L'ACTE QUI PRÉCÈDE
Adrien, évêque, serviteur des serviteurs de Dieu, à notre cher fils en
J.-C., Guillaume, illustre et glorieux roi de Sicile, et à ceux de ses héritiers qu'il désignera pour lui succéder à ce trône, à perpétuité.
Bien qu'en vertu de l'apostolat que Dieu nous a confié, nous devions embrasser U>us les fidèles serviteurs du Christ dans le sein de notre charité paternelle, et les inviter indistinctement à l'union et à la concorde; nous devons cependant d'autant plus chérir et honorer les rois et toutes les personnes d'une dignité émiuente, et nous efforcer de leur inspirer l'amour de la paix, qu'il doit manifestement en résulter pour l'Église de Dieu et pour tous ses membres de plus grands avantages, tant spirituels que temporels. 11 est constant, très-cher fils en J.-C, Guillaume, glorieux roi de la Sicile, que tu brilles parmi les souverains et tous les hommes éminents du siècle, par tes actions et par ta puissance, tellement que la fermeté avec laquelle tu rends la justice dans tes États, l'heureuse paix que tu y fais régner, la terreur inspirée par tes exploits aux ennemis du nom chrétien, ont porté la gloire de ton propre nom jusqu'aux extrémités de la terre. Nous donc, très-cher fils en J.-C illustre Guillaume, considérant tes mérites et observant d'ailleurs combien d'avantages l'Église romaine pourra recueillir si elle s'unit à ta grandeur par les liens d'une paix et d'une amitié inaltérables, nous avons résolu, pendant que nous étions avec nos frères à Bénévent libres et exempts de crainte, d'apj>orter tous nos soins a conclure la paix avec toi. A cet effet, nous avons envoyé à Ton Kxeelfence plusieurs de nos frères, à savoir (voyez ci -dessus,*), tes chargeant de te faire connaître notre désir concernant cette paix, et d'exhorter vivement Ton Excellence à des sentiments de concorde. Et par la grâce de celui qui, sur le point de monter au ciel , a dit à ses disciples : Je vous donne ma paix, je vous laisse la paix ; nous avons trouvé en toi les dispositions qui conviennent à un enfant de paix et à un prince catholique. Et par l'entremise des prélats, nos cher* fils (voyez ci -dessus B), nous avons accepté librement et spontanément sur tous les points contestés entre nous et Ton Excellence, les conditions de paix formulées ci-après (voyez ci -dessus C), et pour que les clauses susdites ne puissent être infirmées ni pendant notre pontificat ni pendant celui de nos successeurs, pour que personne n'ose y porter atteinte pendant ton règne ou pendant celui de tes héritiers, après en avoir conféré avec nos frères, nous les avons confirmées par notre autorité apostolique ; nous les corroborons par les présentes lettres, afin qu'elles demeurent à jamais, et nous voulons qu'elles soient observées à perpétuité par nous et par nos successeurs. Que personne ne se croie donc permis d'enfreindre la concession et la confirmation contenues dans le présent titre, et n'entreprenne témérairement d'j* contrevenir. Si quelqu'un se rend coupable de cet attentat, qu'il encoure l'indignation du Dieu tout-puissant
ET PIKCKS jrSTIFH'wVTIVBS 497
ot colle de Pierre ot de Paul, ses bienheureux apôtres. Amen, amen, amen.
Donné le mêmojour que l'acte ci-dessus. (Lunig., t H, p. 854.)
LISTE DES PRÉLATS, DES PRINCES DE L'EMPIRE, DES NOBLES ALLEMANDS ET ITALIENS ET DES PODESTATS DES COMMUNES QUI ONT ASSISTÉ AU CONGRÈS DE VENISE; AVEC L'INDICATION DU NOMBRE D* HOMMES D'ARMES QU'ILS AVAIENT A LEUR SUITE.
Pontius, Clarcmontis episcopus, cum hominihus 36. — Bonnevallis abbas, cum hominibus 13 (qui ambo a rege Franchie et a rege Anglim miss! sunt hujus pacis assistere mediatorcs). — llricus Aquileiensis, patriarcha, cum quodam eplscopo suo et comité Migenardo, cum hominib. 300. — Philippus Coloniensis arc h i episc, cum Mindensi abbate, et abbate Verdensi, et Papiensi et pra^posito Bononierisi et comité Frederico do Altena, cum hominibus 400. — Christianus Maguntinus archiep., cum Pisauriensi electo et abbas S. Jacobi, et quodam comité fratro suo, et aliis U comitibus, cum homin. /|00. — Magdeburgensis archiep., cum hominibus 300. — .Archiepisc. Trevirensis, cum homin. 50.— Conradus Salisburgensis archiep., cum Ottone Palatino comité, cum hominib. 125.— Albertus Salisburg. archiep. (qui dejectus fuit), cum hominibus 60. — Algisius, archiep. Mediolan., cum episcop. Taurin., cum hominib. 60. — Romualdus, archiep. Salerni, cum hominib. 60. — Rogorius, cornes Andria^cum duobus notariis curirc régis Siciliie, cum hominibus 330. — Archiepiscopus Ravenn., cum hominib. 50. — Acquensis archiepisc, cum Foro Juliense episc, cum homin. 12. — Viennens. archiep., cum Maurienense episc. et duobus abbat., cum hominib. 50. — Bisuntinus archiepiscopus, cum hominib. 30. - Jadratinus archiep. (Zara), cum hominib. 12. — Augustensis episcop.. cum hominib. 100.— Basilens. episcop,, cum hominib. 30. — Argentinens. episcop., cum hominib. 50.— Lubicanus episcop., cum homin. 10. — Mindensis episcop., cum homin. 20. — Osnabrug. episc, cum hominib. 30. — Wormatiens. electus, cum hominib. 30. — Mersburgens. episc. , cum hominib. 30. — Alberstatensis episcop., cum hominib. 16. — Gurgensis episcop. (Gurck en Carinthie\ cum hominib. 50. — Baml>ergonsis episcop. , cum hominib. 100. — Brandeburg. episcop., cum hominib. 30. — Pataviensis episcop., cum hominib. 50. — Balnooriensis episcop. (Bagnorea, Êlats pontificaux ), curn hominib. 25. — Tridentin. episcop., cum hominib. 30. — Albensis episcop., cum hominib. 10. — Placentin. episcop., cum hominib. 20.— Bononiensis episcop., cum hominib. 30. — Bergomens. episc, cum hoi. 32
minib. 21. — Laudensis episcop. cum U Consulibus, cum homin. 18. — Mantuae episcop. qui ejectus fuit, cum homin. 2».— Cremonensis episcop., cum hominib. ftO. — Brixiensis episcopus, cum hominib. 30. — Mantuanus episcop., cum hominib. 28. — Astensis eleetus, cum hominib. 15. — Comensis episcopus, cum hominib. 20. — Rcgien^is episcopus, cum hominib. /j0. — Paduanus episcopus, cum hominib. 26. — Acqucnsis opiscop., cum hominib. 17. — Yeroneus. episcop., cum hominib. 25. — Teruense episcop., cum hominib. 10. — Mutinons, opiscop., cum hominib. 20 — Papiens. episcop., cum homin. 30. — Tan iensis episc, cum homin. 20. — Kpiscop. Cremononsis (qui ojectus fuit), cum hominib. 20. — Feltrens. episc, cum hominib. 20. — Concordions. ( Concordia, n iché suffragant (f.Jyvitic) opiscop., cum hominib. 20. — Pisauriens. electUS, cum hominib. 20. — Auximanus opiscop., cum homtoib. 25. — Ariminens. opiscop., cum hominib. 20. — Potensis episcopus, cum hominib. 17. — Tergectinus opiscop. ( Trieste), cum hominib. 30. — Ferrariens. episcop., cum hominib. 2G. — Parontinus {Parenzo et Pu la) opiscop., cum hominib. 8. — G. cloricus ot îvuncius régis Anglia* cum aliis clericis Anglia?, cum hominib. 42. — B. abbas, cum homin. 10; et alii abbat. quamplures quorum nomina et numerura ignoramus. — Pradati hispanic. hungari. — Decanus Lingonensis, cum hominibus 25. — Decanus Aurelicus, cum hominib. 15, et alii clerici Francia; quinquo cum ' hominibus 15, et mult. alii.
Limpoldus, dux Austrke, cum hominibus 100. — Dux Carinthiaj. cum hominibus 125. — Florentius coines llollandia;, cum hominib. 60. — Marchio Malaspina, cum homin. 40. — Potostas Yeronie, cum h. 10. — Potestas Bergomi, cum h. 20. — Potostas Yercelli, cum h. 16. — Cousulo-s de Cromona, cum h. 95. — h Consules Placonthe, cum h. 15. — Potestas lionoinaï, cum h. 15. — Potestas Mediolan., cum h. 20. — Potestas Regfnor., cum h. 15. — Corradiuus palatin, cornes, cum h. 25. — Marchio d'Esté, cum h. 110. — Consules Ferrarke, cum h. 20.— Hector Urbis Voteris, cum h. 10. — Consules Pisanorum, cum h. 37. — liuido Guerre, cum h. 100, etc., etc.
Suut omnes in numéro 8V20.
Do singulis civitatibus I.ombardia», Marchiae, Tusciœ, atque Itomagnn\ interfuorunt Cattanoi et potentos viri, quorum nomina ot numerum ignoramus.
Manuscrit sur papier de la bibliothèque de Saint-Marc, intitulé : Successo di papa Àlessandro III cou Ftderko liarbarossa (Classe Vil, Cod. CCMI, feuillets 1 à 9).
FRANCHISES ACCORDÉES AUX HABITANTS Dfi MESSINE PAR L'EUI'EREI R
In nomlne sancte et individue Trinitatis, Henrieus sextus divina favente elemencia Romanorum imporator et semper Augustus. Imperatorle celsitudinis benevolencia honostis fidolium suorum votis bénigne annucrc cousuevit et attentas eoruin petieiones que jurlconsentanee esse noscuntur liberaliter adîmplere. Ea propter attendentes fidem et devocionem quani baetenus hnperio et nobis fidèles nostri cives Messane exhibuerunt, respieientes quoque ad eagravamina et sumptus que pro nobis substinuerunt et ad servida que in posteruni sunt exbibituri ; primo ipsam eivitatem Messane in nostram dicionem et potestatem tanquam nostri juris peculiarem perpétue tenere coneedimus. Item coneedimus eisdeni civibus Messane ut liabeaut plénum perpétue libertatem in Messana et [per] totum imperium et regnum vendendi et emendi tam per mare quam per terrain introytu et exitu tain in parvis quam in magnis rébus, et nullum jus nec comniercium inde tribuant tam mobilium quam stabiiium rerum, nec taliain, nec cottacioucm aliquam In ipsos fieri faciemus. Isemo etiam de ipsa civitate Messane invitus cogatur ire in cxercitium impcrialem aut regalem terra et mari, exceptis illis qui feuda lenent. Item boues usus omnes et consuetudines qnas baetenus babuerunt eis confirmamus; volumus insuper et coneedimus quod loea et civitates que sunta Lentino usque ad Pactensem eivitatem teneantur jure jurande nianutcucrc lionorem Messane et facere exereitium pro Messana si necesse fuerit, salva fidelitate et mandate nostro et servitio et redditibus nostris. Preterea peuere debemus in eadem civitate Messane bajulum et judices annuos id est duos latines et unum grecum de coucivibus Messane, et ipse bajulus habeat bajulationem, Ita quod alius euin non possit supplantare plus oflerendo nlsl prius finita baiulatione et simul ipse baiulus et judices saeramento nobis teneantur jura nostra et justiciam populi fideliter per omnia salvare et observare jQXta bODOfi usus et consuetudines eiusdem civitatis Messane, et salarium de fisco nostro recipiant sieut consuctum erat tempore régis Rogerii felicis reeerdaeionis patris videlieet domine Impératrices Constaneic uxoris nostro; qui si forte centra jura nostra et justiciam populi facere presumserint nostre indignacionis subjaceant. Item volumus ut si aliquis civium Messane in aliqua parte spoliatus fuerit et ali(|uis de terra ipsa aut ipse predator postea fuerit in Messana, quod bajulus noster de ipsa civitate Messane audita querimonia accipiat tantum de rébus ipsius quantum erit perdita, sub saisimento, usque dum compleverit ei racio- •
iiOO DOCUMENTS
nem depredator, et si Injuste facta fuerit qucrimonia, volumus quod ipse qui querimoniam doposu«Tit sit in multa curie et restituât omnes expensas et damna quas et que fecerit ipso reus. Adieclmus etiam ut quiconque in contractibus vel in aliis quibuslibet causis in testimonium vocati fuerint et ipse coneesserint et ex eo in curia nostra testificare noluerint, precipimus ut de cetero cogantur a curia nostra sicut expedit testimonium exhibera. Preterea statuimus ut quicunque portionem aliquam per annum unum et menseui unum et septimanam unam et diern unum tenueritcum justo titulo et sinecalumnia et actor presens fuerit, possessor ei rcspondere ulterius non teneatur. Adiecimua propterea ut quicunque civitatem Messane inhahitaverit de quacunquo gonte fuerit, a bajulo et judicibus Messane in judicio stare cogatur. Item, volumus et concedimus ut straticotus Messane non pro arbitrio suo sed pro sententia judicum mercedes vel pumas accipiat et nullus advocatus qui suspectus sit populo in curia Messane admictatur. Volumus etiam et precipimus ut nemo in civilato Messane vigore et protectionc alicujus magnatis et potentis persone se defendat nisi solo nostro vigore et potencia. Demum volumus et concedimus ut omnes habitatores Messane tam latini quam greci et hebrei babeaut predictam libertatem quam de gracia nostra eis concessimus, sicut privilegium vendendi vel emendi per omnes terras archiepiscoporum, episcoporum, abbatum et omnium religiosarum personarum, ducum, principum, comitum, baronum et omnium feudatariorum qui in imperio vel regno nostro sunt sine aliqua dacione et ullo jure inde tribuendo, omni remota exceptione et violencia. Item statuimus ut quicunque in curia appcllatus fuerit et fide jussorem darepoterit, in Castello non ponatur nisi qui appellatus fuerit de crimine contra maostatem vel de homicidio sive de, furto. Demum autem volumus quod Margaritus do Brundisio de cetero non habitet nec terminum babeat in Sicilia et res ipsius Margariti que capte fuerunt et expense pro comuni utilitate Messane, de cetero non exigantur nec restituantur. Prêtera volumus quod Castaldus de Camulio et Boames comitus, et a Raymundus guercius fdius Ansaldi Ancolinus, comitus, Guidacius, miles, Donatus Nactonus, Guillelmus arniratus, Fuleus comitus, Enricus de Gabbatore, Matbeus de Castello, Guillelmus Peregrinus, Hogerius Fratercius, Salernius Strambus, Joannes de Maria Carcusata, Venetus filius I rsonis Fazolaris, Raincrius Scopina, Nicolaus de Anfuso, Joannes de Leontino, Deus te salve Serrafalla, Jacobus de Matera, Cesarius Pascalis de Alsara, Bartholotus de Ma mina, Raymundus Cultellarius, Peregrinus de Castello, Martinus Murullus, Bassallus Milllsius, Vivaldus Bucbabarius de cetero non habitent in Sicilia nec in regno Sicilie; statuentes autem et imperiali authoritate precipientes ut nulla omnino persona humilis vel alta secularis vel oclesiastica, buic
dccreto pagine nostre audeat contra ire ; quod qui focerit, in ulcionem suc temeritatls quinquaginta libraa auri purissimi componat, quarum medietatim fisco nostro, rcliquam vero partem injuriam passis persolvi volumus. Hujus rei Testes sunt, Henricus Worm. episeopus, (îual tenus Troyanus episeopus, Ludovicus dux Ravarie, Conradus dux Spoletan., Marquardus imperialis Dapifer, Henricus Marescalcus, Henricus Pincerna, et aiii qnani plures.
Acta sunt bec an 00 Dominice incarnacionis millesimo centesimo I.XXXXIIII; lndicione décima tercia : régnante Domino Henrico sexto, nomanorum imperatore invietissimo, anno regni ejus Vicesimo quarto. Datumapud Messanam V kalend. novembris (28 octobre) per manus Alberti imperialis aule protbouotarie.
Hoc excmplar est privïlegli Domini imperatoris qui dédit fidelibus suis civibus Messane.
Messine a perdu, sous la domination espagnole, les actes originaux de ses privilèges; mais des copies, faites par ordre de ses magistrats, avaient été déposées dans les archives de Trapani, à une époque où Messine disputait à Païenne le titre de métropole de la Sicile. Le style du document qui est reproduit ici, certaines expressions qui ne se retrouvent point dans les actes du xu* siècle, autorisent à penser que des interpolations ont été faites à dessein dans la copie devenue le titre unique de Messine pour justifier les prétentions de cette ville.