DE TYRON
« Quoniam ignorantise et oblivioni débilitas igitur
cartula prœsentibus notum faciat quod nos humillimiis Cenomanensis episcopus, et ejusdem ecclesie decanus, et capitulum ac abbas et conventus Beatae Marie de Pellicia , et Bernardus de Feritate Bernardi dominus ipsius momisterii
patronus eodem monasterio Tyronensi monasterium
nostrum prrcdictum Beatae Marie novi monasterii dicti de Pellicia subjicimus et donamus
T> Ego quoque Bernardus , jam dictae Feritatis dominus, locuin ipsum cum suis appendiciis libéré et quietè ipsis monachis Tyronensibus concède, et dono quod in eo habeo
nihil dominii vel superioritatis née aliud quid rei prœter orationes fratrum retineas
» Confirmo etiam admortisationem quam praedecessores mei îpsis religiosis largiti sunt
» Acta sunt hgec et data Cenomanis, per nos, episcopus, decanus, capitulum et Bernardus praedictus tc^rtio nonas Junii, et post in capitulo dicti monasterii Béate Marie novi monasterii dicti de Pellicia per abbatem et conwntum ejusdem monasterii habita, rata et grata nobis episcopo et Bernardo praedictis preseritibus octavo idus ejusdem mensis anno incarnationis Verbi millesimo ducentesimo quinto.
» Bartholomeus Turonensis urchiepiscopus, apostolicae Sedis legatus, anno gratise millesimo ducentesimo sexto ordinationis suae trigesimo sexto confirmât (4). »
€ Dominus Feritatis Bernardi promisit per fidem quod tenebit a Comitissa (de Champagne) quicquid sibi eveniet per escasuram (?) de Comitatu Pertici quod sit defeodo Comitis Camotensis.
» Ego Hugo dominus Feritatis Bernardi notum facio
omnibus me promisisse Dominas B. Gomitissae Campanie
quod ego et heredes mei tenebimus ab ea quicquid mihi obveniet vel ad me perveniet de escasura Comitis Pertici, vel ejus pertinentiis, quod moveat a Comité Carnotensi, et hoc firmavi fide data, ipsa vero Comitissa rachatum dicto Comiti solvet pro me hac vice, etc....
» Actum anno 4226 mense aprilis (2). »
« Radulphus, vicecomes Belli Montis, salutem
» Noveritis quod ego ratas et gratas habt»o portiones de Treans et de THlia prout illas fecit Hugo domimis Feritatis Bernardi
(1) Extraits du chartrier de Thiron, recueillis dans la collection t Exccrpta cartulariis. » Ms. de la bibliothèque nationale, folios 52-53, etc.
(2) Liber priîicipiim, province de Champagne, cartulairc original. — Bibliothèque nationale.
ï Actum anno 4232 die luna3 post inventionem sancte Crucis, mense aprilis (1). »
« Rotrocus de Monteforte rectas habet portiones quorumdam nemorum quas Hugo de Feritate fecit cum Comité
Campanie Rotrocus de Monteforti, vir nobilis, notum
sit quod ego Rotrocus de Monteforti habeo ratas et stabiles omnes partes illas, ergo illustrem Comitem deCampania, quas fecit Hugo , nohilis vlr de Feritate, vidolicet de nemoribus de Trahent (2) et de Tilleio et de omnibus pertinentiis, et quod ut ratum, etc , sigilii mei munimine roboravi.
ï Actum anno 1232 (3). »
€ ... Httgo dominus Feritatis Bernardi... noverint universi quod ego ', cum assensu et voluntate Ysabelle uxoris meae ,
vendidi abbati et conventui Pietatis-Dei LXVII arpenta
terrse ad arpenta Feritatis Bernardi , partim in nemore , partim in brueriis, in landibus Descoudreis, sita prope villam quse dicitur Laboce, contigua XL arpenta terrae quae, pro remedio animae suas, eidem conventui prius dederam, et totam censivam quam tenebat de me Odo Contesse, contiguam terrae predicUe, pro CC et XLVIII libris Turonensibus
mihi plenarie persolutis liihil mihi retinens nec heredibus
meis, neque talliam, neque corveiam, neque multuram, neque viariam, neque fenatorem, neque vindemiatorem , neque costumam, neque redhibitionem , neque servitium, neque aliam exactionem, excepte quod in tota terra supradicta extra septa grangie monachorum justiciam sanguinis, et magnam justiciam et duellum sicut prius habebam
(1) Liber pnnciptim, province de Champagne, cartulaire original. — Bibliothèque nationale.
(2) La position de la forêt de Trahent, Treans ou Creans, et't ainsi désignée dans dom llousseau, t. VIÎ, numéros 3112 et 3129. Archives de l'abbaye de Saint-Denis, layette du prieuré de Sainte-Gauburgc au Perclie. Cartulaire blanc, t. II, pages 409 et 412.
« In Trahent juxta Tiliam, in castellania Bellysmensi.
» In nemoribus noslris sitis in Trahenlo, juxta cuiiem de Sabulo
Castellania Bellys - ensi juxta chemine per quod itur a \illa de sancta
Gauburge ad Firmilatem Bernardi, etc. »
(3) Même source.
retineo Concessi etiamutcircà manerium suum possint
clauder3 tria, arpenta terrai et ipsa tria arpenUi terra? quae inlra clausuram sita erunt cum omnibus infrà positis immunia sint et libéra sicut sacrosanctae domus ecclesiae. Dicti vero abbas et conventus, nec in illo loco, nec alibi, poterunt homines meos nec honiines militum meorum, contra nos scienter n^cipere, nisi ad locum sic privilegiatuin metu delicti confugerint unde rnoivs vel membrorum mutilatio sequeretur. In qiiibus casibus sic fugientes tanquam in
ecclesia quantum ad corpora tuti erunt Actum anno
gratia? 12:33. »
« Universis... Hugo dominus Feritatis Bernardi noveritis quod nos cum assensu et voluntiite YsabillaB uxoris mc\...
(fere ut suprà ) présentes litteras sigiili mei muniinine
roboravi.
» Anno MCGXXXI. »
Le grand sceau est un cavalier armé de toutes pièces portant un bouclier chargé de deux lions léopardés.
« Signum Hugonis de Feritate Bernardi. »
Pour contre-sceau : deux lions léopardés (1).
« Universis Bernardus dominus Feritatis Bernardi
salutem in Domino. Noveritis... quod cont^^ntione habita inter me ex una parte et abijatem et conventum de Pietat^.
Dei ex altéra super eo quod dicebam quod infrà metas
positas in terris illis quas bona3 memoriae Hugo pater
meus partim eisdem monachis vendiderat, partim donaverat
plura essent arpenta quam in donatione contin^^antur,
dictas terras mensurari fecimus et septem arp?nta lerra^.
et dimidium quarterium invenimus ultra numerum in donatione conscriptum. Qu» cum monachi mihi reddidissent, ego pro remedio anima? meae dedi in eleemosinam dictis
monachis dicta septem arpenta et demidium (juartarium
anno MCC quinquagesimo primo (2). »
(1) La date da 1231 nous parait être celte du seul acte émané directem(*nt de Hugues, qui était inojt dès le commencement de 1233, J'après la lettre du pape Grégoire IX, du 22 mars, même année, lettre que nous reproduisons ci-après.
(2) Extrait du cartulaire de TEpau, fonds Gaignières, folios 32 et 31, v*.
Il est vrai qu'il existe des chartes qui paraissent avoir été souscrites par Hugues au coui*s de 12S© et même de 1234, etc. Le numéro 622 du Livre blanc, dans lequel il approuve, en juillet 1234, et comme seigneur de fief, une vente de dîmes dans la paroisse de Saint-Georges-du-Rosay, peut fournir matière à de sérieuses objections. Mais ces documents n'ont point, comme témoignages, une valeur égale à celle d'une lettre d'un pape , portant la date d'une année de son pontificat. Il peut y avoir, dans le numéro 622 du Livre blanc du chapitre , erreur d'un copiste qui aurait écrit tricesimo au lieu de vicesimo. Et l'on est d'autant mieux fondé à supposer cette erreur que le numéro 625 du même recueil offre l'exemple de deux dates différentes, 1223 au commencement et 1234 à la fin.
22 mars 1233.
c Bernardo et Hugoni fratribus , Stephaniœ , Mariae , Lucise eorum sororibus, pupillis de Feritate Bernardi.
« Sententiam quae in ipsorum favorem de ipsorum legitimitate ab archiepiscopo Turonensi lata fuerat auctoritate apostolica confirmât.
« Gregorius, episcopus, ssrvus servorum Dei, dilectis filiis Bernardo et Hugotii fratribus, Stéphanie, Marie, Lucie et Elisabeth eorumdem sororibus , pupillis de Feritate Bernardi, Genomanensis diocesis, salutem et apostolicam benedictionem.
« Ex parte si quidem vestra fuit propositum coram
nobis quod, cum nobilis mulier Lsabella de Feritate Bernardi, mater vestra, Gervasium et Andream de Pruliaco, milites, et Johannam sororem eorum , vestros consanguineos , Sagiensis diocesis, pro eo quod ad vestram aspirantes herediUitem , vobis illigitimitatis maculam imponebant ,
coram venerabili fratre nostro archiepiscopo Turonensi
auctoritate apostolica convenisset, idem archiepiscopus , cognitis cause meritis, dififînitivam pro vobis sententiam promulgavit, quam nobilis ipsa humiliter petiit apostolieo
PIÈCES JUSTIFiaVTIVES. 227
munimine roborari. Vos igilur ipsius justis petitionibus inclinati, sentenliam ipsam sicut est justa, nec It^gitima provocatione suspensa, aucloritate apostolica ronfirinajnus,
el prosentis scripti patrocinio rommunimus
)• Datum Laterani XI kalendarum aprilis pontificatus nostri anno septimo (22 mars 4233) (4). »
HrOUKS PERMET AUX MOINES DE LA PELICE DE BATin UN CELLIER DANS LA MAISON DE MAUCONSEIL QUI LKUR A ÉTÉ DONNÉE PAR BERNARD SON PÈRE ET JEANNE SA MÈRE ; MAIS CE CELLIER QUI LONGE LES FOSSÉS DE LA FERTÉ,
PRÈS DE l'Église, ne doit pas empêcher de fortifier