VIT
Sentence arbitrale de Philippe, archevéque de Cologne, sur les discussions relatives a la navigation du Rhin et au droit d'étape prétendu par les habitans de Cologne, entre ceux-ct et les Ganlois 1.
In nomine sanctae et individuae Trinitatis 2. Phillippus , diviua favente clemencia, sanctae Coloniensis ecclesiae archiepiscopus, omnibus Christi à fidelibus, tam presentibus quam futuris in perpetuum. Ex commisso nobis a Deo pastorali regimine monemur, lites ortas, ubi possumus , dirimere hominumque paci et concordiac reformandae invigilare. Notum itaque esse volumus universis in Christo renatis, quod, ante tempora praesulatus nostri, quaeslio quaedam inter cives Colonienses, et inter cives de Ghent, moveri coepit, et usque ad tempora nostra duravit, el ex cà, gravi lite invalescente, pars utraque plurimum dampui 4 accepit : quacs-
! Daprès le diplôme original, aux archives de la ville de Gand. Coffre de fer, layette 7°, n° XVII. Imprimé inexactement dans Diericx, Mém sur la ville de Gand, t. \, pag. 120.
? Diericx ajoute : amen.
+ D. in Cbristo.
4 D. dampnum.
tionis autem hujus fomes et materia fuit, quod cives de Ghent, per alveum Reni, ad placitum suum navigio ascendere sibi licitum esse jure mercationis dicebant, Cives vero Coloniae, ascensum eis supra Coloniam, jure suo, negabant. Considerantes 1 ipitur mala plurima, ex hac controversià , utrique parti obvenientia , partes nostras, ob gratiam domini nostri serenissimi Romanorum imperatoris ? Friderici, et ob petitionem dilecti cognati nostri Philippi illustris Comitis Flandriae , et propter servicium praedictorum civium de Ghent, cum consensu civium nostrorum interposuimus ; pacique ipsorum studentes, eo usque rem perduximus, quod pars utraque, unanimi consensu, totum negocium nostro arbitrio et consilio praescise supposuit. Communicato itaque fidelium nostrorum consilio, nos, cum unanimi totius Coloniensis civitatis consensu, concessimus universis mercatoribus de Ghent, tam modernis quam posteris, ut ascensus per alveum Reni eis ita pateat, quemadmodum ipsis, et eorum antecessoribus ante motam litem, patebat ; adjicientes ut hoc in perpetuum obtineant; haec inquam statuentes , utriusque civitatis jus salvum et intemeratum esse volumus. Ut autem haec nostra constitutio debitum robur et firmitudinem à certissimam obtineat , praesentem cartam conscribi et sigilli nostri impressione, et testium subscriptione communiri fecimus. Anathematis vinculo subjicientes et firmiter innodantes omnem hominem, qui huic nostrae constitutioni contraire vel eam ausu temerario violare praesumpserit. Nomina testium haec sunt À :
Bruno, major in Colonia praepositus.— Wezelo, Sancti Andreae praepositus. — Johannes Seflickensis praepositus. — Theododoricus, in ecclesia Sancti Petricanonicus et cellerarius.—Oldilricus, ejusdem ecclesiac canonicus. — Gcrardus, major in Colonia advocatus. —Gerardus theloniarius. — Theodoricus, secundus advocatus. — Fugelo Comes. — Scabini Bruno de Ringaszen, Emundus, Ludovicus de Memb'nisloche, Maremannus Lembekin,
1 D. Consideratis.
2 Dans D. manque Friderici.
5 D. firmitatem.
4 D. omet les noms des témoins.
Richolfus Perfuso, Heinricus filius Herimanni Razonis, Alexander de Ringaszen, Waldever, Theodorieus de Memb'nisloche, et alii cum eis. — Karolus quoque de Saltgaszen; — Winemarus, pincerna ; — Guntherus filius Eckeberti, et alii quam plures civium Coloniensium. — Acta sunt haec anno dominicae incarnationis M. C. LXXVIIT, indictione XI, regnante Friderico, gloriosissimo Romanorum imperatore, anno regni ejus XXVI , imperii vero
Convention entre les bourgeois de Cologne et les Flamands , sur le droit auquel étaient soumis les derniers dans leurs relations a Cologne.
25 mars 1197,
Notum sit omnibus, quod Burgenses Colonienses et Flandrenses in eo convenerint, quod, dum aliquis Flandrensium per terram vel aquam paratus fuerit ad recedendum, si quis ab eo debitum repetit unde testes habuerit , secundum jus Coloniae eum convincere debet, et amplius eum non retardabit ; quod si testes non habuerit , ille qui impetitur , simplici juramento sola manu, sine interceptione quod bivanc est et absque dilatione, praestito se purgabit et liber erit. Nullus de terra eorum apud nos ad ducllum provocari potest , vel ad judicium quod vulgo ordeil dicitur : nisi forte homicidium fecerit, aut alicui vulnus dederit, sive de
1 D’après les diplômes originaux, aux archives de la ville de Gand, coffre de fer, layette T', n° IV, et à celles de la chambre des comptes à Lille. Il se trouve aussi un original aux archives de Cologne.
falsa moneta deprehensus fuerit ; vel pacem violaverit. Nichil repetatur ab eis pro debito alterius, nisiillud proprio ore reddere promiserint, vel fidejussores fuerint. Acta sunt haec anno dominicae incarnationis M. C. XCVIT. Datum Coloniae viij Kal. Aprilis.
Traité de pair et de réconciliation entre les Flamands et les bourgeois de Cologne, conclu par la meédiution de l’empereur Othon IV 1.
Divina favente clementia, mediante serenissimi domini nostri imperaloris Romanorum Ottonis auctoritate et mandato, pax et concordia inter cives Colonienses universos et homines omnes de Flandria nobiles et ignobiles , in civitatibus et oppidis manentes, in hunc modum celebrata est. Exfestucatione hinc inde solemniler facta , inter cives Colonienses ct nuncios Flandrenses, quicumque ergo ? alios osculo pacis reconciliati sunt, quod in continenti juramento interposito, ex utraque parte constanter et in perpetuum stabilitum est. In recompensationem 3 vero omnium perditorum tam eorum , qui dicuntur de Leschebom 4 quam aliorum Ÿ quicumque sunt de Colonia et in quocumque loco Flan-
1 D’après l'original , aux archives municipales de Cologne, et un cartulaire de feu M. Vun Hulthem. Les variantes sont tirées du Witten Boeck de Gand, fol.77.
3 Igitur. WB.
3 Reprehensationem. W£Z.
4 Lescebonia. WZ. L'original porte Lischebonin.
$ Ilorum. WB. plus loin : et ita quæcumque loco.
LA
driae vel 1 Zelandiae perdiderint, CCC marcae dandae sunt ; quas cives Colonienses XII scilicet, qui ab universis civibus sunt ad hoc constituti , de suo consilio et arbitrio hinc inde distribuent.
Appositam est etiam utde recipiendis bonis praedictis quaclibet M. Flandrensium bonorumin episcopatum Coloniensem vel per terram vel per aquam venientium duos denarios solvere debet , donec ut predictum est, CCC m. persolvantur.
Ordinatum est etiam, quod illi qui dicuntur de Lischebom © deinceps pro sua amissione et si qua inter eos fuit inimicitia 3, in Flamingos nullam faciant actionem et Flamingi similiter in eos. Si verd contigerit de aliis civibus Coloniensibus , aliquem de Flandrensibus hominibus aliquem ad nostrae vindicationis # sententiam pertinentes, pro sua amissione in causam trahere voluerit, exceptis nobilibus et magnatibus terrae, ipse ad expurgandum se sola manu, sine captione verborum, quod vulgo beranc dicitur , exhibebit nec super hiis aliquis 5 dilatione protrahi debet et sine duelli proclamatione, nec aliquo testimonio vel falsa querela inducta post expurgationem factam liber abibit, et apul Colonienses à Flamingis 6 similiter faciendum est.
Si aliquis etiam de Colonia in Flandriam aliquem Flandrensem pro hac causa convenire voluerit, statutum cest, ut per nuncium suum sicut per ipsum ? , ut supra dictum est omne jus suum prosequatur, et Flamingi apud Coloniam similiter.
Super haec omnia, si placet 8 litigantibus, amicabilis compositio pro juramento ex utraque parte indulta est.
1 Et. WB.
2 Lischebonia. W£Z.
5 Ità in WB.
# Ad vestrae jurisdictionis. W£2. plus loin : noluerit. $ Aliqua. WB.
6 Apud Colonienses Flamiugis. WA.
7 Se ipsum. WZ.
8 Placeat. W£.
Lettre de sauf-conduit pour les négocians flamands en général du duc Henri de Limbourg.
H. Dei gratia dux de Lemburch et marchio de Arlo, omnibus ad quos presens scriptum pervenerit, salutem et omne bonum. Notum facimus vobis, quod nos omnes cives de Gendavo scilicet , et omnes Flemingos et bona ipsorum omnia, sub nostram protectionem et in nostrum conductum accepimus , ita ut quicumque hominum eos ledere tam in personis, quam in rebus vel in aliquo injuste gravare presumpserit, nostram habebit offensam , et quicumque aliquid de bonis ipsorum eis abstulerit, nos procul dubio integra eis restitutione persolvemus.
Autre sauf-conduit du duc Henri de Limbourg ; comte de Berg, pour ceux de Gand et d’Ypress.
Viris discretis et honestis, praepositis, judicibus, mercatoribus apud Ghent et Iperim, universisque tam civibus quam hominibus
1 Archives de Gand, coffre de fer , layette 7°, no XIX, charte scellée.
2 L'écriture en est du commencement du XIIle siècle. Henri III de Limbourg, marquis d’Arlon, régna de 1170 à 1221 , et le duc Henri IV de 1226 à 1244. Ce dernier était comte de Berg par sa femme.
$ L'original est déposé aux archives d’Ypres.
Flandriae, Henricus dux de Limbourgh, et comes de Monte, salutem. Cum pro vobis volumus facere quidquid possimus , universitati vestrae notum facimus quod vos, tam singulos quam universos, inter Trajectum et Coloniam, in recta strata sive via , in nostrum solempniter recipimus conductum; et quidquid infra dictas civitates, in recta strata perdideritis, vobis integraliter solvemus, si probare potestis , in recta strata vos aliquid perdidisse.
Lettre des villes saxonnes a celle de Gand.
Commencement du XIIIe siècle.
Honorabilibus viris ac merito laude dignis schabinis de Gandago Consules Bremenses Stadenses Hamburgenses Luneburgenses , : Quedelingeburgenses Halberstadenses Ilelmestadenses Goslarienses Hildensemenses Bruneswicenses Honoverenses Werningerodenses nec non omnium oppidorum Saxonie cum rerum el corporum exhibicione quicquid possunt obsequii et honoris. Ad nostram perveuit notiliam, super quo satis vehementi stupore miramur, quod illius vestre famose honestatis prudencia nimis oblita sui , in nostre libertatis praejudicium et rerum nostrarum intollerabile dispen-
1 Elle est décrite de la manière suivante, dansl’Inventaire des archives de Gand de 1539 :
Unes lettres de credence en latin fort unchiennes et sans date des villes de Sazxone , addressans aux Ganthois touchant certaine ordonnance desdits Ganthois sur la reparation ct restitution de leurs marchandises desrobbées , en les menant vers ledict pays de Saxone , marquées 8 et scellées de sept scels de chire verde, pendans à tant de queues de parchemin et laz de soye.
Cette pièce est fort endommagée.
