IE
Additions et changemens faits a la Keure precédente par le comte Thierri d'Alsace".
22 aoùt 1128.
$ 1. Monelam quam Burgenses sancti Audomari habuerant, Comiti libcram reddiderunt co quod eos benignius tractaret, et lagas suas eis libentius ratas teneret : Et insuper ut ceteri Flandrenses eidem sua incrementa celerius redderent.
6 2. Teloneum vero suum ab eodem in perpetuo censu receperunt, quotannis C. solidos dando.
6 3. Si quis etiam eorum mortuo aliquo consanguineo suo, portionem aliquam possessionis illius sibi obvenire credens et in comitatu Flandriae manens, cum eo, qui possessionem illam tenebit, vel partiri infra annum neglexcrit, vel eum super hoc per judices et scabinos minime conveneril; qui per annum integrum sine legitima calumnia tenucrit, quiete deinceps teneat, et nulli super hoc respondeat. Si autem heres in comitatu Flandriae non fuerit, infra annum, quo rcdierit, cum possessore agat supradicto modo : alioquin qui tencbit since ulla inquictatione Leneat. Si autem herede aliquandiu peregre commorante, et cum redierit porlionem, suam requirente, possidens se cum eo partilum esse dixerit, si ille per quinque Scabinos probare falsum esse poterit, hereditas quae eum attingit ei reddetur : alioquin possidens per qualuor legitimos viros se ei portionem suam dedisse probabit ; et ita quietus erit. Quod si heres infra annos discretionis fuerit, Pater vel mater, si supervixerint, vel qui cum manutenebit, portionem , quae illum attinget scabinis et aliis legitimis viris infra annum obitus illius ostendat,
1 D’après l'original, aux archives de St-Omer, et le ÆRecueil imprimé en 1739, pag. 9, où ils suivent le 6 21 de la charte précédente, et offrent quelques différences d’ortographe avec l'original.
et sieis visum fuerit quod ille fideliter servare debeat, ei comittatur. Sin autem judicio et providentia illorum ila disponatur, nc beres damnum aliquod patiatur ; et cum ad annos discretionis venerit, et opportunum fuerit, hereditate sua integre et sine aliqua diminutione investiatur.
$ 4. Item si quis alicui filium suum, vel filiam in matrimoniv conjunxerit , et filiusille, vel filia sine prole obierint ad patrem et matrem eorum, si supervixerint, si autem mortui fuerint ad alios filios eorum, vel filios filiorum redeat hereditas, quae pertinebat ad filium vel filiam, quos aliis matrimonio copulaverant ; et viventibus patre vel matre eorum, hereditas illa cum supradictis personis tantum dividatur : mortuis autem illis, propinquiores consanguinei illam, prout justum est, sortiantur.
Hanc igitur communionem tenendam, et supradictas institutiones et conventiones esse observandas fide promiserunt et sacramento confirmaverunt Theodoricus, Comes Flandriae, Willelmus Castellanus Sancti Audomari, Willelmus de Lo, Iwannus de Gandavo, Danihel de Tenramunda, Raso de Gavera, Gislebertus de Bergis, Henricus de Broburc, Castellanus de Gandavo, Gervasius de Brugis. — Praefati Barones insuper juraverunt, quod si Comes Burgenses Sancti Audomari extra consuetudines suas ejicere et sine judicio Scabinorum tractare vellet, se a comite discessuros et cum eis remansuros, donec comes eis suas con- - suetudines integre restituerct et judicium Scabinorum eos subire permitteret. Actum anno dominicae Incarnationis MCXXVIIT in
octavis assumptionis Beatae Mariae. à
Cette charte est scellée du sceau du comte, empreint sur cire rouge, pendant à une bande de parchemin.
Charte de donation du fonds de la Gild-halle de St-Omer aux Bourgeois de cette ville 1.
Ego Theodoricus Dei patientia Flandrensium Comes, consensu uxoris meac Sibillae, concedente ita quoque Philippo filio meo?, terram in qua Ghildhalla 3 apud sanctum Audomarum in foro sita est , cum scopis et adpenditiis suis tam ligneis quam lapideis , burgensibus cjusdem villae hereditario jure possidendam et ad omnem mercaturam {am tn appendiliis quam in Ghildhalla& exercendam tradidi : Hanc quoque libertatem eis concessi ut si quis in eam venerit, undecunque reus fuerit, in ipsa domo judici in eum manum non miltere licebil; ille autem sub cujus custodia Ghildhalla lenetur , admonitus a judice reum ertra limen Ghildhallae conducens uisi fidejussione se defenderit 5, in praesentia duorum scabinorum vel plurium eum judici tradet : judex vero eum in potestale sua habens secundum quantitatem factiê cum eo aget. Illud quoque addidimus, quod alienus negotiator nusquam, nisi in praedicta domo, aut in appendiciis ejus, vel in pleno foro merces suas ven-
! Il'existe aux archives de S't-Omer deux expéditions de cet acte de donation : nous avons suivi l’une dans notre texte, et indiqué, dans les notes, les variantes de l’autre.
3 Les mots enitaliques manquent dans l’un des deux exemplaires.
$ Gilda, commune, aussi contribution commune, redevance payée en commun.
4 L'autre cxemplaire porte seulement tn ea.
% Le second exemplaire porte, au lieu de la phrase en italiques : niss reus fuerit, fidejussore se defcnderit , usque ad limen Ghildhallae reum conducens.
$ Dans l’autre exemplaire : leges et consuctudinum proprietates.
dendas exponat aut vendat. Solis autem burgensibus in foro, in Gildhalla, seu magis velint ; in propria domo sua, vendere liceat.
Quoniam autem humana omnia ex rerum et temporum varietate senescunt, sigilli mei auctoritate et subscriptorum testimonio hoc corroboravi. Walterus Castellanus sancti Audomari, Arnoldus Comes de Gisnes, Gerurdus Praepositus, Arnulphus de Arde, Henricus Castellanus de Brübborg, Elenardus de Sinningehem, Hugo de Ravensberghe , Baldevinus de Bailqul, Michael Junior » Christianus de Aria, Guido Custellanus de Bergis, Rogerus de Wavrin, Helinus filius ejus 1.
Keure de Bruges ?.
Vers 1100.
Haec est lex et consuetudo quam Brugenses tenere debent à comite Philippo instituta.
1. St quis alicui vulnus fecerit infra pontem sanctae Mariae, infra Botrebeika , infra usque ad domum Galteri caloi, infra usque ad domum Lanikini carpentarii supra lerram Balduin: de Prat :
1 Dans la seconde expédition : confirmart : G. Castellanx de Bergis, Galteri Castellani sancti Audomari, Henrici Castellani de Brocborcq,
Eustachit de Gramina, Willelmÿ dapiferi , Rogerii dispensatoris. Actum est hoc anno Domini millesimo centesimo quinquagesimo primo.
3 D’après une Copie ancienne du XIIIe siècle, aux archives de Ja province, à Gand.
Les mots en italiques sont ceux sur lesquels portent les variantes de Gand et d’Audenarede.
TOM. Il. 27
infra fossatum veteris molendint, et illud veritate scabinorum cognoscatur de quacunque re factum sit, ad domum in qua ille manet, qui vulous imposuit , per scabinos et per justitiam comitis submoneatur. Qui submonitus, si scabinis se praesentet, veritate inquisita de illo qui vulnus fecerit per sexaginta libras forefactum emendet et si scabini sciunt quod vulnus non fccerit liber et in pace remanebit. Si die quà submonebitur se non praesentaverit, remanebit in forefacto sexaginta librarum, et si scabini voluerint domum ejus prosternere, poterunt, et in respectum ponere, sed ex loto condonare non possunt nisi voluntate Comitis.
2. Si verd quis aliquem in domo suà assiluerit, unde clamor factus sit, scabini et justitia domum ibunt inspicere : et si scabini poterunt videre, assultum esse apparentem , ille de quo clamor factus est submoneri debet ; qui si scabinis se praesentaverit et illum intellexerint assultum fecisse, LX libras amittet. Si vero cognoverint illum assultum non fecisse, liber et in pace recedat. Si autem ad diem submonitionis ventre noluerit, domo ejus prostrate, LX librarum reus erit. Quod si alii assultui interfuerint, de quibus clamor factus non sit , si comes super hoc verttatem scabinorum requisierit : scabini veritatem inquirere debent et quotquot veritate scabinorum de assultu tenebuntur, unusquisque eorum LX librarum reus erit, ac si de eo clamor factus sit. Si vero scabini nullum assultum agnoscere potuerunt ab ipsis super hoc veritas est inquirenda.
3. Qui cum armis molutis infra praefinitos lerminos aliquem fugaverit , si veritate scabinorum convincatur forisfacto librar. LX tenebitur : si aliquis assiliatur quidquid ipse faciat in defendendo corpus suum nullo tenebitur forisfacto.
4. Qui aliquem bannitum occiderit in hoc nullum facit forisfactum.
5. Quicumque testimonio scabinorum convictus fuerit de rapina, LX lib. de forisfacto dabit et dampnum rapinae restituet.
6. Qualemcunque concordiam bannitus faciat comiti, remanebit tamen bannitus donec viris Brugensibus ad opus castri LX solidos dederit.
7. Qui bannitum de forefacto LX libr. hospitio susceperit, veritate scabinorum convictus LX libras amittet.
8. Qui aliquem fuste vel baculo percusserit convictus a scabinis in forisfacto X lib. incidit de quibus comes habebit V lib. Castellanus XX sol. ille qui percussus est LX sol. et ad opus castri XX sol.
9. Qui pugno vel palma aliquem percusserit seu per capillos acceperit inde per scabinos convictus LX sol. dabit unde XXX solidi comitis erunt , percussi XV sol., castellani X sol., ad opus castri V sol. Qui aliquem per capillos ad terram traxerit sive per lutum trahendo pedibus conculcaverit, X lib. comiti dabit, maletractalo XV solidos, castellano X sol., et ad castrum V solidos.
10. Qui vero alicui convitia dixerit si testimonio duorum scabinorum convincatur, illi cui convicia dixerit V solidos dabit, Justictae XIT denarios.
11. Qui duobus scabinis aut pluribus inducias pacis, quae treutae dicuntur , de quälibet discordià dare noluerit, illud emendabit per LX lib.
12. Si dissensiones aut discordiae aut querrae aut aliquod aliud malum inter probos viros oppidi eroriatur, unde ad aures scabinorum clamor pervreniat, salvo jure comitis, scabini illud componere et pacificare poterunt. Qui verd compositionem vel pacem quam super hoc scabini consolidaverint, sequi noluerit forisfactum LX lib. incurret.
15. Qui ea dedirerit quae scabini in judicio vel testimonio affirmaverint LX lib. amittet, et unicuique scabinorum qui ab eo dedictus erit X libras dabil.
14. Quicumque per trim fveminam violaverit, si de eo veritate scabinorum convincatur, eadem poena dampnabitur, quanta a praedecessoribus comitibus, tales malefactores dampnari solent in Flandrià.
15. Quicumque per malum sin scabinos nunum suam émmiserit si scabini illud testificentur LX libras dabit.
16. Practerea sciant omnes, quod vir de oppido Brugensi, cujuscumque forisfacti se reum fecerit, non amplius quam LX libr. amitlere poterit , nisi legitime per scabinos convictus fuerit de raptu, ut dictum est, vel de latrocinio, vel de falsitate, vel nisi hominem occiderit. Qui verô occiderit hominem, caput pro capite dabit, et omnia sua in polestate comilis erunt absque omni contradictione si de homicidio veritate scabinorum teneatur.
17. Nemo infra praefinitos terminos manens infra muros castri gladium ferat , nisi sit mercator vel alius qui gratià negoci sui per castrum transeat. Si verd castrum intraverit causa intb£ morandi, gladium extra in suburbio dimittat. Quod si non fecerit, LX solidos et gladium amittet. Justiciis ! vero comitis et ministris earum, quia pacem castri observare debent , nocte et die infra castrum arma ferre licebit. Piris etiam Brugensibus gladium portare et reportare licebit, dummodo castro exeant festinanter. Si quis autem eorum moras faciendo, vel per castrum vagando, gladium portaverit, LX solid. et gladium amittet.
18. Si scabini gratia emendationis villae assensu justitiae comitis bannum in pane ef vino et caeteris mercibus constituerint medietas eorum quae ex banno proventient, comitis erit, et altera medietas castellani et oppidi.
19. Si mercator sive alius homo extraneus ante scabinos justitiae causa venerit, si illi, de quibus conqueritur presentes sint vel inveniri possint infra tertium diem vel saltem infra octavum, plenariam ei scabini justitiam faciant juxtà legem castri.
20. Nemini in foro comitis stallos locare liccbit, quod si locaverit et verilule scabinorum super hoc convictus fuerit, LX solidos comiti dabit.
21. Si aliquis de infracturis castri coram scabinis falsum testimonium portaverit, s: scabini illud cognoverint LX libras amittet.
22. Quando aliquis scabinus decedet, alius ei substituetur electione Comitis non aliter.
23. Si scabinus testimonto scabinorum parium suorum de fal sitate convictus fuerit, ipse et omnia sua in potestate Comitis erunt.
24. Se Scabini a Comite vel a ministro Comitis submoniti, falsum super aliqua re judicium fecerint, veritate scabinorum Atrebatensium, sive aliorum qui eamdem legem tenent, comes eos convincere poterit, et si convicti fuerint, ipsi et omnia sua in potestate comitis erunt. Quotiès verd super hujusmodi falsitate submoniti fuerint, nullatenus contradicere poterunt, quin diem
1 Pour justiciarius, justicier : en Aragon on appelle encore ce magistrat justiza.
stbs a Comite praefixum teneant, ubicumque Comes voluerit in Flandrià.
25. De omnibus vero aliis causis ad Comitem pertinentibus, Brugis in castello vel ante caslellum placita tenebunt in praesentia Comitis vel sllius quem loco suo ad justitiam tenendam instituerit. Instituto autem ad ejus submonitionem de omnibus tamquam Comiti respondebunt , quamdiù in hoc servitio comitis erit.
Ad hoc nec scabini nec Brugenses aliquid addere, mutare, vel corrigere poterunt , nisi per consilium Comitis vel illius quem loco suo ad justitiam tenendam instituerit.
Variantes de la Keure de Gand! et de celle d’ Audenaerde?.
Gand : Philippus illustris Flandriae et Viromandiae Comes Gandensibus obserrandam instituit.
Audenaerde : in Aldenarda instituit observandam.
1. G. Si aliquis vulnus fecerit alicui infra miliare ab oppido Æ. fecerit infra. G. et 4. agnoscatur. 4. quod. G. et 4. imposuerit. illud emendabit. sciverint. 4. quod non G. et 4. permanebit. Si autem. G&. et À. in forisfacto. Noluerint. G. prosternere et in respectum ponere, licet eis.
2. G.et À. Aliquis. G. quod 4. recedat in pace. noluerit venire. G. et A. prosternata. G. veritatem. G. et A. unusquisque, esset factus. G. non est.
3. G.et A. Aliquem infra praefinitum terminum. G. quis insiliatur. | 4. G. Si quis occidit aliquem bannitum. 4. erit. 6. G. et A. Viris Gandensibus.
