TEXTE DE LA JOYEUSE-ENTREE DE JEANNE ET WENCESLAS
Johann a, bi der gracien Gocds, hertoginDe van Lutsenborch, van Lotryck, van Rrabanl, van Lyroborch , ende marcgreevinne des Hcilechs Rijcs; endc Wenceslau van Behem, bi dcr sel ver gracien hertoge van den selven landen , ende raarcgrave des Hcilecbs Rijcs, aise hare wittege man ende inonboir. Doen cont allen den gbencn die desc letteren sulen sien ende horen lesen , waïit bel toebehoirt altoes den Overslen sine genade ende gracie le doene sinen goeden ende getruwen lieden die hem met herten ende mel getrouwecheiden dienen endc ondcrboercch siin : soc dat wi anesien ende merken die grote en menccbfuldege ■ trouvée ende dienste die onse goede liede van onsen lande van Brabanl vorghenoemt diewile ende menechwerven onsen lieven vader ende voirderen, dien God genadech siin moet, vriendelec ghedacn hebben, ende ons ende onsen nacomelingen noch doen suelen ende mogen doen, aise gelrouwc lieden boren Heren sculdech siin te doene; hieromme wi met onser goeder onsten endc spcciaelre gracien, die wi tehen dragen, bcgbeercn hen vriendelec ende onstelec te versiene, hebben hen ghegeven.geloeftendegbeconsenteert, in onsen in comenc ende ontfangbenc van onsen lande, alrchande poenten, articulen ende vestecheiden hier navolgende, te behoudene, vrilec teghebrukenc, endc te hebbenc lewelekcn dagen, die weike wi vore ons, vore onse oer ende nacomelingen, hen geloeft ende gesworen hebben te houdene ewelec vortane, vaste ende ghestade, sonder breken, in aider manieren ende vormen , ghelijc dat si begripen ende hier navolgende siin.
In den iersten soe gheloven wi onsen goeden lieden van onser sleden ende lande vorsc. onse susteren te goedene, ghelijc dat onse steden endc lant ordineren sclen, sonder die lande te scheidene.
Voert gheloven wi ende consenteren , dat die privilegien ende die charleren, die onsen lieven hère ende vader, den hertoge van Brabant, daer God die siele af hebben moet, ons, onsen goeden lieden ende lande aengaen, die nu tôt Lovene geleecht siin, ochte die wi ende onse goede lant namaels vercrigen suelen, altoes sulen in houden ende in beheltenisse siin onser stede van Brabant , ende te behoef ons ende ons ghemeyns lands , ende die niel ute te reykene noch te verdraghene sonder wille ende consent onser goeder stede van Brabant, ende daer af drie slotele selen siin, van den welken wi den enen hebben selen , onse stat van Lovene den anderen , endc onse stat van Brucelle den derden , soe dat die ene sonder den anderen daer toe niet gaen en sal , van den welken privilegien ende charteren wi behouden ende hebben selen copien, ende onse gemeine lant
MEMOIRE SUR L AiNClE.YNE
des gelijcs, loi ons vorsc. ghemeins lands bchoef, ons ende hen mede te behelpene bi rade van onscn vorsc. sleden.
Voert gheloven wi hcn, dat wi ons nemmermcer namacls verbindcn en selen met icmande sonder wille cndc consent onser stede ons ghemeins lands, nocli neghcnc saken en selen doen besegelen met onsen groten segelle, daer onse lant ochte onse païen van Hrabant (also verre alsi onsen vorsc. bcrc ende vader toebeboerende waren op des side der Mascn, code op dandcr side dcr Masen) mede ghemindcrt ochlc gecrenct mochten werdcn in enegcr matiieren , die welke segel liggen sal onder onse vorsc. stat van Bnicellc , ende daertoe drie slotele selen siin , gheliic ende in aider voegen , dat len privilégie!) siin die onder onse vorsc. stat van Lovcnc liggben.
Voert gheloven wi hcn dat wi vorlane niemant tôt onsen gesworoen rade nenien en selen bel en siin gocde liede binnen onsen lande van Brabant gheboren van witligen bedde, in onsen lande van Brabant wonende ende ghegoedt, ende dat onse lant van I.ymborch, van Daelhem, van Sprcmont, van Rode ende van Kerpcn, met allen den toebehoertcn , wcl vcrsckert selen siin onsen lande van Brabant met goeden borgen op des side der Masen gbcseten, die buse te levcren onsen lande als te doenc es, ende die buse ende stede te besetlene met Brabanteren, ochte metten gbenen die daer inden lande gheseten siin, ende dies ons ende onsen lande also versekeren selen met goeden borgen * anc des side der Masen gheseten, soc dat wijs ende onse lande wcl versekert siin dat van onsen lande van Brabant niet ghescheyden en mach werden in engeenre manieren, ende dat onse lant van Huesdene métier horch ende met der stat desgelijes onsen lande versekert werde ende beset, ende dat onse lant van Wassenberghe sal wedercomen toi onsen lande van Brabant, ghelijc dat schulderh es te comene.
Voert gheloven wi hen dat wise selen bouden varende ende vlictende op hoeren gherechten toi , paissclcc ende rastelec in allen landcn , aise van allen scouden ende gheloeften die wi of onse vorsaten schuldcch siin , ochte gheloeft hebben, ochte gheloven selen hier naemaels, daer onse lande mede ghecrenct ochte geachtert mochten siin, daer onse stede noch onse lant niet mede gheloeft noch geconsenteert en hebben, ende dat wi hier af onse goede lieden van onsen lande schadeloes houden selen van onsen gherechten goeden dat te nemene, ghelijc dat die walschc charteren in beeft ende begrijpt.
Voert gheloven wi hcn aile onse vrien straten open ende vri le houdene, alsoe als wise sculdech siin te houdene, sonder argelist, elcker mallic te vaerne ende le keerrre op sinen gherechten loi , ute gbenomen van scouden ochte gheloeften die hi scnldeeh ware orhte gheloeft haddc , ochte broken ochte mesdaden die hi mesdaen mochte hebben.
Voert gheloven wi hen te hoadenc die vorsc. lande ghebeel ende ongesceiden sonder die te verpandene, te vercopene, te versettene, noch le becommeren in gheenre matiieren, ende dat wi, bertoge Wenceslau vorsc., die vorsc. landen laten selen, na die doet onser liever gescllinncn Johanncn hertoginnen vorghenoemt, onghcsunderi ende onghemindert van gherechten gheërven ende oeren van Brabant dient sculdech es te blivcne, ende also dat tvorsc. lant voirtanc onghesceiden ende onghemindert
CONSTITUTION BRABANÇONNE
bliven sal , altoes van ocre le oere, den gberechten oere van Brabant dient sculdech es te bliven, beboudelec dien, waert dal onse lieve gesellinne vorgbenoemt van live ter doet quame sonder witlige geboerte van haren live le bebbene , dat wi dan onse lochle hebben souden ende bebouden ane allen den lande vorscreven, alsulke tocht aise ons van onser liever geseilinnen vorghenoemt verscenen ware, also verre aise wise sculdech waren le bebbene, behoudelec dat die vorsc. landfe ghebeel wederkeeren souden, ghelijc dalse onse lieve here ende vader die berloge van Brabant vorghenoemt houdende was in des side der Masen, ende in gbene side der Masen.
Voert ghclovcn wi hen den lantvrede te houden ende le sweeren , ghelijc dal hi ghemaecl ende geordineert es.
Voert gheloven wi, bertoginne eude hcrloge vorghenoemt, te boudene ende te sweerne die verbonde die ghemaect siin tusschen ons, onsen goeden lieden ende lande van Brabant, ende den greeve van Ylaendren, sinen goeden lieden ende lande, gbeliic die brieven in hebben die daer op ghemaect siin ende besegelt, ende aile desgelijcs te houden tverbont tusschen ons, onsen goeden lieden ende lande van Brabant, ende den goeden lieden ende lande van 'l bysdomme van Ludeke.
Voert gheloven wi hen dat wi nemmermeer orloghe beghinnen en selen noch pandinghe doen, noch doen doen op iemannen, het en ware bi rade, willc ende consent onser goeder slede ende ons lants, het en ware dat op ons orloghe ochte pandingbe ierst ghedaen waren, dats le verstane also verre aise onse lieve here ende vader die hertogbe van Brabant vorgh. (daer God die siele af hebben moel) sine vorsc. lande houdende was in des side der Masen , ende in gbeenre siden der Masen , ghelijc si vorsc. staen.
Voert gheloven wi hen soe wanneer wi iemannen vortane enige meyerie ochte vorsterie gheven, ochte enigen meyer ochte vorster maken, dat die meyer ochte vorster vueri niemanne en sal die meyerie oebt vorsterie verhueren noch gheven , maer hi salse seive houden ende verdienen.
Voert gheloven wi hen, soe wat manne gbevaen wert binnen onsen lande van Brabant, dalmeu dien niet vueren en sal gbevaen buten onsen lande van Brabant.
Voert gheloven wi hen dat wi negbenen penninc en suclen doen slaen, het en si bi rade van onsen gemeinen lande; ende datraen nemmermeer dien penning liebten en sal souder consente van onsen gemeinen lande, ende worde hi gbelicht, dat souden wi nemen ane den muntmeester, ane siin liif ende ane siin goel sonder verdraghen ende sonder letten; ende dat wi op desen penning, nemmermeer anderen penning slaen en mogen, noch doen slaen, noch en selen sonder andere bitekene daer bi te settene, dal oec kenlec si ende datmen dien penniug slaen sal in ene van onser vrien sleden, ende dien warden, ghelijc dat die walsche charter inheeft.
Voert gheloven wi hen dat negheen man die van negbenen getruden bedde comen en es nemmermeer ract, noch drossate, noch riebter in Brabant siin en sal, noch ambacht hebben van onsen wegen, ende datmen van jare te jare drossate, meyers, ammans, baeluwe ende scoutbeten versetten sal eude veranderen.
MÉMOIRE SUR L'ANCIENNE
Vocrl gbcloven wi hen, datmen aile jareeen bcsuec doen sal van ons lants wegen, date te weten , dat aile recbteren ende aile de gbene die in onsen lande van Brabani macht hebbcn van onsen wegen recbt ofl onrecht te doen , dat die vorlane van jarc te jare rekenen selen, endc alsi gerckenl hebbcn, soe selcn sii af moeten siin, ende dan selen sii moeten varen in die bofstat dacr si recht ocht aœbacht gehoaden hebben, ende ben aldacr te verbindenc ende te verwilcorne toi Lovene vore twee van den rade , ende in dander viif hoefstede in elckc slat vore twee scepenen, eue uiaent aldaer te bliven tôt dier sut, ende niet van daer tescheiden, ende datmen dan gebieden sal in dat ambachl daer hi gedient heefl in elcke proebie oft hem iemanden hceft te beclagene van dien ricliteren, ochte van dien die aldus recht ende onrecht doen mochte; ende sal vortane moeten bliven in die selve stat vore die twee van den rade tôt Lovene, ochte vore die twee scepenen van dicr stat, die maent al utc, aile dage te verbeydenc ochte hem ieman beclaegende ware van onrecbte dat hem ghedaen mochte siin, ende consle hi dan dat wittelic betonen met tween goeden wittigen ghetughen vore des richters ogben die enghene partie en siin, noch winre noch vcrlieser en siin, tôt dier stat daer hi bliven moeste vore die twee van den rade tôt Lovene, ochte vore twee scepenen van der stat daer vore dat siin sal, dat hem teinte tonrechle gbenomen ware, datmen hem dat sal vorvoets moeten belalen doen op die stat sonder vertrecken , van dies rechters goede ochte hem daer vore houden tôt dier tijt dat hijt belaell hadde, op dat hi des goets niet en hadde; code vortane dat' die selve twee ute elker stat die aldus die claghe geboert hebben , suelen in riden ende vergaderen op dierste jaer tôt Lovene, op dander jaer tôt Brucelle, also voert weder tôt Lovene cude tôt Brucelle ewelec durendc, ende aldaer te openbaerne ende te brengene mallic anderen op haren ecl die sake die si vonden hebben , ende enghene poente achtertelatenc omme negeenrebande sake wille, ende die te taxeeren op haren eet ende op haer beste, binnen veertien nachten daer na dat si in ene van de vorscreven twee steden comen selen siin, ende op onsen cost dat te doene. Endc alsl geviele dat die twelve vorsc. in reden gheliic dat vorsc. es, ende si souden taxeren onsc broke, soe selen wi dan twee goede lieden daer toe mede selten van ons lanls wegen met hen te taxeerne den broke die ons ancgbinghe, op hoeren eet ghelijc den anderen , ende dat ele van hen also vele sal hebben vore siinen cost sdaeghs, aise bi soude hebbcn van siinre stat; endc vore dien cost selen wi hebben dat daer af comen sal ende deghene ute den steden die dit doen selen , volcomen macht hebben van onsen wegen elker mallic te eeden die Item beclagende ware, ende liare ghetughen. Ende soe watdat si hier af taxeren endejugeren selen, daer af suelen wi hen warant siin ; ende waert dat iemant noet saken badde dat bijs niet gedoen en conste, soe soude men enen anderen in siin stat nemen, bi rade der stat daer lu ute ghebrake; ende die ghene die wale ghedaen heeft aise die maent leden es, sal mugen weder comen in siin ambachl, daer hi vore in was, op dat wi willen, ende die in den broke vonden wort dat hi lot dier stat ghehouden sal bliven , ofl aldaer verborgen, aile dies te pleghene daer hi op ghejugeert ende getaxeerl sal werden toi oiiBcn beboef ,ende dat lietn daer jeghen enghene vriheit scade doen en sal , ende dat men in riden sal op Sente Jansdach Baptiste naesteomende, ende also voert ane van jare te jare ewehcdurende.
CONSTITUTION BRABANÇONNE
Endc waert dat cncgc ghelughen ocbte claghere gedreicht worden van des rechters weghen ont dese saken.ochte geanseneert, oclile inoyenisse daer afhadden.dat men mitter wiitigcr waerheil vinden cous te, dat wi dat nemen souden ane des recbters Hif en de guet. Ende es te verstane dat onse rentmeester ende onse drossale van onsen lande vau lirabant incomen selen, ten besueke, op dierste jacr tôt Lovene, endc op dander jaer lut Hrucelle , ende alsoe voert van jare te jare ewelic durende.
Voert gheloven wi hen, waert datsakc dat enech twist ocbl gbevecbl gevieien biunen ousen vorsc. landen, dat aile die onschaldege van den vorac. twistc ende gbevechte vasten endc sekeren vrede hebben seleu vau der uren dat die vorsc. twist ende gbevecbl soude siin gesciet, lot der naester noenen des anderen daeghs daer naest volgendv, ende wie hieren binnen daer op iet dade , dat hi vredebreker ware.
Voert gheloven wi hen, dat wi niemanne van doelslage Haut gheven en selen, bi en si versoent jeghen die mage.
Voert gheloven wi hen, dat soe wie in onsen lande van Brabant, van Huesden ende van Ovennase gbeseten es, die gbegaen badde oft ghereden, ocbte die rede ochle ghinghe met vore rade den anderen te campe te cysschene buten lands, ocbte yesle in eniger inanieren ende niet ghebetert en hadde, dat hi badde verbeurt siin liif en siin goet, ghelijc of hi enen man doet gheslaghcn hadde, ende dat wi hem nemmermeer dlant weder gheven en selen; ende waert dat hi weder in onsen lande quame, dat wi over hem rechien souden doen aise over enen ondadegen man, ende desgelijcs soe wie van onsen vorsc. landen den anderen vogercn dade buten lants, dat bi in den sclven broke siin soude ghelijc deu auderen.
Voerl gheven wi hen dat niemant van onsen vorsc. lande den anderen buten lants en sal mogen dagen van enegerhande saken, utegesceeden van testamente, van huweleken vorwerden ende van aelmoessen, ende soe wie dat dade, soude verboren siin liif ende siin goet, ende wi en souden hem nemmermeer onse iant weder moghen gheven.
Voert gheloven wi heu , dat die gbene die ute onsen vorsc. lande gebannen siin van mueten van der gbemeinten , van morde , van diefte ocht van vrouwencraehle , dat die gebannen bliven selen tewcleken dage,endeen selen nemmermeer weder mogen comen in onsen vorsc. lande in eneger manicren.
Voert willen wi ende consenteren, waerl dat enege vrouwe ocbte joncfrouwe ontscaeri worde die crête, ocht dat men vonde ter waerheit dat jegben baren wille ware, ende si bi den man sittende blevc, soe souden wi hare have altemale hebben, ende hare erve also lange aise si leevede, ende na hare doet, soe soude haer erve weder gaen daert seuldech ware te gane. Ende bleve si niet sittende bi den man, soe en souden wi hebben noch bore have ooeh bore erve, cude die man die dien scaec dade soude verboren siin liif ende siin goei lot eweleken dagen, also verre aise hijt verboren mach; ende waert dat enech man enege joffrouwe onlscaecte ochte ontleide die onder hare jare ware, dat die man verboert sal hebben siin liif endc siin goet.
Voerl gheven wi hen, dat men niemanne bedragen en sal noch en mach dat bem onslade doen sal van quetsueren noch van doetslagc , indien dat hi hem der waerheit gbe-
MÉMOIRE SUR L'ANCIENNE
tmeslen darrc eode le sinre ontscout comen, lot der tijt dat hi verwonnen vvarl metteu rechte.
Voert gheloven wi ben , dal aile die ghene die in den bcsuekc, dat nu lest werf ghedaen was van on» liefs heren ende vaders wegen, daer God de sielc af hebben moel, finie van siins ghemeins lants wegen die gbejugeert ende getaxeerl waren, selen bliven ghejugeert ende getaxeerl also si waren sonder verlalen, ende dat wi selen doen gescien, ende hebben ejken dat hem toe gbejugeert es.
Voerl gheloven wi hen , soe wat lande , stede, vriheiden , heerseapen oit lortrechleu die wi winnen met gbemcinen orloghc ocht met ghemeinen beere van onsen lande van Brabant vorsc, op wat heren dal ware, dat dat bliven soude ende toebeboeren onsen gemeinen lande van Brabant vorsc. sonder wcderkeeren, code al dies te plegene dies onse genieine laut sculdech es te plegene sonder sceiden, gbeliic ousen lande van Brabant.
Voerl gheloven wi ben , soe wie raeringe ocbte palinge begeerl binnen onsen vorsc. lande, dat wi hem die selen doen gescien jeghen ons, ende jegben enyegewelken.
Voert gheloven wi onsen goeden lieden van al onsen cloeslercn van ousen lande vorsc. aile hare privilegien ende cbarleren die si besegelt bebben van onsen lieven bere ende vader den hertoge van Brabant, van siinen vader ende van siinen vorderen, daer (jod de sielen af bebben moet,ewelec vorlane vaste ende gestede te boudene, die welke wi heu coniirmcren ende raliliceren in aile dier manieren dal si in bebben ende begrypen.
Voert gheloven wi ende consenieren onsen goeden lieden van onsen vorsc. lande ghemeinelec, dat men niemanden die in Brabant gescien es vorlane lot Antwcrpcn, voert eyseen en sal noch vcrdeylen na der statrecht van Anlwerpen, hi en si vore metden rechle verwonnen.
Voert gheloven wi ben, dal men Sente Peters manne, ende die van Sente Pclers nianscape siin, handelen sal ende boudeo ghelijc dat mense sculdech es te boudene, ende te handeleu gbeliic datmen van ouds hecrbracht beeft.
Voert gheven wi lien, dal ware dat sake dal cnege twee parlien, die leeclieden waren, dingende worden van enegen goede binnen onsen vorsc. lande gbelegen , ende die partien daer afin vonnesse comen waren, soe dat die ene met den vonnesse verlore ocht oiitwijst worde,cnde hijt dan voert overgave enen pape, clerke ocht enen anderen geesteleken pereoen, omme den gbenen bnten lands te creytene ocht te moeyene diet ghewunnen hadde , dat dan die ghene die dal dade , sal verboren siin liif ende siin goel , ende en soude vortanc nemmermeer in onsen vorsc. lande mogen comen.
Voert gheloven wi hen , dat elker mallec siin selfs goet hueden macli, ocbte doen hueden, ende daer toe bonden boude die vocten ongecort sonder calengieren, ende waert dal enech welt den hais brake ocht gbequest worde van den bonden, dat men dal well also sal laten liggen , ende atent der liede honden, dal si daer af ongescaed souden siin, ende dat ele man jagen mach basen ende vosse aile Brabant dore sonder calengieren.
Voert hebben w i ben gbegeven ende geconsenteert dat die ridderen , knapen ende goede lieden ute onsen steden die in onsen lande van Brabant geseten siin suelen mogen jagen alrehande groet welt sonder calengieren al Brabant dore, uteghesceiden in den woude
CONSTITUTION BRABANÇONNE
code waranden die men verclareo sal, ghelijc dat die brieve in liebben suelen ende begripen die men daer op maken sal.
Yoert hebben wi hen geloeft dat, soc wi vortane portera werden sal te Capellen op ten Bosch, ter Hulpen ochte te Merchlene, dat sine brieve inhouden sclen op wat jare endc dage dat bi porter wart , ende dat hi , na dien dach , jaer ende dacb sinen last ende broke dragen sal aise ochte hi daer geen porter en ware.
Voert gheloven wi hen, dat men in onsen walschen lande van Brahant hebben Mil enen souffisanten baelui geboren van binnen onsen lande van Brabant, ende dat sine clerke ende sine anderen ambacbters snelen van binnen onsen lande van Brabant geboren siin al desgelijcs, ende dat tbof van Genepien gbehouden sa) siin ghelijc dat plach hier vortijts, soc dat nlemant die daer te doene hecft en werde gbebandelt bu ten weghe van recble.
Voert hebben wi ghelocft, gesworcn, geconfirmeert eude geralificeerl allen onsen goeden lieden, steden; vriheiden, rloesleren ende allen onsen lande vorgh. aile hare vriheiden, rharteren ende sunderlinge den charteren van Cortenberghe , ende den walseen rbarterc ende aile hare andere charteren, privi légion, costumen, usagen ende heerbrenghen die si hebben , ghelijc dat sise besegelt, heerbracht ende geuseert hebben, die te houdene vaste endc gesteede tôt ewelcken dagen , vorc ons, vore ons oer ende nacomelinge , sonder breken , sonder daer jeghen le doene, oebt le doen doene in eneger inanieren : ende gheloven hen goede, gerecbte ende getruwe vrouwe ende herc te sine, « nde hen glienc crachte noch wille ane ben laten te gesciene, noch te gedoeghene in iiegeenre manieren.
Ende omme dat wi willen ende begheren dat aile dese vors. poenten, articulen ende vestiebeiden vaste ende gesleede gebouden werden ende bliven sonder breken teweliken dagen , soe hebben wi ghegeven, gcloefl ende gesworen, op die heilege Ewangelie, onsen vorsc. goeden lieden. haer oer ende nacomelingen , aile de vorsc. poenten, articulen endc vesticheiden , vaste endc gestade te houdene, vore ons, onse oer endc nacomelingen eweleke vortane, sonder daer jeghen te doene ochte te doen doene in eneger manieren , in aider vormen ghelijc dat hier boven bescreven es. Ende ware dal sake dat wi, onse oer ochte onse nacomelingen jeghen eenige van dese vorscreven poenten , articulen ende vesticheiden ghinghen, daden ochte daden doen in al oclil in decle, hoe ende in wat manieren dat dat ware, soc consenteren wi endc willecoren onsen vorsc. goeden lieden, dat si ons, iiocb onsen oer, noch onsen nacomelingen nemmenmvr negheencn diensl doen en suelen noch*onderhorcch siin, totdcr tiit dat wi hen dat weder daen hadden ende afgclaeten volcomelec. In orconscappe ende in vesticheiden van allen desen dinghen vorsc., soe hebben wi onsen groten segel ane dese jegenwoordighe letleren doen hanghen. Endc omme die meerdere sekerheit onsen vorsc. goeden lieden hier af te doene, soe hebben wi gebeden, versueken ende bidden onsen lieven ende getruwcn herc Dideric van Horne, herc van Perweys ende van Cranenborch, beren Henric Bcrthout, herc van Duflclc ende van Geele, hère Geerarde, herc van Vorslacr ende borchgrave van Geldenaken, here Jan, bore van Boeckhout, ende here
