FIN DU LIVRE SECOND

Première charte ou Keure de la ville de St- Omer, accordée par Guillaume de Normandie, comte de Flandre, et confirmee par Louis-le-Gros, rot de France 1.

14 avril 1127.

Ego Guillelmus Dei gralia Flandrensium Comes petitioni Burgensium Sancti Audomari contraire nolens pro eo maxime quia

1 D’après deux originaux, conservés aux archives de la ville de S!- Omer, dans l’un desquels le 6 17 a été rayé, de manière cependant qu'on peut encore lire ce qui y était écrit. Dans l’autre, qui est bien conservé, 1l a existé dès sa confection un défaut dans le parchemin, aux dernières lignes, après les mots Castellunus Gandavcnsis ; mais le texte n’y présente aucune interruption. Cette pièce a été imprimée avec de légères variantes, par les soins des échevins de St-Omer, dans le ÆRecueil des, Chartes qui se trouvent dans les archives de lu ville de St-Omer, vol. in-4°, existant à la bibliothèque de l’université de Gand.

M. Warnkœnig a distingué les $$. On peut'‘consulter aussi les Ordonnances des rois de France, t. IV, p. 247 et suiv.

meam de Consulatu Flandriae petitionem libenti animo receperunt et quia honestius et fidelius coeteris Flandrensibus erga me semper se habuerunt, lagas ! seu consuetudines subscriptas perpetuo eis jure concedo ; et ratas manere praecipio.

$ 1. Primo quidem ut erga unumquemque hominem, pacem eis faciam et cos sicut homines meos sine malo ingenio manuteneam et defendam ; rectumque judicium scabinorum erga unumquemque hominem , et erga me ipsum eis fieri concedam ; ipsisque scabinis libertatem, qualem melius habent scabini terrae meae, constituam.

$ 2. Si quis Burgensium Sancti Audomari alicui pecuniam suam crediderit, et ille cui credita est, coram legitimis hominibus et in villa sua hereditariis spontè concesserit , quod si die constituta pecuniam non persolverit , ipse vel bona ejus, donec omnia reddat, retineantur : si persolvere noluerit, aut si negaverit hanc conventionem, et testimonio duorum Scabinorum, vel duorum Juratorum inde convictus fuerit, donec debitum solvat , retineatur.

6 3. Si quis de jure christianitatis ab aliquo interpellatus fuerit , de villa Sancti Audomari alias pro justitia exequenda , non exeat : sed in eadem villa coram episcopo vel ejus Archidiacono, vel suo presbytero, quod justum est clericorum, scabinorumque judicio exequatur : nec respondeat alicui, nisi tribus de causis; videlicet de infractura ecclesiae , vel atrii, de lesione clerici, de oppressione et violatione feminae : quod si de aliis causis querimonia facta fuerit coram judicibus et praeposito meo hoc finiatur. Sic enim coram K. Comite et episcopo Johanne statutum fuit.

6 4. Libertatem vero, quam antecessorum meorum temporibus habuerunt eis concedo. Scilicet quod nunquam de terra sua in expeditionem proficiscentur, excepto si hostilis exercilus terram Flandriae invaserit; tunc me et terram meam defendere debebunt.

$ $#. Omnes qui Gildam eorum habent, ct ad illam pertinent, el infra cingulam villae suae manent, liberos omnes a teloneo facio, ad portum Dichesmudae et Graveningis ; et per totam terram Flandriae, eos liberos a Sewerp facio. Apud Batpalmas teloneum , quale donant Atrebalenses, eis constituo.

1 Pour leges, du suédois laga. Grimm., Deutsche Rechts-Alterthümer, p. 781.

$ 6. Quisquis eorum ad terram imperatoris pro negotiatione sua perexerit, a nemine meorum hansam persolvere cogatur.

6 7. Si contigerit mihi aliquo tempore praeter terram Flandriae aliam conquirere, aut si concordia pacis inter me et avunculum meum H. regem Angliae facta fuerit, in conquisita terra illa aut in toto regno Anglorum eos liberos ab omni teloneo et ab omni consueludine in concordia illa recipi faciam.

6 8. In omni mercato Flandriae si quis clamorem adversus eos suscitaverit judicium scabinorum de omni clamore sine duello subeant ; ab duello vero ulterius liberi sint. :

$ 9. Omnes, qui infra murum Sancti Audomari habitant et deinceps sunt habitaturi, liberos a Cavagio 1 hoc est a capitali censu , et de advocationibus constituo.

$ 10. Pecuniam eorum quae post mortem Comitis K. eis ablata est, et quae propter fidelitatem quam erga me habent adhuc eis detinetur, aut infra annum reddi faciam, aut judicio scabinorum justitiam eis fieri concedam.

$ 11. Practerea rogaverunt regem Franciae, et Raulphum de Parona 2, ut ubicumque in terram illorum venerint, liberi sint ab omni teloneo, et traverso el passagio ; quod et concedi volo.

12. Communionem autem suam sicut eam juraverunt permanere praecipio, et a nemine dissolvi permitto et omne rectum rectamque justitiam sicut melius stat in terra mea, scilicet in Flandria, eis concedo.

$ 15. Et sicut meliores et liberiores Burgenses Flandriae ab omni consuetudine liberos deinceps esse volo; nullum scoth, nullam Laliam, nullam pecuniae suae petitionem ab eis requiro.

$ 14. Monelam meam in Sancto Audomaro unde per annum XXX libras habebam et quidquid in ea habere debeo, ad restauralionem damnorum suorum et gildae suae sustentamentum constituo. ÎIpsi vero Burgenses monetam per totam vitam meam stabilem et bonam, unde villa sua melioretur, stabiliant.

$ 15. Custodes qui singulis noctibus per annum vigilantes castellum Sancti Audomari custodiunt, et qui praeter fcodum suum ct pracbendam sibi anliquitus constitutam in avena et caseis et in

1 Miræus lit : Canagio. Consultez Du Cuuge , au mot Cavaciux. 2 De Péronne.

pellibus arietum, injuste et violenter ab unaquaque domo in eadem villa, scilicet ad Sanctum Audomarum sanctumque Bertinum in vatali domini panem uuum et denarium unum aut duos denarios exigere solent , aut pro hiis pauperum vadimonia tollebant, nichil omnino deinceps praeter feodum suum et praebendam suam exigere audeant.

6 16. Quisquis ad Vruverledam venerit, undecumque venerit, licentiam habeat veniendi ad Sanctum Audomarum cum rebus suis in quacunque navi voluerit,.

$ 17. Si cum Boloniensium comite S. concordiam habuero, in illa reconciliatione eos a Teloneo et Seuwerp ! apud Witsant et per totam terram ejus liberos esse faciam.

$ 18. Pasturam adjacentem villae Sancti Audomari in nemori, quod dicitur Lo, et in paludibus et in pratis et in bruera et in Hongrecoltra, usibus eorum, exceptà terrà Lazarorum, concedo, sicut fuit tempore Roberti Comitis Barbati.

$ 19. Mansiones quoque, quae sunt in ministerio Advocati Sancti Bertini, illas videlicet quae inhabitantur, ab omni consuetudine liberas esse volo : dabuntque singulac denarios XIT in festo Sancti Michaelis, et de brotban denarios XII et de byrban denarios XII 2, Vacuae autem nihil dabunt.

6 20. Si quis extraneus aliquem Burgensium Sancti Audomari agressus fuerit, et ei contumeliam vel injuriam irrogaverit vel violenter ei sua abstulerit, et cum hac injuria manus ejus evaserit, postmodum vocatus a castellano vel uxore ejus seu ab ejus dapifero, infra triduum ad satisfactionem venire contempserit aut negglexerit; ipsi communiter injuriam fratris sui in eo vindicabunt, in qua vindicta si domus diruta vel combusta fueril, aut si quispiam vulneratus vel occisus fuerit, nullum corporis aut rerum suarum periculum, qui vindictam perpetravit, incurrat, nec offensam meam super hoc sentiat vel pertimescat ; si vero, qui injuriam intulit presentialiter tentus fuerit, secundum leges el consueludines villae presentialiter judicabitur et secundum quantitatem facti

1 Pour Secwerp, épave maritime.

3 Bar, impôt municipal sur le pain et sur la bière. Miræus lit : Droibanc et Byrianc.

punietur ; scilicet oculum pro oculo, dentem pro dente, caput pro capite reddet.

$ 21. De morte Eustachii de Stenford quicunque aliquem Burgensium Sancti Audomari perturbaverit, et molestaverit reus prodilionis et mortis K. Comitis habeatur; quoniam pro fidelitate mea factum est, quidquid de eo factum est; et sicut juravi et fidem dedi, sic eos erga parentes eïus reconciliare et pacificare volo.

$ 22. Hanc igitur Communionem tenendam, has supradictas consuetudines et conventiones esse observandas fide promiserunt et sacramento confirmaverunt : Ludovicus rex francorum, Guillelmus comes Flandrice, Raulphus de Parona, Hugo Candavena, Hosto Castellanus, et Guillelmus frater ejus, Robertus de Bethuna, et Guillelmus filius ejus, Anselmus de Hesdinio, Stepbanus Comes Boloniensis, Manasses Comes Gisnensis, Galterus de Lillers, Balduinus Gandavensis, Iliuvannus frater ejus, Rogerus Castellanus Insulensis, et Robertus filius ejus, Razo de Gavera, Daniel de Tenremot, Helias de Sensen, Ienricus de Brocborc, Eustachius advocatus, et Arnulphus filius ejus, Castellanus Gandavensis , Gervasius Petrus ! dapifer, Stephanus de Seningaham. Confirmatum est hoc privilegium et a Comite Guillelmo et praedictis Baronibus istis fide et sacramenlo sancitum, et collaudatum anno dominicae Incarnationis MCXXVII, XVIII KI. Maii feria Vs die festo Sancti Tiburtii et Valeriani.

Inferius scriptum est ? : Willelmo Grosso homini meo Comitatum mansionum suarum quas in ministerio Sancti Bertini possidet benevole concessi et dedi.

Cette charte est scellée du sceau du comte, empreint sur cire rouge, pendant à une bande de parchemin.

! De Praet?

2 Addition d'une autre main, et, à ce qu’il semble, d'une écriture postérieure.