur per eos. Et si ad sedem apostolicam super hujusmodi causis appellari contigerit, tam appeliantes, quam appellati ad eamdem ve-
nire scdem pro appellalionum proscculionibus, libère et absque iohibilione aliqua permilteatur. Sacraroenta vero fidelitalis prseslabunlur secuodum aDliquam et rationabilem coDSueludinem , prout canonica instituta permittunt , ab illis ecclesiarum praalatis, quorum praedecessores antiquis illa Sicilise regibus prsestilerunt; ab illis autem prselatis et eccleaiiSy qui regalia, sive temporalia bona tenent, si qui tainen sunt qui hujusmodi boaa teneant a domino regni et aliis dominis tcmporalibus, et qui ratione hujusmodi bonorum ab antiquo consuevcrunt regibus et ipsis dominis lemporalibus servi lia exhibere , hujusmodi honestaet antiqua scrviliaeis sceundum rationabilem et antiquam consuetudinom, et sicut instiluta patiuntur canouica, impendentur, salva scmper citra ccclesias cathédrales, et alias regulares, et seculares, acpcrsonas et loca ccclesiaslica , tam in faciendis provisionibus , et eleclionibus confirmandis , quam in omnibus quibuscumque aliis romani pontifiais et Ecclesi» romanaa jurisdictione, ac auctoritate plenaria et libéra potestate.
XXIII. Item, rcvocabit omncs constitutiones, seu leges pcr praedictum Frid. et per reges Siciliœ , sive per Conrad um îpsius Frid. filium aut Manfredum , quondam principem tarcntinum, qui de facto regnum ipsum dctinct occupatum , éditas contra ecclesiasticam Ilbcrtatem; nec statuta, vel constitutiones aliquas edet, aut etiam promulgabit, per quas juri vel liberlati Ecclesiae derogetur.
XXIV. Item, comes promittet, quod nuUas clericusvel persona ecclesiastica eorumdem regni et terrœ in civili , Tel 'criminali causa convenietur coram judice seculari, niai
super feudis judicio petitorio conveniatur civiliter ; sed omnes Ecclesiae , ac personae ecclesiasticae omnimode enint liberœ , et in nullo régi vel principi subjacebunt.
XXY. Item , nullas talltas, vel collectas imponet eodesiis,
monasleriis , clericis , et viris ecclesiaslicis , vel rcbus conim.
XXVI. Item, in ecclesiis Tacantibus rex nulla habebit regalia, nullosque fructus, reditus et proventus, nulles etiam obventiones , ac nulla prorsus alia percipiet ex cisdem , eustodia earumdem ecclesiarum intérim libéra rémanente pênes pcrsonas ecclesiasticas, juxta canonicas sanctiones.
XXVII. Item, comités, barones, milites, et universi liomines totius regni et terrœ prœdictae vivent in ea liberlate, et habebunt illas immunitates, illaque privilégia, ipsisque gaudebunt, quas et quœ tempore clarœ mcmoriae Guillelmi sceundi Siciliae régis et aliis antiquis temporibus babucrunt.
XXVIII. Item , omnes exules regni Siciliae et terrœ '^ra»dictœ, cujuscumque conditionis existant, ad mandatum Ecclesise reducentur in regnum et terram praediclam , ipsi* que de bonis, et juribus eis debitis restitutio plenafiet. In hujusmodi autem restitutione secundum praescriplam formam in capitulo de bonis ecclesiarum restituendis conlcntam, lam in notoriis, quam in dubiis procedetur.
XXIX. Item , nullam conrœderationem , seu pactionom vel socielalem cum aliquo imperatore, vel regc , seu principe, vel barone saraceno, christiano, vel graeco, aut cum aliqua provincia, seu civitate, aut communitate, vel loco aliquo contra romanam Ecclesiam , vel in damiium Ecclesise scieuter faciet, et si etiam faceret ignoranter, teneatur ad mandatum Ecclesiae revocare.
XXX. Item, omnes captivos, et obsides , qui tenentur in regno et terra praedictis, Romanos, regnicolas , et alios de terra Ecclesiœ, Tuscos, Lombardes, et illos de Marchia t'^rvizin. pro posse suo, bona fide restituet libertati. Hseredib'js vcro quondam Riccardi comitis Sorani , Gcrmani fe-
licis rccordalionis limocentii papae 111 jus quod in comitatu Sorani et aliis Ecclcsiae romanae iîJclibus, illud quod inaliis comitalibus et bonis, si qua cis in regno et terra prœdictis a regibus et priucipibus sunteoncessa, obtinent, penitiis erit salvum , uec per ipsorum rcgui et terrae concessionem comitatuum seu concessorum eoriimdem cuiquam quoad proprietatem seu possessionem praejudicium gcncrabitur, regio in iis omnibus jure salvo : secundum enim supradictas et infrascriptas conditiones regnum Siciliae , excepta civitale beneventana, et omnibus districtibus et pertinentiis suis, comiti conecdetur eidem , et revocabuntur omnes concessiones eomitatuum, baroniarum, feudorum, etaliorum quorumcumque bonorum et jurium , factae in praedicto regno Siciliœ per Fredericum , Conradum, et Manfredum prœdictoSy et eorum officiales, familiarcs et fautores post depositionis sententiam in ipsum Frider. per fclicis recordationis Innoeentium papam IV in lugdunensi concilio promulgalam.
XXXI. Item , idem cornes veniet cum mille ad minus ultramontanorum militum comitiva , quorum quilibet equitaturas quatuor secum ducet; babebit etiam dictus cornes trecentos balistarios , et tôt alios bellatorcs , quot ad proseculionem negotii sufficere videbuntur.
XXXII. Item, dictus comes usque ad annum a die, que ei fiet collatio de regno Siciliœ , computandum , sic munitiis cum tota sua bujusmodi comitiva fines comitatus Provinciae versus Italiam sit egressus,et extimo iufra très menscs immédiate sequentes sit in terris conterminis regno Siciliœ, nisi forsan in Italia hostium impediatur obstaculo vel oc^ cursu, quorum impugnationi , vel debellationi, quamdiu taliler munitus perseveranter institerit, intelligatur negotium prosequiy nec tempus praedictorum trium mensium ei currat. Quod si dictus comes sic munitus usque ad annum hujusniodi non Tuerit fines praedicli comitatus cgressua, vel
APP£NDir£. 36 i
iufracosdcm très menses tali nou praepeditus obstaculo non fuerit in terris, eidem Siciliae regno conterminis, cum comitiva bujusmodi constitutus , vel in quocumque casu eo proseculioni negotii opportunam non impendcnte operam » ad easdem terras conterminas dicto regno infra très menses ipsos non veneril sic muuitus , liberum erit romano pontifiai , ac in ipsius potestate remanebit , dicere , pronuntiare, vel proferre in scriptis , vel sine scriptis , de consiiio, vel sine consiiio fralrum suorum , eodcm comilc , vel alio eliam quocumque, cujus forsitan inleresset, non vocalis, et absque omni juris solemnitate, concessionem eidem comili et jus baeredibus de regno et terra prœdictis faclam , vacuam omnino esse, nullumque robur, vel valorem babere, ac eam revocare , cassare , irritare , ac ipsam cassam et irritam nuntiare. Liberum quoque est eidem romano pontifici hoc idem Tacere , si , quod absit , dictus comes vel longa praepeditus valetudine , vel morte prseventus, dictum negotium juxta eamdem formam non assumserit, vel assumtum non fuerit prosequutus, nisi forte talis persona,et tam idonea , juxla formam eamdem vices ejus , vel suorum bae* redum in bac parte suppleverit , quae merito ad boc sufficiens possit et debeat romanae Ecclesiae reputari. Quod si dictus comes alio forsan impedimento légitime fuerit irretitus et hoc significaverit romano pontifici, tune liberum erit eidem romano pontifici, et in potestate remanebit îpsius vel dicere , pronuntiare, ac proferre juxta formam in capitulo ipso contentam , concessionem , eidem comiti et ejus baeredibus faclam de regno et terra praedictis , vacuam omnino esse, nullumque valorem vel robur babere, ac eam revocare, cassare et irritare, et ipsam cassam et irritam nuntiare, vel talem personam, et tam idoneam assumere vel admittere ad dictum negotium , quœ merito ad boc ab ipso sufficiens reputetur.
