BREVET DE MAITRE-CHIRURGIEN
(Litterae Chirurgise) XVIe - XVIIe - XVIIIe
UNIVERSIS ET SINGULIS DOMINIS JUSTICIARHS, TA M. ECCLESIASTIG1S (i) quam secularibus, ac aliis quibuscumque, quacumque authoritate seu potestate fungentibus, ubilibet constitutis, seu locum tenentibus ipsorum et eorum cuilibet insolidum ad quem seu quos présentes nostrse lîtterœ pervenerint, NOS GEORG1US DOM1NI- GUS DE LAURENS, eques, et dominus de OL1VA, MARCHIO DE BRANTES (2), prsesentis civitatis Avenionensis pro sanctissimo domino nostro papa et sancta Romana Ecclesia viguerius, salutem et honoris augmentum. Cum desiderio complacendi, notum facimus et in verbo veritatis attestamur quod nobis, pro parte PETRI PAMARD (3j, oriundi urbis Valencienarurn, per longa tempora in arte barberiae ac chirurgise indefesse audivisse et exercuisse, pluribusque magistris chirurgicisin eadem civitate Avenione ac aliis civitatibus causa addiscendi inserviisse, indeque, juxta privilégia et indulta apostolica barberiorum et chirurgicorum prœdictae civitatis Avenionis per sanctam Sedem apostolicam super hoc concessa, sub examine ipsius exponentis sufficientiœ ac experientiae et idoneitatis super ar-
(1) En grosses lettres dorées. L'U de Universis est magnifiquement enlacé d'une tulipe et de deux roses avec leurs feuilles.
(2) Grosses lettres noires.
(3) Ibidem.
tibus praedictis fiendis, examini magistrorum barberiorum et chirurgorum juratorum in eadem arte electorum, nominatorum et deputatorum in dicta civitate Aven.,scilicet magistrorum Caroli Giraux, Nicolaï Champignau, Honorati Josephi Hurin, Jacobi Josephi Valeron-Cambaud, civium Avenionen. ad fines et effectus ipsum exponentem admittendi, si sufficiens et idoneus reperiretur, se submisisse, experientiamque in talibusfieri solitam et consuetam fecisse, et quia, sicut eadem sua subjungebat petitio, cupit idem exponens in praesenti civitate et alibi in dictis artibus chirurgiae et barberiae practicare et continuare, apothecamque, ut alii magistri, erigere, levare et tenere, dum et quando sibi videbitur et placuerit ; propterea humiliter fuimus requisiti, quatenus ex nosiro incumbenti officio, sibi licentiam erigendi, levandi et tenendi apothecam barberiae et artem chirurgie exercendi in praesenti civitate et alibis ad instar aliorum magistrorum chirurgorum et barberiorum jamdictse civitatis sibi dare et concedere dignaremur. NOS 1G1TUR informati de articulis, statutis, privilegiis et libertatibus eisdem magistris in arte chirurgiae et barberiae supradictae civitatis Avenionis concessis et per sanctissimum dominum nostrum papam ejusque officianos curise temporalis Avenionis confirmatis, aliisque ordinationibus praefatae curiae super praemissis factis et editis, NOLENTES eosdem articuios, privilégia et libertates, in quantum officium nostrum tangit, infringere, quin imo illos, illa et illas ac contenta in illis servare et manutenere, attenta etiam relatione nobis per praefatos magistros Caroium Giraux, Champignau, Hurin, Valeron, magistros juratos in dicta arte, super sufficientia dicti magistri Pétri Pamard diligenîer et rigorose supra nominatum Pamard in praedictis artibus chirurgiae et barberiae in examine publico et privato et praesentia aliorum dictse artis magistrorum jam dictae civitatis tentando et disputando, dubîa et argumenta exprimendo et disputando, interrogasse et pluries examinasse et in ipso examine eumdem PAJVIARD reperisse doctum sufficientem, habilem etidoneum ad apothecam barbe-
riae tenendam et artem chirurgie exercendam, etquodmerito venit ad prsemissa, admittendum et recipiendum : Idcirco, ex nostro incumbenti officio, dictum magistrum Petrum Pamard, tanquam sufficientem et idoneum, habilem et expertum, nobis per dictos magistros juratos, ut praemittitur, praesentatum, recipimus et admittimus. Vos omnes et singulos supradictos et veslrum quemlibet ex parte praefati sanctissimi domini nostri papae ac nostra, attente rogamus, subditis vero jam dictae suae Sanctitatis praecipimus et mandamus quatenus ipsum magistrum PETRUM PAMARD sic per nos, ut praemittitur, in magistrum ad praticandum et utendum dicta arte chirurgie et barberiae in praesenti civitate Avenione et ejus districtu ac alibi admissum et receptum, ejusque familiam, dignemini suscipere commendatum, permittendo eumdem practicare et artibus praedictis uti, frui et gaudereprivilegiis, libertatibus, immunitatibus, praerogativis, ac collationibus,, franchesiis, consuetudinibus, et juribus consuetis, quibus caeteri chirurgici sic modo praemisso recepti et admissi, utuntur, fruuntur et gaudent, ac uti frui, et potiri etgaudere poterunt quomodolibet in futurum, id fleri in quantum in vobis erit permittendo, et praefato sanctissimo domino nostro papas ac nobis curetis complacere. In quorum omnium fîdem et testimonium présentes nostras litteras concessionis, ut licentiae fieri et per graffarium infrascriptum subscribi sigillique nostri impressione muniri jussimus. DATUM Avenione, hac die octava décima januarii, anno a nativitate Domini millesimo septuagesimo pontifîcatus sanctissimi D. N. Innocentii duodecimi.
Sigillentur : Brantes, viguier.
Carolus Giraud, magister chirurgus , decanus juratus et apgregatus y Nicolaus Champignau, magister juratus et examinator ; Kurin, magister juratus ; Cambaud, magister juratus examinator.
Sceau particulier du viguier sur cire rouge.
On lit au-dessous et à gauche :
Anno supradicto et die octava décima, coram prsedicto domino Georgio de Brantes.. viguerio prœfato, constituais personaliter, dictusPetrus Pamard, magister chirurgus, genibus filexis et Scripturis sacrosanctis in ejusdem domini viguerii manibus corporaliter tactis, de bene et fideliter exercendo dictam artem chirurgi,-debitum informa solita et consueta prestitit juramentum ; de quibus actum Avenione, in domo solitae habitationis ejusdem domini viguerii, prsesentibus ibidem NN. Carolo Baudet, Claudio Vinay, notario Aven, testibus. In quorum fidem ego notarius et curiarum N.
domini vigueri graffarius.
Brantes, viguer. (sic signatus).
Fento, not. (ainsi signé) (i).
(i) Ces brevets sont sur parchemin entouré d'un trait noir, et écrits en belle ronde. Quelques-uns ont pour cadre un filet doré, tel celui de Pierre Pamard ; mais c'est l'exception, car généralement ils sont sobres d'ornements. Le parchemin mesure en moyenne 0,54 de large sur 0,41 de haut. Pas de sceau pendant, mais le cachet sur cire rouge du viguier en exercice. Le texte du brevet est d'ailleurs resté le même, du moins pendant les deux derniers siècles, ainsi que nous avons pu nous en rendre compte en comparant d'une part celui délivré à Gaspard Borgese de Riez, dans la seconde moitié du dix-septième siècle, et ceux de Pierre Pamard en 1700 et d'Antoine-Jean-Baptiste-Benezeth Pamard, en 1782.
Ces brevets, pour sortir leur plein effet, devaient être enregistrés au greffe du viguier. La mention de cet enregistrement est faite généralement au bas du parchemin, sous cette forme : « Prassentes litterae débite collatse, registratae fuerunt per me N.... graffarium curiœ perillustris ac magnifici domini viguerii Aven, subsignatum hac die.... roensis.... anni.... In quorum fidem, N... » (sic signaius\. Déplus, le viguier percevait douze livres pour la prestation du serment du nouveau maître.