PIÈCES JUSTIFICATIVES

JACOBI SaDOLETI romani CARDINALIS EPiSTOLA AD SENATUM POPU- LUMQUE GeNEVENSEM, QUA IN OBEDIENTIAM ROMANI PONTIFIQS EOS REDUCERE CONATUR.

Jacob. Sadoletus, episcopds Carpentoracti, S. R. E. tituli sancti Calixti PRiCSbiter cardinalis , suis desideratis fratribus magistratui , co'ciuo et civibus Gebennejnsibijs.

Charissimi in Christo fraires , pax vobis et nobiscum , hoc est cum Catholica Ecclesia , matre omnium nostrûm alqiie vesirùm , amor atque concordia, à Deo Pâtre omnipolenle , et unico ejus Filio D. N. Jesu Christo, Sancloque simul Spiritu , quœ est imitas in tribus perfecta , oui laus est et imperium in omne seculorum aevum. Amen,

Arbitrer , fratres charissimi , aliquibus vestrûm esse notum , me nunc degere Carpentoracti : quô veni ab Nicea, summum iUuc Pontificem , ad pacificandos reges ex urbe Roma proficiscentem prias proseculus. Amo enim ecclesiara et civitatem hanc , quam mihi spiritualem et sponsam et palriam Deus esse voluit ; populosque hosce meos verè paterna charitate complector ; disjun(;ique m« ab illis valdè œgre fero. Qu6d si honos iste cardinalatus , qui mihi inopinanti et inscio delatus est, Romam me coe{jerit redire (ut certè coget) qu6 in ea vocatîone in qua sum vocatus ibidem Deo serviam. Non is tamcn meum aninium atque amorem ab his populis avocabit, quos habiturus sum in mediis cordis mei penetralibus semper infixos. Ijitur Carpentoracti cùm essem, audiremque multa quolidie de vobis quse partim quidem mihi dolorem, partim etiam spem nonnullam excitarent ut non diffiderem , nos et tos , qui fuimus quondam in recta erga

Deum relijione unaDÏmes , eodem Deo benignius nos respicieate , ad eamdem consensuni cordium esse rediluros. Visum est Spiritui Sancto et tnihi (sic eaim Sriptura loquitur ) et certè quœcunique integro et pio erga Deum geruntui animo ex Spirilii Sanclo omnia sunt , >nsum est mibi , iuquam , scribere aliquid ad vos et eam animi curain ac solici udinem , quam pro vobis capio , lileris «obis declarare. Non enim , charissimi, nova est hœc mea erga vos suscepta et bene' volenlia et voluntas. Sed cùm ab eo ternpore quo ego Dei volunlate episcopus Carpentoraclensiuni lactns sura annis abhinc tribus ferè et viginti , prupter commercium , quod vobis cum nieis his populis frequeos (St , multa de vobis absens et de moribus veslris cognovissem . Amare jum tùm cœpi nobilitatem urbis vestrae, ordinem , formamque reipublicae , dignitatem civium , et illam iraprimis vestram laudatam ac probatam apud oranes , erga externos homines et advenas , huinaiiitatem Et quoniam vicinitas quoque non exiguam saepè partem ad diligendum affert , sicut in urbe propinquae domus ; sic in orbe Gnitimae provinciae amoris inler vicinos conciliatrices sunt Non contigit ante hoc tempus , scilicel, ut vos hujus mei erga vos animi aut fractura perciperetis , aut aliquod signum indiciumque haberetîs : non enim opéra uspiam eguistis mea, quaî vobis profeclô paratissima fuissel : Verùm nuUa sese adhuc nobis obtulit occasio. At nunc quidem certè non contigit solum mihi , verum etiam necesse est, ut quo in \ot animo sum aHectus, vobis demonstrare adnitar, si fidçm meara erga summum Deum , et chrislianam illam in proximum charitatem retinere mihicupio Etenim postquàm fuit ad aures meas delaium, homines quosdnm astutos , inimiccs christianie unitatis et pacis , id quod in aliis anteà nonnuHis fortissima' gentis Helvetiorum oppidis et pagis jam fecissent , ilem in vob.s et civitate vestra malae discordioe semina jecisse , Christique ûdelem populura à via patrum raajorumque suorum, et à perpétua Catholicœ Ecclesiœ avertisse senténtia , omniaque dissidiis et sedilionibus iniplesse. (Qui tamen mes proprius eoruni semper est, quiauctorilate Ecclesia; oppugnanda, novassibi potentias et novos honores qua?runt). Testor Deum omnipotentem, eum ipsum qui nunc intimis raeis cogita lionibus praesens adest, me et indoluisse graviter, et duplici quadam mise» icordia aflectnm fuisse , cùm ex una parte viderer mihi audire gemitum ploranlis niatris nostra* Ecclesiae et lamentanlis , qua; tôt et tam dileciis liliis uno temjwre esset orbata ; ei ahera, vestris , ô charissimi, incommodis et periculis conimoverer. Sciebam enim qjo tiles vires novatores veterum et bene constitutarum rcrum, taies turbas , Ulia dissidia , non solùm animabus hominum prstifcra Cquod tamen malum omnium maximum nialorum est) scd rébus etiam cl privalis et pubiicis pernicios;» exisiere. Id quod vos quoque ipso ereniu rcrum edocii , cognoscere potuistis. Quid ergo •si ? Cùm meus erga vos amor, et mea in Deum pietas me cogat, ut tanquam frater fratribus , et amicus amicis , intimum omnem animi mei sensum vobts libtTC exponani ; vos plurimum ix)gatos volo, ut bonitat4>m illam vestram , qMi semper uti consuevistis , mihi quoque in praesentia, meit ood ingrate accipieodis

et legendis litcris praebealis. Spero enîm , si œquis mod6 mentîbus bsec quae scribo attendere volueritis, vos. si non eonsilium meum , etanimiim certe rectum et simplicem, et vestrae imprimis salulis cupientem, non minimum probaturos ; neque me quce mea sunt, sed quœ vestra commoda atque bona, quaerere int«'llecturos. Neque ego tamen spiniosas et subtiles ordiar dispulaliones , quam philosopbiam beatus Paulus vocal, et fldéles Chrisli semper monet , ne se por eam paliantur decipi, per quam isli quidem vos circumduxernnt, cùm inter imporitos obscuram quandam jactarent Scriptural inlerprelationem, fraudemque et malîciam , prœclaro illo quidem, sed fàlso atque alîeno dootrinae el sapienliae- noroine honestarent. Ego ea proponam quoe clara sînt atque ilîustria, qttîE nullam in se erroris latebram , nuUum fraudis et fallaciœ habeant divcrticulnm , cujus modi tamen semper est veritas. Ea enim et in tenebris lucet, et nemini non perspicua est, et à doclis juxtà atque indoctis facilimè percipitur -. praccipuèque in christiano génère doctrinal . non syllogismis, nec verborum captionibus ; sed humilitate , sed religione , sed ergà Deum obedientia est subnixa. Yividus est enim sermo Dei et efficax, et concidentior omni aculo ulrinque gladio , penetratque ad jnncturas spirilus atque animaî , et ad intima compaginum ac medullarum , neque animos illaqueat impeditis argumentation ibus ; sed cœlesii quodàtti interv-ertienle cordîs affectu , planum sese et patentera menlibus nostris otTert; ut nontàm humana intus ad intelligendum ratio, quàm ipse ad se qui nos vocat , operetur in nobis Deus.

Qùem ego Deum palrem omnis rectœ inlelligentiœ supplex precor, ut et mihi ad dicendum et vobis ad percipiendum , ea adjumenta sua; benignitatis pra.'beat , per quœ possimus iterùm in uno corde ergà ipsum et in una mente consenlire. Atque ut indé initium capiamus , undè maxime opportunum esse ducimus , ego , fratres charissimi , sic exislimo , me et vos, et reliquos praitereà omnes qui in Christo spem et fidem suam posuerunt , id ca una de causa ita facere et fecisse , qu6 saluleni, sibi atque animabus suis, non banc mortalem et cito interitnram , sed illam sempiternam et immorlalem quairerent, quœ in cœlo solum verè oblîneri , in terris autem nullo modo potest. Est quidem ilà dispartilum hoc ofGriura nostrum, ut jaclo primum fidei lundamento , hic deindé laboremus , quô illic quiescamus ; in lerra scmen jaciamus, quod in cœlo posleà possimus demelere ; et quibus hic in operibus, quibusve in studiis nosmetipsos excrcucrinuis , similes deindè atque dignos operura et laborum nostrorum fructûs în altéra vita adipiscamur. Cùmque via Christi ardua, et ratio degendœ nobii secundùm ejus leges et praecepta viUe perdifficilis sit, proptercà qu6d animos nostros ab omni terrenarum jucunditatum contagione aN'ocarc , et in eo ipso uno ligere , despicere pnvsentia bona quye iu manibus habenuis , et lutura qua* non cernimus, appelere jubenuir : tanti est tamen unicuique nostrum sua et suce anima? salus, ut nihil recusare asperum, nihil laboriosum non pati, animum inducamus , qiiO) tandem aliquando una nobis spe salulis nostï'sc pi-oposila, per œrumnas mullas , et per soUciludines ,

(praesenle semper actionibus nostris Dei cleraentia et misericordia) stabilem salutem illam et perpeluam consequamur. Hac spe Christus , annuncialor veri boni, quondarn ab orbe terrarum tanto consensu et studio omnium acceptus fuit ; hac ralione à nobis adoratur et colitur , verèque agnoscitur Deus esse , et Dei vcri Filius ; quôd unus ipse ab initio omnium seculorum animos hominum Deo omnipolenti, in quo solo vita est , morliios ac hujiis quidem nniiAii r.llacibus et caducis blandiciis paulùm temporis viventos, non prorsùs et ex omni sui parle ad inieritum condemnatos , à mortuis , hoc est, ab hoc maxime pernilioso mortis génère excitavit , primusque ipse semet , salutem et liberationem et doctrinam nostram esse volons , morte carnis accepta , et paulô post vila non jàm amplius mortali recuperala ; suo exemplo nos inslruxil et docuil , ut contraria longé ac prius consueveramus via , mundo huic et carni , hoc est , peccato mortui , Deo deindè viveremus , spesque in eo noslras benè ac beatè perpetùo vivendi poneremus ; quae est propria et verè digna Dei omnipotentis gloria et majestate , nostrorum omnium à mortuis suscilatio ; qua non unus aut aller homo , sed cunctum hominum genus à terra et funesta aniniae morte, ad veram et cœlestem ejusdem animac vitam revocatum est. Hanc hujusraodi à mortuis suscitalionera sibi proponens Paulus, maximumque in ea intuens divinitatis Chrisli argumentum atque indicium. Separatus ego in Evangelium Dei , inquit, quod promiserat per prophelas in Scripturis Sanclis de Filio suo, genito quidem e\ semine David , secundum carneni, delerminalo autem et declarato Filio Dei in potentia per Spiritum sanctitatis , hoc est in potentia spirituali, quae propria Dei potentia est , quôd non corpore Deus , sed spiritu mirabilia sua agit. Imperare enim ventis, et caecis verbo lumen reddere , et morluos excitare, non corporea sed spirituali , quae eadem et divina esl , fiebat poUslale. Declarabalur igilur Christus, Dei Filius, ex hac spirituali potentia, qua? sola divina est. Et quod subjungit Paulus , ex suscitatione à mortuis, non tàm ea quidem qua corpus Lazari , aut filium viduae , aut principis Synagogœ filiam (quanquam isla quoque opéra Dei erant) verùm ea etiam suscilalione magis qua Maiiam Magdalenam à da^mon is septem, Maithaeum à telonio , cunetos à terrena et moribunda vila , omne deniquè genus humanum à peccato et peccali morte, et à polcstate hujus mundi tcnebrarum, ad cœlestem appetendam atque sperandam et cognationem et lucem excitavit, deniersosque in lulo terroe hominum animos, erexit ad cœlum atque extulit. Atque hoc maximum Jesu Chrisli erga nos beneficium , praecipuumque in co ipso divinitatis argumentum, idcirco et inslilutum à Deo in missionc Filii sui, et ab ipso Filio susceptum , •l suo nobis temporc per eum datuni iribulumque est, ut omnibus et divini» et numanis in uno Christo consiliis , auxiliis virtutibusque adjuti, nos animas Deo nostras solvas sistere possemus.

Tanta est nobilitas. tàm insigne preciuni, tàm grandis testimatio hujusce rei , qy\x anima honiinis est, ul quù ne ea perderotur, sed et Deo ipsi et nobis lucrifierct , conlurbatis peuitus lolius naluiac Icgibus, atque ordinc renmi permulato ,

et Deus desccnderet in terras, ut fieret homo, el homo erifjeretur în cœlum , ul esset Deus. Crctiimus erpo in Christuni (ut dicebam) onincs , quo salutem animubus nostris , id est , nobismetipsis vitam inveniamus. Quo nullum optatum vehementius , nullum bonum inleriiis , ncc niagis conjunctum ac Tamiliare nobis adesse potest. Quantum enim scsc dilitrit unusquisque, tantum ipsi salus chara est sua : quiip si nejli^jdtur, et abjicialur, quod tandem eril praemium qucnJ possit par acquiri ? Quam enim difjnam accipiet homo compensationem pro anima sua , inquit Dominus, aut quid proderit homini, vel si universum mundum lucretur , animae autem suœ jacturam patiatur ? Haec igilur tam ampla , tam chara , tam preciosa possessio, quoe nostrae animaî salus unicuique nostrûm est , omni vi et conalu nobis retinenda est. Siquidem cœtera bona omnia quce appetimus, externa atque aliéna nobis sunt, hoc bonum conservatœ anima: nostra; , non solùm nostrûm , sed verè nosmetipsi istud ipsum bonum sumus. Quodque neglexerit atque amiserit, is ne bonum quidem aliud habere ullum poteritquo fruatur ; quippe cùm ipse ille qui debuisset frui, jam se primùm perdiderit. Assequimur pKjrrô bonum hoc nostrœ perpétuée universaîque salulis, fide in Deum sola et in Jesum Christum. Cùm dico fidc sola, non ita intelligo , quemadmodum isti novanim rerum repertores intelligunt ; ut sedusa charitate , et cœteris christianie mentis officii , solam in Deo credulilatem et fiduciam illam , qua persuasus sum in Christi cruce et sanguine mea mihi delicta omnia esse ignota. Et hoc quidem etiam nobis necessarium, primusquc hic nobis patet ad Deum introitus ; sed id tamen non est salis. Mentem enim prteterea afleramus oportet, pietatis plenani erga summum Deum , cupidamque elficiendi quœcumque illi grata sint, in quo prœcipuè Spiritus Sancti vis inest. Quoo mens, eliam si interdùm ad exteriora opéra non progredilur, ipsa tamen ex sese ad benè operandum jam intus pai ata est, promptumque gerit studium, ut Deo in cunctis rcbus obsequalur : qui verus Divinae justitiœ, est habitus. Etenim, quid aliud significat , aut quam aliam nobis offert intelligentiam et notionem nomen hoc ipsum justitiœ, si non respectus in ea ad bona opéra habeatur ? Dicit enim Scriptura : Quôd misit Deus Fiiium suum , ut faceret sibi populum acceplabilem, sectalorem bonorum operum. Et alio loco , Ut aedificemur (inquit) in Chrislo ad bona opéra. Si ergo missus est Christus , ut bene opérantes, per eum accepti Deo sinuis , atque ut in co œdilicenuir ad bona opéra, certè fides quae in Deum nostra per Jesum Christum est, non solùm ut confidamus in Christo , sed benè in illo opérantes , operarive instituentcs ut confidamus, imperat nobis ac pracscribit. Est enim amplum et plénum vociibulum fides, nec solùm in se credulitatem et fiduciam continot, sod spom etiam et studium obediendi Deo, et illam, quie in Christo maxime perspicua nobis facta est , principem et dominam Christianarum omnium virlutum charitatem , qua in charitiite propriè et peculiariter Spiritus Sanctus inest, vel potius ipse est charitas, siquidem Deus charitas est,

Quuniobrem, sicuti sine Spiritu Sancto nihil nostrum neque gratum, neque

acceptum Deo est, ila neque esse sine charitate potest. Cura ergo dicimus fide sola in Deuni et Jesum Chrislum salvos nos esse posse, in hac ipsa fide charitatem vel in primis coniprehendendum esse ducimus, quce princeps et polissima nostrae salutis est causa. Sed , iit abeainus à dispulatione , et reverlamur eô undè sunius digressi, oslendimus vobis, fraires charissinii , vel ostendere potiùs conali sumus (non enim œqual juagnitudintm rei oratio nostra) quanti momenti sit, quanloperè ad nos pertineat, nostraî nobis aniraœ ejusque salutis procuratio, qua nostra in anima nosmetipsi loti sumus ; bonumque hoc propriè et nnicum nostrum est , ca?tera bona, aliéna nobis omnia atque disjuncta ; quibus ne ipsis quidem irui uUis possumus , si ex hoc principe et verè noslro excidanuis. Pro que sibi tuendo cl conservando animae bono, tôt quondam Christi gloriosissimi martyres , mortalem hanc vitam prompto aninio posuerunt ; toi sanctissimi doctores nocturnis diurnisque sudoribus ac vigiliis , quo nos in viam rectam inducerent et constituèrent , sibi elaborandum esse slatuerunt ; tota olim tàm mullas et tara graves ab impiis tyrannis et prœsidibus gentium injurias et calamitates pertulit Ecclesia . Qua? ideô omnia et à praepotente Deo pcrmissa, et à fortibus illis viris , Christi verè cultoribus suscepta, tolerata , dccertataque sunt , ut per omne experimentorum et probationum genus, plurimis veluti malleis excusa, multo igni purgata , tanlis sanctorum œrumnis atque laboribus conllata, consolidata , expressa , et maximam aj>ud Deum gratiam lidelitatis suaî Ecclesia obtineret , et summam apud homines auctoritatem . Hœc nos Deo Ecclesia in Qiristo generavit, haee nos aluit , confirmavit, instruxit quid nos sentire, quid credere, in quo spem ponere , qua via iu cœlum tendere nos opoitcat, ipsa eadeni edocuit. Nos in hac communi Ecclesiie fide incedimus , nos illius legcs et pra'cepta retinemus ; et si quando fragilitate et inconlinentia victi ad peccandum prolabimur, (quod utinam saltem larô ac non nimiùm sa'pè in nobis accideret) in eadem taraen fide Ecclesiae exurgimus , quibusque illa expiationibus et pœnitentiis et salisfactionibus peccalum nostrum ablui , et ad iniegritatem pristinam , clémente orga nos semper et miséricorde Deo , nos reslitui docet, eas expiandi et satisfacicndi rationes snscipimus et adhibcnuis. Idque ita cum facimus, contidimus nos veiiia^ et misericordiae locum apud Doum invonire. Non enim pra'ler sententiam et auctoritatem Ecclesia? arrogaraus nobis quic(|uain, non plus nos saperc, quàm oporteat sapore nobis ipsis persuadenius ; non superbiam allcrinuis ad contemnendum Ecclesia^ décréta , non animi clationcm, neque ingeniura inter populos nostrum, aut novam quandam sapienliam ostentannis ; sed (de probis et rectis Chrislianis loquor) in humilitate ingrcdimur atque in obediontia ; et ea quac per majorum nostrorum sanctissimorum homimmi, bapienlissimorumijuc aurtoritates tradita nobis et constituta sunt , tanquàm per S])iritum verè Saiuluiu dictata atque priecepta, omni cum tide suscipinuis. Etenim no>inuis et scimus t|uantum habeat virium , quanti sitmomcnli , quanti pondcris apud Deum humilitas, qua- una virtus imprinu's chrisliana est , eamque semj>er maxime Christus Dominus noster et monitis, et praeccplis, et faclis atque operibus

ET DES REFORMATKURS DE GENKVE. 570

suis prœ se tulit, parvulisquc sulia, id est luiniilibiis proposiliun dixitesseregniim cœlorurn Non eniin rcfert, corpoie-iie parvi an magni simus ; sed illud plurimum refert, ulriiin animo simus humili, an-no siiperho. Superbia quaj angelos dejecit de cœlo, honiinihus eaden» iter in cœluni inipedit. Unde cœleste animal anrrelus , propter siiperhiam expulsum est, eu lencmirii animal homo, prrtpter humilitatera e.\lollilur ; ut appareal plané, consliluluni esse noLis in luunililatc potissinium , et adjumcntum perpetuae salutis noslra?, et hiijus bealœ ac juciinda^ spei , quaaJ cœliim tendimus, firmamentum. Quaî cùm ila sint, chai-issimi fralres, cùm nostra salus nobis, cùm veravita, cùm setenia félicitas, cùm nosmetipsi denique nobis ipsis imprimis et maxime caMerarum rerum omnium charissimi esse dcbeamus ; cùm si nosmelipsos pc rdiderimus , niliil uspiam noslrum , id est quod juvet , aut quod pertineat ad nos , simus amplius reperturi ; cùm nuUum gravius damnum , nullum exitiosius malum, nulla acerbior calamitas amissione et jactura animarum nostrarum accidere nobis possit ; quanto, obsecro, studio, qua animi cura et soliciludinc providere dcbemus , ne in hoc tantum periculum salus et vita nostra conjiciatur. Dabilis vos proleclo mihi et concedetis , nihil perniciosius neque funestum magis cvenire nobis posse , (luàm amissionem animaj unicuique suae. Dabitis ergoetiam illud, opinor, nihil esse à nobis majore diligentia et studio , quàm ne id accidat , proecavendum. Cujus enim mali sors, si ea in nos incidat , omnium malorum estdeterrima ; ejusdem mali periculum maxime omnium nobis esse formîdolosum débet. Etenim quanta est in malo moles, tanlus in periculo mali, necesse est ut sit timor. Atque ut qui horrent et metuunt in pelagus praecipitari, hi ne ad praîruptam quidem et innninentem pelago rupem audent accedere, sic qui terribile illud Dei et damnalorium judicium perhorrescunl, ab eo fugiunt imprimis periculo , quod sempiternaî illi miseria; maxime linilimum proximèque adjunctum est Neque ego hoc in hoc dico nunc loco, non omnes peccare homines, non omnes nos quo ad hanc viviinus vitam , in periculo semper esse (suraus enim plané, etaberramus, et olîendinuis, et labimur, interdùm omnes , saepius, rarius , prout cuique sua et ex Deo insita ad se cohibendum virtus inest ) verum tamen peccata cœtera , pracsertim quio non judicio slabili, sed per Iragililatem admissa palrataque sunt, ad summi Dei misericordiam facilem rcditum habcnt. Illud autem peccatum horribile et pertimescendum, quo pravè colitur Deus, qui rectissimé débet coli, et quo falsa de illo senliuntur, qui est summa solus verilas, illud, illud , inquam , est peccatum , quod non solum in proximo periculo ivterni mali nos conslituit ; sed speni propè o.iiam ot coualum docliuandi et lugiendi cujusmodi periculi nobis aufert. Nam reliquis noslris in peccatis tanquam in vitae lluctibus, illa tamen anchora nostriu navis salva est, quœ nos prohibet à scopulo et naufragio : qu6d cogitationes interdùm nostras in Deum conjicieutes, et slimulis dolorum propter poccata compuncti , tacitis suspiriis, et confessione iniquilatis nostrae , illius misericordiam imploramus. Atque ipse, ut bonitatis et clementiiC plenus est, fleclitur statim ad ignocendimi ; moreque pli patris filiorum suorum

preces placatus âdmitlit, At in hoc truci, horribilique peccato prseposterae falsaeque religioDis, nec Deum nobis , nec anchoram amplius relinquimus .

Quapropfer hoc praecipuè periculum, fratres charissimi, si salvi esse volumus, accuratissimè et sludiosissimè vitandurn nobis est. Potesl hic dici , cùm rcl corniptœ vel intejjrae religionis varia bint judicia, et divers» hominum, in hoc praeserlim tempore , sentenliaî , aliusque hoc modo , illo alius interpretetiir , salis videri debere , si unusqiiisque ad id quod primum occnrrerit credendum, sincero animo accédai, suumque judicium subniittat hominum se doctiorum et periliorum judiciis. Fateor, fratres charissimi, bas esse voces hominum çimpliciorum , et quorum ingénia natura hebcliora sunt : qiios qui delorquent et absti ahunt à via recla, majus illi multo in se peccatumhabent ; nam pcritis qiiidem et callidis , oratio ista non convenit. Sed ut nunc temporis causa confitear, omnibus ista et doctis et indoclis incerta esse (quod tamen est secus ; habet enim calholica Ecclesia certam rejulam, qxia a veris falsa discernât). Verùm esto, concedamus dubia esse : non-ne quoniam de periculo nostra; salutis agitur, quoniam animas nostras, hoc est , nosmelipsos phirimi facimus : nec nunc in discrimen aut forlunarum aut valetudinis, aut etiam corporis et mortalis hujus vitae venimiis fquorum omnium jacturam viri fortes pro Chrislo et pro sua anima conslanter s»pè pertulerunt) sed de nobis id decernitur, utrùm scmpitern»^ miserrimi, an heatissimi simus victuri, circumspicere, considcrare , perpendere diligentcr nos oportct , ut eo nos constituamus in loco (de re loqiior veluti dubia, qiiîe tamen non est) ut ubi, inquam, consistamus , ubi minus muh6 nobis timoris atcfuepericuli , longéque phis spei et alacritalis oslenditiu ? Nemo hoc, credo, negatunis mihi est, quin in re ancipiti et dubia (in qua praesertim summa agitur vita? et sahitis noslry) id potiùs capere et sequi consilii debeamus, quod ratio nobis suaserit, quàm quod fortuita obtulerit lemeritas. Videamus i{jitur utra in parte, et in utra secta majus sil, à Deo lonj^ius nos removendi, et ad perpetuum exitium propius nos admovendi periculum. Quam rem'ita apam et proponam , quasi habeam vos adhuc délibérantes, necduni animi certos : quorum potiùs aut vohintatibus obscqui , aut consiUis credere debeatis. Disceptatio est, utruni vestra? sahitis magis expédiât , gratiusque Deo vos facluros existimeiis : si ea crcdiderilis, eritisque seq\uiti, qux Ecclesia Catholica cunctum per orbem Icrrarum annos jam mille et quingentos ampliùs, aut (si claram certamque rerum pestarum memoriam et notitiam qua^ rimus) annos jam ampliùs mille et trccentos , magno consonsu comprobat ; an h;vc quac vafri homines , atque, ut sibi ipsi videntur, acuti, adversns tôt seculorum usum ol contra. perpeluam Ecclesia? auctorilatem, bis annis quinquc et viginti innovavorunt : qui cerlc ipsi Catholica non sunt Ecclesia. Est enim Calholica Ecclesia (ut brevitor dcfiniamus) qua» in umni anteacto et hodierno tempore , omni in regionc trrrarum, iti Ctnislo una l't conscntiens, uno Chrisli Spiritu ubiquc et semper , directa est , in q^ja r.ulluni potest dissidium existere ; omnis cnini ca intcr se connexa et conspirans est : quod si quid accidat dissc.-isionis et

ssidii , ma(jnum qiiidem corpus Ecclesiœ idem permanet , fit autem aposhima , qno comipta aliqua ciro, ab animante corpus cunctum spiritu divulsa secemitur, rec de substantia uUerius corporis Ecclesiastici est. Non e[',o hic deveniam ad singulas rerum disputationcs : neque aures vestras copia verborum atque artjumentorum onerabo. Tacebilur à me nunc de Eucharislia, in qua nos verissimum Cbristi corpus adoramus Isti sanè parum çnari quemadmodum in unoquoque génère doctrina? adbibere arpumenta et rationes oporteat , ex alienis et longé diversis dialecticaî inanisque philosophia^ ralionibns, Dominum ipsum universi, et divinam in eo spiritualemque polentiam (quac prorsus bberâ et infinita est) in angulos corporeae natunc, quoe suis rancellis circumscripla est, conantur includere. Non loquar de. confessione ad sacerdotem peccalorum, in qua, quod maiimum est nostrœ saîutis fundanientum, vera Chrisliana humilitas , et à Scriptura demonstrata et ab Ecclesia pra?cepta ac consiiluta est. Quam isti humilatem, et per calumnias eludere, et per arrogantiam abjicere studuerunt. Silebo de precibus, aut sanclorum pro nobis apud Deum, aut nostris, pro morluis ; quas iidem isti cùm aspernantur et irrident , easque nuUius penitus esse moraenti dicunl. Quid tandem sibi volunt ? Num nam animas arbitrantur unà cum corporibus suis inlerire ? Et nimirum id videntur innuere, quod agunt etiam mauit'estius , cùm libertatem sibi vitœ ab omnibus ecclesiasiicis solutam legibus, et licent'am cupiditatum comparare adniluntur. Si enira mortalis anima sit, edamus ef bibamus , inqiiit Apostolus, paulô post enim moriemur , sin autem sit immortalis (ut certè est) undè, qua?so, tantum et tam repente factum est corporis morte dissidium , ut et viventium et morluorum animœ inter se nihil congruant ; nihil comtnunicent ; omnis sint cognationis nobiscum, et communis humanae societatis oblitae ? Cùm prœsertim charitas , quîe prœcipuum Spiritus Sancti in christiano génère est donuro, quae nunquam non benigna, nunquam non fnictuosa est, et in eo in quo inesl, nunquam inuliliter consislit , salva semper et efficax, in utraque vita permaneat, Sed ut relinquam controversias , easque ad sua temjxtra reservem , exculiamus id quod prius est propositum ; ut videatur et quoeralur, quid nobis magis conducat, facluque rectius sit , quid ad gratiara surami Dei obtinendam magis sit accommodatum, sentire-ne cum universa Ecclesia, ejusque decretis et legibus et sacramentis cum fide obtemperare , an assentiri I.on^inibus dissidia et res novas qusereiitibus ? Hic locus est , cbarissimi fratres , hoc illud est bivium quod diversa duo in itiuera scinditur : quorum iter alterum ad vitam , alterum ad perpetuam mortem nos deducat. In hoc discrimine et delectu, agilur salus anim» cuique suce, aguntur pignora futurœ vitie : utrum videlicet nos ccternoe felicilatis , an miseriae infinitaî simus futuri compotes. Quid ergo dicemus ? Fingamus hic duos , qui ex utroque génère , hoc est, utroque ex itinere, ante illud terribile Summi Judicis tribunal sint constituti : quorum causa cognoscatur et expendatur, quô vel damnatoria in eos sententia, vel salutaris jure ferri possit. Interrogabuntur fuerint-ne christiani ? Fuisse se ambo dicent. Rectè-ne crediderint ia Chri^-

tum ? Utrique pariter respondebunt : Nœ. Quid autem crediderint , aut quo modo

crediderint, cùm explorabuntur (nam h»c de fide recta cognilio , illam quce est de

vita et moribus antecedit) cum igitur ab eis exigetur rectae fidei confcssio , dicet

ille quideni qui in Catholicœ Ecclesiae gremio et disciplina fuerit educalus : Ego

cùm institus essem à parentibus meis, qui et ipsi à patribus suis et avis acceperaut,

ut cunctis in rébus Catholicce Ecclesia? essem obsequens, ejusque leges, et monila,

et décréta, tanquam à le ipso, Domine Deus, lata observarem et colerem ; cùm-

que omnes eos ferè , qui in christiano nomine censerentur, quique et nobiscum ,

et antè nos , longé et latè per orbem terrarum tua signa essent seculi , in eadem

sententia esse et fuisse animadverterem , ut cuncti matrem fidei suae banc ipsam

Ecclesiam agnoscerent et venerarcnlur , et ab ejus pra?ceptis conslilulisque

discedere sacriiegii ir.star putarent ; in hac eadem fide, quam calliolica servat

docetque Ecclesia. probare tibi me studui. Etquanquam vénérant horaines novi ,

Scripturas multum in ore et manibus habentes , qui nova qusedam commovere ,

vetera labefaclare , Ecclesiam redarguere , obedientiam quam illi nos omnes

pra?bebamus , eripere nobis et extorquere conarentur , in eo lamen constanler

roanere volui , quod à patribus meis, et à communi sanclissimorum doclissimo-

rumque palrum consensu , jam indè antiq[uitus in Ecclesia fuisset et observatum

et traditum ; et si multorum quidem prœsidum hominumque ecclesiasticorum ,

présentes mores essent ii , qui mihi stomachum movere possent , quibus tamcn

non sum à sententia deduclus. lia enim conslitui eorum praeceptis , qua» cerlè

sancta erant, obtemperare me debere (sicutilu, Deus , in tuo Evangelio praicepe-

ras) vilœ autem et gestorum te unum judicem esse oportere. Prœscrtim cùm ego

qnoque, his tôt peccatis , quae in bar mea fronte en tibi manifesta sunt , comma-

culatus atquc infoctus, aliorum dignus judex esse non possem. Pro quibus nunc

adslo anle tribunal tuuni , non severilat.>m tuam, clementissime Deus , sed mise-

ricordiam potiùs et placabilitatem implorans. Dixerit hoc modo iste causam suam.

Citabitur alter, comparebit. Imperabitur illi ut dicat. Hune habebit exorsum

orationis suce (fingatur enim de illis unus esse qui sunt aut fuerunt dissensionum

auctorcs ; meliùs enim credo tutabitur iste causam suam, qui se doctorem ca-lcris

ad deficiendum ab Ecclesia fuerit professus). Mihi, inquiet , ô summe Deus ,

intucnti mores hominum ecclesiasticorum ubiquc ferè corruptos , et sacerdotes

nihilominùs religionis gratia , in honore omnibus esse cernenli , opesque illorum

iniqno animo ferenli, ju^la (ut putoj iracndia aniinum inllammavu , ; c liiis

advorsarium conslituorem ; cùmque respicereni me ipsum, qui lot annos opcram literis el theologiic dedissem, non tumen habere cum in Ecclesia locum , queni labores mei meriti essent, multos auleiu indignos ad honores et sacerdotia extoUi perspiciTcm, ad eoR (falcor) inseclandos me contuli, quos tibi quoquc ipsi minime placerc el satisfacere sum ralus. El quoniam oorum potenliam rcvellere non poteram, nisi obterrerem priùs loges al) Ecclesia latas, populi magnam partem induxi, ut ea Ecclesia^ jura contemneret , qu<T diu antè rata inviolataquc fuissent

Quae si in conciliis universalibus fuissent décréta : conciliorum auctoritati non concedcndum esse di.xi. Si instituta à priscis patribus et doctoribus , veteres patres nt imperitos, et bonae expertes intelligentaei sum crirainatiis. Si per Romanos Pontifices, eos sibi astruxisse tyrannidem, et falso nomine \icarios se Christi dicere affirmavi : omt.ibus denique modis contendi, ut hoc tyrannicum Ecclesia; jugum, quae cibos interdùm prohibet , quae dies servat, quaî confiteri nos rult peccata nostra sacerdotibus ; quae vota impleri jubet, quae homines in te, Cbrisle , liberos tôt scrvitutis vinculisalligat , à nobis cuncti qui te colimus , excuteremus , solamque fidem in te , non eliam bona opéra, quae maxime extolluntur et praedicantur in Ecclesia, justitiam nobis et salutem patere confideremus . Cùm tu praeserlim pœnam pro nobis pependisses tuoque sancto sanguine cunctorum dclicta et scelera delevisses ; ut nos hac una fuie in le freti, libcrius deindè ajjere quœcunque nobis libuisset, possemus. Scripturas etiam ingeniosius sum perscrutatus quàm vetcrrs illi ; ac tum quidcm maxime, cùm aliquid quabrebam in eis , quod contra i^os detorquere possem , qua etiam doctrinae et in[;enii opinione , apud populos famam et existimationem nactus, totam quidem Ecclesiae auctoritatem evertere non polui ; ma{jnarum tamen seditionum in ea et scissionum fui auctor. Hccc ubi iste dixerit, et vcrè dixerit (neqxie cnim mentiendi apud illum Cœlestem Judicem est locus), tametsi multa idem de ambitione sua, de avaricia, de studio popularis {jloriaî , de fraudibus et maliciis inteslinis , qnae inlus ipse agnoscat, in sese retinuerit , quae tamen illi, prima ipsa in fronte apparebunt inscripta. Quod tandem, ô Gebenenses, fratres mei, quos ego in Chrislo, et in Chrisli Ecclesia unanimes mecum habere oplo , non solum de his, sed comitibus assectatoribusque eorum , judicium fore existimatis ? Nonne hic certè qui catholicam Ecclesiam fuerit secutus, nuUuni suuni erratum in hac re alTerret ? Primùm , quia non errât, neque adeô errare potest Ecclesia, cujus illa publica et univeisalia décréta atque concilia, Spiritus Sanctus assidue gubernal. Deindè etiam si errasset ea, aut erraret (quod tamen creditu et memoratu est nefas), nullus huic quidem suus exprobaretur error , qui sincero animo , et propter Deum humili , majorum fidem suorum et auctoritatem esset perseculus. At iste alter suo innitens capite, ncmincm habens veterum sanctorum Patrum, ac ne generalium quidem ex omnibus episcopis conventuum , quem honore digiiuin piilet, cui inducat animum cedere et obtemperare , omnia sibi arrogans, ad obtretandum magis , quàni ad discendum, docendumque paratus ; cùm à communi Ecclesia desciscit , quera respicit portum fortunarum suarimi ? quo propugnaculo conOdit ? quibus apud Deum advocatis frelus est ? ut non graviter debeat meluere ejectura se iri in tenebras exterioros , ubi erit fletus et stridor dcntium , hoc est, ubi miserias suas perpétue) deileturus, et contra seniutipsum dentibus increpiturus sit ; quod cùm posset, si id studuisset , illam acerbissimara vitare calamitatem, id thcere neglexisset. Quàm porrô inlausti ot incommodi comités traducenda? vit» sint mœror et furor, unus per sese quisque satis potest intelligerc ; prtescrtim cùm

illius modi inali atque damni nuUus futurus unquam finis sit , nulla determinatio, nunquam ibi plorare , nunqnam desinatur irasci

Atqui si reliqua istorum omnia aliquo tamen pacto perfem et tolerarî possent, hoc quemadmodum ferreretur (in quo mihi videtur ne ad ignoscendum qijidem îllis , locum uUum veniae et misericordiae apud Deum dariposse) quôd sponsara hi Chrisli unicam discerpere sunt conati , quôd lunicam illara Domini , quam prophani milites dividere noluenmt; isti ausi sunt, non dividere solùm , sed lacerare? Quot enim jaro, islis initium facientibus , sectœ Ecclesiam disciderunt , neque cum islis congruenles, et ipsae inler se discordes ? quod manifeslum esse falsilatis indicium , omnis doclrina confirmât Verilas enim unica semper est , varia autem et mulliformis est falsitas , et simplex quod rectum est, multifidum qno l obliquum. Sed hujusmodi scissionem, hujusmodi sanclae Ecclesi» dilanialionem, potesl-ne quisquam Christum agnoscens et confilens , et cujus aliquando menti atque cordi Spiritus Sanctus illuxerit, non intelligcre, Satanae, et non Dei propriam operationem esse ? Quid imperat nobis Deus ? quid prœcipit Christus ? Kempe ut unum omnes in ipso simus. Quô datum est nobis èCœlo atque Deo iHud singulare et praecellens charitatis donum , quod Christiano dunlaxat f.eneri , non caeterià genlibus divinitus infiisum est ? >'onne ut omnes uno corde et ore Dominum confiteamur ? An arbitrantur isti chrislianam religionem aluid omnino esse , quàm pacem cum Deo , et cum proxijuo concordiam ? Videamus quid ipsemct loquatur in Joanne Dominus, Patrem suum pro discipulis deprecans. a Palcr sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisli mihi , ut sinl unum sicut et nos. Non pro his autem rogo solùm, sed et pro eis qui crediluri sunt per verbum eorum in me , ut omnes unum sint, sicut tu. Pater, in me et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint , ut credat mundus , quôd tu me misisti ; et ego gloriam, quam dedisli mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus, ego in eis et tu in me, ut sint perfecli inunum.» Videtis, fratres charissimi, et in clara Evangelii luce discernitis, quid sit verè esse christianum, cùm fides in Deum nostra, cùm Dei omnis gloria , quiE et ipsius apud nos , et nostra apud eum esse possil , in hac sola inler nos unitate consistât ; cùm hoc unum requiral et poslulcl à Paire de nobis Chrislus , isque suos in hoc labores , suas rerumnas , suam susceptam pro nobis humani corporis fragilitatcm , suam crucem, suam mortem, sic fructum allaluram sibi putel , et ad gloriam patris , quam maxime expetebat, et ad salulem nostr.im, pro qua eratmoriturus : si nos inler nos, et in ipso fuerimus unum.

Alqui hoc semper laboral , hoc adnitilur Ecclesia Calholica , ut sit consensio nobis, et in eodem spirilu unilas ; quosque homines aut spalia disjungimt terrarum, aut inlcrvalla lemporum, quôd coire in unum corpus non possunt, eos unus tamen spiritus, (jui ubique idem semper est , et foveat et régal. Cui quidem Ecclesia; Calholicu; et Spirilui Sanclo hi se adversarios è regione profitcntur , qui unitatem frangere, qui varios spirilus immitere, qui consensionem solvere , qui toUere concordiam de Christiana religione conanlur, tanla cupidilalc , tanlo

studio, tôt machinationibiis et artibus, ut eorum soliciludinem et anxietatem nulla salis digne exprimere oratio possit. In quos ego quidem id non imprecabor , ut disperdat iJominus universa labia dolosa, et linjjuam magniloquam ; neque item , ut addal iniqiiitatem super eorum iniquitatem ; sedut convertat ces , et ad spirium bonum deducat, Dominum Deum meum supplex rogabo, sicutirogo.

Vosque et oro et hortor , l'ratres mei Gebenenses , ut , discussis aliquando ab oculis mentis veslrae erroris nebulis, et patefacta lucc, ad cœlum illud oculos atlollentes , quod perpetuam patriam vestram , si in unitate Ecclesiae manserilis , proposuit vobis Deus ; redire in concordiam nobiscum, et fidèle obsequium praestare malri nostrœ Ecclesiae , colereque Deum in ono nobiscum spirilu jam yelilis, Nec si mores nostri vobis forlassè displicent , si quoriimdam culpa, splendor ille Ecclesiae, qui perpetuus et incontaminatus esse debuit, aliquando sit obtusior, vestros id animos moveat, aut in diversam et conlrariam trahat parlem. Odisse forsitan personas nostras potestis ( si id ab Evangelio conceditur ) doctrinam certè et fidem habere odio non debetis , scriptum est enim : « Qu3B dicunt facile.» Neque vero nos aliud dicimus , quàm quod nostram veslrae salutis cupiditatem vobis indicamus. Quse si à vobis, Gebennenses charissimi, in bonam parlem fuerit accepta ; si me amantissimum veslri gratis animis audieritis, non pœnilebil vos profeclô , et apud Deum recuperatae pristinae gratiae veslrae , et apud homines laudis. Ego quee meae partes sunt, et quod benevolentia erga vos mea mihi praescribit, assiduus ero ad Deum pro vobis deprecator, meo quidem ipse indignus vitio, sed forsitan charitas efficiet me dignum.

Tum autem quidquid valeo, possumque, elsi id quoque parvum admodum est , sed SI quid est in me ingenii, consilii, autorilatis, diligentiae, id ita vobis totara, et vestris opportunitalibus defero ; ut pro magno meo commodo habilurus sim , si Yos aliquod ex me commodum fruclumque meae operoe, et laboris, et in divinis rébus, et in humanis percipere potucritis. Extremum est, ut vos orem , ut eum nuntium quem ad vos cum his literîs misi, ea comilate ac benignilate accipiatis quam et humanitas veslra , et jus gentium, et in primis Christiana mansuetudo postulat et requiril : quod vobis honeslum , mihi autem vehemenler futurum est gratum. Deus vos dirigat, et propitius tueatur, fratres charissimi. — Carpent. XV calend. aprilis, MDXXXLX.