‹ Histoire de la Flandre et de ses institutions civiles et politiques, jusqu'à l'année 1305 (volume 3)Chapitre 28 sur 49 · XXXI · texte numérisé non relu

XXXI

Bref du Pape Innocent IV à tévêque de Térouane^ par lequel il le charge d'informer au sujet d^une plainte des échevins d'Ypres, et d'y porter remède^ si la plainte se trouve vérifiée (2).

25 février 1247.

Innocentius episcopus servus servorum dei venerabili fratri... Episcopo Morinensi Salutem et apostolicam benedictionem. Ex parte scabinorum ville yprensis nobis est ^lata qaerela quod si contingat aliquem de villa ipsa de adulterio vel fornicatione deferri, iicet super hoc confessus non fuerit vel convictus nec per contumaciam se absentans nichilominus tamen.. OfBcialis tuus... Decanus christianilatis loci ejusdem et quidan^ alii ecclesiarum Rectores morinensis diocesis ab ipso occasione hujusmodi certam summam pcfcunie contra justitiam exigunt et extorquent. Ideoque fraternitati tue per apostolica scripta mandamus.

(1) Mot douteux dans roriginal. mais en toutes lettres dans la confirmation du 7 septembre 1301.

(2) Original aux Archives dTpres, 2« bureau voûté, layette 19, n» 10, avec bulle de plomb d'Innocent IV à ficelles de chanvre.

f quatinus si est i(a Officialem, decaniim et Rectores predictos quod ab hujosmodi exactione ac extorsione désistant moniiione premissa per censuram occleskfiticam appel latione remota previa ratione compellas.

Datum Lugduni. V. Kalendas Martii Pantîficatus nostri anno quarto.

Autre bref de même natnre (1).

22 mai 1247.

Innocentius episcopus servus servorum Dei. Venerabili fratrî... Episcopo Morinensi. Salutem et apostolicam benedictionem. Ex parte dilectorum filiorum Scabinorum et universitatis villœ Ypreosis fuit propositum coram nobis, quod cum in villa ipsa, in qua fera Ducenta milia hominum commorantur Quatuor parrochiales ecclesise taniummodo sint statut», quarum Canonici regu lares curam optinent animarum et in qualibet ipsarum solus Canonieus consueverit pernoctare; ac per hoc iidem in spiritualibus non modicum sustineant detrimentum, petebant in eadem villa tam ecclesiarum quam clericorum numerum augmentari. Super quibusdam etiam gravaminibus sedi apostolicae sunt conquesti, videlicet, quod... Decanus christianitatis et Rectores ecclesiarum loci ejusdem Morinensis diocesis, quae sua

(1) Archives d'Ypres, 2« bureau voûté, layette 19, n® 5; original avec la bulle de plomb d^Innocent IV pendante à une ficelle de chanvre, imprimé dans les AnalecUs yprois^ p. 49-51.

smit, non quœ Jhesu Cristi quœrentes, si contingal, simul et semel debere plures nuptias êelebrari, ut plures oblalîones. extorqueant ab eisdem sub uniiis missœ celebratione ac nao die id fieri non permittant. et si aliqui diversarum parochiarum ipsîus villœ matrimonialiter vellentad invieem copulari, numquam sinunt hujusmodi matrimonium consumari, nisi recepta prius a quolibet contrahentium oblationum nomine certa pecuniœ quanlitate. Quod si très dies feriatos subsequenter evenire contingat, et nuptiae debeant celebrari, prohibent malitiose banna in ejusdem solleinpnîtatibus fieri, nisi pro suse libito volunlatis, in eorundem hominum prœjudiciuna et gravamen. lidem quoque modum avaritiœ non ponentes, si plures homines simul in eadem villa décédant, ipsbrum corpora non permittunt ex quadam prava consuetudine, ut pro quolibet offeratur sub unius missae celebratione tradi ecclesiasticse sepulturœ in animarum suarum periculum et scandalum plurimorum. Praeterea dicti homines adhiberi quibusdam ipsorum necessitatibus remedium postulabant, quia cum molendina villas Yprensis molere nequeant sine vento, quse si etiam diebus singulis ventum haberent propitium ad molendum, vix sufficerent multitudini homifium eorundem; sibi concedi petebant, ut liceret eis molere quandocumque ventus aptiis venerit ad molendum. Quod si etiam ipsos contingeret pro uno eodemque delicto excommunicationis sententia innodari, volunt ad solutionem unius emendee tantummodo, si emenda prœstari debeat obligari. Ad hsec cum in eadem villa pro nuptiis celebrandis quœdam consueverit adhiberi sollempnitas, quœ Kergankch vulgariter appellatur, orcasione cujus tam pauperes quam divites ad vanam gloriam se fatigant iaboribus et expensis, ita quod nonnulli plus expendunt in talibus, quam pro dote receperint mulieris ad sollempnitatem hujusmodi faciendam, petebant supradicti homines de cetero non compelli. Quare iidem nobis humiliter supplicarunt, ut super hijs providere sibi de benignitate sedis apostolicœ euraremus. Volentes igitur sic ipsorum

utilitati consulere, quod aliorum justitia non laedatur, fraternitati tnae per apostolka scripta mandamus, quatinas super prsemissis omnibus inquiras diligentius yeritatem nobis, quod inveneris fideliter rescripturus, ut per tuam relationem instructi, quod justum fuerit, faciamus. Datum Lugduni XI Rai. Junii, pontificatus nostri anno quarto.

xxxiir

Compromis entre Cavoué et les éohevins d'Ypres^ et les paroissiens de Saint-Martin, d'une part^ et les prévôt et chapitre de Saint-Martin^ d^autrepart (I).

Avril 1251.

Universis présentes litteras inspecturis Advocalus» scabini yprenses, et parochiani sancti Martini yprensis salutem in domino. Noverit universitas vestra quod cum controversie verterentur inter nos ex parte una, et viros religiosos Prepositum et capitulum sancti Martini yprensis ex altéra super hiis que ipsi petebant a nobis videlicet ostium yeteris chori ecciesie beati martini yprensis destructum, refici et reparari secundum formam et statum in quo fuit et ostia ejusdem chori reportari que nos asportari feceramus ut dicebant, Et super eo quod conquerebantur de obstructura dicti ostii amota, Et super eo quod conquerebantur etiam quod nos scabini ingerimus nos testamentis et procuramus quod per nos ordinentur ut dicebant, Et super eo quod conquerebantur quod nos scabini contra conventionem inter nos et ipsos habitam exigimus tallias et exactiones à terris suis

{\)Registrum nigrum S. Martini Yprensis, fol. 55.

JOSTIFICATIVES. 365

infra scabinatum nostrum yprensem jacentibus ul dicebant. Et super eo quod conquerebantur ratione electionis kerchmagislrorum nisi hoc fuerit alias per arbilros determinatum, — Et etiam super hiis que nos petebamus ab eis videlicet quod permitteremur habere liberum ingressum et aditum usque ad novum chorum dicte ecciesie in veteri choro et cruce ecciesie quantum dicta crux protenditur, et quod permitteremur ibidem esse pacifiée ad orandumetad audiendum divina £t super eo quod peiebamus veterem clausuram et ostium inter veterem chorum et navem ecciesie penitus amoveri, Et super eo etiam quod petebamus inter dictum veterem chorum et crucem ecciesie et novum chorum et novum opus ecciesie clausuram fieri que dividerel canonicos a parochianis. Super eo insuper quod petebamus (i) tertiam partem expensarum quas fecimus impetrando indulgentiam a domino papa quod villa yprensis non posset supponi interdicto nisi pro proprio delicto burgensium. Tandem intervenientibus probis viris pro bono pacis super omnibus dictis controversiis nos ex parte unaet dicti preposituset capitulum ex altéra compromisimus in viros venerabiles W. decanum tornacensem electum ex parte prepositi et capituli predictorum et N. prepositum montensem electum ex parte nostra, ita quod si dicti duo arbitri discordes fuerint elegimus communiterillustrem dominam flandrie et haynonie comitissam loco tertii coarbitri , promittentes juramentis interpositis utrimque et sub pena ducentarum marcharum fiandrensium parti observanti dictum prefatorum arbitrorum trium vel duorum ex ipsis a parte resiliente ab eorum dicto redden* darum nos inviolabiter observaturos quicquid dicti très arbitri vel duo ex ipsis super premissis omnibus arbitrando pronunciaverint, ubi autem predicti duo arbitri videlicet decanus et prepositus concordes fuerint in processu dietarum controversiarum valebit processus eorum dicta domina comitissa ad hoc minime vocata présente vel

(I) Le cartulaire porte par erreur facebamus.

3M Fiàcis

consulta, Sefitentiam autem arbîtralem proferre non poterant dicta domina inconsulta. Debent etiam dicti arbitri vel duo eorum ut dictum est simul et eadem die super omnibus dictis controversiis arbitrium suum proferre, alioquin arbitrium ipsorum non valeret. Poterunt autem dicti arbitri predictam penam pecuniariam diminoere Tel mutare in omnibus et siogulis dictis articulis secundum quod viderint expedire. In cujus rei testimonium litteras présentes predictis preposito et capitulosigilli nostri munimine tradidimus roboratas. Actum anno domini millesimo duccntesimo quinquagesiroo primo mense Aprili.

la comtesse Marguerite s'engage^ en faveur des bourgeois cCYpreSy à leur procurer l'eau nécessaire à la navigation dans le canal s' étendant de cette ville à Nieuport (1).

luin 1251.

Margareta Flandrise et Haynoise {^) Comitissa omnibus présentes litteras inspecturis salutem. Notum facimus universis, quod in aquœductu, qui protenditur a A'ovo porfu versus Ypram, dilectis burgensibus nostris de Ypra fluc-

(1) Original aux Archives d'Ypres, 2« bureau voûté, layelle 5, no 65 A. Depuis la publication de l'ouvrage allemand de H. Warnkœnig, cette même pièce a été imprimée avec quelques variantes par M. l'abbé Yan de Putie d'après un registre de la Chambre des comptes à Lille de l'an 1363, dans les Ann. de la Soc. d'émuL, i« série, IV, 91. Noire texte a été soigneusement collationné sur l'original.

(2) Hainonise. V. d. P.

JUSTIfiCATIVES. 567

Uiui (1) competenlcm sive cursum aquae faciemus baberi; Ua, qood in eo commode poterout (2) navipre. Cum autem idem aquœductu^ factus fuerit et consummatus, et port» in eo factse fuerint et sclusœ, prout competet, et visum fuerit expedire, si postmodum in eo aliquid omissum fuerit, quod declaratione mutatione seu correctione indigeat ad utilitatem Ulorum de Ypra et de Broco (5); illud nobis declarandum mtttandum et côrrigendum retinemus ,' prout videbitur bonum esse. £t si processu temporis custus (4) oporteat fierî pro dicto aquseductu retinendo, illi fieri debebunt secnndum ordinationem et œstimationem nostram et nostforum similiter successorum. Quod ut robur obtineat firmitatis, présentes litteras fieri fecimus et sigiili nostri appensione muniri.

Âclum anno domini MCCLl mense Junio {S),

Le pape Innocent IV ordonne une enquête au sujet des plaintes des échevins et bourgeois d*Ypres sur des excommunications fulminées contre eux à t occasion du régime des écoles (6).

9 février 4253.

Innocentius episcopus servus servorum Dei. Dilectis filiis, majoris ecclesiœ et sancti Gaugerici Decanis ac Officiali

(l)Fluxum.V.d.P.

(2) Possunt. V. d. P.

(3)Braco. V. d. P.

(4)Coslus.V. d. P.

(5) Julio. V. d. p.

(6) Archives d'Ypres, original, 2« bureau voûté, layette 49, n» 3, avec la bulle de plomb pendant à lacs de chanvre.

Cameracensi Salutem et apostolicam benedictionem. Sua nobis Scabini et homines villse Yprensis petitione monstrarunt, quod praepositus et conventus ecclesise sancti Martini lôci ejusdem ordinis saiicti Augustini Morinensis diocesis, quibus, sicut dicitur (1) a sede apostolica est induUum, ut nullus in eadem villa vel infra fines parrochiarum ecclesiarum ipsius viilœ scolas regere possit absque dictorum praeposîti et convenlus licentia speciali : asserentes, quod quidam in dicta villa sine ipsorum licentia scolas regunt, et quod scabini et homines prsedicli filios suos ad scolas eorum transmittant, in scabinos et homines eosdem per archidia> conum Tornacensem, in Flandria conservatorem privilegiorum suorum dictis prœposito et conventui a sede deputatum eadem, interdum faciunt occasione hujusmodi de facto excommunicationum sententias promulgari, quamquam ipsius conservaloris jurisdictio ad hoc minime se extendat. Quare memorati scabini et homines nobis humîliter supplicarunt, ut providere sibi super hoc paterna sollicitudine curaremus. Quocirca discrétion! vestrœ per apostolica scripta mandamus : quatinus vocatis, qui fuerint evocandi, et auditis hinc inde propositis, quod justum fuerit, appellatione postposita statuatis, facientes quod decreveritis percensuram ecclesiasticam firmiter observari. Testes autem, qui fuerint nominati, si sese gratia odio vel timoré subtraxerint censura simili, appellatione cessante cogatis veritati festimonium perhibere. Quod si non omnes hijs exequendis potueritis interesse, duo vestrûm ea nichilominus exequantur.

Datum Perusii Vîdibus Februarii pontificatus nostri anno decimo.

(1) Le Regislrum rubrum S. Martini donne au feuillet 135 la copie d'une bulle de Gélestin lll, sous la dale du 4« des Kalendes de septembre, la cinquième année de son pontificat ( 19 août 1196), qui ( ontient ce privilège.

Page 1