LETTRE DU P. PORRO

pourrait énumérer combien de fois le fer des lances a touché ma poitrine et le tranchant des cimeterres a passé sur mon cou? Plaise au Seigneur, qu'ainsi que dans ces épreuves j'ai été donné en spectacle à Dieu, aux anges et aux hommes, je l'aie au moins été pour le bien de mon àme, et pour mon avancement spirituel. Souvent, durant ce voyage> il m'est venu en pensée qu'il m'aurait été préférable d'être mis à mort, en la compagnie des autres chrétiens, dans la maison d'Acachicamon , ' au lieu que le désir de conserver ma vie par la fuite ne m'a point permis de la perdre au milieu des flammes.

Le 3 juin, vers minuit, affublé du vêtement dont j'ai parlé, les pieds nu^, enflés et écorchés, j'arrivai avec mon inséparable Choàm k Eichonowaday ville de la'province d'Izzoumi, située à 27 milles d'Oxacca, sans avoir pendant tout le trajet pu reposer mesmembres ; car tous les villages et les campagnes avaient été dévastés par les flammes, ou saccagés par la fureur des soldats, lors de Vîac&ïdie de Sacaï par l'armée d'Ozacca. Je trouvai dans Kicho- Bowada le bon chrétien Mazayemon, qui me retint quinze jours dans sa maison ; je me reposai de mes fatigues et je guéris mes pieds endoloris.

Lettre du Père J.-B. Porro (1).

Après après avoir décrit l'invasion d'Ozacca par l'armée de Daifouaaniaj le Père continue ainsi :

« Dans le moment même se présentèrent à moi deux chrétiens

qni me persuadèrent de quitter le réduit où je me trouvais, et qui

me conduisirent dans une maison assez vaste , qui entourait une

assez grande cour, suffisante pour nous préserver du feu. Cette

maison, disaient-ils, devait rester intacte, comme appartenant à un

seigneur^ lequel servait dans l'armée de Daifousama. Dans le pre-

nùer élan de l'invasion d'Ozacca, les chrétiens ne furent pas d'avis

que je sortisse.de la ville, car les ennemis vainqueurs massacraient

ÛKlistinctement tout ce qui s'offrait à eux. J'étais depuis quelque

(0 Uraman, p. 69.

temps dans cette place, quand voici que tout autour de moi les flammes éclatent furieusement et embrasent toute la cité : les airs 'retentissent de clameurs et de hurlements désespérés. Le vent s'était conjuré avec les flammes pour la ruine d*Ozacca, et, entre midi et la 23' heure, on vit, par une effroyable métamorphose^ cette grande ville anéantie, quand cinq heures auparavant ses édifices dominaient majestueusement Thorizon; et sa glorieuse citadelle se trouva réduite à un amas de cendres. Je me vis alors en très-grand péril d'être étouffé par la fumée, ou rôti par le feu ; mais grâce àla divine Providence Tédifice où je me trouvais ne se consuma pas tout à la fois : aussi nous changions de place selon que se déplaçait l'incendie. Je finis par me choisir un abri dans une touffe de bambous^ au milieu des arbres de la maison, ayant les paupières^ pour ainsi dire, cuites, par la brûlante acreté de la fumée. Là, j'entendis la confession des chrétiens, et je baptisai un gentil^ que l'eau baptismale préserva du double feu, du temporel et 4e TétemeL La clarté du jour venant à manquer, nous résolûmes d'un commun accord de passer la nuit au même endroit; car de sortir d'Ôzaéca, c'était se précipiter sur la pointe des lances^ et l'on présumait qu'an lever du nouveau jour^ les ennemis seraient moins cruels. Le lendemain arrivant, nous vîmes accou;*ir vers les bambous une troupe de vingt soldats , qui pour premier salut nous envoyèrent de loin une décharge d'arquebuses ; puis l'épée nue à la main ils nous abordèrent en nous menaçant. Le dogique, le serviteur et plusieurs de nos compagnons se dispersèrent. Je demeurai sur le lieu même avec Sacouan et quelques autres. J'avais compris que la fuite m'était impossible, et que le fait d'attendre et de me faire reconnaître pouvait m'être favorable. Us se précipitèrent sur moi, me dépouillèrent, et ne me laissèrent sur le corps qu'une tunique en lambeaux que j'avais revêtue d'avance, afin que si j'étais dépouillé du reste, je ne fusse pas laissé nu ; ils m'enlevèrent mon reliquaire et tout le reste > et me baissèrent aller. Sacouan fut mis tout à fait nu. Je m'éloignai^ et partout où je dirigeai mes r^gtrds^ je n'aperçus que des cadavres ou des infortunés criblés de blesMtres, ou en partie brûlés. Après être sorti d'Ozacca^ je vis les enaemis y pénétrer par cinquante ou par cent; j'entendis les pmpoi sanglants qu'ils me décochaient au passage ; d'autres me meûBr çaientplus directement, et d'autres m'appliquaient leurs lanœs à la poitrine et leurs épées au col. Huit ou dix fois dans b matinée je me crus et je me vis mort. Le Seigneur daigna me

LETTRE DU P. PORftO. 131

protéger ; je seaiis s'accrottre ma confiance en sa divine Providence, et je :fus sensiblement consolé par la pensée d'être pour son amour au milieu de ces épreuves. Enfin laissant Ozacca derrière. moi« je traversai Tarmée de Massamoune» beau-père du second fils . de Daifousama.. Je fus remarqué par un soldat^ lequel présumant que je pouvais être un des Pères^ m^appela et me conduisit très-respectueusement dans sa tente, me disant qu^il ne consentirait jamais à ce que j'allasse au delà, dans une telle occurrence, au péril très-évident de ma vie. Je demeurai tout ce jour avec lui; le lendemain, qui fut le 5 juin, mon hôte partit pour Méaco; et m(H-mème, retombant dans un péril extrême, je me dirigeai du côté de Massamoune. Je trouvai ce seigneur sur le pointde monter à cheval pour se rendre à Méaco. Je lui exposai brièvement que j^étais.un étranger, de la cité de Nangasaki, et que m'étant trouvé dans les dernières circonstances à Ozacca, j'étais réduit au triste équipage dans lequel il me voyait, et je le priai par grâce de faciliter mon passage h Mouro, et de là à Nangasaki. Massamoune me fit répondre par un page qu^il m'aurait octroyé sans peine et immédiatement ma requête, si je n'avais pas été chrétien. Cette réponse me fut Toccasion d'une satisfaction plus vive que si Massamoune m'avait comblé de toutes les richesses et les joies que peut procurer le Japon tout entier; je me consolai par la pensée de la Providence divine, qui, je le savais, ne me ferait jamais défaut» Hais si je devais succomber au milieu de ces désastres, je pressais contre fljion cœur cette espérance comnie un faisceau de myrrhe , car alors je devais périr, ejectus tanquam malum propier Filium haminis{i). Ainsi repoussé, je cheminai tout au travers de l'armée du Couanto, et j'étais déjà près de Soumidgiochi, quand je vis accourir en menaçant ma vie des soldats qui jetèrent la main rar moi. Déjà même ils levaient leurs cimeterres pour me tailler en pièces^ quand l'un d'entre eux, me protégeant en élevant lesmains^ s'écria que j'étais un étranger, ainsi que le prouvaient la couleur de mon visage et mes paroles mêmes, et il réussit à me faire laisser libre. Échappé des mains de ces gens, je touchais k Soumidgiochi , quand, par la volonté divine, je rencontrai deux gentilshommes principaux de la maison d'Awanocami, prince d'Awa ; ceux-ci me reconnurent sur-le-champ, et me recommandèrent de ne pas aller plus avant, pour ne pas m'exposer à un pé-

(1) Luc, VI, 16.

laS ANNEXE 89.

nobiscum; mandatumque Nuntio apostolico ac Gollectori generali, qui tune in Catholici régis HispanisB Guria assistebat^ quatenus sumptus ad id necessarios ministraret : nec non et antiques annuales reditus àd fundationem et sustentationem cujusdam Ck)llegii sive seminarii, quod JaponisB institui designaret, reliqua ad commodiorem occasionem remittendo.

3. Cum autem reditum nostrum Japoniam per Hispaniam et alias Indiarum Catbolico régi subjectas provincias necessario fieri oporteret, ordinatum fuit à prœfato SS. Paulo V tam meam consecrationem, quam etiam praBdictorum expeditionem ad prœfatum Nuntium Âpostolicum habito primum Régis consensu fore remittendum datis super ea re ad Galholicuni regem, tam per no^^ quam etiam per praefatum Nuntium specialibus literis » simul cum rescripto ad prœdictum regem Oxensem^ et Japonios cbristianos, donis etiam ad eosdem, nec non multis gratlis, indulgentiis , reliquiis ac spiritualibus muneribus cum accepta

ioio. benedictione , anno i616 Hispaniam remeavimus. Ibi quoque cura ingenti gratulatione , lœtitia singulari et benignitate erga ' nos sanclSB et apostolicae. Sedis magnificentia, ac conomuni œdificatione, non praelatorum et principum tantum, sed eliam . régis Catholici, cujus speciali protectione illuc perveneraoïaSy excepti, tradilis apostolicis literis, gratum régis assensum, et japonicam conversionem adjuvandi affectum piissimum vidimus. Sed ecce tune ex nova Hispania in praedictam Gm'iam Nuntius re* galis adveniens saevam ab Imperatore Japonico, et generalem adversus suas diUonis Ghristianos post nostrum inde diseessum excitatam fuisse nersecutionem, quâ destrui templa et relegari sacerdotes, et ob fidei confessionem plerosque occidi fidèles nunciabat. — Ëodepa quoque tempore^ quo nos in Romana curia delinebamur, nnnciatum fuit Domino Paulo Y de obitu Ëpiscopi Japonensis a Religiosis societatis Jesu, cujus et ipse erat alumnus, Ipse vero statim de successore ex eadem religione assumto ^ro-r vidit, cujus considerationem et expeditionem remisit pariter in Hispaniam, ubi praefati religiosi (quatenus visum fuit) non seqoo satis animo ferentes alios, praeter suos, Ecclesiam {sic) in Japooia dominationem habere, quod quidem in sacra Curia variis etiam diligentiis aliéna manu et industria adhibitis, impedire non yaluerunt^. arrepta ex prœdicto nuntio Japonic» persecutionis occasione impedivere. ]

4. Persuadentes enim pra^sidi Goncilii regalis Indiarum, «liis-

MÉMORIAL SOTELO. 189

que ejus ininistris (cui Rez Catholicus haec negotia commiserat) nullatenus expedire ea exécution! mandare^ quin po* tius omnino. oportere omnia tam sua quatn nostra simul suspend!, ne forte Tyrannus Imperator Japonicus eo magis de his ipsis irritatus crudelius ageret in Christianos, reipsa prout optabanty impetraverunt, sicque decretum fuit à Concilio Regio. Quae cam audisset prœfatus Apostolicus Nuncius, huic se décision! opposuity instaniiam de novo faciens^ et relationem coram Regia Blajestatey ad quam etiam Ordinis mei Vicarius generalis (qui !n eadem tune curia morabatur) similiter et Ego recurrimus, clamantes coram Rege, et dicentes, nullum prorsus de indignatione Tyranni Imperatoris exspectari posse majus damnum, ipsa jam suborta persecutione^ et sacerdotum relegatione^ neque de fide Christianorum vider! posse pejus periculum, quam eosddm dootrina atque ministris deslitutos relinquere inter lupo's; in quoruiq etiam med!uni SS. Âpostoli a Christo Domino missi sunt.

5. Âpostolicam quoque sedem Christi vestigiis inhœrentem spirituaiibus ovibus de Pastoribus ac Praedicatoribus in similibus Gonsuevisse providere, qui Cbristi gregem a lupina rabie protégèrent : quarum quidem fidelitas pariter ac probitas, non modo in pace tranquilla, sed tune maxime, cum advenientibus lupis urgentem persecutionis rigorem sequo animo pertulerint, comprobatur. Et contra vero eos à Domino aperte Mercenarios appellari^ qui dessertis ovibus cum a lupis dilaniantibus impetuntur, effugiunt. His quidem Gatbolicus Rex benignum prsebuit auditum^ !mo et œdificatus est. Regale vero conciiium prœdictum super jam édita deterrainatione, ne revocaretur, fecit instantiam, inslantibus pariter super eadem re prsefatis religiosis, qui demum prœvaluerunt, unde pro tune tam sua quam nostra fuere suspensa. De qua re statim SS. Papam Paulum V feci certioremy.^a quo etiam fuit denuo prœceptum prsBdicto Nuntio Apostolico, quatenos coram Rege, ejusque concilio circa prœdictorum expeditio- Bem rorsus ageret. Jam vero classis Novae Hispaniae expeditione instante^ et in eadem socii mei Japoniensis Legati Japoniam regressUy ne mea quoque detentio ambition! polius, quam animarum salut! forte imputari videretur : cum eo rursus 1617 redire decrevi. ^^^^ Deo igitur opituiante in Novam Hispaniam tranquilla navigatione devenimuSy ubinavem quandam apr^efatorege Oxensi missam, quar tenus nos ad sereduceret, nostrum ex Hispania reditum exspectautem invenimus. Accidit autem ibi novum insularum Philippinarum

gubernatorem ex Hispania destinatum concurrere, qui navis qoa suos milites transfretaret copiam non habens, petiit à nobis^ nt simul ad prœfatas quoque insulas navigaremus, quœ à Japonia non longo navigantibus intervallo distarent. Quod quidem libenter annuimus : comitantibusque ventis secundis prospéra navigatione 1018. 1618 ad prœdictas insulas appulimus. Commodum vero tempus et secundum ventum, quo Japoniam navigaremus exspcctantibus nobis, Piratarum Batavorum ad praefatas insulas applicantes nayes, obsidentes portum^ easdem infestarunt, donec elapsa temporis et ventorum opportunitate Japoniam navigandi occasio recessit^

1619. anno 1619, sine opportunitate nobis devoluta.

1620, 6. Igitur anno sequenti 1620, dum pro navigando secundos ventos exspectaremus, ecce ex Macam civitate Chinœ ad praefatum Insularum Pbilippinarum Gubernatorem simulque ad Ârchiepiscopum Mahiiensem (est autem Manila in Philippinis prsscîpua et metropolitana civilas) à quodam religioso sociefatis Jesu Didaco Valente literae missœ venerunt, quibus se episcopum Japonensem jam consecratum dicebat, postulabatque enîxejoe Japoniam navigare permitterer, fore enim ut magna perturbatio, si eo venissem, in ejus regni Christîanis suboriretur, ipse enim religiosus Episcopus cognoscens (ut videtur) meam expeditionem per sua; religionis alumnos, sumta occasione ex suborta Japoniae adversus Ghristianos persecutionc, fuisse quidem impeditam atque suspensam post'meum a prsedicta Guria discessum; suam rursus per eosdem expeditionem obtinuit, quse per viam Indiœ Orientalis ad prsedictam civitatem Macam pervenit.

7. Gum autem nequeJaponicumidiomanovisset, nec principem aliquem pro se haberet, cujus favore Japoniam transmeare, ibiqae assistere posset, sicut me novisse et habere cognoscunt, meom Japonieum ingressum ea^ quam prsedixi diligentia, per suœ religionis alumnos impedire curavit : qui prsefatas sui Episcopi literas Domino Archiepiscopo , ac^imul gubernatori Manilœ tradentes, instanter, quatenus me detinerent, persuaserunt. Et cum magnum sitearumcivitatum, Manilœ, Philippinis, et Macam Chinae, invicem commercium , correspondentiaque communis , qui illis prœsont altematim se observant, et in postulatis sibi deferunt. Ergo, ne eo anno simul cum sseculari collega meo Japoniam navigarem^ detentus fui : misi nihilominus mei ordinis religiosos^ apud me retinens Apostolicas literas, ad supra memoratum regem Oxensem, eidem scribens et observans, quatenus me ad se remeare curaret.

MÉMORIAL SOTELO. 141

Rez vero Oxensis audilis quœ collega meus ei retulit de benignitate et magnificentîa Apostolica et Regia, qua suo nomine et BomsB et in Hispania et ubicumque fuerimus réceptif honore quoque et splendore quo ducti fuimus et reducti^ gavisus est gaudio magno, Religiososque alacriter suscipiens, locum eisdem habitaiionis in sua Guria assignavit, ac de sumptibus necessariis jussit profideri^ occulte tamen et caute^ ob commune Imperatoris advenus Christianos edictum, et maxime Religiosos, quo tamen non obstante, utrique, id est, Religiosi cum Christianis quiète et pacifice commorantur in eo regno. Insuper et sequenti anno misit, qui i02i. me Manilseinviserent, et in suum regnum reducere conarentur, duos sui exercitus* milites, quod quidem ipsi juxta injunctum sibi praeceptum strenue prsestiterunt, navem et victus pro navigatione necessarios diligenter parantes. Sed quando conscendere properabam, detentus, captus, et impeditus fui : milites vero cum sar^ oiiiis, et sine me ventorumetiamopportunitatecompulsi Japôniam nuBSte redierunt.

8. Ergo cum mecum ipse cogitarem Manilae constituto nullam Japôniam navigandi sesefore copiam praestituram^ inde exirecontendij sumptaoccasione ex oblata opportunitate comitandi cum Domino Episcopo Novœ Segoviœ in suam diœcesim properante, cujus auxilio in quadam ejus diœcesis provincia (Pagasinam incolœ appellant) naviculam sive ratem (quae nostro communi idiomate Fragata vocitatur) exstruxi, in qua cum quodam Japonio religioso socio meo, et aliis quatuor sacerdotibus item Japoniis (quos dum ManilsB commorarer moribus et divinis literis suffîcienter instructos et tertii sOrdinis de Pœnitenlia Sancti Francisci tribus volis emissis ordinari curavi) in praefatum regnum Oxense directe OAvigare gestiebam.

9. Yerum et hoc ipsum per eos ad aures prœdicti gubernatoris Maniliensis pervenit, qui iter nostrum impedire nitebatur : et quidem jam omnibus pro navigando paralis, strictum gubernatoris ad mioistrum justitiaB illius provinciae pervenît mandatum sub gravibus pœnis prsecipientis, quatenus supradictam naviculam detineret^ nantis vero sub interminatione vitae, ne eamdem conçcenderent» interdiceret, me autem Manilam reverti*compelleret. Qu<j factum est, ut navicula protinus interdicta, nautse vero ab illo portu et provincia ejecti fuerint, pariter ac relegati. Ego autem prsBfatum Episcopum ad suam usque sedèm sequi coactus, et quœ me Legatum esse a sede Apostolica receptum, utque Japôniam re-

direm expeditum attestabantur , Apostolicis literis ante eumdem praesent^tis, petii auxiliiim ab eo in forma ad comprimendum eos qui me Japoniam navigare impediebant : quod utique continuo diiigenterque prsBstitit^ eosdem comprimens per censuras : territus tamen ne hoc ipsum œgre ferret Manilensis gubernator, disposui, quatenus ego cum socio meo religibso Japonio sub habitu seculari navem quandam Chinensium mercatorum, et quidem infideltum, qui tune de iiio portu etcivitate novœ Segoviae Japoniam proficisci parabant, sub titulo suorum famulorum conscenderemus^ quod ita factum est^ sed inter navigandum prsefati mercatores dos religiosos agnoscentes, veriti edictum et pœnas Japonise latas adversus eos, qui religiosos in suis navibus transfretant, cogitayerunt aliqui ex ipsis tnittere nos in mare aut certe occidere, Deo tamen ordinante adversis ventis et tempestatibus impediti pariter et contérriti tantum nefas committere timuerunt : et quo navigarent, ubi quoque essent, ipsis nescientibus, Japoniam appulimus, juxta quandam civitatem Negasaqui propinquam insulam ad finem occidentalis plagœ, in qua ante persecutionem assistebat Episcopus^ ejusque incolae fere omnes erant Christian!, est omnibus navigiis mercaturse causa Japoniam venienttbus portus generalis, modo vero existit ibi Judex ab Imperatore specialiter adversus Christianos et prsecipue sacerdotes deputatus, ante quem nos prsesentaverunt supradicti mercatores Chineuses^ dicentes se fuisse compulsos in provincia Papagam e civitate Novae Segoviae, unde navigaveranti transfretare nos in sua navi.

10. Ipse quoque Judex et me, et quae circa me Manilas facta fèerant^ tum per exploratores quos Manila habet {sic) occulté, tom

1022. etiam per Japonios alios mercatores qui nos eodem anno 22 Manila praecesserant, satis aperte cognovit; sciens tamen a rege Oxensi cum ipsius Imperatoris consensu Hispaniam et Romam missum me fuisse Legatum, cum suis ministris et assistentibus inito consilio decretum fuit, me cum socio meo religioso, et alio servitorein carcerem mitti debere in forma aliorum Religiosorum (etsi etiam Legatus^ religiosus tamen eram) donec, re ad ipsum Imperatorem delata, quid faciendum esset, ipse disponeret.

11. Statim ergo missi fuimus in carcerem Negasaqui, deindead Omurensem saxis carcerem arctiorem delati. Gontigit autem hic, ut mense Octobri praîdicti anni 1622 cum prœcedentisanni septem sub eodem Judice in eadem civitate, et aliis circum locis 17 Religiosi^ 8 Patres Dominicani, nnus Augustinianus, et quatuor Fran^

MÉMORUL SOTELO. 143

ciscani, et Jesâitœ itidem quatuor^ cum aliis iOO Japoniis, quorum adjutorio usi fuerant et bospitîo^ illustre pertulerunt martyrium. fitquidem relîgiosi cum quibusdam ex Japoniis igné cremati, siye Qt Terius dicam^ igné longe posito assati, reliqui vero fuerunt eapite truncati, nullo alio titulo et causa^ nisi quod Dei essent sacerdotes, ministri Ëvangelii, et divinse legis prooiulgatores. Mihi quoque, cum primum fui comprehensus, pari fuisset fruendum titulo, felicique supplicio, nisi prœdicti Régis Le^atus cognitus fuissem, in carcere tamen intento adhibiti sunt custodes, qui magna vigilantia diu noctuque assisteutes^ nullum hominem ad nos accedere, sed neque invisere quidem nulla tenus permittunt.

Deindé prœdictus Judex iterum est in Imperatoris Guriam pro-* fectus, post cujus discessum comprehensi etiam a satellitibus duo Relîgiosi fuerunt, alterex ordine Fratrum Prsedicatorum^ Frater Petrus de S. Catbarina Martyre, aller vero e Soc. Jesu, Michael Canivallo, et quidem ambo eximise virtutis viri^ Deique zelosissimi ministri, nobiscum in boc carcere Omurensi tenentur inclusi. Est aulem carcer grossis ex lignis compactus ad mensuram longitodinis palmorum septem, undequaque païens, in modum caulœ bestiarum> in loco fœtido et umbroso collocatus, ob idque vermibus, colubris, aliisque reptilibus immundis et venenosis animalibns scaturiente. Suslentamur autem typha (1) cocta, quse quotidie nobis miltitur in quadam parva mensura.

12. Yerumtamen in bis et aliis incorporalibus incommodis largitnr nobis Deus ex sola ipsius misericordia et bonitate incredibilem consoiationem, et ultra quam verbis exprimi possit , uberem hetitiam^ neque enim tœdio afficimur aliquando, nullaye res molesta nobis videtur et adversa ; quin imo dulcedinem nobis omnia et exultationem exubérant. Et quamvis quatuor simus sacerdotes, mm ad omnia exercitia tantum^ verum ad quotidie celebrandum babemos, subministrantibus fideiibus, cum ingenti vitœ periculo, qo» ad id necessaria sunt, alia quoque variis artibus. Adeoque dirina mensa fruentes levamen inde singularissimum , unicum vero ac totale remedium reportantes^ carcerem non custodiam quidem, sed palatium quoddam regium, aut certe hortum potius amœnissimum reputamus. Nihii autem aliud nisi pro Deo^ et ejus ^ria vitam sive per ferrum, sive per crucem aut certe per ignem tradere desideramus. Quod etiam quantocius fore confidimus. Ut

(OOiyur

enim per litteras aocepimus Japonius Imperator, cum (informantibus Batavis haereticis) religiosos habitu ssBCulari indutos, acinter alios mercatores occultatos Japoniam advenire cognoTisset, veh6menter iratus, quo omnes mercatores Ghristianos extraneos a suis regnis relegari prsecepit^ générale publicavit edictum, ad cujus executionem prsBfatum Judicem a Curia jam descendere ferunt^ cum spécial! quoque ordinatione occidendi^ non solum nos, sed etiam alios Ghristianos, qui a fide recedere recusarint.

13. Sed et ipsi Batavi duos religiosos sub habitu sœculari in quadam navi mercatorum Japoniam venientes compreheuderunt Qui uiique cumcapitaneo et aliis officialibusineanave venientibus igni traditi sunt. Hac igitur una spe et desiderio sustentamur, illum jucundissimum ac felicissimuni plane diem exspectanles, quando per proprium sanguinem cuiîi divino auxilio effusum Dei divini-» tatem ao sanctissimae legis veritatem testificabimur. Ei^o in eo fe* lici statu quamvis indignissimus ^ ex sola tamen Dei misericordia constitutus, ego in filiis minimus tuis et humilis creatura, quid de* siderare humanum, aut quid nisi ea tantum^ quae me in conscien-» tia obligare senserim, contendam? maxime cum Prsedecessoris tui D. Pauli Y tenear obedientiam implere, qui a Romana Curia mihi discedenti prœcepit^ quatenus ipsum semper de omnibus tam pro^ priis, quam hujus Japoniœ conversionis eventibus redderem cer-* tiorem. Et de meis quidem hucusque relata suffieiant.

14. De hujus autem conversionis et Ghristianorum statu^ et ad debiti obsequii absolutionem^ et ad implorandum coram vero Paire, primo ac benignissimo Pastore, subventionis remedium noniiulla jam dicere oportet.

Notum sit igitur Sanctitati vestrae Gatholicam fidem divina gratia in hujus Japonici Imperii non solum parte occidentali, quo a principio venerunt, et ubi semper fuerunt religiosi Societatis Jesu; verum etiam in orientali , ubi primum Sancti Evangelii prsedic»-* tores fuerunt religiosi Minores Sancti Patris mei Francisci , qui etiam usque modo ibidem semper astiterunt, esse dilatatam, adeo, ut quanquam in utraque parte proTincia3, civitates^ castella et loca pêne sint innumera, in omnibus fere et ubique aut sint Ghristiani, aut de Ghristianorum notitia saltem et auditus habealur. Licet autem post ortam potentem persecutionem, quse in orientali et occidentali parte habeantur erectae Ecclesiae fuerint funditus eversée anno 1614, religiosi quoque omnes generali Imperatoris edicto relegati; plerique tamen illorum, proprias vitas> contra Impera*

BfËMORIÀL SOTELO. 145

toris edictum, contemnentes, diversisin locis occultati remanserunt : quorum labore, doctrina et exemplo fides in multis fidelibus integerrima conservatur, quin et ex infidelibus etiam plerique conTertuhtur : cum tamen sit messis quidem multa et operari pauciy et persecutionis in dies crescat austeritas^ luporum quoque Del gregem infestantium rabies augeatur, OTes quidem multœ de- Torantur, alisB vero infirmantur, carentibus etiam quamplurimis Tictu, doctrina, el sacramentorum Pastore.Quamvisautem ex quatuor prsedictis religionibus religiosi nonnulii Manilia et Macamo inter mercatores occultati pervenerint, juste dicere possumus : « Et quid hœc inier tanios (1) ? » praesertim cum neque istis omnibus doctrinam, sacramenta et alia adjutoria spiritualia, prout illis est a Sancta Sede Apostolica concessum^ fidelibus administrare.

45. Cujus obstaculi est in causa, ingens aliquorum ex ministris contradictio et reluctantîa^ qui babentes Episcopum sui ordinis religiosum assistantem (ut supra dictum est) in Macam civitate Cbinœ eorum Provinciaiis qui Japoniss commoratur Episcopi 6ubemator, Provisor et Yicarius generalis existit, cujus industria Japoniœ régna, provincise et civitates inter sucs tantum taxatœ sont, et divisas^ et quidem cum praedicti vix vigesimum numerum compleant. Japonica régna sex sunt supra sexaginta^ provinci» vero plus quam in iilis 200 quibus mullœ correspondent capitales quaedam civitates magnae'et populosissimae^ quibus per multum temporis non dico ministrare, sed neque eosdem percurrere, aut certe valeant perlustrare. Quod si ad aliquam istarum quivis alius alterius ordinis^ sive zelo charitatis permotus, sive a fidelibus îpsis vocatus minister spiritualem eisdem consolationem et sacramenta subministraturus accédât, postquam plurium, qui per viginti et amplius annos non sunt confessi, sed neque sacerdotem quidem videront y confessiones audierit^ lapsui proclives confirmaverit, a fide jam elapsos reduxerit^ necnon et infidelium plures converterit, cum primum baec ad ejus ministri, cui illa provincia juxta sui Provinciaiis commissiouem competit aures pervenerint, ecce e diverse consurgens, etsi ea provincia maxime distet, ad eamque nunquam comperiatur accessisse ; quampropere venit, ministrum prsedicta facientem oppressurus, opponens eidem, quod eo loco (quippe qui sus Parochise sive dictœ sit) sacramenta administrare non

(i) Joan., VI, 9.

liceaty neque ullatenus cum suis, quas dicit^ ovibus occupari consentit. Quod si rursus minister instans objiciat : cur, si susb sunt, tôt annis et temporibus pro derelictis habuisti? etenim talia iiunt occupants; respondet, et unde tu de hoc aut quare vexaris? sive etiam rationem a me petis? quid ad te de his, quae tibi de officio non incumbunt, sicut mihi certum est convenire? Et ^dducens praeterea Concilium Tridentinum, coram multis circumstantiis legit illum locum^ ubi praecipitur a Sancto Synodo sub excom* municationis sententia^ ne ullus sacerdos administret sacramenta in alterius parôchia sine Parochi consensu , sed neque id solum , verum et Japonio idiomate traducens idem publice refert. Si autem dicat ulterius minister, hoc non de terris quidem înfidelium et novis conversionibus, nec de neophytis Christianis, sed in antiquorum principum terris Christianorum et circa antiquas Parochias atque fidèles intelligi debere; eundem tanquam transgressorem Concilii publicat, atque de eodem loco propellere curât : Ghristianis vero ullatenus admittere ac apud se habere interdicit. Quod si devotione ac pietate commoti aliqui admittant^ ut sive confraternitatibus puta Rosarii, chordae aut corrigias adscribantur^ graviter deprehensos^ ac si Christiani non essent a se propellunt. In aliis vero locis, ubi praedicti communiter assistunt fidèles^ non solum alios religiosos admittere^ sed neque cum eisdem (nisi latenter et quasi furlive) communicare audent : si vero sit aliquis ubi sit aliquandiu et occupetur, existente jam ibi muititudine Christianorum ^ statim eo miltunt Religiosum Jesuitam, qui se sui Episcopi vicarium autumans, vexât Ghristia* nos, et ut se cognoscant superiorem, cui obedire teneantur, compellit. Qiiae res eo extremitatis pervenit) ut in partem etiam Orientalem (ubi nullus eorum prsedicaverit, neque unquam aliquando extiterit, sed. religiosi Sancti Francisci primi Evangelium prœdîr caverunt, et ante persecutionem publicas ecclesias cum liceotia Imperatoris habuerunt, semperque usque modo eïorta persecutione extiterunt) adhuc in ipsis civitatibus et curiis Impérial ibus, Surunga; quœ Imperatoris prœteriti, et Gendo, quae prsesentis Curia est, licet plus 300 leucis a Nagasaquio (communi eorum residcntia) distent, facit de illis missus, qui similiter vicarium se ibidem Episcopi publiçavit, praedicta faciens et ministres antiquos maxime vexans. Pari modo Patres Praedicatores ingressi sunt regnum Figen in Occidentali piaga, ubi praedicti minblri non erant^ qui ingent^m etiam fructum ibi crevisse videntes , iiiuc similiter

MÉMORIAL SOTELO. 147

se contulerunt. Similiter in supramemorato Oxensi Orientalis plagce ullimo, ubi haec minima creatura et servus indignus, Dei gratia et auxilio primus fui sacerdos , qui illuc accedens Evangelium prsBdicavi, ubi etiam religiosi\nei ordinis pacifiée habitant (factis jam Christianis in multitudine magna) cum primum me a Sede Apostolica^ et prœfato pracdecessore tuo designatum Episcopum etnondum consecràtum venire deprehenderunt, ministrum ex suis eo etiam protinus miserunt; qui sui se Episcopi praedicans vicarium religiosos nostros perturbavit, Christianosque tantopere mo* lestavit^ ut Sancti Francisci chordam abstulerit, récusantes autem daré a sacfamentorum communione excludebat. Ut vero alia omittam^ hoc unum compertissimum est, religiosos Jesuitas velle solos inter hos Christianos pro Dominis haberi, etunicos patronos reputari, et bac de causa renuunt, neque ullatenus permittunt, alios jHTSBter ipsos Jubilœa publicare, sive contos (chapelets) benedictos, aut imagines seu medaiias^ sed neque haberi confra terni ta tes, eliam ab Ecclesia approbatas, et ipsis ministris annexas^ neque spiri-> tuale aliud quidpiam, fidèles provocans ad devotionem, et adfidei augmentum valde conducens/Quod si alias ab aliis instituantur et publîcentur^ ipsi e vestigio fortiter resisténtes pro viribus impediunt. Quando autem alias obstare non possunt (censuris et ipsi impediti) eos qui hsec admiltunt (ut dictum est) saltem a se et a suis sodalitiis faciunt alienos, ad quae omnia habet eôrum quilibet àuctoritatem,et omnes praedicti Japonise sunt sui Episcopi vicemgerenles. Quod si etiam ad prsedictum Yicarium Generalem sive Gubernatorem récurrentes alii pétant in forma ut informationes juridicaà Fratrum suorum Martyrum, qui pro Christiana Fide Martyrium subierunt faciat; nullo, modo aut via eos recipere aut fiicere Yult> cum tamen si de suis aut de Christianis a se baptizatis Martyres existant copiosas faciant informationes etamplas relation nés multiplicent. Si quid ab aliis magnificum , si quîd gloriosum fiât, hoc ipsi annihilare, aut certe per varios modos et circumven* tiones decolorare contendunt. Si quœ Religiosi intentaverint, obsistunt, Tel saltem inutilia esse proclamant : si quae scribuntur, ea quoqqe pro falsa haberi conantur^ aut certe passioni attribuunt. Qtiœ vero ad versa ipsorum causa evenerint quantumvis, quia publiée negare non possunt, non ab ea quidem causa, sed ab indiscrète Religiosorum zelo, eorumque imprudentia et cautionis defeetu prorsus evenisse, ne, quœ vere fuit causa, patefiat, acclamant. Nolunt qusB ipsi primi non faciunt , ab aliis Religiosis in-

ii8 ANNEXE 89.

choari^ et licet tantum onus portare non possunt, aliorum tamen adjutorium récusant. Quae sua sunt, ac per suos fiunt, ea vehe* menter magnificant, exaltant et publicant, in sanctitate, in scientia, in auctoritate non solum primi voligit reputari , sed neque sequales habere volunt. Et haec quidem de Japoniœ commorantibus tantum scribo , experientia enim ea comperi , et publica , notoria atque certissima habentur, sed tamen ipsi, ut alios a scribendo retrahant, quae hic fiunt, jactant suis Guriis tam Romana, quam Regia habere Cardinales, Prœlatos, Proceres, Judices, Alumnos et sufie Religionis singularissimos protectores.

16. Ipsum etiam Episcopum sibi faciunt esse subjectum : nihil enimprœter ipsorum placita, etab ipsis ordinata, agere libère potest (quod certissimum est) cujus auctoritas et nomen ipsis deservit ad omnia ea qua^ sibi placent ejus nemine et auctoritate exequen* da, et ad vexandos et opprimendos alios in dispendiumanimarum, et nihil penitus ad ovium utilitatem, suosque actus exercendos prœstat : in civitate si quidem Macam constitutus est, et circa illius Ecclesîse gubernationem occupatus (cujus proprius Episco* pus suorum industria fuit in Hispaniam vocatus, neque ad suam sedem unquam rediturus speratur) cujus autem utilitatis ovibus Japoniensibus Macanensium gubernatio? aliisque per suos facta prsepeditio, ne dispersas congregent, ne congregatas pastu carentes pascant, ne quse de ovili Christi sunt ad illud reducant^ et omnia alia spiritualia auxilia quae prsestare possunt, impedire? Quid vero dicam (Sanctissime Pater) de scandalo, inquietudine^ et perturbatione fidelium? Certe verbis depr-sedicare non valeo I

17. Gum enim sint tenerse plantulae videnles et audientes hùjusmodi esse et fieri inter eos, qui unum Deum^ unam fidem^ unum baptisma, unum ovile et Pastorem unum annunciant; charitatemque siveamoreDei etproximi esse finem legis divinœeisdemprœdicaQt; videntes alias hsec fieri in devotione tabescunt, in fide titubant, in charitate tabescunt, imo, quod deterius est, multi a fide deficiunt. Infidèles autem graviter scandalizati illudunt nobis et legem nostram irrident, dicentes: quod aut veritatem non docemus, aut certe pro vero non habemus, quod cum prœdicemus, non observamus, nullumque dicunt intercedere discrimen inter suos sacerdotes (quos ipsi Bonzôs appellant) et nos quibus sicut assimilamur in muitis contradictionibus, ita etiam rêvera doctrîna nostra nihil differtasua, quamvis verbis differre videatur. Alii dicunt duos esse Deos, unum divitem et potentem, alium vero pauperem et

MÉMORIAL SOTELO. 149

humilem^ qui a divite opprimitur et deluditur. Propter quœ multi, qui alias Ghristianorum sanctam et justam legem esse cognoscuut^ a recipienda fîde nihilominus retrahuntur. Quae proinde curn omni tempore nociya valde, et perniciosissima sint, hoc prsscipue peraeculionis tempore longe venenosiora^ et quam alio quoque tempore plus noxia. Hujus modi autem contradictio semper fuit a prâedictis facta aliis Religiosis ab initio sui ingressus in Japoniam, et per varios modos continuata^ de quo per nos et alios supradictus praedecessor Paulus Y eum certior factus fuisset, quse sûpra retulimus ordinavit, praecipue vero ut alius ex Religiosis institueretur Episcopus, cujus industria et calore Religiosi protecti a vexatione liberarentur, sua quoque ministeria et actiones libère exercerevalerent; quod utique si execulioni mandaretur^ fuisset sane remedium opportunum.

i8. Sed cum ex supra relata diligentia fueritimpeditum, redditiun est remedium sine remedio, et pax sine pace facta est : quin imo prioribus contradictionibus nova superaddita est contradictio ; etenim post nostrum in Hispaniam reditum (videlicet sui Ëpiscopi consecrati^ et mei non consecrati) prsedicti ministri qui sunt in Japonia supradictam intra se fecerunt Provinciarum divisionem, quam antea non habebant, unde et contradictio et oppositio Religiosis fuit multo quam anlea durior et acrior, cum animarum dispendio longe majori, cum Ghristianorum scandale^ dedecore sanctissimœ fidei nostrse et fidelium. Ego autem indignus et inutilis filius tuus^ et si non consecratus, callens tamen Japonium idioma, Regemque Oxensem habens protectorem, huic messi Dei utcumque proficere desiderans^ et mandata mihi commissa Sedis ApostoUcse implere, ex quo inde profectus sum Japoniam redire, ac (tametsi fuerim per varios casus impeditus pariter et detentus) tandem Japoniam cum Dei auxilio perveni^ sed ipso quoque sic ordinanle perveni in carcerem ubi constitutus his et aliis quœ mihi a Religiosis aliis per lilteras deferuntur, obviare et opponi non yaleo^ solummodo custodiam hanc^Dei misericordiam magnam et sine uUis meis jneritis praeclarissimum donum et ingens beneficium reputabo. Gaudeo plane et in infinitum divmsB erga me onuiium viventium vilissimum largitioni congratulor, qui in tam felicem et eo prseclaram sortem elegit, ut quam a Greatore vitam acëepi, pro ipso reddam; ad quod me prseparans semel atque iterum, in meœ conscientise sécréta volveus atque revolvens inveni ibi segaitiei ac negligentis^ quse me acriter quasi infidelem et

seditiosum inculpât, molestissimum accusatorem, nisi prsejudicia qusB publica in hoc Imperio manifesta et notoria sunt, tibi Domini Jesu-Chrisli Vicario et in terris Vice-Deo, nota faciens scripta relinquerem, quatenus de bis cerlior effectus de remédie proyideas convenienti. Hoc igitur exagitatus stimulo^ compulsas sum hsBC scribere^ non aliud quidem, ^isi mese conscientise et obligationis satisfactionem, majorem Dei gloriam, sanctissimœ legis ejus promulgationem, et animarum salutem desiderans.

19* QusB mihi a prsedecessore tuo fuerunt commisssa oves nondum permissus sum easdem videre, sed tamen (quoad potui) mei Ordinis Religiosos visitatœ usque adbuc et administratae, nimis multiplicata) sunt, quos tibi legitimo Patri, primo et legitimo earum Pastori offero iterum atque commendo, et quatenus illis quantocius de pastore provideas humiliter supplico. Gollega alter legatus Philippus Fiaxecura, postquam ad pra^dictum Regem suum pervenit, ab ipso valde est honoratus, et in proprium statum missus, ut Uufa longa via fessus reficeretur^ ubi uxorem^ filios, domesticos cum multis aliis vasallis Christianos effecit, aliisque nobilibus bominibus consanguineis et propinquis suasit ut fidem reciperent; quam utique receperunt, Dum igitur in bis et aliis piis operibus exerceretur ante annum completum post ejus regressum , magna cum omnium œdificatione et exemplo , multa cum praeparatione suis filiis hœreditate prsBcipua fidei propagationem in suo statu, et Religiosorum in eô regno protectionem commendatam relinquens, pie defunctus est. De cujus discessu Rex et omnes nobiles valde doluerunt , prœcipue tamen Christiani et Religiosi, qui hujus viri virtutem et fidei zelum optime noverant. Ab ipsis Religiosis , qui eidem sacramenta ministrarunt, ejusque obitui interfuerunt, et ab aliis sic per litteras accepi.

20. Imperator autem Japonicus adeo in Christianos, etpraecipud in Dei ministros excandescit, ut ultra praedictum relegandi e Japonia omnes Christianos mercatores Edictum, cum a Batavis insuper cognovisset aliquos sacerdotes esse occultos adhuc in sua Curia Imperiali Gendo, multosque ibi fieri et esse Christianos eliam de nobilibus eosdem fecit diligentissime conquiri. Comprehensi igitur sunt duo Religiosi, unus Franciscanus , F. Franciscus Galves, Hispanus, alius vero Jesuita, Hieronymus ab Angelis, Itaius, cum aliis LVI Christianis, quorum unus, D. Joannes Faramundo nobilissimus, et ipsius loiperatoris propinquus consanguineus, cui jam olim eo quod Christianus esset , omnes digiti manuum et pedum

BieMORIAL SOTELO. 151

fuerant crudeliter prsecisi , crux etiam fronte candente ferro im» pressa, genuum quoque nervis similiter pr8ecisis,ad majorem vero sui pœnam et ilIusioDem et aliorum nobilium terrorem sic dimis* sus. Nunc secundo cum prsefatîs Religiosis comprehensus tandem in fide constanter perseverans^ spretis magno statu amplis divitiis^ honoribus et pollicitalionibus , Religiosi pariter et ipse cum aliis Christianis impio et crudeli igné assati et consumptFsunt coram innumera pêne turba. Inde quidam adolescens nobilis et Spiritu sancto motus, se Gbristianum esse proclamans, se ipsum mir^-* tibus universis in médium projecit ignem. Deinde alii Christian! sanctos cineres, carbones, reliquîas colligentes deprebensi, eodem et ipsi ignis martyrio cum uxoribus et aliis etiam Christianis obierunt. Qui omnes fere centum hilariter et Isetissime mense Decembri anni prsecedentis 1623 illustre fidei tcstimonium reliquerunt. xo»,

21. Multoquidem nobis tardius comprehensi^ primi tamen agonem consummarunt et cum Christo féliciter régnant. Erunt primi noYÎssimi et novissimi primi : tamen nos in prœparatione degenles spem habemus. Veruntamen fateor, Sanctissime Pater, mullos esse Japoniœ infirmos et imbecilles, qui metu persecutionum temporalium amittunt régna cœlorum, quaefortibus patent. Sunt nihiioroinus rarissimi, qui ex corde iidem i'elinquunl^ adhuc autem qui et persecutionibus cedunt, ut plurimum sunt, qui doctrinse pastu et sacramentorum fructu carent : nam qui iis potiuntur, et sacerdotum exemplo confortantur temporaiia quoque facile despiciunt; vitam hilariter tradunt, et quinlibet etiam crudelissima tormenta pro Christo Domino, et ejus fide suslinent. Terram ergo, quae sic semen sibi commissum conservât et usque in cehtuplum multiplicat, coli sane et cultivari dignum est. Quis enim Japonicam gentem despiciat, quse decoris margaritis et gemmis pretiosis ornât régna cœlorum? Mi ttasigitur suppliciter obsecro, et instanter supplico operarios fidèles, et sic miltas et disponas, quod ab invicem alabore non praepediantur, hoc est binos, prout Dominus misit discipulos suosante faciem suam, id est pares et œquales in omnibus pacificos.

22. (i) Insequalitasenim inter eos, qui circa idem occupa ntur, générât rixas, quemadmodumfuerunt exortae inter pastores Âbrahse et Loth : primi enim majores reputari conabantur, et ut taies alios vexabant. Oportet facere aequaies omnes Religiosos in messe Japonica laborantes : alias rixae non cessabunt; aut de nulla sit Ëpisçopus, sed omnes pariter utantur et privilegiis sibi a Sancta Sede

(1) La numération des articles s'arrête à 22 dans Voriginal.

Apostolicaconcessis, in favorem conversionîs infidelium pacifiée, et sine contradictione fruantur : aut certe ab unaquaque unus Episcopus assignetur. Messis quidem jam congregata multa est nimis, et per tolum Imperium Japonicum dispersa et quomodo tanta omnium sit per unum Pastorem unius Religionis alumnumin Japonia non existen^m^ neque suis actibus et auctoritate utentem, potuit suilQcienler administrari ? prsesertim cum per iilum ea, cujus est Religio alias vexare, impedire et supplantare contèndant.

Quo4 fti de unaquaque reUgione conslitueretur Episcopus déferrent quidem sibi honorem invieem praevenientes^ meliora Gbarismata alternalim et charitative semulantes, unusquisque iliorum alios Religiosos propter suorum honestam correspondentiam pacifiée et bénigne reciperet^ tractaret^ hospitaretur. Âd repulationem etiam sanctarum Religionum et ministrorum, imo ut ipsius quam docent doctrinse, tam apud Chrisiianos, quam apud infidèles auctoritatem ad communicationem et conferentiam rerum gravium id ipsum yidelur convenientissimum. Sed id prae omnibus necessarium ut provideatur buie gregi tam de pasloribus quam de canibus vigilantibus^ qui per se ovibus assistentes ubertim eisdem et fideliter provideant de abundanti partu spirituali, earum compatiantur laboribus, in luporum çonflictu protegant^ vitam quoque pro ipsis, si oportuerit, dare non dubitent, Japonios ipsos prout libuerit décentes, exemple formantes, et ad actus superiores instituendi et informandi populum , necnon ad religionem , et ad SS. Ordines recipiendos disponentes. Etsi enim terra fertilis et messis disposita' sit, deficientibus operariis aut paucîs existentibus, certe aut inculta manebit^ aut fructus reddet exiguos. Imo tametsi sterilis esset rebus^ ut nunc profecto, si Japoniae semen et satores mulliplicentur copiosissimum in horreum Domini segetes congregabuntur, nam diffusus ubique plurimorum martyrum sanguis, constantia eorum, et forlitudo tum in temporalibus contemnendis, quam in perferendis cruciatibus mullorum animes, mentesque illuminant, maxime principum, qui fere omnes aegre ferunt Imperatoris contra Christianos legem et rabiem, et injustam esse sentiunt^ quantumvis propter illius respectum, Christianos persequantur. Et quemadmodum in primordiis Ecclesiae spiritus Domini fidèles confortans ad subeundum Martyrium et viam perfectionis amplectendam^ sic ctiam modo in Japoniae primitiis hos videmus Christianos ad eosdem actus disponere in tantis tamque illustribus Marlyribus, et in quibusdam aliis, qui statum jam Religionfs et

MÉMORIAL SOTELO. 153

viam arctam perfectionis aggressi^ ad ipsum usque sacerdotium, et sacri vetbi prœdicationem Christiani populi instructionem et sacramentorum administrationem pervenerunt. Quos sane in virtute constantes ^ in exemplo fidèles , in iabore et fructu uberes experimur. Quomodo ergopoterit tamimmenso populo de ministris Religiosis tautum Europaeis provideri? Et qua ratione isti sibi possunt circumquaque discurrere ? Hoc maxime persecutionis tempère, et quia statim cogniti a satellitibus comprehendantur, animarum necessitatibus subvenire? prsBcipue cum et faciès eCihim valde noise sint^ et distinctae , et Christiani quoque ipsi eosdera , ne discurrant^ abscondere^ detinere et occultare procurent. Japonici quoque sacerdotes libère quocunque discurrunt et proximorum necessitatibus subvenientes inter ipsos et persecutores secure administrant, adhuc in carceribus et custodiis incogniti suum exercent ministerium^ débiles confortantes, fortes consolantes, infidèles propriis sectis et erroribus facilius et uberius confutatis efficaciter convenientes, in verbis promptiores, in modo arguendi et convincendi exercitaliores^ cum suis nationalibus concurrentes ad invicem in iis qu» docent magisterii transferentes, energiam cum plausu apud suos reperiuntur.

Quae faciunt ipsi quantumvis difficilia alii, etiam suas nationis, imitari conantur avidius^ timoré eosdem, amore et honore prosequuntur, et in sua specie, sicut caetera bruta leones majores, et excellentiores. Quemadmodum enim sacerdotes Ëuropaei ad magisterium, doctrinam et fundamentum hujus Christianitatis sunt omnino necessarii, ita quoque Japonios sacerdotes et ministres, tam persecutionis tempore, ad Tyrannorum rabiem retundendam, qaam etiam in pace tranquilla ad communem et generalem administrationem (quse in tanlum cresceret, quantum fuerint multiplicati ministri) necessarios quoque censendos existimo. Ubi autem, qui per se ipsos haec videant et experiuntur, necessitalem animarum cognoscant, disposilionemque messis attendant, Episcopi non sunt^ certe neque inslrui sacerdotes, neque de necessariis vineae Domlni valet provideri. Profecto sancti Dei Apostoli orbis terrarum a Christo Domino f uerunt Patres, Pontifices et Doctores : fundamentum quoque novae Jpsius civitatis descendentis de cœlo, duodecim discipuli Agni fuerunt supra quos erectum est fastigium Ecclesiastici aedificii, cujus caput coustitutus est S. Petrus et ejus successores ; ossa vero et nervi corporis Mystici Christi Domini sunt Episcopi, sacerdotes^ et Magistri. Quomodo igitur in hoc novo

iB4 ANNEXE 89.

orbe nascentur filii atque nutrientur sine patribus ? sut qua ratione hsec nova Hierusalem extrui, ejusque fastigium erigi poterit sine fundamentis ? vel qua etiam arte sine ossibus et nervis fiât bujus mystici corporis apta compagatio? Inspice, suppliciter obsecro, sanctissime Pater, et fac secundum exemplar, quod tibi in monte monstratum est. Etenim vinea nostra jam floruit fortissimis Martyribus et quam plurimis etiam confessoribus^qui bonorum rapinam, membrorum amputationem et alia pro fide ludibria passji adhuc a tyranno relicii sunt viventes, quamvis alios retrahit a fide, viventes in tan ta eos nune abjectione, opprobrio et miseria inter leprosos constîtutos qui fuerant antea nobiles et magni. Tempus enim putationis certe istarum inutilium qusestionum et dissensionum advenit : grossi nostri dederunt odorem capacitatis, virtutis, constantiae et fidelitatis. Profecto cum gens Japonica ingenio poUeat et incessanter salvationem inquirat^ lex quoque divina et prsedicatio Ëvangelica ratione naturali (quam Japonii optime admittunt) sit maxime consentanea, eadem per 70 et amplius annos Japoniœ prsûdicatam communiterque a litteratis hominibus (prsecipue nobiiibus) pro sancla et justa prœdicatam^ et suis sectis atque doctrinis longe rationabiliorem babitam et superiorem, nos plus crevisse et profecisse mirum est. Cujus rei quamvis nobis sit occulta causa, non tamen a ratione alienum est, dicere ex eo fortasse provenire hoc, quod corpus hoc mysticum ossibus caret et nervis ^ sine quibus prsedicatio et doctrina (quœ crescit et augetur) non ita abundanter ministratur^ neque efficaciter operatur. Religiosi enim sine Episcopis, nervi sine ossibus sunt : nam illi ex sola charitate laborant, isli ex charitate simul et obligatione : Religiosi vadunt et redeunt^ vel saltem possunt ad operationem manum levare : Episcopi etiam invili, neque manum aratro retrahere, neque rétro possunt aspicere, sedgregi tanquam rationem pro eo reddituri ; omnino debent insistere, illi ut nutrices sunt^ isti ut vero Parentes. Religiosi primo et principaliter regularibus institutis, et religiosis observantiis insistant; Episcopi vero primitias suae activitatis, cur« et intentionis in suo grege pascendo, nutriendo, augendo et recreando constituunt. Illi quidem sunt arbores valde fructuosae, quo aves cœli concurrunt et commorantur, doctrinae plures, et exempli uberes fructus excedentes ; isti vero sunt ^montes excelsi^ quorum pinguedine diversarum arborum multitudo coagulatur, et pulcbritudo conservatur, scientise. et disciplinœ flumina, doctrinae fontes et aquœ largissimœ

MÉMORIAL SOTELO. 155

honestœ educationis et conversationis exeunt, et ad subditorum valles effluunt^ metalla quoque et copiosissimœ virtutum gemmse ex eminenti loeo plus splendoris emicant^ et lumen supra candelabrum positum luoet omnibus qui in domo Dei sunt, in bis sane montibus radii divini splendoris prius et efficàcius elucent, ut facienda cognoscant, et influentia cœlestis auxilii ad eadem facienda copiosius communicetur. Et sicut aliis in magnitudine potestatis spiritualis, et in altitudine dignitatis eminentius prsecellunt: ita eminentiori quodam modo reguntur et confortantur a Deo , qui dédit eis talem potestatem in sedificalionem. Montes inquam sunt, in quibus beneplacitum est Deo habitare in eis, ut sic corpus suum mysticum oberescat et civitas cœlestis abundantius et uberius de necessariis provideatur ; cumque ad illos frequentior est recursus plus confidentise , subjectio quoque et obedientia promptior : sunt enim apostolorum successores, quibus Deus dixit:Ëcce ego Yobiscum sum usque ad consummationem seculi per quos fides seminata crescit^ augetur, etuberes fructus ubique reddit; sineillis ergo apostolica déficiente influentia, non mirum est si Japonise segetes tardse et parvae sint, et infecundfie usque modo per tôt annos colligantur. Sed quid si aliquis ministrorum Dei scanda** losus existât et apostata? aut alii mali perversi sacerdotes de multitudine illorum insurgant ? Quid inde ? Sic fuit ab initio : quia inimicus bomo superseminavit zizaniam, cum qua et triticum simul crescere jussit Dominus. Et apostolus Paulus prœdicens^ ex ipsîs Dei minislris perversos viros fore insurrecturos, per eosdem Electorum probationem fidei dixit. Neque Judas Apostolatum évacua vit, neque rnulti haeretici Prailati et magnâtes regale sacerdotiuai maculavere, aut impedierunt, neque etiam quam plurimi scandalosi Religiosi prseteriti et futuri sanctum Religionis statum praepediunt, neque sequum est malis futuris impediri imminentiabona^ quin potius in bono malum vincere docemur. Christus Dominus multos sacramentis sanctis maie usuros fuisse^ maximaque illa perpetranda sacriiegia et horrenda delicta exactîssime prœcognovit, ea tamen instiluit et ut dicit D. Augustinus praeelegit Deus de malis bona facere^ quam mala nulla esse permlttere. Si opus Dei et prsedicatio Evangelica facienda est per homines^ et isti in iniquitatibus concepti sunt^ quid mirum, si in prseclarissimo opère occupât! lutum inveniatur aurum ? Veritas œterna dixit : oportet esse scandala, quia oportet verbum Dei etiam per homines seminari^ sed tempore messis Dominus combusta zizania

triticum inter lllam multiplicatum mittit in horreum suum. Et quid si inter ipsos etiam Episcopos quaestiones et nova jurgia oriantàr? Certe de futuris ne oriantur institutionistempore Apostolicadispositio, diœceses taxando^ et debilum ordinem praesignando providébit. Jam vero exorlas, et quse modo tantopere impediunt opus Dei sine illis sedari posse impossibile videtur, et qui Episcopos institui réfugiant, quaestiones semper habere volunt^ sicut autem Jesuitae ingressum aliarum Religionum Japoniam impedire, imo prœcludere voientes coram gloriosae mémorise Domino Gregorio XIII praedecessore tuo id ab ipso ordinari necessario dixerunt^ nam si forte diversi Religiosi Japoniam ingrederentur futurum esse maximi impedimenti ad promulgatiouem fidei : cum enim Japon!» multsB et varise sacerdotum differentise, si hoc ipsum esse inter Christianos deprehenderit^ despicientes Dei ministros , doctrinam nostram ad omnino non audituros, aut certe eandem esse nostram et suam existimaturos : ipsis quoque religiosis inter se tam circa doctriuam, quam circa alia (per quse suis Bonzis seu sacerdolibus similes eos judicarunt) infidèles et novos Christianos valde scandalizandos potius fore, quam œdiûcandos. Sed tamen postquam Deo disponente aliae Japoniam religiones ingressse sont, reipsa et in veritate centrarium omnino expertum est : nam cum Japonenses ingenio polleant, et quae nova vidèrent, diligenter scrutentur, videntes aliarum religionum varies religiosos^ quorum alii ab Occidental! navigaverint, etiamsi diversae nationis, distinct» religionis^ differentis habitue, etalterius sint instituti : quidam necessaria habentes, alii mercaturam etiam exercentes : alii omnino pauperes et mendici, ut Minores; quidam honestis, alii hispidiset resartis vestibus utentes, et nudis pedibus incedentes, quos tamen eandem omnino legem, et invariabilem doctrinam praedicare^ profiteri, et observare dum cernant ^ per haec veram et ccrlissimam viam salutis, et salutis seternae banc esse cognoscunt : et ut talem multo plures eam admittunt et in commuai venerantur omnes, majorque fervor et devotio invenitur nunc in fidelibus.per exempta viva et vitam rigidam Religiosorum ad pœnitentiam, mortificationem et Christi imitationem maximopere commoventur (Augustiniani enim et nos excalceati sumus, Dominicani vero de reformatis Philippinarum).

Nam si Ghristum praedicant bumilem et pauperem, et terrena despicere docentem, ipsum quoque vident imitari et eadem facere qu» aliis praedicant et suadent. Quod quidem et in ipso effectu

MÉMORIAL SOTELO. 467

cognoscitur : nam aote ingressùm Religionum in Japoniam cum persecutiones fuerint a tyrannis inflictse, nullus tamen Religiosorum invenitur occisus, aliorum vero martyres nulii fere fuerunl : îmo integrae provinciœ jam reductœ per suorum principum nudum prœceptum fidern facillime reliuquebant : ex quo vero religiones ingressse, et primusCommissarius nostercum sociis Cruels martyrium subiit, multi et alii illustrissimi martyres pro fide passi suQt : et hi quidem non religiosi tantum , sed et de Ghristianis totius setatis et sexus quamplurimi, magnos tolérantes cruciatus, in quibus praeclara facinora^ divina responsa, et admirabilem constanliam Principes et persecutores experti sunt^ quos utique jam fortiterdespiciunt fidèles, etiamsi ob majorem rabiem et crudelitatem ostendendam eosdem plagis csesos, deiusos et vivos relinquant. Quod tamen ipsis principibus et infidelibus omnibus efficaeissima praedicatio est^ qua utique inspecta et Religiosorum aspera et inculpabili vita, infatigabiii sollicitudine^ intrepidis et uniformibus animis docendi^ et divinam legem suadendi consideratis eandem legem nostram fatentur veram et bonam, suas vero sectas et sacerdotes despiciunt, et irrident, videntes tôt esse sectarum differentias , quoi sunt sacerdotum varietates. Religiosi etiam trium prsedictorum ordinum maximam inter se babent unionem et charitatem adhuc in temporaiibus seipsos adjuvantes, etinnecessariis communicantes: prsecipue vero in minislerio suadentes, quatenus omnes Religiosos et sacerdotes pro eodem reputent, sicut et eandem praedicant doctrinam. In docendis idipsum setitiunt et observant amplectentes communem et ubique receptam et approbatam doctrinam in nihilo penitus discrepantem : quod 81 discrimen aliquod et alteratio est^ non inter se invicem, sed cum Jesuitisest. Ipsi enim nonnullas Japoniae sententias sequuntur^ quœ^ nullibi exercentur et in ipso adhuc rigore scholastico sunt plusquam dubiaî, v. g. Catechumenos de usurjs antea factis restituendis, aut componendis ante Raptismum non admonent^ sed postea ad confessionem referunt, et idem de maie babitis et de servis injuste possessis affirmant. Ântequam rudimenta fidei noverint Gatechumeni, eos communiter baptizant, et cum sola aqua sine oleis sanctis. Extra casum necessitatis licentiam communem concedunt non sacerdotibus^ sed ipsis etiam secularibus omnes quos suadent baptizandi, quos ubique ad baptismum disponere et actus supernaturales fidei divinae et contritionis suadere penitus ignorant. In accommodalis 30aut 20 pro 100 et jam dato

pignore ob consuetudinem et officium tollere permittunt. Antea non diaconos et necdum ordinatos publiée in Missa solemni et in pulpito Evangelium populo praedicare faciebant. Girca concurrentiam Ghristianôrum cum infidelibus in aliquibus actibus et consuetudinibus multum quidem variamus ; in aliis vero, quae minora sunt^ quia Religiosi bis opponuntur, et contraria faciunt, et Christiani vehementi affectu eos plusquam alios venerantur, diligunt et observant, contradictio illis fit^ et repugnantia ^ non quidem a se invieem, sed ab iis qui in Japonia soliesse cupientes^ dixerunt etiam Pontifici dissensiones et differentias Japonise esse futuras, si aliœ Religiones bue ingrederentur. Sic similiter propter qusestiones in posterum inter ipsos Episcopos oriundas, eorum (alias huic tantae messi necessariam) institutionem recusare; jam exortas noUe sedari et reroedium potius impedire est quam futura timere. Si ergo bine scandali causa oriundsB in posterum inter Religiosos quœstiones (quœ usque modo non fuerunt) assignabanturet impedjmentum fidei, etEvangelicse prsedicationis ita tiraebatur magnum esse futurum, ut propter hoc Religiosis in Japoniamaditusimpedi'retur: quomodo nunc non oriundse quidem et futurse quœstiones : sed présentes et exortae, de quibus non futurum scandalum timetur, sed pressens (et magnum illud quidem, tam inter christianos, quam inter inûdeles ortum inspicimus^ et impedimentum praedicationis et fidei non futurum, sed actu jam existens cum ingenti aniniarum detrimento, et ipsius fidei ludibrio experimur) non erit causa sufflciens realis et verior» imo et obJigatoria ad teSanclissi-; mum Patrem recurrendi, reclamandi, et remedium deposcendi cum fundamento veritatis et necessitatis tanto majori^ quantum plus babent prsesentia quam futura, et humiliter supplicandi ot per Episcoporum institutionem non damna futura, sed jam prœsentia mala exprsedictis quœstionihus suborta diluas, et de compétente remedio protideas, non quidem operariorum aditum ad messis laborem impediendo, sed modum et formam, jquatenus de multis et bonis operariis abundantius messi provideatur, potius assignando, cui sicut Religiosorum ingressus (de quo antea timebatur) tantum profuit, quantum ipsa nunc experientia comperitur, sic tanto plus etiam ad ministrorum pacem et fidei augmentum proficiet institution quanto eorum auctoritas, eminentia^ et major est dignitas, efficaciores actiones, actusque prseclari. Sunt enim Ëcclesiœ ossa nervis in omnibus subvenientia et notabilîor excedentia quœ suos proinde est necessarium effectus détermina^

IfËMORIAL SOTELO. i59

t08 habere. Quid vero de reditibus et congrua sustentatione Episcoporum?Noyimus certe Ghristum Dominum pau pères elegisse primos, et hos etiam a fidelibus oblata et ad ipsorum pedes deposita, aliis ministranda tradidisse; ut ipsi orationi et verbo Dei ezpeditius instarent^ suisque coadjutoribus et successoribus^ nihil aliud praeter polestatem spiritualem tradidisse : antiqui quoque Patres nihil cum Ecclesiis nisi onus et donum spirituale recipiebant, quin potius paupertatis amatores austeritate vitse, morum integritate et gravitate Doctrinae divitias constituentes et honorem, commissum sibi gregem fideliter administrabant^ Ecclesiam Dei augebanty quam suis illustrarunt exemplis , et scriptis ditaverunt. SicIrenaBus, Polycarpus, Damascenus, Basilius, Gregorius Nazianz.^ Thaumaturgus uterque, Cyriilus et multi alii, qui $pecialiter de paupertate glôriabantur. Et quemadmodum sancti Martyres, dexteram columnam ecclesiastici construunt sedificii, sic et ipsi praedari Pontifîces sinistram extruunt. His ergo inuixa prineipiis et fundamentis Domus Dei ita firmiter est sedificata, quod portse inferi non prœvalebunt adversus eam, talis namque débet esse Lsbc nova domus Dei, quam JaponisB volumus sedificare^ tam prœclaris ornata martyribus, quam apostolicis condecorata episcopis, et in cuDctis vënustissimis nationibus resonet nomen ejus cujus initia primitivœ assimilantur ecclesise. Nunc enim Japonide fremunt génies et populi meditantur inania adversus Dominum , et adversus phristosejus, qui in montibus, et speluncis^ et in cavernis terras^ aut certe in abditissimis receptaculis ex industria in domibus fid^lium factis absconduntur. Non utique indigent apparatu^ neque reditibus his quidquam deferunt annales, qui pane lacrymarum, et fere semper insulsis cibis et modicis alimoniis utuntur et sustentantur. Dum hsBC fuerit et byems est^ Beligiosi Japoniae Episeppi a sua Religione et a christianis sicut alii Gbristiani sustentabantur, et hilariter quidem^ ut a tantis vexationibus liberentur, et libère opus Dei valeant exercere. Cum vero soror nostra (quse modo parvula est^ et ubera non habet) crescentibus quoque tiberibus abundabit et lacté, tum veritatem Reges intelligent, hinc erudientur qui judicantterram^ non de fide solum, sed de Ecclesiastica etiam dignitate. Âd hoc autem assequendum^ eadem Japonifie, quae in ecclesia primitiva adhibenda sunt média, sine quibus utique ad ipsum pervéniri non potest, prineipiis semper occupatis et impeditis sine fructu uberrimo magnificante laetitiam. Media inquam ad corpus hoc confortandum, et convalidandum, sunt

compaginare ossa, hoc est, Episcopos et pastores taies instîtuere, ut per se corpori assistant, eidemque maxime in adversis coadjuventur, quos utiquedumMetropolitanushic nonfuerit, Macanae et Manilensi ecclesiae oportet suffraganeos, tum quia propinquiores sunt, et per illam occidentalem plagam transeuntes, dum Japoniam petunt, per singulos annos communicant et se invicem agnoscunt, tum et quia alia metropolis Goensis ecclesiœ valde Japonia distat, et nulla Religiosis est cum illis communicatio et cognitio : praeter solos Jesuitas, qui per orientalem illam plagam venientes eam cognoscunt, et cum ea communicant ; et cum Lusitani sint, nova Castellanis impedimenta valebunt opponere, quœ sî Castellani de novo instituti ad suos qui in occidente sunt, et Lusitani ad suos qui in occidente habitant reducuntur, omnino cessabunt.

Sed quis est iste, qui involvit sententias sermonis imperilis? de me dici posse timeo. Nullus sane alius nisi humiliimus servus^ qui coram legitimo domino de vineae necessariis ipsum tremens informat, aut minima creatura, qui coram suo creatore incommodis remedium quœrit, sive parvulus discipulus .qui coram vero magistro récitât, corrigendus quœ memoria didicit, vel certe fih'orum minimus, qui coram piissimo pâtre prostratus, quatenus de illatis molestiis protegatur, et liberetur, recurrit ad ipsum, et quidem confidenter nimis, tum quia Dominus, Creator, Magîster et Pater est; tum etiam quia non mihi consulo, sed vineae Domini mei, non pro me, sed pro hac Ecclesia piigno, et quidem adversus eos qui potentes sunt, ego autem valde infirmus, et incarce* ratus, pro Christo tamen, et nihil de humanis desiderans, sed solam veritatem defendere atque justitiam. Nihil de supra dictis conscientiam remordet ; nihil enim scripsi nisi publica et manifesta; et hsec quidem in ultima quasi vitae hora pêne constitutus et (ut dixi) ab interioricompulsus. Tu vero, Sanclissime Pater, sapientiam habes sicut Angélus Dei. Haec audiens de illis judica, quia in prima sede es, quo in similibus recurrere tenemur : et tuispedibus provplutus, ut citius, quse videbunfur opportuna, disponas, suppliciter et humiliter expostulo. Quidam ferunt regem Oxensem, jam me fuisse incarceratum , cognovisse, velleque cum Imperatore de mea agere libertate. Si res ita se habet, non libertas utique sed nova captivitas et labbriosa peregrinatio mihi paratur : hoc tamen certum non est, imo certius existimo pro Christo Domino traditurum cum sociis. Hoc solum instanter exspectamas ; verumtamen sicut fuerit votuntas in cœlo, sic fiât et