FAREL A BERTHOLD HALLER
Saintem, gratiam, pâcem et misericordiam a Dco Pâtre nostro per servatorem et Dominum noslrum Jesuro. Jam fidem meam libèrassem, mi Bertholde ter carissime
APPBRDICX. 575
^i per oliam Kcaisset, non dicam evolvere aliqua^ qu» plurimuni expediebat, sed scriberc ai puicqaid mens co- ^iialio noslra habet, de iis, de qiribos nuper verba facri ebamus simpliciler^ ac nodè proferre. Carrendum ac recurrendam dum est, olium lollilur. Boni consoles, quicqoid indigeslom mittitur. Âdmonebis candide et paterne, sicubi ab scriptararum rectitadine deflectimus. Primum le^em et prophetas divina crêdimus esse oracula, verbumquod sancli hommines^ acli spirito dÎTino elocuti sont tamque fixa et firma esse omnia, ut sint et cœlum et terra, et quidquid est, solvenda potius ac peritura quam vel apex unas cadat aut secus eveniat, quem sacra habent eloquia. Deus cum sil locutus sententiam non matât mulationis expers. Interea confitemur tamultum omnem ceremoniarum , justîficaliones carnis, moltitudinem et oblationum etsacrificiorum evan« naisse, sacerdotium cum judiciorum severitale translaiuni. L^e lapideâ , verbisque lapidi inscriptis nos non amplius régi, neque subesse, quAndoquidem prius sub islorum aliquo gentes nunquam fuirous. Soli namque circumcisi iegis debitores facienUae erant. Uœc dum carnaBs audit pugnantia maxime pulat^ cumtamen mire conveniant, id que fatemnr in sensibilibus. Nemo grain en perire dicet, quod in spicam transit, nec florem cui succedit fructus. Legem spirilualera esse, compertum habemus, quod spiritus velat si sublalo velamine palam fiât, quid dicet spiritura vanum et irratum esse, dum firmo maneote proposito^ quicqutd prœdiclum fuerat, pleoë perficitur. Cordis circumcisio 'carnis circurocisionem excipit. lUosem prophetam, Aaronem sacerdotem Christus. propheta et sacerdos expiantia juxta carnem sacrificia qus^que pro pcccalis negligentia vei ignoran-
lia mactabanlur corda emundans^ conscientias pai^gais Chrisli sacrificium, ut tabernacalum, ar.cain^ aliaqoe Unlum in Chrislo, suisque mcmbris, Ecclesia sancla, perfecla et consammatai qo® in dies fiunt et consumantar ascendente precum incensu^ oblatione corpômin perjogem mortificationem.
Quis dîxerit censuras non magis vilandas, jadiciaqiie malto magis formidanda^ dum mors sterna pro lapidîbus et pro corporis morte proponitur ? Dum quis Chrîstum multo majorem Mose loqucntera Patris verba, non audit ? Quamvis hinc non putare quis débet, aliad non exercendum judicium in sceleslos, nam ut transgresses res legis, etiam picxo corpore; nisi resipuissent, fide ad Dominum conversi, mortem obibant aetemam, ita pestilentes Chrislo non audientes homicidas. adulleros. et id genus corruptores plebis quis vetet plecti etiam bic gladîo? Adderem severias id fieri debere quam Moses scripserit, quod videam uUionem roendacii graviorem in ipso etiam corpore An'aniœ acSapbyras. Corraplum yulgus judicium emnndet purumque restituât Domino sno spiritu, qoo acli singula rectc judicent. Dices ista neminem movere in judicialibus, ut dicunt, parva est difficultas. In ceremoniis nulla prorsus. Decem illa verba sunt in quibus est conlroversia, quod nonnulli abrogala aiunt alii nihil minus, séd stabilita mag[i8, quarovis ubi de sàbbatho agitur^ cogantur faleri nos non teneri ad hujus observationem. Non possum aliter de decem verbis pbîlosopbari, quam de prioribus et nisi me falbt opinio, idem reputo judicium. Dantur verba decem in monte Mosi, dolatis in tabulis, borrore, strepitu, flamma, fumo insolitis. Terrent fulgura^ concutiunt tonitrua stupefachint ignis et fumus, et tantum non exanimat crcscens in ardenti monte tubœ sonitus; descendit JHo-
APPIKDICB. . 577
SCS velalas loquîtur, decem verba îo tabulis inferl arciB. Nunc niihivide njuam secus habeanl omoia io Chrîslo et 8UÎS. Ut lex spiritus nobis detur, palamque fiât, ut alia sit nobis lez^ vel potius ut perfecta in nobis sil. Non enim accepinius spirilum servitulis in liniorem^ sed adoptioais filiorum in quo Patrem invocarous, accessum habemus ad Patrem per Christum^ qui non velalur sicut Moses j sed relecta facie tbesauros bonilatis, miserlcordiœ et graliœ divinae^ ac super eminentem Palris in nos charitatem agnosceodam révélât^ quae foras timorem miltit. Non enim amplius servi dicimur^ scdfilii, fratres et amici. Imprimitur nostris cordibus lex non in lapideis labulis, in arca fœderis, sed in mente j in conscientia Qostra quam possidet, inhabltatque Deus. Jam non iorret nos borrendum monlis speclaculum , novos quœrarous^ fingamus, colamus que Deos, sed audientes Patrem tam propenso in nos amore fuisse, ut çoslri miscrtas filium et eum unicum ac quam charissimum dederit qui nos tam amicè compellat ad se veniamus^ et qui refocilaturus nos, et vitam elargiturus, adeo nos amavlt ut mortcm oppetierit. Quis non dicet alium pr«pter te Patrem neque Deum nescimus, ne^equœrimus aut babere volumus. Absit ut alteri salutem, vilam, ei quidquid boni babemus, acceptum feramus quam tibi, aut ali6 confugiamus quam ad te, qui bostes cum essemus morte filii nos tibi conciliasti? Quid conciiiasti alîam implorabimus opem quam tuam? Quis guslatâ Christi doctrinâ per fidem non protinus dicat. Domine, ad quem ibirous, verba vilœ œternœ babes. Adeo agnitus placet Chrislus, ut rejeclamenta reputenlur omnia piœ Christo, qucm ut quis lucri faciat omnium lubens jacluram fecerit pro Cbristo , noslrâ justitiâ, facile omnia s t abncgaturus et relicturus. Utinam sensum horum plenius
iS7S APPENDICE.
imperiiatur Dominus , ut non tantum voces haec profiteamur, sed el interne experiamur. Chantas Christi ad veram rapît pietatem. Hâc accensi Patrem amantes in spirita colunt ac Teritate, non frustra sanctum Damini nomen 8umun4^ quiescentes à laboribus in Ecclesiâ profitentor laudem Patris nec possunt non amare proximum exemplo Christi, in hostes bene afiecli, de omnibus benè merentes, eliam injuria quavis affecti qnid non amarent fratres ? Quid non studerent officiis bene meritos proseqm parentes et quos, Dominus ut suum gestenlnomen del^t Ut uno verbo dicam , chantas Dei per Spiritum sanctam infusa cordibus nostris nusquam cessât, recie et sande incedit, ut bene hujus officia descripsit Paulus. Sic omnia translata, omnia adimpleta. Evacuata abrogata rcpulo, jugum sublatum, ezactorem cessasse ac id genus qua scriptura habet de luce Evangelii^ quœ nobis illuxit. Sic qwB legis populo proponuntur benedictiones nostrc erunt. Verum si a figura ad veritatem fiât transitus, a carne ad spiritum. Namsicqtillebenedictioneimplebatur domi et foras, sic pius in omnibus fructum ferct, quicquid contigerit, potens fide, certus spe, alacer charitate in gloriam Dei accipiet, boni consulet inque bonum ilK vertetur. Non altolitur prosperis^ sed gloriœ Dei studens proximo succurrit. Advcrsis non frangitur^ sed lietos persecutiones feret. Nullâ via dimoveri a charitate Christi poterit.
Quœ piis contigere in Domino sperantibus accendent nos , ut qui apertam magis habeamus Patris in nos bonam voluntatem, potentius fidenitamurhaud haesitantes cum qui pro nobis filium dédit non deserturum nos, sed sanctissimum ad futurum. Uilibnes impiorum commone faciant severiorem tnancre ultionem eos qui tantam gratiam, salutem et vitam spernant quanta nobis proponi-
APPBHDICB. 579
tur; gravius deseevilaram iram in impios, incredulo» non parentes verbo^ quàm nnquam in majores^ adeo ut majores sint intentandae minœ infidelibus quam uspiam leganlur in prophetis^ sed lenitate et benignilate servala quam Christus ex se discendam jubet^ noiente cœlo îgnem immitti qnod et apostoli docentes poscunt. Verùra jam plus satis tibi acutius intuenti de eis locuti fuimus , lîec opus erat ut bœc posceres ex nobis. Nostrum erat te audire quod te per Cbristum abtestamur^ prsestes nempe quid sentias super adductis, et quod passim fit^ ubi imperitiores de re aliqua prolocuti sunt suam proférant qui plus valent et possunt in litteris sentenliam. Puderet sanèmemetbscvoluisse tibi vel per quamvis occasionem, sed postquam ita jussisti non pulo parère tibi in re bâc volentem gravius peccasse cùm obsequendi gratia^ et ut datur, studio gloriie Christi hâec adnotarim^ tuum expectans judicium. Vale feKz^ ut suos felices facii Dominus. Cupio salvere omnes. Salutat te qui tuas reddidit litleras. Murati quioto Martii 1538. Tuus totus Farellus.
